II SA/Go 511/24

II SA/Go 511/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Jarosław Piątek /przewodniczący sprawozdawca/
Kamila Karwatowicz
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
art. 10 pkt 1, art. 11, art. 12, art. 33 ust. 1
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 237 § 1-2
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2003 nr 169 poz 1650
§ 41 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i  higieny pracy - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Dyka-Tarnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazu opracowania instrukcji BHP oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 i 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1614), po rozpoznaniu odwołania A. S.A. z siedzibą w [...], Okręgowy Inspektor Pracy w [...] (dalej również jako OIP) utrzymał w mocy decyzję nr [...], zawartą w wydanym przez Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy, Okręgowego Inspektoratu Pracy w dniu [...] czerwca 2024 r. nakazie nr [...] o treści: Opracować i uwzględnić w obowiązujących w spółce instrukcjach bhp eksploatacji agregatów prądotwórczych lub w innych obowiązujących dokumentach, informacje dotyczące wykonywania prac serwisowych agregatów prądotwórczych oraz sposobu i warunków wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych, a także procedur postępowania podczas wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych. Termin wykonania: [...] sierpnia 2024 r.
W uzasadnieniu decyzji OIP podał, że decyzja nakazowa nr [...] zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] lutego 2024 r., ok. godziny 13.10, miał miejsce wypadek przy pracy, któremu uległ pracownik firmy A. S.A. (zatrudniony na stanowisku serwisant), podczas wykonywania standardowego, okresowego przeglądu gwarancyjnego agregatów prądotwórczych, znajdujących się na terenie zakładu zlecającego.
Po przeprowadzeniu w dniu [...].02; [...].03; [...].04; [...].05.2024 r. kontroli w podmiocie A. S.A. z siedzibą w [...] inspektor pracy sporządził protokół nr rej. [...]. Protokół został doręczony pracodawcy i podpisany w dniu [...] maja 2024 r. Z ustaleń dokonanych przez inspektora pracy, nie kwestionowanych przez skarżącą Spółkę ani na etapie możliwości wniesienia zastrzeżeń do protokołu ani w odwołaniu od decyzji, przyczynami wypadku były (str. 7 protokołu):
- przyczyna bezpośrednia - powstanie łuku elektrycznego w szafie sterowniczej agregatu prądotwórczego, który podlegał przeglądowi okresowemu. W wyniku czego doszło do rozprysku roztopionego metalu oraz zapalenia się ubrania na poszkodowanym, co spowodowało, iż poszkodowany doznał obrażeń termicznych ciała. Łuk elektryczny powstał w wyniku międzyfazowego zwarcia elektrycznego w powyższej szafie sterowniczej agregatu prądotwórczego.
- przyczyna pośrednia - międzyfazowe zwarcie elektryczne spowodowane prawdopodobnie upadkiem klucza, którego poszkodowany używał do dokręcania śrub, na elektryczne szyny znajdujące się poniżej wyłącznika głównego w przedmiotowej szafie, będące pod napięciem 400V, co doprowadziło do zwarcia i przepływu bardzo dużego prądu zwarciowego, a w następstwie pojawienia się łuku elektrycznego.
