II SA/Go 503/23

II SA/Go 503/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-10-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jarosław Piątek
Kamila Karwatowicz
Krzysztof Rogalski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 36/24 - Wyrok NSA z 2024-09-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 200 i art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 85
art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
Dz.U. 2020 poz 256
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2023 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego B. W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] października 2020 r. B.W. wystąpił do Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu (określanej dalej jako KSSU) o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021.
Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. KSSU, działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 86 ust. 2-3, art. 87 ust. 1 i 2, art. 88, art. 92 ust. 1 i 3, art. 93 ust. 1-3, art. 94, art. 95, art. 409 ust. 1 pkt 1, art. 414 ust. 1 i 3, art. 447 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2020 r., poz. 85 ze zm. – dalej: p.s.w.n.) w zw. z § 1 ust. 5, 6, § 2 ust. 1 pkt 1, § 3 ust. 1, 2 i 6, § 4 , § 5 ust. 1-3, 6, 7, § 6, § 7 ust. 1-3, 5, 6, § 10, § 11, § 12 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] września 2020 r. (dalej: regulamin) – nie przyznała B.W. stypendium socjalnego.
W uzasadnieniu decyzji KSSU wskazała, że w sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. oraz § 7 ust. 2 pkt 1 regulaminu. Zgodnie z tymi przepisami świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n. (tj. stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga, stypendium rektora) i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. (tj. stypendium ministra) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Komisja analizując dane dotyczące toku kształcenia wnioskodawcy, oparte na oświadczeniu złożonym przez niego w dniu 15 października 2020 r. oraz zawartych w uczelnianej bazie danych Dziekanat i w Systemie Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym: POL-on, stwierdziła, iż z końcem roku akademickiego 2019/2020 wnioskodawca utracił prawo do ubiegania się o to świadczenie.
We wniesionym od powyższej decyzji odwołaniu B.W. zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej: k.p.a.) poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności wskazujących na konkretne naruszenia ze strony odwołującego oraz dowodów na których oparł się organ podczas wydawania decyzji, a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., poprzez uznanie, że skarżący utracił prawo do ubiegania się o stypendium socjalne z końcem roku akademickiego 2019/2020.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu (określana dalej jako OKSSU), działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 86 ust. 2-3, art. 87 ust. 1-2, art. 88, art. 92 ust. 1 i 3, art. 93 ust. 1-3, art. 95, art. 409 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. w zw. z § 1 ust. 5, § 2 ust, 1 pkt 1, § 3 ust. 1, 2, 6, § 4 ust, 1, 2, 6, § 5 ust. 1 pkt 6, § 7 ust. 1, ust. 2 pkt 1, § 10, § 11 regulaminu oraz art. 104 K.p.a. – utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.
W ocenie OKSSU zarzuty odwołania odnoszące się do interpretacji przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. oraz § 7 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 5 ust. 1 pkt 6 regulaminu nie zasługiwały na uwzględnienie. Komisja Odwoławcza nie orzeka bowiem o prawidłowości przepisów wprowadzanych przez ustawodawcę. Posiada jedynie kompetencje do załatwiania spraw o przyznanie świadczeń stypendialnych studentom na podstawie przepisów aktualnych na dzień rozpatrywania wniosków. I tak zapis § 7 ust. 2 pkt 1 regulaminu jest odzwierciedleniem art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., zgodnie z którym świadczenia, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 6 regulaminu - student traci prawo do ubiegania się w danym roku akademickim o świadczenia lub do otrzymywania przyznanych świadczeń, jeśli upłynął okres, o którym mowa w § 7 ust. 2 pkt 1 i ust. 4.
Powyższe regulacje narzucają organom uczelnianym konieczność zweryfikowania, czy w dacie wydania decyzji dany student spełnia warunki otrzymania stypendium. Narzędziami weryfikacji jest wewnętrzna baza danych odnosząca się do studentów danej jednostki oraz System Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym: POL-on. Komisje stypendialne weryfikują uprawnienia osób wnioskujących o przyznanie świadczenia, przez analizę danych zawartych w uczelnianej bazie danych Dziekanat oraz w systemie POL-on, który poza danymi co do okresu i toku kształcenia studenta na uczelni wskazuje również na okresy studiowania danej osoby w innych jednostkach w Polsce.
