II SA/Go 439/24

II SA/Go 439/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-10-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jarosław Piątek /sprawozdawca/
Krzysztof Dziedzic /przewodniczący/
Krzysztof Rogalski
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 64§ 1 pkt 4, art. 64 b§ 1, art. 80 § 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 1553
art. 7, art. 8 ust. 1
Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 października 2024 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od organu na rzecz strony skarżącej Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w [...] kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), w związku z art. 18 oraz art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej jako u.p.e.a.) w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. oraz w związku z art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553), po rozpatrzeniu zażalenia z [...] maja 2024 r. złożonego przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 38.527,41 zł powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku W.B., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] utrzymał powyższe postanowienie organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku W.B., w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w kwocie należności głównej 407.321,00 zł. wraz z naliczonymi odsetkami. Podstawę prawną postępowania stanowił tytuł wykonawczy nr [...], wystawiony przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Zmierzając do wyegzekwowania należności objętych ww. tytułem wykonawczym, Naczelnik Urzędu Skarbowego przeprowadził następujące czynności:
- zawiadomieniem z [...] stycznia 2019 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P S.A. W odpowiedzi pismem z [...] stycznia 2019 r. Bank P S.A. zawiadomił o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na saldo zajętych rachunków, które wynosi 4,01 zł, a pismem z [...] marca 2019 r. Bank P S.A. zawiadomił, że umowa o prowadzenie rachunku z W.B. została rozwiązana;
- zawiadomieniem z [...] grudnia 2021 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w
P. H.-U. "C." sp. z o.o.,
- zawiadomieniem z [...] października 2022r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w S S.A. W odpowiedzi pismem z [...] października 2022 r. bank zawiadomił o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na brak środków na zajętym rachunku, a w odpowiedzi na pismo organu egzekucyjnego z [...] października 2022 r. przesłał historię rachunku zobowiązanego za okres od
2 listopada 2021 r. do 2 listopada 2022 r .
- zawiadomieniem z [...] kwietnia 2023r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u kontrahenta – B.M. I H. Z. P. S. P. M., ul. [...]. W związku z brakiem odpowiedzi organ egzekucyjny wystosował do dłużnika zajętej wierzytelności ponaglenie z [...] lipca 2023 r. Dłużnik zajętej wierzytelności udzielił odpowiedzi pismem z [...] lipca 2023 r.
- zawiadomieniem z [...] kwietnia 2023r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u kontrahenta – J. K. J.-G., ul. [...]. W związku z brakiem odpowiedzi organ egzekucyjny wystosował do dłużnika zajętej wierzytelności ponaglenie z [...] lutego 2024 r. Dłużnik zajętej wierzytelności udzielił odpowiedzi pismem z [...] lutego 2024 r.
- zawiadomieniem z [...] kwietnia 2023 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u kontrahenta – B. P. O. H. D. B. [...]. Dłużnik zajętej wierzytelności udzielił odpowiedzi pismem z [...] maja 2023 r.
W prowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny podjął ponadto szereg innych czynności zmierzających do ustalenia majątku zobowiązanego i wyegzekwowania należności, w tym m.in.:
- w dniach 6 maja 2020 r., 27 października 2021 r., 29 marca 2023 r., 15 lutego
2024 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dwukrotnie), o udzielenie informacji o zobowiązanym,
- siedemnastokrotnie, w dniach: 2 luty 2021 r., 12 kwietnia 2021 r., 14 czerwca
2021 r., 26 lipca 2021 r., 15 września 2021 r., 22 października 2021 r., 20 grudnia 2021 r., 20 stycznia 2022 r., 6 maja 2022 r., 19 lipca 2022 r., 1 grudnia 2022 r.,
5 grudnia 2022 r., 3 luty 2023 r., 24 kwietnia 2023 r., 6 lipca 2023 r., 25 października 2023 r., 8 stycznia 2024 r. dokonał sprawdzenia rachunków bankowych zobowiązanego,
- dwudziestokrotnie dokonał cyklicznych sprawdzeń wierzytelności w systemie JPK WRO-SYSTEM oraz dokonał analizy tych raportów.