Zgodnie z treścią protokołu kontroli (str. 6), firma A. S.A. wykonywała w dniu [...] lutego 2024 r. przegląd okresowy agregatów prądotwórczych w firmie zleceniodawcy zewnętrznego. Prace były wykonywane na podstawie akceptacji oferty przeglądu serwisowego z wydłużeniem gwarancji. Warunkiem utrzymania gwarancji na agregaty, było wykonanie takiego przeglądu przez autoryzowany serwis producenta agregatu tj. firmy F. Firma A. S.A. posiada autoryzację firmy F. oraz C. tym zakresie. Agregaty znajdujące się u zleceniodawcy były uruchamiane przez pracowników firmy A. S.A. Pracownicy firmy A. S.A. wykonywali wcześniej tego rodzaju przeglądy w firmie zleceniodawcy, a w poprzednich latach czynności takie wykonywał poszkodowany pracownik. W dokumencie (oferta sprzedaży nr [...]), na podstawie którego wykonywano powyższy przegląd serwisowy, brak jest jakichkolwiek uzgodnień pomiędzy właścicielem agregatów prądotwórczych a firmą wykonującą przegląd okresowy tych agregatów (A. S.A.), dotyczących warunków bhp oraz zasad na jakich mają być dopuszczeni pracownicy firmy serwisowej do wykonania przeglądu tych agregatów (m.in. nie ustalono czy i przez kogo, napięcie na zaciskach wyjściowych agregatów ma być wyłączone, podczas wykonywania przeglądu agregatów). W trakcie kontroli ustalono, iż nie dokonano także ustaleń w powyższym zakresie pomiędzy w/w firmami, w żaden inny sposób, pisemny lub ustny. Z treści protokołu (str. 8) wynika ponadto, iż brak w obowiązujących w podmiocie kontrolowanym instrukcji bhp eksploatacji agregatów prądotwórczych lub w jakichkolwiek innych dokumentach, informacji dotyczących wykonywania prac serwisowych agregatów prądotwórczych oraz zapisów odnoszących się do sposobu i warunków wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych. Nie określono także procedur postępowania podczas wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych. Pracodawca opracował ogólne instrukcje bhp, na podstawie których wykonywane są prace. Opracowano m.in. instrukcje: Instrukcja bhp obsługi agregatów prądotwórczych oraz instrukcja bhp przy obsłudze zespołu prądotwórczego z silnikiem spalinowym (...) wszystkie prace serwisowe agregatów prądotwórczych wykonywane są na podstawie instrukcji obsługi agregatów dostarczanych przez producentów tych agregatów. W okazanej podczas kontroli instrukcji dotyczącej m.in. agregatu prądotwórczego, przy którym doszło do wypadku: - Instrukcja ogólna Zespoły prądotwórcze F. z silnikami wysokoprężnymi - w rozdziale 10 - Obsługa (przeglądy i testy) - zawarto jedynie ogólne zalecenia dotyczące przeglądów. Powyższa instrukcja nie określa szczegółowo zasad bezpiecznego wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych. Odnośnie wykonania przeglądu instalacji elektrycznej, w pkt. 10.4 - Przeglądy okresowe - zapisano, iż w zakres przeglądu rocznego wchodzi, m.in. kontrola układów elektrycznych. Nie istnieją natomiast pisemne procedury lub szczegółowe instrukcje wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych (uwzględniające min. wykonywanie czynności mechanicznych, wykonywanych przy pracach elektrycznych, np. sprawdzenie dokręcenia śrub na szynoprzewodach znajdujących się w agregatach prądotwórczych a pracownicy przechodzą cykl szkoleń m.in. z tego zakresu, przed rozpoczęciem samodzielnego wykonywaniu prac serwisowych agregatów prądotwórczych.
Dalej OIP wskazał, że w dniu [...] czerwca 2024 r. pracodawca nadał za pośrednictwem operatora pocztowego pismo zatytułowane "Zastrzeżenia pracodawcy do protokołu kontroli", zgodnie z pouczeniem znajdującym się na str. 13 protokołu. Odnosząc się do cytowanych wyżej zapisów protokołu kontroli pracodawca wskazał, iż "W ofercie sprzedaży nr [...] (...), w pkt. 5) Wykonawca (A. S.A.) jasno określił warunki wykonania pracy tj.: jeżeli wykonanie usługi będzie wymagało odbycia szkolenia BHP lub zajdzie potrzeba oczekiwania na udostępnienie agregatu przez Zamawiającego, A. S.A. zastrzegają sobie prawo do obciążenia Zamawiającego dodatkowymi kosztami, które nie zostały uwzględnione w ofercie. (...) zobowiązana, więc była do przekazania informacji specyficznych dla obiektu i niezbędnych z punktu widzenia bezpiecznego wykonania pracy. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego poszkodowany nie został prawidłowo dopuszczony do miejsca pracy ani nie został poinformowany o ryzykach występujących w strefie pracy. Nie było więc komunikacji zwrotnej po stronie (zleceniodawcy - przyp. red.), która pozwoliłaby uzgodnić chociażby koordynatora w zakresie bhp, warunki sprawowania nadzoru czy też warunki przygotowania strefy pracy (pkt lI zastrzeżeń). (...) Celem zmiany legislacyjnej, na mocy której moc utraciło rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 17 września 1999 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych, Dz.U. nr 60 poz. 912 z 1999 r. było stworzenie przepisów zakładowych (instrukcji eksploatacji), które opracowywane są przez prowadzących eksploatacje czyli osoby najlepiej znające urządzenia energetyczne, ich stan techniczny specyfikę pracy, ryzyka przy nich występujące, pozwalało zapewnić najwyższy możliwy poziom bezpieczeństwa pracy. (...) W zakładzie (zleceniodawcy - przyp. red) od 2013 r. nie było Instrukcji Eksploatacji, które powinny były pokazywać ryzyka eksploatacyjne, między innymi te związane z wystąpieniem łuku elektrycznego. Z uwagi na fakt, iż nie było świadomości o możliwych, występujących w danym miejscu pracy zagrożeniach nie poinformowano o nich poszkodowanego. Instrukcja eksploatacji, która powinna była być opracowana przez eksploatującego (zleceniodawca - przyp. red) powinna była zawierać wszystkie informacje niezbędne do bezpiecznego wykonania pracy, między innymi również informacje dotyczące wymaganych środków ochrony indywidualnej. W dniu wystąpienia wypadku minęło ponad 10 lat od momentu wymagania opracowania Instrukcji Eksploatacji co dla tak dużego zakładu jest rażącym zaniedbaniem eksploatującego urządzenia energetyczne (pkt V zastrzeżeń). Pracodawca, A. S.A. ustanowił w zakładzie obowiązek stosowania się do instrukcji BHP, w której zawarte są ogólne, a zarazem kluczowe wymagania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przy czynnościach podejmowanych w związku z obsługą agregatów prądotwórczych. W instrukcji tej zawarte są procedury dotyczące wykonywania prac serwisowych - w instrukcji znajdują się wytyczne w zakresie czynności wykonywanych przed rozpoczęciem pracy, podczas pracy, po jej zakończeniu. Wskazane zostały także czynności zabronione i procedury awaryjne - nadal to są informacje dotyczące prac typowych dla pracownika serwisu, a nie dotyczące specyficznych szczegółów wykonywania prac u danego Zlecającego. Firma serwisowa nie ma w żadnym wymiarze możliwości rozpoznania warunków wykonywania czynności eksploatacyjnych u Zamawiającego (...) bez opracowanej przez eksploatującego Instrukcji Eksploatacji. Tak więc, warunek prawidłowego przygotowania pracownika, w szczególności poprzez zabezpieczenie środków ochrony indywidualnej do ryzyka u danego Zlecającego jest właściwie niemożliwy do spełnienia, w przypadkach, kiedy nie ma informacji o występujących ryzykach. Pracownicy A. S.A. przechodzą cykliczne szkolenia, w czasie których są zapoznawani ze specyfiką eksploatacji różnych typów agregatów F. Szkolenia jednak są dokonywane w warunkach lokalnych (zakładu pracy A. S.A.), a nie u wszystkich możliwych typów klientów" (pkt VI zastrzeżeń).
Analogiczne argumenty wskazano w pkt VII zastrzeżeń.
Odnosząc się do w/w zarzutów, OIP wskazał, iż zgodnie z poczynionymi w trakcie kontroli ustaleniami, w firmie A. S.A. wszystkie prace serwisowe agregatów prądotwórczych, wykonywane są na podstawie instrukcji obsługi agregatów dostarczanych przez producentów tych agregatów. W okazanej podczas kontroli instrukcji dotyczącej m.in. agregatu prądotwórczego, przy którym doszło do wypadku: "Instrukcja ogólna Zespoły prądotwórcze F. z silnikami wysokoprężnymi", w rozdziale 10. "Obsługa (przeglądy i testy)" zawarto jedynie ogólne zalecenia dotyczące przeglądów. Powyższa instrukcja nie określa szczegółowo zasad bezpiecznego wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych. Odnośnie wykonania przeglądu instalacji elektrycznej, w punkcie 10.4 "Przeglądy okresowe", zapisano iż w zakres przeglądu rocznego wchodzi, m. innymi: "kontrola układów elektrycznych". W firmie A. S.A. nie istnieją pisemne procedury lub szczegółowe instrukcje wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych (uwzględniające m.in. wykonywania czynności mechanicznych, wykonywanych przy pracach elektrycznych, np. sprawdzenie dokręcania śrub na szynoprzewodach znajdujących się w agregatach prądotwórczych), a pracownicy przechodzą cykl szkoleń m.in. z tego zakresu, przed rozpoczęciem samodzielnego wykonywania prac serwisowych agregatów prądotwórczych. Pracodawca nie przedstawił nowych dowodów bądź okoliczności wskazujących, iż przedstawiony w protokole kontroli stan faktyczny nie odpowiada prawdzie. Stwierdzono, iż kwestionowane przez pracodawcę zapisy w protokole kontroli są zgodne ze stanem faktycznym i nie wymagają zmiany ich treści. Protokół, po złożeniu przez pracodawcę zastrzeżeń i ustosunkowaniu się do nich przez organ kontroli, podpisano w dniu [...] czerwca 2024 r.