Rozpoznając odwołanie OKSSU ponownie przeanalizowała wszystkie zebrane w sprawie dowody. W oświadczeniu złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie stypendium wnioskodawca zaznaczył lata akademickie: 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, pomijając tym samym lata akademickie 2014/2015 i 2015/2016, w trakcie których realizował jednolite studia magisterskie na Wydziale Pedagogiki, Psychologii i Socjologii Uniwersytetu, kierunek Psychologia.
Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego i Nauki okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. (czyli okres 6-letni przysługiwania świadczeń) rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Do okresu 6 lat studiowania należy zaliczyć łącznie wszystkie okresy dotychczasowego studiowania na wszelkich kierunkach i nawet na różnych uczelniach. W związku z tym OKSSU uwzględniła, że strona jako student wnioskujący w październiku 2020 r. o przyznanie stypendium socjalnego - uprzednio realizowała jednolite studia magisterskie od 1.10.2014 r. do 13.06.2016 r. tj. przez okres 2 lat akademickich uwzględnionych przez OKS S, jako 2 lata z ww. okresu 6 lat (w trakcie których realizowała jednolite studia magisterskie na Wydziale [...] Uniwersytetu, kierunek [...]) i od 1.10.2016 r. do 30.09.2020 r., tj. przez okres 4 lat akademickich uwzględnionych przez OKS S, jako 4 lata z ww. okresu 6 lat (w trakcie których realizowała jednolite studia magisterskie na Wydziale [...] Uniwersytetu, kierunek [...]). Ustawowo określony okres 6 lat, w przypadku wnioskodawcy uległ wyczerpaniu w dniu 30 września 2020 r.
Podtrzymując dotychczasowe rozstrzygnięcie w sprawie OKSSU zauważyła, iż nie jest możliwe uznaniowe dysponowanie środkami z dotacji przeznaczonymi na stypendia. Świadczenie dla studentów, w tym stypendia socjalne, przyznawane są na podstawie ściśle określonych kryteriów i zgodnie z konkretnymi zasadami, którym komisja stypendialna zobowiązana jest się podporządkować. Organ - kierując się literalnym zapisem art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. - określa okres, w jakim studentowi przysługiwało prawo do wnioskowanego świadczenia stypendialnego. Organ II instancji powołał się również na treść pisma Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 lutego 2019 r., zgodnie z którym art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa (okresy studiowania sumują się). Świadczenia nie będą zatem przysługiwały studentowi, który na studiach pierwszego stopnia studiuje łącznie ponad 6 lat. Wobec powyższego, w ocenie OKSSU argumentacja prawna podnoszona w odwołaniu, nie przemawia za inną wykładnią art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. oraz § 7 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 5 ust. 1 pkt 6 regulaminu, niż przyjęta jako podstawa oceny o niespełnieniu przez wnioskodawcę przesłanki 6 lat uprawniającej do przyznania prawa do stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021.
Jednocześnie organ podkreślił, iż nie podziela wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. opierającej się na założeniu, że "do okresu 6 lat, o którym mowa w powołanych przepisach, należy odnosić okres, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy materialnej określonej w p.s.w.n. i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej przez organ uczelni". Zawiera ona bowiem w sobie istotne błędy logiczne i luki w toku rozumowania. W sposobie liczenia okresu 6 lat, na który powołano się w ślad za cytowanym w odwołaniu orzecznictwem, w "okresie 6 lat", który sądy oceniły jako lata kalendarzowe, należałoby w konsekwencji uznawać pulę 72 miesięcy liczonych jako 6 (lat) x 12 (miesięcy kalendarzowych), podczas gdy świadczenia są wypłacane maksymalnie przez 10 miesięcy roku akademickiego. Gdyby przyjąć interpretację powołaną w odwołaniu i stosować sposób liczenia okresu 6 lat, zgodnie z którym uwzględnia się wszelkie pobrane przez studenta świadczenia, na wszelkich kierunkach i wszelkich uczelniach, a przy tym zarówno świadczenia przewidziane w ustawie, jak i świadczenia analogiczne do obecnych, przewidziane w poprzednio obowiązującej ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, to okaże się, że konieczność liczenia okresu w miesiącach pobierania świadczeń (maksymalnie 72 miesięcy) zawartych w "okresie 6 lat" będzie prowadziła w konsekwencji do przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom wielokrotnie rekrutującym się na kolejne studia bez ich ukończenia, a także tym wnioskującym o różne świadczenia pomocy materialnej, w łącznym okresie znacznie przekraczającym 6 lat kalendarzowych czy 6 lat akademickich czy nawet 72 miesiące studiowania.
