III SA/Łd 445/22

III SA/Łd 445/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Janusz Nowacki /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Wyporska-Frankiewicz
Małgorzata Kowalska
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 250 par 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 478
art. 91,  art. 92 ust. 1, art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Kowalska Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz Protokolant: st. asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialno-Socjalnej Studentów Uniwersytetu Łódzkiego z dnia 30 marca 2022 r w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialno-Socjalnej Studentów Uniwersytetu Łódzkiego z 3 grudnia 2021 r.; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi T. M. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. [pic]
Uzasadnienie
Decyzją z 30 marca 2022 r. Odwoławcza Komisja Stypendialno-Socjalna Studentów Uniwersytetu Łódzkiego, na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 2-4, art. 9 art. 93, art. 95 ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), dalej u.p.s.w.n. w zw. z art. 104, art. 107 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 6 ust. 4 i 5, § 26 - § 30 Regulaminu świadczeń stypendialnych dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Łódzkiego, wprowadzonego Zarządzeniem Rektora Uniwersytetu Łódzkiego nr 200 z 14 września 2021 r., utrzymała w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialno-Socjalnej Studentów Uniwersytetu Łódzkiego z 3 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania A.W. stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.
15 października 2021 r. A.W. złożyła do Uczelnianej Komisji Stypendialno-Socjalnej Studentów Uniwersytetu Łódzkiego wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022 wskazując jako kryterium przyznania świadczenia średnią ocen, która wynosi 4,8281.
Decyzją z 3 grudnia 2021 r. Uczelniana Komisja Stypendialno-Socjalna Studentów Uniwersytetu Łódzkiego odmówiła przyznania A.W. stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022 wskazując, że stosownie do treści art. 93 ust. 2 u.p.s.w.n. oraz § 18 ust. 2 Regulaminu, świadczenia socjalne przysługują na studiach pierwszego stopnia, drugiego stopnia i uzupełniających lub jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Od powyższej decyzji A.W. złożyła odwołanie, w którym podniosła, że w roku akademickim 2017/2018 z powodu wypadku samochodowego przebywała na urlopie zdrowotnym. W tym czasie na poprzednim kierunku studiów, tj. Międzynarodowe Studia Kulturowe na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego nastąpiły zmiany programowe, które spowodowały przedłużenie okresu studiów o kolejny, dodatkowy rok.
Wskazaną na wstępie decyzją z 30 marca 2022 r. Odwoławcza Komisja Stypendialno-Socjalna Studentów Uniwersytetu Łódzkiego utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że zgodnie z § 29 ust. 1-3 Regulaminu, stypendium rektora przyznawane jest 10% najlepszych studentów każdego kierunku studiów prowadzonego na UŁ, liczba studentów określana jest na podstawie uzyskanych od kierowników dziekanatów danych na temat osób posiadających status studenta na dzień 31 marca roku akademickiego poprzedzającego rok akademicki, na który został złożony wniosek o stypendium rektora. W związku z § 29 ust. 4, 9,10 Regulaminu, Rektor Uniwersytetu Łódzkiego załącznikiem nr 23 wprowadzonym zarządzeniem nr 24 Rektora Uniwersytetu Łódzkiego z 15 listopada 2021 r. dokonuje podziału procentowego puli przeznaczonej na stypendia rektora, stypendium przyznawane jest w skali trzystopniowej, a wysokość stypendium i jego zróżnicowanie dla poszczególnych stopni Rektor ustala w porozumieniu z URSS.
Uzyskana przez skarżącą łączna punktacja za średnią ocen pomnożoną przez 10 oraz dodatkowe osiągnięcia wyniosła 48,2 pkt. Wyliczona punktacja kwalifikowała skarżącą do przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2021/22, ponieważ na kierunku Socjologia ostatnia osoba, która uzyskała stypendium osiągnęła 44,92 pkt. Komisja przeliczyła ponownie okresy, w których studiowała skarżąca na Uniwersytecie Łódzkim, tj.