W dniu [...] czerwca 2024 r. Inspektor Pracy wydał nakaz nr rej. [...], zawierający zaskarżoną decyzję, który został doręczony podmiotowi kontrolowanemu [...] lipca 2024 r.
Pismem z [...] lipca 2024 r. podmiot kontrolowany skorzystał z prawa do wniesienia odwołania od decyzji zawartej w powyższym nakazie. W odwołaniu strona podniosła, iż pracodawca został także zobowiązany do opracowania i uwzględnienia w obowiązujących w spółce instrukcjach bhp eksploatacji agregatów prądotwórczych lub w innych obowiązujących dokumentach, informacji dotyczących wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych oraz sposobów i warunków wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych, a także procedur postępowania podczas wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych.
Odnosząc się do treści odwołania OIP podkreślił, że wskazana decyzja została wydana w oparciu o stan faktyczny opisany w protokole kontroli nr rej. [...]. Inspektor Pracy prawidłowo wskazał podstawy prawne decyzji, tj. przepis art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, a także art. 207 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy oraz § 41 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie bowiem z art. 11 pkt 1 ustawy, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Jak wynika z art. 207 § 2 pkt 1 kp, pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki Odpowiedzialność pracodawcy jest konstrukcją kluczową, ponieważ obowiązki zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy spoczywają nie tylko na nim samym (...) Ustalenie, że to pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bhp, powoduje, że odpowiada on nie tylko za własne działania, ale także za działania innych osób. Na mocy nowelizacji wprowadzonej ustawą z 21.11.2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy (Dz. U. Nr 223, poz. 1460), która weszła w życie
18.01.2009 r., ustawodawca istotnie zmodyfikował formułę obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, które dotychczas spoczywały na osobach trzecich. W chwili obecnej normy te nie są adresowane do projektantów maszyn, urządzeń lub budynków, ale do pracodawcy. Podkreślono zatem rolę i odpowiedzialność pracodawcy za wszystkie aspekty bhp. W szczególności pracodawca jest obowiązany organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy (M. Raczkowski [w;] M. Gersdorf, W. Ostaszewski, K. Rączka, A. Zwolińska, M. Raczkowski, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2024, art. 207). Zgodnie natomiast z przytoczonym wyżej § 41 rozporządzenia: 1. Pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne Instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące:
1) stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników:
2) obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych;
3) postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi;
4) udzielania pierwszej pomocy.
2. Instrukcje, o których mowa w ust. 1, powinny w sposób zrozumiały dla pracowników wskazywać czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy, zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy, czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników. Instrukcje dotyczące prac związanych ze stosowaniem niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych powinny uwzględniać informacje zawarte w kartach charakterystyki tych substancji i preparatów.
Zdaniem organu, Instrukcji obowiązujących w A. S.A. nie można uznać - w myśl przepisów przywołanego rozporządzenia - za instrukcje bhp spełniające wskazane wyżej wymogi, nie zawierają bowiem elementów instrukcji bhp wskazanych w § 41 ust. 2 ww. rozporządzenia, tj. nie zawierają jasnego i jednoznacznego opisu czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy, zasad i sposobów bezpiecznego wykonywania pracy, czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasad postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników. Nie spełniają też warunków określonych art. 2374 § 2 kp, który stanowi, że pracodawca jest obowiązany wydawać szczegółowe Instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy. Pracodawca ma zapewnić pracownikom stały dostęp nie do jakiejkolwiek instrukcji bhp, ale do instrukcji bhp, która jest we właściwy sposób uszczegółowiona.
