II SA/Go 500/23

II SA/Go 500/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /sprawozdawca/
Jarosław Piątek
Sławomir Pauter /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24  ust. 5, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3s, art. 123
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
art. 17
Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] kwietnia 2023 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J.M. z [...] stycznia 2023 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek i wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej, powołując się na :
1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 poz. 1009, określanej dalej jako u.s.u.s.),.
2. art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074, Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264, Nr 173, poz. 1808, zwanej dalej ustawą zmieniającą),
odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie 24 204,43 zł, w tym z tytułu: składek za okres 09/1993, 05/1994, 07/1994-08/1994, 10/1994 - 4 660,13 zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia - 19 544,30 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w sprawie nie wystąpiła
w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz wnioskodawca nie wykazał, że zgodnie z art. 17 ustawy zmieniającej, że przemawia za tym jego ważny interes.
Organ wyjaśnił, że przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia
31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365) nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ dotyczą wyłącznie należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, tzn. osób, które opłacają składki za siebie, natomiast zadłużenie wnioskodawcy dotyczy należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.
Mając natomiast na względzie okres powstania składek, organ I instancji dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia i wyjaśnił, że zasady przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne za okres objęty wnioskiem, określały pierwotnie przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U z 1989 r. , Nr 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 35 w zw. z art. 36 powyższej ustawy należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia,
w którym składka stała się wymagalna. Na podstawie § 4 tego przepisu bieg terminu przedawnienia przerywało np. rozłożenie należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeśli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Przerwanie biegu terminu przedawnienia powodowało, że po ustaniu przyczyny przerywającej ten bieg, bieg ten rozpoczynał się od nowa. Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia,
w którym stały się wymagalne. Z kolei, zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie do treści art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych
w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Od 1 stycznia 2003 r. ustawą
zmieniającą dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności
z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od
1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy
w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-6. Nie ulegają zaś przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (ust. 5). Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (5a). Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca,
w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (5b). Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (5c). Jeżeli ogłoszenie upadłości,
o którym mowa w ust. 5c, nastąpiło przed rozpoczęciem biegu terminu przedawnienia, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego (5ca). Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających
z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana (5d). Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja Innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata (5e). Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (5f). Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia objęcia restrukturyzacją należności z tytułu składek, o których mowa w art. 160 ustawy z 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2020 r. poz. 814 i 1298 oraz z 2021 r. poz. 1080), do dnia zapłaty ostatniej raty w przypadku rozłożenia na raty lub do dnia zapłaty w przypadku odroczenia terminu płatności (5g). Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy (art. 24 ust. 6).
Biorąc powyższe pod uwagę organ podał, że zabezpieczył spłatę należności za okres 09/1993, 05/1994, 07/1994-08/1994, 10/1994 przez ustanowienie
[...] października 1995 r. hipoteki na nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...] i nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu zabezpieczenia. W tym zakresie zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia, należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Tym samym – zdaniem organu I instancji - zaległe składki za powyższy okres nie uległy przedawnieniu.
Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy J.M. podał, że informacja o prowadzonej przez niego działalności gospodarczej do 2019 r. jest nieprawdziwa, ponieważ uzyskał wpis do ewidencji Urzędu Miasta i Gminy [...] maja 1987 r. i zakończył definitywnie jej prowadzenie [...] października 1996 r. Podkreślił, że w okresie zapaści gospodarczej, gdy bezrobocie w gminie przekraczało 47% zatrudniał okresowo nawet 100 osób. Zlikwidował działalność, z tytułu której powstały zaległości w ZUS, ale potem kilkukrotnie zakładał i zamykał różne działalności. W ocenie strony organ nie zapoznał się z jego sytuacją, a odmowa umorzenia zaległości może pozbawić jego rodzinę dachu nad głową. Podkreślił również, że nigdy nie otrzymał jakiejkolwiek pomocy ze strony państwa, a tym bardziej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie poinformował, że przedłożył dowody trwałej niewypłacalności oraz wyrok dotyczący obowiązku alimentacyjnego wobec żony i córki. Podkreślił, że mimo tego iż organ stwierdził trudną sytuację finansową jego rodziny i brak majątku do zaspokojenia podstawowych potrzeb, to nie stwierdził przesłanek do umorzenia zaległości.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2023 r., Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2023 r.