W świetle zgromadzonych dowodów i na podstawie powołanych aktów prawnych, organ odwoławczy uznał, iż nie może przyznać stypendium socjalnego określonego w art. 86 ust. 1 pkt 4 oraz art. 91 p.s.w.n., wypłacanego z pieniędzy podatnika studentom, którzy nie spełnili łącznie wszystkich warunków otrzymania tego świadczenia. Przesłanką uniemożliwiającą przyznanie świadczenia jest tu realizacja studiów przez okres dłuższy niż 6 lat, określona w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.
Po wniesieniu przez B.W. na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wyrokiem z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 249/21, sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję OKSSU z dnia [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stanowisko organu odwoławczego było następstwem błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Sposób skonstruowania tego przepisu bezspornie wskazuje, iż świadczenia o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 P.s.w.n., a więc przyznawane na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej p.s.w.n. przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat. Pojęcie "przysługuje", którym ustawodawca posłużył się w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n, wobec braku jego definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje ponadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Nie ma konieczności sięgania do innych metod wykładni, w tym celowościowej.
W p.s.w.n. nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 p.s.w.n. wynika wprost, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie od tego, przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres 6 lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 P.s.w.n. Ponadto zwrócono uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, zdaniem Sądu, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy.
Na skutek wniesienia od powyższego wyroku przez Odwoławczą Komisję Stypendialną Studentów Uniwersytetu skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.
NSA zaznaczył, iż w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonego wyroku sądu I instancji obejmuje ocenę stanu prawnego na datę wydania zaskarżonej decyzji w dniu [...] grudnia 2020 r. Ma to znaczenie, ponieważ podstawą wydania decyzji był art. 93 p.s.w.n., który został w istotnym zakresie znowelizowany z dniem 18 grudnia 2021 r. na podstawie art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232). Nowelizacja ta nie była podstawą do rozstrzygania przez organy i nie jest podstawą do przeprowadzenia w niniejszej sprawie kontroli przez sąd administracyjny. Zdaniem NSA sąd I instancji trafnie wskazał, że w/w okres 6-letni odnosi się do okresu otrzymywania stypendium (świadczeń z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n.), a nie do okresu posiadania przez daną osobę statusu studenta. Tym samym sformułowanie "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Okoliczność, że dana osoba jest studentem, nie oznacza uzyskania świadczenia (stypendium). Zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o świadczenie, ale sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. Okres 6-letni, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie (np. stypendium socjalne) i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można przy tym zrównywać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się oświadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie.
W stanie faktycznym tej sprawy nie można było powiązać początku okresu 6-letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie świadczenia. Skoro z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania stypendium, to nie można uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.
Podsumowując NSA stwierdził, że orzekające w sprawie organy badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium do 6-letniego okresu, o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej. W konsekwencji powyższego, przyjęcie przez organy stanowiska, iż wspomniany 6-letni okres upłynął, a tym samym, że odmowa przyznania skarżącemu stypendium z tej tylko przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.
NSA podał, iż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikają wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania poprzez uznanie, że okres 6-letni objęty art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. dotyczy tylko pobierania świadczenia, a nie okresu, w którym dana osoba ma status studenta. Ponadto sąd I instancji wskazał, w jaki sposób należy liczyć okres sześciu lat wskazując na różnicę między rokiem kalendarzowym i rokiem akademickim co do trwania uprawnienia studenta do pobierania stypendium. Wprawdzie wprost Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wypowiedział się co do tego, czy okres 6-letni obejmuje wszystkie kierunki studiów danego studenta i to zarówno na tych, na których dana osoba studiowała w okresie obowiązywania ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jak po jej uchyleniu i zastąpieniu ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tym niemniej z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że sąd I instancji znając stan faktyczny sprawy, w oparciu o który B.W. studiował i na kierunku [...] i kierunku [...] Uniwersytetu w okresie obowiązywania obu ww. ustaw nie zakwestionował w żadnym zakresie możliwości wliczania tych terminów niezależnie od obowiązującej ustawy i niezależnie od kierunku studiów.
Rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu, na podstawie art. 104, art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 86 ust. 1 i 2 p.s.w.n. oraz § 5 ust. 1 pkt 3) Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] lutego 2023 r.), uchyliła w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] listopada 2020 r. i umorzyła w całości postępowanie I instancji w sprawie przyznania stronie stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż uwzględnił związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w orzeczeniach sądów administracyjnych wydanych w sprawie, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecna wersja obowiązująca – Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). Dokonując oceny spełnienia przez stronę przesłanek uprawnienia do świadczenia organ stypendialny wziął pod uwagę, że do ubiegania się i otrzymywania świadczeń uprawniona jest tylko osoba posiadająca status studenta. Zgodnie bowiem z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może ubiegać się o 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę; 4) stypendium rektora (...). Natomiast zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 3) Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu student traci prawo do ubiegania się w danym roku akademickim o świadczenie lub do otrzymywania przyznanych świadczeń, jeśli ukończył studia. W myśl § 55 Regulaminu studiów na Uniwersytecie (załącznik do Uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r.) datą ukończenia studiów jest data złożenia egzaminu dyplomowego z wynikiem co najmniej dostatecznym (...). Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 16) i 17) Regulaminu studiów student ma prawo do ubiegania się o świadczenia pomocy materialnej określone w ustawie i otrzymywania świadczeń pomocy materialnej, na zasadach określonych w ustawie, jednakże w myśl § 2 ust. 7 Regulaminu studiów, prawa i obowiązki studenta wygasają z dniem ukończenia studiów lub skreślenia z listy studentów.
B.W. w dniu [...] lipca 2021 r. ukończył studia jednolite magisterskie pięcioletnie stacjonarne na kierunku [...] Uniwersytetu uzyskując tytuł magistra. Wobec tego, że wnioskodawca z dniem [...] lipca 2021 r. przestał być studentem Uniwersytetu, postępowanie w sprawie przyznania mu stypendium socjalnego stało się bezprzedmiotowe w całości i uzasadniało umorzenie postępowania w sprawie na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wystąpił brak elementu materialnego stosunku prawnego, powodujący brak podstaw do merytorycznego załatwienia sprawy, czyli do orzekania co do istoty sprawy, którym jest podmiot stosunku administracyjnego (wnioskodawca), czyli strona przedmiotowego postępowania administracyjnego, która z dniem [...] lipca 2021 r. przestała być studentem Uniwersytetu, tj. z dniem ukończenia studiów utraciła status studenta, a zatem utraciła także zdolność do bycia podmiotem jakichkolwiek praw i obowiązków studenta, w tym uprawnienia do form pomocy materialnej dla studentów, określonych w art. 86 ust. 1 p.s.w.n.
Organ dodał, iż wydając decyzję zobowiązany jest wziąć pod uwagę określony stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania. Jak wyjaśniono wyżej, w myśl § 2 ust. 7 Regulaminu studiów, prawa i obowiązki studenta wygasają z dniem ukończenia studiów lub skreślenia z listy studentów. Zdaniem organu aktualnie nie byłoby wykonalne wypłacanie stronie niebędącej studentem świadczenia pomocy materialnej, do której uprawnieni są studenci. Świadczenia przyznaje się na semestr lub na rok akademicki i wypłaca co miesiąc maksymalnie przez 9 miesięcy roku akademickiego. Jak wyjaśnia się w orzecznictwie, decyzja trwale niewykonalna to taka decyzja, której adresat jest trwale pozbawiony możliwości czynienia użytku z ustanowionych w niej praw lub trwale pozbawiony możliwości wykonania obowiązków. Według organu po ponownym rozpoznaniu sprawy w chwili orzekania przez organ stypendialny o uprawnieniu strony do stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021, strona nie posiada statusu studenta, sprawa o przyznanie jej świadczenia stała się bezprzedmiotowa.