Skargę do Sądu na decyzję OIP z dnia [...] sierpnia 2024 r. wniosła A. S.A. z siedzibą w [...], w której zarzuciła:
I. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
1. art. 7, art. 77 k.p.a. i 80 k.p.a. przez błędne ich niezastosowanie polegające na przeprowadzeniu postępowania wbrew przepisom k.p.a., w szczególności przez niedokonanie wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w postaci ustalenia, iż skarżący nie kwestionował ustaleń dokonanych przez organ, kiedy w istocie A. S.A. kwestionowała i nadal kwestionuje ustalenia dokonane w toku postępowania- zarówno poprzez wniesienie zastrzeżeń do protokołu, jak i odwołania od decyzji zawartych w nakazie, co miało istotny wpływ na wynik postępowania,
2. art. 40 § 2 k.p.a. przez błędne jego niezastosowanie polegające na doręczeniu decyzji organu II instancji wyłącznie A. Spółka Akcyjna, a nie jego pełnomocnikowi, ustanowionemu jeszcze na etapie postępowania przed organem I instancji.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 97 z późn. zm.) w zw. z art. 207 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 z późn. zm.) przez błędne zastosowanie i wydanie decyzji nakazującej usunięcie uchybień o treści: opracować i uwzględnić w obowiązujących w spółce instrukcjach bhp eksploatacji agregatów prądotwórczych lub w innych obowiązujących dokumentach, informacje dotyczące wykonywania prac serwisowych agregatów prądotwórczych oraz sposobu i warunków wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych, a także procedur postępowania podczas wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych, kiedy w istocie skarżący dochował ciążącego na nim obowiązku ochrony zdrowia i życia pracowników poprzez organizację pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
2. art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 97 z późn. zm.) w zw. z § 41 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, t.j. Dz. U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm. poprzez błędne zastosowanie i wydanie decyzji nakazującej usunięcie uchybień o treści: opracować i uwzględnić w obowiązujących w spółce instrukcjach bhp eksploatacji agregatów prądotwórczych lub w innych obowiązujących dokumentach, informacje dotyczące wykonywania prac serwisowych agregatów prądotwórczych oraz sposobu i warunków wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych, a także procedur postępowania podczas wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych, kiedy w istocie skarżący dochował ciążącego na nim obowiązku sporządzenia i udostępnienia pracownikom instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy do stałego korzystania.
Mając na względzie powyższe zarzuty, Spółka wniosła o uchylenie w całości decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Strona nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu podnosząc, iż w zakładzie pracy Spółki istnieją instrukcje dotyczące pracy przy agregacie prądotwórczym, które są jasne i znane pracownikom Spółki.
W odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że powyższe zarzuty zawarte w skardze nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.Podstawą materialną zaskarżonego rozstrzygnięcia były regulacje z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1712, zwanej dalej u.P.I.P.) do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy między innymi nadzór i kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych. W punkcie 7 lit. a tego artykułu wskazano, że do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy podejmowanie działań polegających na zapobieganiu i ograniczaniu zagrożeń w środowisku pracy, a w szczególności badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz kontrola stosowania środków zapobiegających tym wypadkom. Zgodnie z art. 11 pkt 1u.P.I.P., w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Ustaleniu stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz udokumentowaniu dokonanych ustaleń służy postępowanie kontrolne, przeprowadzane u pracodawców według zasad określonych w rozdziale IV-tym ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, dotyczącym postępowania kontrolnego. Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 1 u.P.I.P.w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy wydaje decyzje, o których mowa w art. 11 pkt 1-4 i pkt 6-7 oraz art. 11a. Z art. 33 ust 1 pkt 1 u.P.I.P.wynika natomiast jednoznacznie, że podstawą wydania decyzji, o których mowa w art. 11 pkt 1-4 i pkt 6-7 oraz art. 11a, są ustalenia dokonane w toku kontroli, które - jak wskazuje art. 31 ust. 1, poza wyjątkiem określonym w ust. 10, a dotyczącym decyzji ustnych i poleceń - dokumentowane są formie protokołu.