Przeprowadzone przez organ egzekucyjny I instancji czynności nie ujawniły innego majątku W.B. Wierzyciel kierując tytuł wykonawczy do egzekucji nie wskazał żadnego składnika majątkowego, z którego należy prowadzić egzekucję. Wobec bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z [...] r., powołując się na przepisy art. 59 § 2 w związku z art. 59 § 3 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie, z uwagi na brak możliwości dalszego dochodzenia od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych powstałych w toku tego postępowania, organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] kwietnia 2024 r., poinformował wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych w kwocie 38.525,72 zł. Na wniosek Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] kwietnia 2024 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] r. wydał postanowienie nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 38.527,41 zł.
Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych złożył zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wniósł
o jego zmianę lub uchylenie. W złożonym zażaleniu podniesiono, że naliczone koszty egzekucyjne powinny odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnościami faktycznymi organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W ocenie strony, naliczona opłata za czynności w wysokości 38.527,41 zł jest niewspółmierna do nakładu pracy organu. Żalący podniósł również, że naliczona przez organ egzekucyjny, w związku z obowiązującymi od 20 lutego 2021 r. przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opłata za zajęcie rachunku bankowego, jest oderwana od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i poziomu skomplikowania podjętych przez niego czynności.
W uzasadnieniu wskazanego we wstępie postanowienia z dnia [...] r. utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji, DIAS zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie należy zwrócić uwagę na fakt, iż ustawą z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 20 lutego 2021 r., ustawodawca zmienił zasady i tryb naliczania opłat egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Potrzeba zmiany ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych wynikała z wydanego 28 czerwca 2016 r. wyroku o sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał Konstytucyjny uznał niektóre dotychczasowe zasady naliczania opłat egzekucyjnych za niezgodne z Konstytucją. Wskazana ustawa weszła w życie z dniem 20 lutego 2021 r., jednak jak wynika z jej art. 6 - w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia wżycie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Powyższe oznacza, że do kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed datą 20 lutego 2021 r., zgodnie z wolą ustawodawcy, stosuje się przepisy dotychczasowe z uwzględnieniem zastrzeżeń określonych w art. 6 ust. 2-4 oraz art. 7-11 ustawy zmieniającej. W art. 7 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej ustawodawca określił, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1 (tj. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. Zgodnie zaś z ust. 3 wskazanego artykułu: nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł.
W art. 8 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej ustawodawca określił, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnych w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1 (tj. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł. Zgodnie z ust. 3 wskazanego artykułu: nie pobiera się opłaty, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 40 000 zł.
Z brzmienia ww. przepisów przejściowych, mających zastosowanie do nieuregulowanych kosztów egzekucyjnych naliczonych na podstawie przepisów, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 zostały uznane za niekonstytucyjne, wynika, że ustanowiono górną granicę poboru w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej oraz w odniesieniu do sumy opłat za wszystkie czynności egzekucyjne.
Dalej organ zauważył, że postępowanie egzekucyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte przed dniem 20 lutego 2021 r., a tym samym koszty egzekucyjne w tym postępowaniu zostały naliczone na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed nowelizacji. Zgodnie z art. 64 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed 20 lutego 2021 r. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Przy czym, zgodnie z § 2, § 3, § 4 i § 5 powołanego artykułu:
- organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2018 r. poz. 2188 oraz z 2019 r. poz. 1051) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego (art. 64 § 2);
- opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza
się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych (art. 64 § 3);
- opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane (art. 64 § 4);
- jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności- egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, za dokonanie kolejnej czynności egzekucyjnej pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr (art. 64 § 5).
Zgodnie z art. 64 § 6 powołanej ustawy, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nowelizacja przepisów, która weszła w życie
20 lutego 2021 r., nie zmieniła zasady określonej w art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którą koszty egzekucyjne, tj. opłaty ponoszone za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, obciążają zobowiązanego. Zasadność takiej regulacji wynika – zdaniem DIAS – z faktu, iż całe postępowanie egzekucyjne i podejmowane w jego toku czynności egzekucyjne są następstwem niewykonania przez zobowiązanego w ustawowym terminie ciążącego na nim obowiązku. Zasada ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego nie jest jednak zasadą bezwzględnie obowiązującą. Doznaje ona w pewnych sytuacjach ograniczeń.