Zdaniem organu II instancji, z uwagi na utratę przez stronę statusu studenta wydanie aktualnie decyzji przyznającej świadczenie w stanie faktycznym i prawnym istniejącym w chwili orzekania wiązałoby się z wydaniem decyzji niewykonalnej w dniu jej wydania i niewykonalność tej decyzji miałaby charakter trwały, co z kolei stanowiłoby wadę nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.
Na powyższą decyzję OKSSU z dnia [...] lipca 2023 r. B.W., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zarzucając naruszenie:
1) art. 95 ust 1 pkt 2 p.s.w.n. w zw. z § 16 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] września 2020 r. poprzez uznanie, iż skarżący nie posiada statusu studenta, podczas gdy w momencie składania wniosku o przyznanie stypendium socjalnego skarżący posiadał ten status;
2) art. 153 p.p.s.a. poprzez niedostosowanie się przez organ do wykładni prawnej i wskazań wyrażonych w orzeczeniu WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 249/21;
3) przepisów postępowania, tj.art. 105 § 1 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania, mimo iż w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna okoliczność stwierdzająca, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe.
Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Jak wskazano w uzasadnieniu skargi, organy administracyjne oraz WSA ustaliły, iż na moment złożenia wniosku skarżący posiadał status studenta. Przedmiotem dotychczasowego sporu nie był fakt posiadania tego statusu, lecz okres jego posiadania, w którym student ma prawo do uzyskana stypendium socjalnego. Status studenta skarżącego nigdy nie był przedmiotem sporu, albowiem został on ustalony przez same organy administracyjne, co potwierdziły sądy orzekające w niniejszej sprawie. Organ nie zastosował się do oceny stanu prawnego ustalonej przez sąd, albowiem wydał decyzję z uwzględnieniem stanu prawnego na dzień wydania ponownej decyzji. Organ nie zastosował się również w żaden sposób do wytycznych oraz ustaleń dokonanych przez sąd administracyjny w wyroku z dnia 7 października 2021 r., mimo iż sąd ten wyraźnie zaznaczył, iż organ jest zobowiązany uwzględnić zawartą w uzasadnieniu w/w orzeczenia ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a skarżący nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu z dnia [...] lipca 2023 r. uchylająca decyzję Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu z dnia [...] listopada 2020 r. o odmowie przyznania B.W. stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021 i umarzająca w całości postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego na rok 2020/2021.
Sprawa niniejsza była już przedmiotem orzekania przez tutejszy Sąd, który prawomocnym wyrokiem z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 249/21 uchylił zaskarżoną decyzję OKSSU z [...] grudnia 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium. Następnie zaś NSA wyrokiem z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 2/22 oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA. Wobec wyroków poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, na gruncie przedmiotowej sprawy niewątpliwie zastosowanie znajduje art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, to wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2019, art. 153.). Zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań, zawartych w uzasadnieniu wyroku.
W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z 21 października 1999 r., IV SA 1681/97 oraz z 1 września 2010 r., I OSK 920/10). Zasadniczo ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 21 marca 2014r., sygn. akt I GSK 534/12, "przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania".
Dodatkowo zwrócić należy uwagę na art. treść 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z uwagi na moc wiążącą orzeczenia wynikającą z art. 170 p.p.s.a., organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.