Uzasadniając decyzję organ II instancji wyjaśnił, że oparł swoje rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie wszystkich zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji. Podał, że dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z [...] kwietnia 2023 r. organ prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, ponieważ [...] października 1995 r. zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej w wysokości 25.085,40 zł w księdze wieczyste nr [...].
Ponowna analiza sprawy pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 702) doprowadziła organ odwoławczy do wniosku, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.), ponieważ działalność gospodarcza jest zawieszona. Ewentualne umorzenie należności nie przekroczyłaby limitu 200.000,00 euro przewidzianego dla pomocy de minimis. Organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej wnioskodawcy i materialnej, rodzaju, okresu
i wysokości należności na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w zaskarżonej decyzji z [...] kwietnia 2023 r.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że wnioskodawca jest żonaty; nie pracuje zarobkowo; od [...] marca 2019 r. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3.197,48 zł brutto, tj. 2.026,34 zł netto miesięcznie; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy; prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną – G.M., która uzyskuje dochody w wysokości 1.500,00 zł netto miesięcznie oraz 25-letnią córką – K.M., która nie uzyskuje dochodów; ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych - 1.191,00 zł, kosztów leczenia - 300,00 zł oraz innych - 1.000,00 zł; posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 600,00 zł z ratą 208,00 zł miesięcznie, zaciągniętych kredytów - 12.000,00 zł z ratą 500,00 zł miesięcznie, w bankach - 15.000,00 zł z ratą 500,00 zł miesięcznie, alimentacyjne - 300.000,00 zł oraz w innych instytucjach - 1.000,00 zł, które są dochodzone w trybie egzekucji komorniczej; jest współwłaścicielem w 1/2 części domu o powierzchni 120 m2 w [...]; posiada laptop o wartości 100,00 zł; nie posiada praw majątkowych i wierzytelności.
Organ wyjaśnił, że do rozpatrzenia sprawy wykorzystano dane wygenerowane
z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie organ ustalił, że wnioskodawca:
- był zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od [...] września 1987 r. do [...] listopada 1996 r., od [...] lipca 1997 r. do [...] października 1997 r., od [...] października 1998 r. do [...] lipca 1999 r., od [...] marca 2005 r. do [...] listopada 2008 r., od [...] lutego 2011 r. do [...] listopada 2017 r., [...] grudnia 2018 r. i od [...] października 2019 r. do [...] października 2019 r.;
- [...] października 2019 r. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej pod firmą J.M. A w zakresie inżynierii i związanego z nią doradztwa technicznego;
- od [...] marca 2019 r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości od [...] marca 2023 r. 3.670,71 zł brutto, tj. 3.199,35 zł netto, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz Komornika Sądowego z wniosku innych niż ZUS wierzycieli w wysokości 917,67 zł i do wypłaty pozostaje 2.281,68 zł miesięcznie;
- figuruje jako właściciel i współwłaściciel łącznie pięciu pojazdów wyprodukowanych w latach 1972-2001, jednak z oświadczenia wynika, że nie znajdują się już one w posiadaniu strony;
- jest współwłaścicielem w 1/2 części nieruchomości gruntowej (działki nr [...])
o powierzchni 0,063 ha w [...], dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...], a udział wnioskodawcy w prawie własności jest obciążony hipoteką przymusową na rzecz ZUS;
- przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie jest prowadzone.