-2015/2016 - 12 miesięcy Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry);
- 2016/2017 - 12 miesięcy Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry);
- 2017/2018 - 12 miesięcy Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry);
- 2018/2019 - 12 miesięcy Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry);
- 2019/2020 - 12 miesięcy Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry)
- 2020/2021 - 12 miesięcy Socjologia studia stacjonarne 2-go stopnia na wydziale Ekonomiczno –Socjologicznym (2 semestry)
Łączny zatem okres studiowania do roku 2021/2022 wynosi 72 miesiące (tj. 12 semestrów), co stanowiło podstawę odmowy przyznania stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022. Odwoławcza Komisja Stypendialno-Socjalna Studentów Uniwersytetu Łódzkiego podkreśliła, że nie analizuje okresów pobierania przez studenta świadczeń stypendialnych w okresie studiowania. Z treści art. 93 ust. 4 pkt 1 u.p.s.w.n., wynika, że okres studiowania jest tożsamy z możliwością pobierania w tym okresie świadczeń stypendialnych. Dokonując ponownej weryfikacji okresu studiowania Odwoławcza Komisja Stypendialno-Socjalna Studentów Uniwersytetu Łódzkiego miała również na uwadze zmiany wprowadzone ustawą z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232). Ustawa zmieniająca zmieniła brzmienie art. 93 u.p.s.w.n., w ten sposób, że doprecyzowuje okres pobierania stypendium: łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta. Skarżąca studiowała przez 12 semestrów. Jednocześnie zgodnie z § 27 ust. 4 Regulaminu świadczeń stypendialnych, stypendium rektora może otrzymać student, który do 30 września uzyskał wszystkie zaliczenia i zdał wszystkie egzaminy przewidziane w planach i programach studiów dla zaliczenia danego roku i odbył egzamin dyplomowy w terminie zgodnym z terminem zawartym w regulaminie studiów oraz zarządzeniu Rektora o podziale roku akademickiego. Zmiany programowe, zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialno-Socjalna Studentów Uniwersytetu Łódzkiego to zmiany, na które nie mamy wpływu i wprowadzane są w celu lepszego nauczania kierunkowego, a decyzje w tej kwestii podejmuje Dziekan.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podniosła, że w uzasadnieniu decyzji szczegółowo rozpisano każdy rok studiów przyjmując, że jeden rok to okres 12 miesięcy, tymczasem rok akademicki ma 10 miesięcy i stypendium wypłacane jest za okres 10 miesięcy, za okres 2 miesięcy wakacji stypendium nie przysługuje co oznacza, że od 6 lat (tj. 72 miesięcy) należy odjąć 12 miesięcy i przyznać wnioskowane stypendium, ponieważ okres studiowania wynosi 5 lat.
Ponadto skarżąca podkreśliła, że z samym nabyciem statusu studenta nie wiąże się prawo do przysługiwania świadczeń stypendialnych. Nie sposób bowiem uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec 6 - letni termin, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Okres ten należy odnieść do okresu, w którym rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu ustawy, okres ten nie jest bowiem tożsamy z rozpoczęciem studiów, ponieważ przez pierwszy rok stypendium naukowe nie przysługuje. Zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n., stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa 5/6 roku kalendarzowego, a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez 1/6 roku kalendarzowego. W konsekwencji, zdaniem skarżącej nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg celowy. Z kolei pojęcie "przysługuje" jakim posłużył się ustawodawca, wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. Powyższa wykładnia znajduje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia do projektu ustawy, w którym wskazano m.in., że "realizując cel wskazany w art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta. Jednocześnie w ustawie tej nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Sytuacje zatem, w których studentowi nie przysługuje prawo do świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 u.p.s.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Przedstawione powyżej stanowisko, jak podkreśliła skarżąca prezentowane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.
Skarżąca nadmieniła również, iż 9 sierpnia 2017 r. uległa ciężkiemu wypadkowi drogowemu, po którym przebywała w śpiączce i przez wiele miesięcy z powodu leczenia nie mogła brać udziału w zajęciach. Skarżąca podała, że korzystała z rocznego urlopu dziekańskiego, bez zaliczenia seminarium, ponieważ uniemożliwił jej to wypadek. W tym czasie nie mogła pobierać stypendium naukowego, a później zmieniła się podstawa programowa, która przedłużyła okres studiów.
W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych pozbawienie prawa do stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022 jest, w ocenie skarżącej nie tylko niezgodne z literą prawa, ale również wbrew zasadom współżycia społecznego i dyskryminujące z uwagi na stan zdrowia, który uniemożliwił skarżącej ukończenie studiów we wcześniejszym terminie.
W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialno-Socjalna Studentów Uniwersytetu Łódzkiego podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosła o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialno-Socjalna Studentów Uniwersytetu Łódzkiego z 30 marca 2022 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Uczelnianej Komisji Stypendialno-Socjalnej Studentów Uniwersytetu Łódzkiego z 3 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022 zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego w stopniu obligującym sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Na wstępie należy wskazać, że podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.) dalej u.p.s.w.n., w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia przez skarżącą wniosku, tj. 15 października 2021 r. Zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może ubiegać się o:
1) stypendium socjalne;
2) stypendium dla osób niepełnosprawnych;
3) zapomogę;
4) stypendium rektora;
5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego;
6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.
Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (art. 86 ust. 2 u.p.s.w.n.). Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji (art. 86 ust. 3 u.p.s.w.n.).
Na podstawie art. 91 ust. 1 u.p.s.w.n., stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi. Studentów, o których mowa w ust. 2, nie uwzględnia się przy ustalaniu liczby studentów otrzymujących stypendium rektora, o której mowa w zdaniu pierwszym (art. 91 ust. 3 u.p.s.w.n.).
Stosownie do treści art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy.
W myśl art. 93 ust. 1 i 2 u.p.w.s.n., student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1:
1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat;
2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy:
a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny,
b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia.
Zgodnie natomiast z § 26 Regulaminu świadczeń stypendialnych dla studentów i doktorantów Uniwersytetu Łódzkiego, stanowiącego Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 200 Rektora Uniwersytetu Łódzkiego z 14 września 2021 r., stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał za rok studiów poprzedzających rok, w którym złożył wniosek o przyznanie stypendium rektora, wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. O przyznania stypendium rektora, o którym mowa w § 26, może ubiegać się student studiów pierwszego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich, jednakże nie wcześniej niż po zaliczeniu pierwszego roku studiów (§ 27 ust. 1 Regulaminu). Stypendium rektora przyznawane jest 10% najlepszych studentów każdego kierunku studiów prowadzonego na UŁ (§ 29 ust. 1 Regulaminu). Wnioski o stypendium rektora oceniane są metodą punktową, tj. za wysoką średnią ocen i za każde uznane osiągnięcie naukowe, artystyczne lub wysoki wynik sportowy przyznawane jest określona liczba punktów stypendialnych zgodnie z załącznikiem nr 11 do niniejszego Regulaminu (§ 30 ust. 1 Regulaminu). Stypendium rektora może być przyznane studentowi, który otrzymał za rok studiów poprzedzający rok, na który złożył wniosek o przyznanie stypendium rektora średnią ocen minimum 4,0 (§ 30 ust. 2 Regulaminu).
Zgodnie z § 18 ust. 2 Regulaminu, świadczenia – stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga, stypendium rektora przysługują na studiach pierwszego stopnia, drugiego stopnia i uzupełniających lub jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022 w następstwie dokonanej przez organy wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. i stwierdzenia, że skarżąca posiadała status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca na dzień złożenia wniosku, tj. 15 października 2021 r. studiowała w następujących okresach:
- 2015/2016 - Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry);
- 2016/2017 - Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry);
- 2017/2018 - Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry);
- 2018/2019 - Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry);
- 2019/2020 - Międzynarodowe studia kulturowe stacjonarne 1-go stopnia na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych (2 semestry)
- 2020/2021 - Socjologia studia stacjonarne 2-go stopnia na wydziale Ekonomiczno –Socjologicznym (2 semestry).
Organy obydwu instancji uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do stypendium rektora, ponieważ do roku akademickiego 2021/2022 łączny okres studiów jest dłuższy niż 6 lat (72 miesiące). Zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialno-Socjalna Studentów Uniwersytetu Łódzkiego okres studiowania jest tożsamy z możliwością pobierania w tym okresie świadczeń stypendialnych, a okoliczność powyższą dodatkowo potwierdzają zmiany wprowadzone ustawą z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232), która weszła w życie 18 grudnia 2021 r.
Zdaniem sądu przyjęta przez organy administracji wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. jest nieprawidłowa. Organy przyjęły bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" w rozumieniu art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu.
Należy podkreślić, że zarówno stanowisko doktryny, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych jest w tym zakresie jednolite. Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy odnosić do czasu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania stypendium rektora. Zastosowano w tym przypadku wykładnię językową, a więc zgodną ze znaczeniem pojęcia "świadczenie przysługuje" użytego w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. w języku potocznym. Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego PWN (pod red. W. Doroszewskiego, https://sjp.pwn.pl/sjp/przyslugiwac;2512586.html), pojęcie "przysługiwać" należy rozumieć jako "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju", a więc odnosi się do świadczenia, które zostało przyznane studentowi, po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla liczenia okresu, o którym mowa w omawianym przepisie ma znaczenie to, że student występował o stypendium rektora, które zostało mu przyznane i je pobrał. Musi więc zachodzić koniunkcja pomiędzy wystąpieniem o stypendium i pobieraniem go. Ponadto, zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n., stypendia przyznawane są na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma zatem prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W każdym roku, maksymalny okres pobierania stypendium wynosi 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy i celowy. Taka wykładnia znajduje potwierdzenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. z 28 października 2021 r., sygn. III OSK 4256/21 (publ. LEX nr 3291258), z 1 października 2021 r., sygn. III OSK 3967/21, z 7 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3596/21, z 8 lipca 2021 r. sygn. III OSK 3913/21, z 15 czerwca 2021 r. sygn. III OSK 4082/21, z 15 grudnia 2021 r. sygn. III OSK 4519/21 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, brak jest przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 u.p.s.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20, publ. jak wyżej). Ponadto wykładnia ta znajduje również potwierdzenie w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Tak więc sześcioletni okres odnosi się do faktycznego pobierania stypendium, a nie do czasu studiowania.