Mając powyższe na uwadze należy przytoczyć wiążące wskazania i ocenę prawną zawarte przede wszystkim w wyroku NSA z 23 maja 2023 r. (w którym NSA podzielił interpretację i ocenę WSA wyrażone w wyroku z 7 października 2021 r.) co do przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Mianowicie NSA stwierdził, że uzasadniona jest językowa wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 p.w.s.n., w świetle której 6-letni okres, o którym mowa w tym przepisie należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie i jednocześnie jest beneficjentem tej pomocy, czyli powiązany jest z pobieraniem świadczenia, a nie posiadaniem statusu studenta. Zatem błędnie orzekające w sprawie organy badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium do 6-letniego okresu, o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej. NSA podał, iż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikają wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania poprzez uznanie, że okres 6-letni objęty art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. dotyczy tylko pobierania świadczenia, a nie okresu, w którym dana osoba ma status studenta. Ponadto sąd I instancji wskazał, w jaki sposób należy liczyć okres sześciu lat wskazując na różnicę między rokiem kalendarzowym i rokiem akademickim co do trwania uprawnienia studenta do pobierania stypendium. NSA co prawda dodał, iż wprawdzie wprost Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wypowiedział się co do tego, czy okres 6-letni obejmuje wszystkie kierunki studiów danego studenta i to zarówno na tych, na których dana osoba studiowała w okresie obowiązywania ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jak po jej uchyleniu i zastąpieniu ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tym niemniej według NSA z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że sąd I instancji znając stan faktyczny sprawy, w oparciu o który B.W. studiował na kierunku [...] i kierunku [...] Uniwersytetu w okresie obowiązywania obu w/w ustaw, nie zakwestionował w żadnym zakresie możliwości wliczania tych terminów niezależnie od obowiązującej ustawy i niezależnie od kierunku studiów.
Tym samym OKSSU została zobowiązana do ponownego rozpoznania sprawy objętej odwołaniem skarżącego, a przede wszystkim do ponownej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie z zastosowaniem przedstawionej powyżej interpretacji przepisów prawa tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 p.w.s.n., przy uwzględnieniu oceny prawnej i wskazań sądów administracyjnych I i II instancji.
Tymczasem organ II instancji ponownie rozpoznając sprawę uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021. OKSSU orzekła tak z uwagi na utratę przez skarżącego statusu studenta (od [...] lipca 2021 r.) i wynikającą z tego jej zdaniem bezprzedmiotowość z przyczyn podmiotowych oraz z uwagi na niebezpieczeństwo, że wydana decyzja byłaby niewykonalna i to w sposób trwały, skoro nie byłoby wykonalne wypłacenie stronie stypendium, jako osobie która już nie jest studentem.
Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało przez OKSSU błędnie, z naruszeniem przepisów prawa.
OKSSU w sposób nieuprawniony uznała bowiem, że postępowanie administracyjne dotyczące wniosku skarżącego o przyznanie stypendium socjalnego za rok akademicki 2020/2021 stało się bezprzedmiotowe. W świetle art. 105 k.p.a. (zastosowanym w zaskarżonej decyzji w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. W piśmiennictwie dzieli się te przyczyny na podmiotowe i przedmiotowe, te zaś na spowodowane "faktami naturalnymi" lub zdarzeniami prawnymi (J. Borkowski [w:] Komentarz, 1996, s. 462). Postępowanie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1, gdy (jedyna) strona postępowania administracyjnego utraciła przymioty, o których mowa w art. 28, lub wskutek śmierci strony w toku postępowania dotyczącego praw ściśle związanych z osobą zmarłej strony. Przy czym w piśmiennictwie i orzecznictwie akcentuje się konieczność i celowość rozróżnienia bezprzedmiotowości postępowania i bezzasadności żądania strony. Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania strony nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony. Ponadto w piśmiennictwie zwraca się uwagę, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją art. 105 § 1 k.p.a. nie może być interpretowany rozszerzająco. Przepis ten ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Oznacza to, że postępowanie administracyjne, inaczej niż postępowanie cywilne, staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2011 r., III SK 20/10, LEX nr 794506, A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 105).