Należy dodać, że w myśl art. 12 u.P.I.P. w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się w sprawach nieuregulowanych w ustawie bądź przepisach wydanych na jej podstawie albo w przepisach szczególnych. W orzecznictwie wskazuje się, że zgodnie z art. 34 ust. 2 u.P.I.P.decyzja wydana w formie pisemnej lub stanowiąca wpis do dziennika budowy powinna zawierać: oznaczenie organu Państwowej Inspekcji Pracy, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, termin usunięcia stwierdzonych uchybień oraz pouczenie o przysługujących środkach odwoławczych. Ze sformułowania "decyzja...powinna zawierać" wynika, że wyliczenie to nie ma charakteru przykładowego, lecz stanowi katalog zamknięty. Oznacza to, że w tym zakresie ustawodawca wyłączył stosowanie art.107 k.p.a. Powyższe znajduje potwierdzenie w unormowaniu zawartym w art.12 u.P.I.P., który stanowi, że "W postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach nieuregulowanych w ustawie, bądź przepisach wydanych na jej podstawie albo w przepisach szczególnych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego". Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy stanowi więc lex specialis do Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazana regulacja znajduje się w akcie prawa materialnego, jest ona szczególna względem unormowań zamieszczonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, które mają charakter generalny. W postępowaniu jurysdykcyjnym prowadzonym przez organy inspekcji pracy postanowienia cytowanej ustawy należy więc stosować w pierwszej kolejności. Dopiero w sprawach nieuregulowanych tą ustawą zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji prawidłowe jest stanowisko organu, zgodnie z którym decyzja organu inspekcji pracy nie musi zawierać uzasadnienia faktycznego i prawnego. Nieodzownym elementem decyzji inspektora pracy jest zatem określenie podstawy prawnej, czyli wskazanie przepisów stanowiących podstawę wydanego nakazu. Ponadto musi ona zawierać rozstrzygnięcie, czyli precyzyjnie, w sposób niebudzący wątpliwości, sformułowanie zakresu przyznanych praw lub nałożonych obowiązków. Takie rozwiązania przyjęte przez ustawodawcę w tej kwestii korespondują z innymi uregulowaniami zawartymi w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz Kodeksie pracy. Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt1 w zw. z art. 31 ust. 1 u.P.I.P.decyzje wydaje się w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli i udokumentowanych stosownym protokołem kontroli (vide: wyrok NSA z dnia 18 września 2018 r., I OSK 2550/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Wskazać trzeba, że prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wynika wprost z art. 66 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i zgodnie z art. 15 k.p. należy do podstawowych zasad prawa pracy. Nadrzędnym celem tego prawa jest ochrona szczególnej wartości jaką jest życie i zdrowie ludzkie. Dlatego też pracodawca obowiązany jest chronić życie i zdrowie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki (art. 207 § 2 k.p.). W szczególności pracodawca jest obowiązany organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy (art. 207 § 2 pkt 1 k.p.). To pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy (art. 207 § 1 k.p.).Obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy mają charakter bezwarunkowy (obciążają pracodawcę niezależnie od sposobu spełniania świadczenia przez pracownika), niepodzielny (działania i zaniechania innych podmiotów nie zwalniają pracodawcy od odpowiedzialności za stan BHP w miejscu pracy), realny (muszą być wykonane w naturze, bez możliwości wykonania zastępczego w postaci wypłaty równowartości nieotrzymanego świadczenia) oraz podwójnie zakwalifikowany (są powinnościami ze stosunku pracy o charakterze zobowiązanym wobec pracownika i publicznoprawnym wobec państwa, którego wykonanie jest zabezpieczone nadzorem państwowym). Przytoczone przepisy wchodzą w skład systemu norm prawnych składających się na instytucję ochrony pracy, rozumianej jako całokształt gwarancji prawnych służących zabezpieczaniu zdrowia i życia ludzkiego w procesie pracy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 2006 r., IV SA/Wr 305/05, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 21 lipca 2010 r., II SA/Bd 527/10, CBOSA). Kontrola przestrzegania przez pracodawcę norm z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy zawsze musi być więc dokonywana przez pryzmat tych podstawowych regulacji wyznaczających kierunek i nadających sens całemu systemowi ochrony pracy (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2019 r., IV SA/Wr 480/18, CBOSA).
W sprawie bezsporny był fakt, że kontrola inspekcji pracy w przedsiębiorstwie skarżącej spółki została przeprowadzona w związku z wypadkiem przy pracy z dnia [...] lutego 2024 r., któremu uległ pracownik firmy A. S.A. (zatrudniony na stanowisku serwisanta).Z protokołu kontroli z dnia [...] maja 2024 r. wynikają przyczyny wypadku (bezpośrednia i pośrednia), odnośnie których strona skarżąca nie złożyła zastrzeżeń. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu pozostaje nakazany stronie przez inspektora pracy obowiązek w zakresie opracowania i uwzględnienia w obowiązujących w spółce instrukcjach bhp eksploatacji agregatów prądotwórczych lub w innych obowiązujących dokumentach, informacje dotyczące wykonywania prac serwisowych agregatów prądotwórczych oraz sposobu i warunków wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych, a także procedur postępowania podczas wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych. Zgodnie z art. 2374 § 1 – 2 k.p., pracodawca jest obowiązany zaznajamiać pracowników z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczącymi wykonywanych przez nich prac oraz wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy.Przepis § 41 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 – dalej jako rozporządzenie) stanowi, że Pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników (pkt 1); obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych (pkt 2); postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi (pkt 3); udzielania pierwszej pomocy (pkt 4). W myśl § 41 ust. 2 rozporządzenia instrukcje, o których mowa w ust. 1, powinny w sposób zrozumiały dla pracowników wskazywać czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy, zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy, czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników. Instrukcje dotyczące prac związanych ze stosowaniem niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych powinny uwzględniać informacje zawarte w kartach charakterystyki tych substancji i preparatów.