Wyjaśniając przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ podał, że:
1) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych (zobowiązany nie zmarł);
2) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – wnioskodawca zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej [...] października 2019 r., co nie jest tożsame z zaprzestaniem jej wykonywania;
4) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
5) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy aktualnie nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
Pismem z [...] maja 2010 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym zawiadomił ZUS jako wierzyciela, że egzekucja z wynagrodzenia za pracę, rachunków bankowych i wierzytelności była bezskuteczna, a wnioskodawca był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku, ponadto egzekucja z ½ części nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] została umorzona [...] listopada 2009 r. po drugiej bezskutecznej licytacji. Postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia, że egzekucja ze sposobów wskazanych we wniosku egzekucyjnym jest bezskuteczna i nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. [...] lipca 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność. Na podstawie protokołów o stanie majątkowym sporządzonych przez poborcę skarbowego stwierdzono, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, jednak nie osiągał z niej dochodów oraz że jest współwłaścicielem w ½ części domu, przy ul. [...]. W toku postępowania egzekucyjnego ustalono, że strona nie posiadała ruchomości, pojazdów, wierzytelności i innych praw majątkowych, a dokonane [...] stycznia 2010 r. zajęcie wynagrodzenia za pracę okazało się nieskuteczne. Wskazano, że posiadał status osoby bezrobotnej. Dlatego uznano, że w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. [...] października 2010 r. wnioskodawca został wpisany postanowieniem Sądu Rejonowego, Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Podstawą wpisu dokonanego z urzędu zgodnie z dyspozycją art. 55 pkt 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym było zobowiązanie do wyjawienia majątku w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym. Jednak na podstawie art. 60 tej ustawy obowiązującego do 14 marca 2018 r. wpisy z tego tytułu były wykreślane automatycznie po upływie 10 lat od dnia ich dokonania, a od [...] maja 2018 r. obowiązuje okres 7-letni, przy czym wpisy wykreślone w całości nie podlegają ujawnieniu.
Aktualnie postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone, jednak istnieje majątek podlegający egzekucji – wnioskodawca jest współwłaścicielem w części nieruchomości gruntowej (działki nr [...]) o powierzchni 0,063 ha w [...], dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...], a udział strony w prawie własności jest obciążony hipoteką przymusową na rzecz ZUS; według danych geoportal.gov.pl działka jest zabudowana budynkiem mieszkalnym oznaczonym nr 3. Nieruchomość była przedmiotem nieskutecznych licytacji w 2009 r., jednak od tego czasu upłynęło 14 lat i organ ma nadal prawo dochodzenia należności z tytułu składek z tego składnika majątkowego.
Również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi
w niniejszej sprawie, ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przymusowe dochodzenie należności nie jest prowadzone, jednak wnioskodawca posiada udziały w prawie własności nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] i organ może nadal dochodzić zaległe składki i należne odsetki z tego składnika majątkowego.
Dalej organ powołując się na treść art. 17 ustawy zmieniającej wyjaśnił, czy
w przedmiotowej sprawie występuje przesłanka umorzenia określona w cytowanym przepisie. Podał, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy bowiem, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Zdaniem organu wnioskodawca decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa wyłącznie w granicach prawa i od nieopłaconych
w terminie składek zgodnie z art. 23 u.s.u.s. nalicza odsetki za zwłokę, na zasadach
i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Odsetki są wyłączną konsekwencją nieopłacania w terminie należności publicznoprawnych.
W toku postępowania wnioskodawca poinformował, że choruje na cukrzycę
i nadciśnienie tętnicze oraz przedłożył orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS
z [...] października 2017 r. o częściowej niezdolności do pracy wydane do [...] października 2019 r. oraz Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] września 2009 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Organ wyjaśnił, że mając na uwadze wiek strony (69 lat) ze zrozumieniem podchodzi do jego sytuacji zdrowotnej. Jednak strona otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym dochodem, wypłacanym niezależnie od stanu zdrowia i ewentualnej konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zaległości wobec ZUS.
Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zdaniem organu należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Wnioskodawca otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości od
[...] marca 2023 r. 3.670,71 zł brutto, tj. 3.199,35 zł netto, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz Komornika Sądowego (z wniosku innych niż ZUS wierzycieli) w wysokości 917,67 zł i do wypłaty pozostaje 2.281,68 zł miesięcznie. Do akt sprawy przedłożono umowę majątkową małżeńską zawartą [...] marca 1995 r.
w formie aktu notarialnego Repertorium A nr [...], z której wynika, że wnioskodawca posiada z żoną rozdzielność majątkową, jednak w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek, oceny aktualnego stanu majątkowego dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Małżonkowie bowiem, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.) są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną G.M., która uzyskuje dochody w wysokości 1.500,00 zł netto miesięcznie oraz 25-letnią córką K.M., która nie uzyskuje dochodów. Organ ustalił, że żona G.M. uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego wypłacanego w wysokości 2.940,65 zł brutto, tj. 2.622,99 zł netto miesięcznie, a córka aktualnie nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS.