O takich przypadkach stanowi art. 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl przepisów zawartych w art. 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.:
- jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązany jest uiścić, tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, kwotę wynoszącą 3 zł 40 gr (art. 64c § 2),
- jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela
(art. 64c § 3),
- wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4).
DIAS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność. Postanowienie organu egzekucyjnego nr [...] r., w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie zostało zaskarżone przez wierzyciela w związku z czym uzyskało walor ostateczności. W konsekwencji, na wniosek wierzyciela, złożony wobec otrzymanego zawiadomienia z [...] kwietnia 2024 r. o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny [...] r. wydał postanowienie nr [...], w którym orzekł o obciążeniu Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami egzekucyjnymi w wysokości 38.527,41 zł. naliczonymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego W.B. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Dokonując oceny materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie w świetle powołanych powyżej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy zmieniającej z 4 lipca 2019 r., organ odwoławczy nie stwierdził uchybień, uzasadniających wycofanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] r. W ocenie DIAS przedłożone przez organ egzekucyjny akta potwierdzają prawidłowe wszczęcie egzekucji administracyjnej oraz dokonanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego poszczególnych czynności egzekucyjnych, skutkujących naliczeniem kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia, Dyrektor stwierdził, że zastosowanie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu do
19 lutego 2021 r. oraz zmieniającej ją ustawy z dnia 4 lipca 2019 r., wskazujących bezpośredni sposób wyliczenia należnej opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne wraz z ograniczeniem ich maksymalnej wysokości - eliminuje konieczność szczegółowej analizy adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych pod kątem wskazań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku z 28 czerwca 2016 r.
Koszty egzekucyjne w niniejszej sprawie zostały naliczone zgodnie z zasadami przewidzianymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. i następnie ograniczone zgodnie
z art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej i stanowią łączną kwotę 38.527,41 zł, obejmującą:
- opłatę manipulacyjną za wszczęcie postępowania egzekucyjnego: 100,00 zł
- opłatę egzekucyjną w łącznej kwocie: 38.399,05 zł, w tym: opłata za zajęcie rachunku bankowego w P S.A.: 29.893,86 zł; opłata za zajęcie rachunku bankowego w S S.A.: 6.820,39 zł; opłata za zajęcie innej wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności: 1.684,80 zł
- wydatki egzekucyjne (opłaty pocztowe, koszt zajęcia rachunku bankowego):
28,36 zł.
Zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik Urzędu Skarbowego wydając zaskarżone postanowienie, przedstawił okoliczności sprawy mające wpływ na wysokość należnych kosztów egzekucyjnych. Uwzględniając skutki prawne czynności podjętych w toku postępowania egzekucyjnego, dokonał wyliczeń kosztów obciążających wierzyciela, zgodnie z obowiązującym w sprawie stanem prawnym.
W dokonanych wyliczeniach pomniejszył opłaty za zajęcia w przypadku dokonania przez organ egzekucyjny kolejnych czynności w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazana w zaskarżonym postanowieniu wysokość kosztów egzekucyjnych, które zostały zagwarantowane organowi egzekucyjnemu w art. 64 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, została określona w prawidłowej wysokości.
Organ podkreślił, że stanowisko strony skarżącej odnośnie adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w stosunku do poziomu skomplikowania podjętych przez organ egzekucyjny czynności nie uwzględnia całokształtu zmian w zakresie kosztów egzekucyjnych, jakie zostały wprowadzone do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na mocy ustawy zmieniającej z dnia 4 lipca 2019 r. oraz przepisów przejściowych zawartych w tej ustawie. Wskazana ustawa weszła w życie 20 lutego 2021 r., jednak jak wynika z jej art. 6, nie znajduje ona zastosowania w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych
i niezakończonych przed ww. datą, co oznacza, że podstawą naliczania kosztów egzekucyjnych w tych postępowaniach, zgodnie z wolą ustawodawcy pozostają przepisy dotychczasowe. Jednocześnie jednak w art. 7 - art. 10 ustawy zmieniającej ustawodawca ustanowił ograniczenia poboru opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne, które nie zostały wyegzekwowane lub zapłacone przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów, dostosowując zasady w ww. zakresie do wymogów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego
z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.