Wbrew stanowisku skarżonego organu okoliczność ukończenia przez skarżącego studiów na Uniwersytecie w dniu [...] lipca 2021 r. i to, że aktualnie nie przysługuje mu statusu studenta, nie stanowi na gruncie przedmiotowej sprawy zmiany stanu faktycznego wpływającej na rozstrzygnięcie w sprawie i skutkującej bezprzedmiotowością postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
W ocenie Sądu skarżony organ błędnie nie uwzględnił charakteru przedmiotowego postępowania administracyjnego, związanego z tym, że dotyczy ono świadczenia (stypendium socjalnego) za ściśle określony okres tj. rok akademicki 2020/2021. To determinuje ramy tego postępowania, ma wpływ na sposób ustalania stanu faktycznego i jego ocenę na tle przepisów prawa. W takim przypadku bowiem organ rozpoznając wniosek jest zobowiązany do weryfikacji wniosku strony w oparciu o kryteria (przesłanki) dotyczące przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021. Ocena spełnienia przesłanek dotyczących stypendium socjalnego na rok 2020/2021 musi być dokonywana w takiej sytuacji w oparciu o przepisy Regulaminu świadczeń studentów Uniwersytetu obowiązującego w roku akademickim, którego dotyczy złożony przez stronę wniosek o przyznanie stypendium. W rozpoznawanej sprawie jest to Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu, stanowiący załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] września 2020 r., podjęty na podstawie art. 95 p.s.w.n. Nie ulega wątpliwości, iż podstawą prawną do rozpoznania wniosku dotyczącego przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 20202/2021 nie może natomiast stanowić Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] lutego 2023 r., który wszedł w życie z dniem 1 października 2022 r. i dotyczy świadczeń przyznawanych w roku akademickim 2022/2023. Zatem błędnie organ przywołał w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Regulamin świadczeń dla studentów Uniwersytetu, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] lutego 2023 r., gdyż nie mógł mieć on zastosowania w przedmiotowej sprawie i określone w nim kryteria i przesłanki nie mają zastosowania w odniesieniu do wniosku skarżącego z dnia [...] października 2020 r. Miałyby one zastosowanie gdyby skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie stypendium na rok akademicki 2022/2023.
Istotne jest zatem, czy skarżący składając wniosek [...] października 2020 r. spełniał kryteria przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2020/2021, określone przepisami Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu, stanowiący załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] września 2020 r.
Odnośnie statusu studenta wskazać należy, iż według § 2 pkt 1 cyt. Regulaminu o pomoc w formie stypendium socjalnego może ubiegać się student. Powyższe oznacza więc, iż wniosek o stypendium może złożyć osoba posiadająca status studenta. Na gruncie przedmiotowej sprawy nie ulega wątpliwości, iż w dacie złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz do [...] lipca 2021 r., czyli w roku akademickim 2020/2021 skarżącemu przysługiwał status studenta. Z kolei według § 10 ust. 1 Regulaminu stypendium socjalne może otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przy czym wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne podlega ustaleniu zgodnie z ust. 2 i ust. 3 § 10 Regulaminu. Przepis ten wskazuje na obowiązek spełnienia określonych wymogów odnosząc je do także określonego okresu (roku akademickiego 2020/2021). W świetle zaś § 5 Regulaminu student traci prawo do ubiegania się – jak zaznaczono – w danym roku akademickim o świadczenie lub do otrzymywania przyznanych świadczeń jeśli m.in. ukończył studia.
Jak wskazuje treść przytoczonego przepisu, odnosi się on wyraźnie do spełnienia przesłanki posiadanego statusu studenta w określonym czasie, związanym ściśle z rokiem akademickim, którego dotyczy pomoc w postaci stypendium socjalnego. Poza tym, jak wskazał pełnomocnik skarżącego, treść wyroków WSA w Gorzowie z dnia 7 października 2021 r. i NSA z dnia 23 maja 2023 r. nie wskazują, aby sporny był fakt przysługującego skarżącemu statusu studenta w ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem z [...] października 2020 r.
Z kolei wskazany przez organ § 2 Regulaminu studiów na Uniwersytecie (załącznik do uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r.) wskazujący, że z dniem ukończenia studiów wygasają prawa i obowiązku studenta, wywiera skutki do momentu ukończenia studiów w określonym roku akademickim. Zatem zdarzenie to wywołuje skutki prawne na przyszłość, natomiast nie może ono wywoływać takich skutków wstecz, czyli w okresie kiedy skarżący był studentem i przysługiwały mu prawa i obowiązki właściwe studentowi. W rozumieniu § 2 Regulaminu studiów skarżący utracił z chwilą ukończenia studiów prawo do ubiegania się o stypendium, ale za okres, od kiedy już nie jest studentem. Natomiast jego prawo do ubiegania się o stypendium socjalne za rok akademicki 2020/2021, kiedy przysługiwał mu status studenta, nie wygasło i jest on uprawniony do żądania rozpoznania pod względem merytorycznym jego wniosku z dnia [...] października 2020 r.