Zdaniem Sądu obowiązujące w zakładzie skarżącej instrukcje bhp dotyczące eksploatacji agregatów są niewystarczające dla zachowania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a w konsekwencji także i należytej ochrony życia i zdrowia pracowników. Strona skarżąca opracowała m.in. instrukcje: Instrukcja bhp obsługi agregatów prądotwórczych oraz instrukcja bhp przy obsłudze zespołu prądotwórczego z silnikiem spalinowym (załącznik nr 6 do protokołu). Wymaga podkreślenia, że ww. instrukcje bhp są bardzo ogólne,nie zawierają jasnego i jednoznacznego opisu czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy, zasad i sposobów bezpiecznego wykonywania pracy, czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasad postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników. Z dokonanych w protokole ustaleń wynika, że w obowiązujących w podmiocie kontrolowanym instrukcji bhp eksploatacji agregatów prądotwórczych lub w jakichkolwiek innych dokumentach, informacji dotyczących wykonywania prac serwisowych agregatów prądotwórczych oraz zapisów odnoszących się do sposobu i warunków wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych. Nie określono także procedur postępowania podczas wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych. W ocenie Sądu spółka nie podważyła skutecznie ustaleń protokołu kontroli.
Należy zatem podzielić stanowisko Okręgowego Inspektora Pracy, że instrukcje bhp nie spełniają wymogów wskazanych w § 41 ust. 2 ww. rozporządzenia oraz warunków określonych art. 2374 § 2 k.p., który stanowi, że pracodawca jest obowiązany wydawać szczegółowe Instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy. W orzecznictwie zasadnie stwierdza się, że pracodawca ma zapewnić pracownikom stały dostęp nie do jakiejkolwiek instrukcji bhp, ale do instrukcji bhp, która jest we właściwy sposób uszczegółowiona (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 lutego 2020 r., III SA/Gd 108/20, CBOSA).Za instrukcję spełniającą ww. wymogi nie może zostać uznana instrukcja obsługi agregatów dostarczanych przez producentów tych urządzeń. Jak ustalono w trakcie kontroli wszystkie prace serwisowe agregatów prądotwórczych wykonywane są na podstawie ww. instrukcji obsługi agregatów. W okazanej podczas kontroli instrukcji dotyczącej m.in. agregatu prądotwórczego, przy którym doszło do wypadku: - Instrukcja ogólna Zespoły prądotwórcze F. z silnikami wysokoprężnymi - w rozdziale 10 - Obsługa (przeglądy i testy) - zawarto jedynie ogólne zalecenia dotyczące przeglądów. Powyższa instrukcja nie określa szczegółowo zasad bezpiecznego wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych. Odnośnie wykonania przeglądu instalacji elektrycznej, w pkt. 10.4 - Przeglądy okresowe - zapisano, iż w zakres przeglądu rocznego wchodzi, m.in. kontrola układów elektrycznych. Wymaga podkreślenia, żenie istnieją pisemne procedury lub szczegółowe instrukcje wykonywania przeglądów okresowych agregatów prądotwórczych (uwzględniające min. wykonywanie czynności mechanicznych, wykonywanych przy pracach elektrycznych, np. sprawdzenie dokręcenia śrub na szynoprzewodach znajdujących się w agregatach prądotwórczych). Z powyższych względów również instrukcja obsługi agregatów nie spełnia wymogów określonych w art. § 41 ust. 2 ww. rozporządzenia oraz warunków określonych art. 2374 § 2 k.p.W sprawie nie posiada jakiegokolwiek znaczenia podnoszony przez skarżącą fakt odpowiedzialności podmiotu zewnętrznego (zleceniodawcy) za brak należytego przygotowania stanowiska pracy. Zważyć bowiem trzeba, że odpowiedzialność za bezpieczeństwo i higienę pracy jest bowiem uprzednia, bezwarunkowa, niepodzielna i bezwzględna.Przez niepodzielność odpowiedzialności rozumiany jest brak