II SA/Go 517/23

II SA/Go 517/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Jarosław Piątek /przewodniczący sprawozdawca/
Kamila Karwatowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 250/24 - Wyrok NSA z 2024-12-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, ust. a1 ust. 1b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [....] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17, art. 48 ust. 3 w związku z art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako u.ś.r.), Burmistrz odmówił przyznania J.O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką M.K.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż w dniu 18 listopada 2021 r. J.O. złożyła wniosek w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad córką M.K.. Na podstawie bazy PESEL organ ustalił, że J.O. jest spokrewniona z M.K. - jest jej matką i jest to pokrewieństwo pierwszego stopnia w linii prostej. Z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż na J.O. spoczywa obowiązek alimentacyjny względem córki. Na podstawie oświadczeń zebranych w toku postępowania ustalono, iż J.O. sprawuje opiekę nad córką i jest jedyną osobą, która może taką opiekę sprawować. Na podstawie orzeczenia, wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] października 2014 r., znak [...] ustalono, że M.K. posiada od [...] września 2014 r. znaczny stopień niepełnosprawności,
a niepełnosprawność istnieje od 21-go roku życia. Orzeczenie wydano na stale. M.K. z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej opieki osoby drugiej. Ustalono również, iż z uwagi na konieczność zapewnienia stałej opieki nad córką strona nie jest w stanie podjąć zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego. Organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka negatywna, bowiem strona na mocy decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...] posiada prawo do zasiłku stałego. Dalej organ I instancji zwrócił uwagę, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia,
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ zatem uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednakże nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W związku z faktem, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka negatywna, zawarta w art. 17 ust. 1b oraz w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., organ
I instancji orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł profesjonalny pełnomocnik J.O.. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że nie zgadza się z decyzją organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i nie uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., Sygn. akt K 38/13 oraz błędne zastosowanie art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez J.O. zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zarzucił, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji nie uwzględnił, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego, osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Jednocześnie wniósł o uwzględnienie odwołania i o uchylenie decyzji organu I instancji w całości i przyznanie J.O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu [...] czerwca 2023 r. decyzję nr [...], którą uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2023 r. w całości i w tym zakresie orzekło:
1. przyznać J.O. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką M.K., ur. [...].05.1986 r., od dnia [...] stycznia 2023 r. w kwocie 2.458,00 zł miesięcznie na czas nieokreślony,
2. przyznać składkę na ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem, iż nie opłaca się składki jeżeli strona podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innych tytułów,
3. przyznać składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 20-Ietniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego), z zastrzeżeniem, że nie opłaca się składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 208).
W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pierwszej kolejności podniosło, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspierani rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia, 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (ust. 1b). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 2.458,00 zł miesięcznie (ust. 3).
Dalej organ odwoławczy zaznaczył, że w świetle art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (ust. 4). Ponadto, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustała się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, (art. 24 ust. 2a)
Niesporne, zdaniem organu, w sprawie jest, że J.O. spełnia przesłanki pozytywne ustawy, które kwalifikują ją do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, łącznie z niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad córką – M.K.. Niesporne są także okoliczności, dotyczące stanu zdrowia córki odwołującej, która - jak wynika z orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] października 2014 r., znak posiada od [...] września 2014 r. znaczny stopień niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od 21-go roku życia. Orzeczenie wydano na stałe. M.K. z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej opieki osoby drugiej. Spór dotyczy natomiast daty, od której ustalono M.K. istnienie niepełnosprawności oraz daty, od której organ I instancji winien przyznać J.O. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją i niepodejmowaniem zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad córką.