Budżet gospodarstwa domowego wnioskodawcy po potrąceniach egzekucyjnych wynosi 4.904,67 zł i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego, określony w marcu 2023 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego w IV kwartale 2022 r. na kwoty 2.636,34 zł dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego i 1.581,08 zł dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Zatem, zdaniem organu nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Dodatkowo strona oświadczyła, że nie korzysta z żadnych form pomocy socjalnej. Udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie
z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości 600,00 zł.
Dalej organ podał, że wnioskodawca ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 2.491,00 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - 1.191,00 zł (podatek od nieruchomości - 67,33 zł, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi - 96,00 zł, opłata za wodę i ścieki - 180,00 zł, opłata za energię elektryczną - 347,75 zł, koszt opału - 500,00 zł), kosztów leczenia - 300,00 zł oraz innych - 1.000,00 zł. Budżet gospodarstwa domowego strony pozwala na ich sfinansowanie w całości. W miesięcznych kosztach nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp., jednak nie maja one charakteru nadzwyczajnego, ponieważ są ponoszone przez ogół społeczeństwa i na ich realizację pozostaje ponad 2.400,00 zł miesięcznie. Dodatkowo pozytywny wpływ na poziom zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych rodziny wnioskodawcy mają wypłacane przez ZUS jemu i żonie dodatkowe świadczenia w postaci tzw. trzynastych
i czternastych emerytur. Dodatkowo organ zauważył, że w aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Rejonowego z [...] listopada 1999 r. zasądzający na rzecz małoletniej wówczas K.M. oraz żony G.M. alimenty w wysokości po 500,00 zł miesięcznie. Prowadząc zaś wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką alimenty, które zostaną wyegzekwowane w trybie przymusowym lub dobrowolnie opłacone, zasilą wspólny budżet.
Również fakt posiadania zobowiązań innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych tj. zobowiązań pieniężnych z tytułu podatków w wysokości 600,00zł z ratą 208,00 zł miesięcznie, zaciągniętych kredytów - 12.000,00 zł z ratą 500,00 zł miesięcznie, w bankach - 15.000,00 zł z ratą 500,00 zł miesięcznie, alimentacyjnych - 300.000,00 zł oraz w instytucjach - 1.000,00 zł, które są dochodzone w trybie egzekucji komorniczej, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby - w ocenie organu - do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Obowiązek zapłaty składek wynika bezpośrednio z przepisów u.s.u.s. Należności z tytułu składek mają szczególny charakter i co do zasady są uprzywilejowane. Ponadto, mogą być dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym wyłącznie z przedmiotu hipoteki.
Organ podniósł, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami,
w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Słuszny interes gospodarstwa domowego wnioskodawcy zapewnia dochód przekraczający poziom minimum socjalnego, nawet po potrąceniach egzekucyjnych. Ocena zaś sytuacji materialnej nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona trwałego ubóstwa i definitywnie uniemożliwia nawet ratalną spłatę zaległości składkowych. Sytuacja finansowa gospodarstwa domowego poprawi się jeszcze po podjęciu przez 25-letnią córkę aktywności zarobkowej - w toku postępowania wnioskodawca poinformował, że córka studiuje dziennie na Wydziale Biologii Uniwersytetu, jednak nie wskazał żadnych obiektywnych przeszkód, np. zdrowotnych uniemożliwiających jej podjęcie zatrudnienia po ukończeniu nauki. Organ ma prawo dochodzić należności w trybie egzekucji tylko z przedmiotu hipoteki, jednak strona może dokonywać dobrowolnej spłaty zaległości wobec ZUS w ratach dostosowanych do jego możliwości finansowych. Zawarcie umowy ratalnej umożliwia natomiast uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu.