Sąd podziela także wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. dokonaną przez K. Leweckiego zaprezentowaną w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62) wskazującą, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia, oraz czy je pobiera. Po pierwsze zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego stypendium (art. 87 u.p.s.w.n. określa przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 u.p.s.w.n. wskazano warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 91 u.p.s.w.n ustalono warunki stypendium rektora, a w art. 359 natomiast warunki uzyskania stypendium ministra). Oznacza to, aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki:
1) ubiegający się musi mieć status studenta;
2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc
3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.
Po drugie, takie rozumienie wynika z uzasadnienia projektu u.p.s.w.n., które odnosi się do pobierania stypendiów, czyli do stypendiów przyznanych. Jak bowiem wskazał projektodawca, "w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg (...) nie dłużej niż przez 6 lat". Mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w u.p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie".
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że organy niezasadnie wliczyły do okresu 6 lat cały okres studiowania przez skarżącą. Organy nie rozważyły, czy stypendium rektora rzeczywiście skarżącej przysługiwało w rozumieniu wyżej wskazanym tym bardziej, że zarówno w odwołaniu, jak i w skardze skarżąca wyraźnie podnosiła, że w roku akademickim 2017/2018 uległa wypadkowi samochodowemu i przebywała na urlopie zdrowotnym, w tym samym również czasie na poprzednim kierunku studiów, tj. Międzynarodowe Studia Kulturowe na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego nastąpiły zmiany programowe, które spowodowały przedłużenie okresu studiów o kolejny, dodatkowy rok. Nie mają zatem racji organy wliczając do sześcioletniego okresu studiów okoliczność, że skarżąca posiadała status studenta w latach 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021 (łącznie 72 miesiące). Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym studentka spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można, jak błędnie przyjęły w niniejszej sprawie organy, wiązać początku 6 - letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studentkę ubiegającą się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania prawa do stypendium (ściślej ujmując, jego otrzymywania), to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.
Wskazać również należy, że powołane przez organ administracji w odpowiedzi na skargę stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., nie jest wiążące dla sądu. W tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stanowisko Ministra nie zostało poparte pogłębioną argumentacją. Jest ponadto sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat (por. wyroki NSA: z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21; z 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21; z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; z 3 listopada 2021 r., sygn. akt III OSK 4304/21).
Konsekwencją błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. jest jego wadliwe zastosowanie i odmowa przyznania skarżącej stypendium rektora tylko z tego powodu, że posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Następstwem tego jest również naruszenie przepisów procedury administracyjnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) poprzez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącą stypendium rektora i wadliwe, niepełne ustalenia faktyczne, co do spełnienia warunków otrzymania wnioskowanej pomocy. Te bowiem pozostają w ścisłym związku ze sposobem rozumienia normy materialnoprawnej. Oczywistym jest bowiem, że zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego w sprawie determinuje sposób rozumienia prawa materialnego.
Na marginesie wskazać również należy, że wskazaną powyżej ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. w sprawie zmiany ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 18 grudnia 2021 r. zmieniono m.in. brzmienie art. 93 u.p.s.w.n. Zgodnie z art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. (w brzmieniu obowiązującym od 18 grudnia 2021 r.), łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
1) pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów;
2) drugiego stopnia – nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Zgodnie z art. 16 ustawy zmieniającej, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. W związku z powyższym, pomimo że zaskarżona decyzja wydana została 30 marca 2022 r. (a więc podczas obowiązywania znowelizowanych przepisów ustawy), to z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej o przyznanie stypendium rektora z 15 października 2021 r. rozpatrywany był w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy zastosowanie będą miały przepisy w brzmieniu przed 18 grudnia 2021 r., zgodnie z cyt. powyżej art. 16 ustawy zmieniającej.
Reasumując sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 3 grudnia 2021 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. przez błędną jego wykładnię, a także z naruszeniem przepisów prawa procesowego w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i jego oceny. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialno-Socjalnej Studentów Uniwersytetu Łódzkiego z 3 grudnia 2021 r. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.)
bg