Ustawodawca uwzględnił tym samym fakt, że w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych przed nowelizacją powstały już koszty egzekucyjne pod rządami zmienianej ustawy. Stosownie do art. 64 § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obowiązek uiszczenia opłat za czynności egzekucyjne wymienione w art. 64 § 1 powstawał bowiem z chwilą dokonania danej czynności.
W przepisach art. 7 - art. 10 ustawy zmieniającej z dnia 4 lipca 2019 r. ustawodawca określił więc zasady poboru kosztów egzekucyjnych, które nie zostały wyegzekwowane lub zapłacone przed dniem wejścia w życie nowelizacji, ograniczając opłatę manipulacyjną do kwoty 100 zł pomniejszanej o kwotę pobraną z tego tytułu oraz opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § la i 5 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed zmianą - do kwoty 40.000 zł pomniejszanej o kwotę pobraną z tego tytułu.
Przytoczone brzmienie ww. przepisów, w ocenie Dyrektora, jednoznacznie wskazuje, że do opłaty manipulacyjnej, jak również opłat za czynności egzekucyjne, które nie zostały w całości wyegzekwowane lub zapłacone dobrowolnie przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, zastosowanie mają przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem, że tak ustalona wysokość opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynność egzekucyjną nie może przekraczać odpowiednio 100 zł i 40.000 zł, na podstawie jednego tytułu wykonawczego.
W skardze na postanowienie DIAS z [...] czerwca 2024 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.
1) naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzemieniu przed zmianą, która weszła w życie w dniu 20 lutego 2021 r., poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych,
2) naruszenie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a., strona skarżąca wniosła o uwzględnienie przez Sąd skargi i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. strona wniosła o rozważenie przez Sąd uchylenia w całości postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], a także w oparciu o art. 200 i art. 205 p.p.s.a. o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego, zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W ocenie skarżącego naliczone koszty egzekucyjne powinny odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie której opłaty te zostały naliczone. Ustalona w postanowieniu wysokość kosztów egzekucyjnych odpowiada sytuacji, którą Trybunał Konstytucyjny wskazał jako przejaw oderwania tychże wartości od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i podjętych przez niego czynności. W ocenie wierzyciela naliczona opłata za czynności w wysokości 38.527,41 zł jest niewspółmierna do nakładu pracy organu. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych strona skarżąca wskazała, że organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Koszty egzekucyjne powinny mieć realne odniesienie do poniesionych przez organ egzekucyjny wydatków. W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego powołując się na przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r. dokonał korekty kosztów egzekucyjnych, jednakże w ocenie wierzyciela naliczona przez organ egzekucyjny opłata za zajęcie rachunku bankowego oderwana jest od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i poziomu skomplikowania podjętych przez niego czynności. Nie ma ona realnego odniesienie do poniesionych przez organ egzekucyjny wydatków. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, czy też konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego w odniesieniu do zajęcia innych wierzytelności w zestawieniu z wysokością ustalonej opłaty z tego tytułu - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
W ocenie wierzyciela nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego, że naliczona opłata zgodnie z nowelizacją ustawy egzekucyjnej jest wystarczającym uzasadnieniem obciążenia Funduszu tak wysoką kwotą kosztów egzekucyjnych. Na podkreślenie zasługuje fakt, że obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi uszczupli zasób jego środków, które zgodnie z ustawą z dnia
27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych powinny być przeznaczone na pomoc osobom niepełnosprawnym, a więc osobom wymagającym szczególnej troski ze strony społeczeństwa. Fundusz nie jest spółką prawa handlowego, której celem jest maksymalizowanie zysku, a jest jedynie państwowym funduszem celowym, którego misją jest pomoc ludziom pokrzywdzonym. Dokonanie opłaty obciąży środki publiczne - zostanie ona wypłacona z budżetu PFRON, de facto kosztem potrzeb osób niepełnosprawnych, którym Państwo jest zobowiązane na podstawie art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ustawy o rehabilitacji udzielać pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej jako p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej obciążające wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 38.527,41 zł. Z akt wynika, że organ prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do majątku zobowiązanego W.B. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego należności z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych w kwocie należności głównej 407.312,000 zł wraz z naliczonymi odsetkami. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia
[...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne.