Zatem umorzenie należności z tytułu składek w okolicznościach niniejszej sprawy naruszałaby, zdaniem organu II instancji interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Obowiązkiem natomiast wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym, jak i przyszłym, co potwierdza orzecznictwo sądowe.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób
i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.
Mając na uwadze powyższe organ nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapis art. 17 ustawy zmieniającej. Zasada równości obywateli wobec prawa nie pozwala organowi na wydanie korzystnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia. Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na umorzeniu należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie organ I instancji zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z treścią art. 7, art. 77, art. 80 oraz 107 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na powyższą decyzję złożył J.M., wnosząc o uznanie decyzji ZUS za niesłuszną, uchylenie jej, a w konsekwencji o uznanie wniosku o umorzenie zobowiązań skarżącego wobec ZUS.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) sprzeczność wewnętrzną poszczególnych zapisów decyzji, a polegające na rażąco nieprawdziwym twierdzeniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do stanu faktycznego obecnego położenia skarżącego; decyzja wydana została w stanie prawnym budzącym wątpliwości, co do jego rozumienia, a która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów, a szczególnie przez zaprzeczanie treści wezwań wobec skarżącego co do dostarczenia dowodów w sprawie, a następnie ich pomijanie ich treści
w postępowaniu lub zaprzeczanie treściom dostarczonych dowodów;
2) sprzeczność ze zgromadzonym w postępowaniu materiałem dowodowym, przez przyjęcie, że skarżący jest w stanie spłacić roszczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem skarżącego na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. decyzja ta była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
3) narażenie skarżącego na rażącą stratę, przy założeniu naruszenia zasad współżycia społecznego (art. 357 KPC), co powoduje u skarżącego odebranie mu możliwości zachowania podstaw bytowania.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności - w związku z brakiem wniosku skarżącego i organu o przeprowadzenie rozprawy - na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), była decyzja ZUS z [...] czerwca 2023 r. utrzymująca w mocy własną decyzję
z [...] kwietnia 2023 r. odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie 24 204,43 zł, w tym: składek za okres 09/1993, 05/1994/ 07/1994-08/1994, 10/1994 – 4 660,13 zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia – 19 544,30 zł.
Podstawę materialną powyższych decyzji stanowiły art. 28 u.s.u.s. oraz art. 17 ustawy zmieniającej. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Pojęcie "nieściągalności" zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Jako, iż zadłużenie wnioskodawcy, objęte wnioskiem o umorzenie dotyczy należności
z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, ten ostatni przepis nie miał zastosowania w kontrolowanej sprawie.
Zgodnie natomiast z art. 17 pkt 1 ustawy zmieniającej zakład może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do zagadnienia przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych. Ma ono bowiem zasadnicze znaczenie
z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania
w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany. Stwierdzenie przedawnienia należności skutkowałoby koniecznością umorzenia takiego postępowania jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2017 r., II GSK 1492/17).
W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze składkami, które stały się wymagalne ok. 30 lat temu. W związku z tym organy zobowiązane były ze szczególną wnikliwością wyjaśnić kwestię istnienia zobowiązania skarżącego. Zwłaszcza, iż wniosek skarżącego z [...] stycznia 2023 r. o umorzenie składek został zgłoszony jako ewentualny. W pierwszej kolejności skarżący poddawał bowiem w wątpliwość istnienie zaległości składkowych za pracowników za okres 09/1993, 05/1994, 07/1994-08/1994, 10/1994.
W decyzji z [...] kwietnia 2023 r. wprawdzie organ w sposób obszerny przedstawił przepisy regulujące przedawnienie od czasu wymagalności składek, jednakże nie odniósł ich do stanu faktycznego sprawy, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że organ zabezpieczył spłatę powyższych należności przez ustanowienie w dniu [...] października 1995 r. hipoteki na nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...] i nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu zabezpieczenia. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia, należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Natomiast rozpoznając ponownie sprawę w decyzji z [...] czerwca 2023 r. organ poprzestał jedynie na jednozdaniowym zaakceptowaniu tego stanowiska.
Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz przytoczoną treść uzasadnień powyższych decyzji nie sposób ocenić, czy rzeczywiście organ procedował w odniesieniu do istniejącego zobowiązania, a to
z następujących powodów:
Po pierwsze, przywołany powyżej przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przewidujący brak przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką lub zastawem obowiązuje od 1 stycznia 2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy zmieniającej. Ustawa ta nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Powyższe zagadnienie zostało rozstrzygnięto w orzecznictwie, w którym wskazano, że do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepisy w brzmieniu nadaną ustawą zmieniającą (por uchwała SN z 8 lipca 2008 r., I UZP 4/08, OSNP 2009/1-2/19). W sytuacji więc, gdy doszło do przedawnienia należności składkowych, objętych wnioskiem skarżącego przed 1 stycznia 2003 r., to przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie mógł mieć zastosowania i nie mógł bezterminowo wydłużyć ich dochodzenia z nieruchomości zabezpieczonej hipoteką.
Po drugie, w kontekście powyższych uwag oraz obowiązującego przed tą datą 5 – letniego terminu przedawnienia należności składowych, liczonego od dnia ich wymagalności, należy podkreślić, że ani z materiału dowodowego zgromadzonego
w sprawie, ani tym bardziej z treści decyzji wydanych przez organ nie wynika, iż doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. Pismo zatytułowane "Informacje o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" (k. 15 akt administracyjnych) zostało bowiem sporządzone w sposób niedokładny i chaotyczny, co nie pozwala w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż wymienione w nim czynności egzekucyjne, dotyczą zobowiązań objętych wnioskiem o umorzenie i w jakich okresach doszło do przerwania biegu przedawnienia. W szczególności należy zwrócić uwagę, że znalazło się w tym piśmie zdanie "1994 i 1995, skierowano tytułu wykonawcze do Komornika Sądowego Rewiru za okres od 08.1993 – 06.1995 – należność objęta tytułami została opłacona". Powyższe może wskazywać, że należność za okres 09/1993, 05/1994, 07/1994-08/1994, 10/1994 została spłacona chyba, że dotyczy to tytułów wystawionych w okresie "08.1993 – 06.1995".
Po trzecie, twierdzenia organu, iż powyższe należności zostały zabezpieczone hipotecznie nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Zwrócić bowiem należy, iż
w aktach brak jest odpisu księgi wieczystej nr [...]. Ponadto nawet sięgnięcie do elektronicznej wersji tej księgi dostępnej na stronie www.ekw.ms.gov.pl. nie pozwala na podstawie wpisu wskazywanej przez organ hipoteki na kwotę 25085,40 zł (k. 17 akt administracyjnych) stwierdzić, że to obciążenie zabezpiecza składki za okres 09/1993, 05/1994, 07/1994-08/1994, 10/1994.
Należy wskazać, że w postępowaniu w sprawie umorzenia ZUS, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Przytoczone przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zważyć trzeba, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej
w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA
z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15, CBOSA). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy
Przenosząc powyższe rozważania na kanwę niniejszej sprawy należy wskazać, że obowiązkiem organu było zatem ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych należności będących przedmiotem postępowania oraz zdarzeń, które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia, przed 1 stycznia 2003 r. Ponadto konieczne było zgromadzenie odpowiedniego materiału dowodowego pozwalającego na ocenę, czy rzeczywiście należności objęte wnioskiem o umorzenie zostały zabezpieczone hipotecznie.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na jednoznaczne ustalenie, że konkretne należności składkowe będące przedmiotem wniosku o umorzenie nie wygasły na skutek przedawnienia, względnie przez ich zapłacenie albo wyegzekwowanie.
Z przedstawionych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że Sąd uznał ze przedwczesne odnoszenie się do kwestii ewentualnego wystąpienia przesłanek umorzenia należności z uwagi na brak wyjaśnienia podstawowej kwestii dotyczącej wygaśnięcia zobowiązania, decydującej o zakresie prowadzonego postępowania.
Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634).
Ponownie rozpatrując sprawę ZUS uwzględni ocenę prawną i wskazania wynikające z uzasadnienia niniejszego wyroku, w szczególności ustali, czy należności z tytułu składek objęte wnioskiem o umorzeniem są zobowiązaniami istniejącymi
i rzeczywiście zabezpieczonymi hipotecznie.