prawnej możliwości przyjęcia, że za stan bezpieczeństwa i higieny pracy odpowiadają podmioty trzecie, np. podmioty, na rzecz których praca jest wykonywana. Nie ma przy tym przeszkód, aby w drodze cywilnoprawnych umów między podmiotami umówić się, że np. w przypadku wyrządzenia szkód na osobie wykonującej pracę podmiotowi wykonującemu określone prace przysługuje odszkodowanie. Nie powoduje to jednak zwolnienia pracodawcy z odpowiedzialności za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w miejscu, gdzie praca jest wykonywana przez zatrudnionych przez niego pracowników, poza wyjątkami wyraźnie przewidzianymi przez przepisami (por. L. Florek (red.), Kodeks pracy. Komentarz, wyd. VII, WKP 2017, t. do art. 207). Stąd też jako całkowicie chybiona jawi się argumentacja skarżącej, która stara się ograniczyć swoje obowiązki w sferze b.h.p. i przerzucić całą odpowiedzialność na podmiot, na rzecz którego wykonywane były czynności serwisowe.
Nietrafne są również zarzuty skarżącej wskazujące na naruszenie przepisu art. 40 § 2 k.p.a. Podkreślić bowiem należy, iż jak wskazała sama skarżąca
w skardze pełnomocnictwo udzielone adw. A. G. złożone zostało na spotkaniu w Inspektoracie w dniu [...] czerwca 2024 r., czyli na etapie składania pisma zatytułowanego zastrzeżenia do protokołu z kontroli, stanowiącego element postępowania kontrolnego (art. 31 ust. 4 i 5 u.P.I.P.) Postępowanie kontrolne, prowadzone w oparciu o przepisy u.P.i.P. ma swój odrębny przedmiot, którym jest wyłącznie ustalenie stanu faktycznego. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowań administracyjnych wskazanych w art. 33 ust. 1 pkt 1 u.P.I.P. Wspomniane postępowania są od siebie niezależne. Pomimo przenikania się postępowania kontrolnego z postępowaniem administracyjnym (które stosowane jest do rozstrzygnięć władczych podjętych w wyniku kontroli), postępowanie kontrolne nie jest częścią formalną postępowania administracyjnego regulowanego przez k.p.a. i nie stanowi etapu tego postępowania w postaci postępowania wyjaśniającego (por. M. Gersdorf, J. Jagielski, K. Rączka , U.P.I.P. Komentarz, LexisNexis 2008, t. 1 do art. 21, postanowienie NSA z 9 października 2012 r., I OSK 2259/12, CBOSA). Stosownie do art. 33 § 3 k.p.a. pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. W związku z tym pełnomocnictwo złożone do akt innej sprawy (wcześniej prowadzonej przez organ) nie może wywołać skutku zobligowania organu do dokonywania doręczeń na adres pełnomocnika tym pełnomocnictwem ustanowionego, jeśli nie złoży on pełnomocnictwa do nowej sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2007 r., III SA/Wa 4034/06, CBOSA). Pełnomocnictwo musi zatem zostać złożone do akt konkretnej sprawy. Co więcej, niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ domniemywa istnienie pełnomocnictwa opierając się na aktach innego postępowania, chociażby w aktach tych znajdował się dokument pełnomocnictwa, które ze względu na swą ogólność można było wykorzystać w każdym postępowaniu przed organem administracji (por. wyrok NSA z 4 marca 2014 r., II FSK 863/12). Podkreślić przy tym należy, iż skarżąca spółka na etapie postępowania administracyjnego, w żaden sposób nie uzewnętrzniła swej woli reprezentowania jej przez pełnomocnika, zwłaszcza składając odwołanie.
Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że organy inspekcji pracy dokonały prawidłowej oceny ustaleń z przeprowadzonej kontroli w zakresie przestrzegania zasad BHP i zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego. W sprawie nie doszło również do naruszeń przepisów prawa procesowego (art. 7, art. 77, art. 80, art. 40 § 2 k.p.a.).
Z przedstawionych względów, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.