Z powyższych względów Sąd uznał, iż brak było podstaw do stwierdzenia przez skarżony organ, że przedmiotowa sprawa stała się bezprzedmiotowa z przyczyn podmiotowych z uwagi na utratę przez skarżącego statusu studenta w dniu [...] lipca 2021 r. Jak wyjaśniono powyżej, utrata w tej dacie przez skarżącego statusu studenta nie ma wpływu na rozpoznanie jego wniosku o przyznanie stypendium socjalnego za rok akademicki 2020/2021, gdyż w roku tym omawiany status mu przysługiwał. Zatem nie można stwierdzić na gruncie przedmiotowej sprawy braku strony (bezprzedmiotowości o charakterze podmiotowym), skoro strona istnieje i może skutecznie domagać się rozpoznania jej wniosku z [...] października 2020 r.
Na marginesie jedynie należy dodać, iż umorzenie przez organ postępowania w sprawie byłoby błędne nawet w sytuacji stwierdzenia braku spełnienia jakiegokolwiek kryterium przez wnioskodawcę, gdyż jak już wcześniej Sąd wskazał, nie powoduje to bezprzedmiotowości postępowania, ale ewentualną niezasadność skutkującą orzeczeniem przez organ odmowy.
Poza tym nieuprawnione jest w okolicznościach niniejszej sprawy wywodzenie przez organ negatywnych skutków dla strony tylko dlatego, że uprzednio organy błędnie dokonały interpretacji przepisów i odmówiły skarżącemu przyznania stypendium socjalnego, co potwierdziły wyroki sądów administracyjnych I i II instancji, a następnie do sprawy dotyczącej stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021 zastosowały przepisy aktualnego regulaminu świadczeń z 2023 r. i biorąc pod uwagę aktualny na dzień wydania zaskarżonej decyzji status skarżącego. Takie działanie uznać należy za niedopuszczalne.
Za nieuprawnione uznać należy także stanowisko organu, według którego wydanie decyzji w niniejszej sprawie dotyczącej stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021 skutkowałoby trwałą niewykonalnością takiej decyzji. Taka interpretacja w ocenie Sądu jest całkowicie niezrozumiała. W uzasadnieniu wyroku NSA w Warszawie z 13 lutego 1986 r., III SA 1146/85, ONSA 1986/1, poz. 12, s. 73–74, wkazano, że "trwała niewykonalność decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. zachodzi wówczas, gdy czynności składające się na treść obowiązków i uprawnień zawartych w decyzji są niewykonalne z przyczyn technicznych lub prawnych tkwiących w ich naturze". Niewykonalność prawna oznacza niemożność zastosowania się do dyspozycji rozstrzygnięcia z uwagi na istniejący w obowiązującym prawie zakaz lub nakaz określonego zachowania pozostającego w sprzeczności z wydaną decyzją. Natomiast niewykonalność faktyczna to brak możliwości wykonania decyzji z przyczyn technicznych (zob. M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 156.). W ocenie Sądu na gruncie przedmiotowej sprawy brak przesłanek wskazujących na wystąpienie niewykonalności prawnej lub faktycznej decyzji, gdyż brak w tym zakresie przeszkód o charakterze prawnym, a także technicznych.
Mając na uwadze powyższe rozważania należało stwierdzić, iż organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a., stosując błędnie przepisy Regulaminu świadczeń dla studentów z 2023 r., a także naruszył art. 153 p.p.s.a., nie stosując się do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyrokach WSA z 7 października 2021 r. i NSA z 23 maja 2023 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany zatem będzie stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. do rozpoznania odwołania skarżącego od decyzji KSSU z dnia [...] listopada 2020 r., z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 7 października 2021 r. i wyroku NSA z dnia 23 maja 2023 r. oraz oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu do niniejszego wyroku.
Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 p.p.s.a. orzekł jak w I sentencji wyroku.
Zawarte w pkt II sentencji wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania znajduje oparcie w treści art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535 ze zm.), a także § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).