Zdaniem Kolegium, przy wykładni przepisu art. 17 ust. 1b nie można obecnie pominąć skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który wszedł w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443. Wyrokiem tym orzeczono, że w zakresie, w jakim powyższy przepis różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Dokonując wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału należy – w ocenie Kolegium - stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Utracił on jednak przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później i względem nich oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia. Chociaż Trybunał w uzasadnieniu wydanego wyroku wskazał, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, w aktualnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b, której niekonstytucyjność została stwierdzona. Trybunał nie skorzystał bowiem z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji
w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r. Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Ponadto, mając na uwadze treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego organ odwoławczy wskazał, że odwołująca w dniu 3 stycznia 2023 r. złożyła do akt postępowania decyzję z dnia
[...] grudnia 2022 r. Nr [...], orzekającą o uchyleniu z dniem [...] stycznia 2023 r. decyzji [...] z dnia [...] lutego 2007 r., przyznającej J.O. prawo do zasiłku stałego. Wyeliminowana została tym samym negatywna przesłanka przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Mając na względzie ustalone okoliczności sprawy, organ odwoławczy uznał, że organ I instancji nieprawidłowo orzekł o odmowie przyznania J.O. świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze wniesionej do Sądu pełnomocnik J.O. zaskarżył decyzję organu II instancji w części w jakiej nie przyznano wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] listopada 2021 r. do dnia [...] stycznia 2023 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,
- naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce,
Na podstawie tak skonstruowanych zarzutów, pełnomocnik skarżącej wniósł
o uchylenie decyzji Kolegium z dnia [...] czerwca 2023 r., nr [...], w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie J.O. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] listopada 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekł o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego J.O. w związku z opieką nad córką M.K. od dnia [...] stycznia 2023 r. Organ wskazał, że na podstawie decyzji MGOPS z dnia [...] grudnia 2022 r. została uchylona z dniem [...] stycznia 2023 r. decyzja tegoż organu z dnia [...] lutego 2007 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku stałego. Skarżąca domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] listopada 2021 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.).
W pierwszej kolejności należy podnieść, że SKO zasadnie uznało, iż z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może być brany pod uwagę przy ocenianiu przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie
z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. zasiłku stałego. Brzmienie powyższego przepisu oznacza, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany zasiłek stały, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku stałego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek (wyrok NSA z dnia 29 marca 2023 r., I OSK 960/22, CBOSA).
Stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy - w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać
się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (zob. wyrok NSA z dnia 29 marca 2023 r.,
I OSK 960/22, wyrok NSA z dnia 24 maja 2023 r., I OSK 1207/22, wyrok NSA z dnia 6 września 2023 r., I OSK 1696/22, wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2022 r., I OSK 1586/21, CBOSA).
Z akt sprawy wynika, że J.O. wnioskiem z dnia [...] listopada 2021 r. wystąpiła do Burmistrza o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką.
Do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dołączyła oświadczenie
o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna, z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei w piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że skarżąca nie pobiera zasiłku dla opiekuna ani specjalnego zasiłku opiekuńczego, lecz pobiera zasiłek stały. W piśmie z dnia [...] grudnia 2022 r. (wpływ do organu – 27 grudnia 2022 r.) skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji z prawa do zasiłku stałego. MGOPS działając na podstawie art. 155 k.p.a. decyzją
z dnia [...] grudnia 2022 r. z dniem [...] stycznia 2023 r. uchylił decyzję tegoż organu
z dnia [...] lutego 2007 r. (z ostatnią zmianą wprowadzoną decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r.) o przyznaniu skarżącej zasiłku stałego. Decyzja ta nie została zaskarżona, wobec czego stała się ostateczna oraz prawomocna.
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skoro w dniu 18 listopada 2021 r. (data wpływu wniosku
o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku stałego, to nie było prawnie możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od początku miesiąca, w którym wpłynął wniosek w tym przedmiocie, czyli od [...] listopada 2021 r. Nie było zatem możliwe wydanie decyzji, która na ten sam okres przyznawałaby skarżącej konkurencyjne świadczenie. Zaakcentować przy tym trzeba, że decyzja MGOPS z dnia [...] grudnia 2022 r. w przedmiocie uchylenia zasiłku stałego nie została przez stronę zaskarżona, przy czym w postępowaniu strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Skutkiem tego, decyzja uchylająca z określoną datą ([...] stycznia
2023 r.), przyznane skarżącej prawo do zasiłku stałego stała się ostateczna oraz prawomocna. Okoliczność ta zaś miała w rozpoznawanej istotne znaczenie. Wymaga bowiem podkreślenia, że na podstawie art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego więc powodu organ, podobnie zresztą, jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. W rezultacie - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wydanie przez MGOPS decyzji z dnia [...] grudnia 2022 r. uchylającej z dniem [...] stycznia 2023 r. decyzję z dnia [...] lutego 2007 r., przyznającą skarżącej zasiłek stały, a nie złożenie przez stronę zainteresowaną wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem
o warunkowej rezygnacji z prawa do otrzymywanego zasiłku stałego i wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku stałego.
Z tych względów w ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia przez organ odwoławczy przepisów u.ś.r. okazały się zatem nieuzasadnione.
W konsekwencji Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a, skargę jako niezasadną oddalił.