W kontrolowanej sprawie nie była kwestionowana sama zasada obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wobec bezskuteczności prowadzonej egzekucji. Stosownie bowiem do tego przepisu wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zgodnie z art. 64b § 1 u.p.e.a. wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, a w szczególności na opłacenie przejazdu i delegacji poborcy lub egzekutora (pkt 1).
Przystępując do oceny zarzutów skargi wskazać na wstępie należy, że organ odwoławczy w swoich rozważaniach prawidłowo uwzględnił stan prawny sprzed zmian dokonanych ustawą z dnia 4 lipca 2019 r., tj. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r.
o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553 dalej jako ustawa zmieniająca),
w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe,
z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Prawodawca sformułował przepisy międzyczasowe tej ustawy przy zastosowaniu systemu stadiów postępowania, uznając w art. 7 ust. 1 tego aktu, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie ustawy opłatę manipulacyjną, naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym, pobiera
się w wysokości 100 zł. W kolejnym ustępie przywołanej regulacji sprecyzowano zasady określania opłaty manipulacyjnej w przypadku jej częściowego wyegzekwowania lub zapłacenia w wysokości niższej niż 100 zł, w ust. 3 zaś przypadek niepobierania tej opłaty w razie jej wyegzekwowania lub zapłacenia przed dniem wejścia w życie noweli w wysokości nie niższej niż 100 zł. Artykuł 8
ust. 1 ustawy zmieniającej przewiduje analogiczne rozwiązanie międzyczasowe w odniesieniu do opłaty za czynności egzekucyjne wskazane w art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz 1a i 5 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym, przy czym maksymalny pułap tej opłaty określono na 40.000 zł. Zgodnie natomiast z art. 10 ustawy zmieniającej przepisy przejściowe zawarte w art. 7-9 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym. Treść uregulowań intertemporalnych zawartych w ustawie zmieniającej, a w szczególności art. 7, art. 8 i art. 10 oznacza, że wprowadzono tam górną granicę opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynność egzekucyjną, które nie mogą przekraczać odpowiednio 100 zł i 40.000 zł, co było główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, orzekł, że:
- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z
art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1
i art. 84 Konstytucji;
- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wymienionego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
Skarżący podniósł, że wysokość opłaty egzekucyjnej nie może pozostawać
w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Autor skargi zwrócił uwagę na konieczność miarkowania opłaty i nawiązał tym samym do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Zdaniem organu ustawodawca wprowadzając przepisy intertemporalne zawarte w ustawie zmieniającej zapewnił realizację standardów i wskazań zawartych w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Problem dotyczy zatem wykładni art. 64 ust. 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 8 ust. 1-2 ustawy nowelizującej w kontekście ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd, po myśli którego przywołane przepisy nie stanowią o obliczaniu całości kosztów egzekucyjnych powstałych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, podobnie jak żaden inny przepis tej ustawy nie uprawnia do naliczania kosztów egzekucyjnych według reguł
w niej ustalonych do stanów sprzed jej wejścia w życie (vide: wyrok NSA z dnia
22 czerwca 2023 r., III FSK 86/23, wyrok NSA z 4 lipca 2023 r., III FSK 324/23, wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2023 r., III FSK 641/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Prawidłowe zastosowanie regulacji z art. 7 i art. 8 ustawy nowelizującej wymaga w pierwszej kolejności wyliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych według zasad obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej (wynika to wprost z art. 7 i art. 8 ust. 1 tej ustawy), a zatem stosując zalecenia Trybunału Konstytucyjnego. Wejście w życie ustawy nowelizującej tego obowiązku nie wyeliminowało (zob. wyrok NSA z 8 sierpnia 2023 r., III FSK 643/22, CBOSA).
Powyższe prowadzi do konstatacji, że określając wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, organ egzekucyjny winien posługiwać się uregulowaniami dotychczasowymi, z uwzględnieniem zaleceń Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku z 28 czerwca 2016 r. o sygn. SK 31/14 oraz pułapu maksymalnego wynikającego z art. 7 ustawy nowelizującej w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej
i art. 8 tej ustawy w kontekście opłat za czynności egzekucyjne.
Rozpatrując zasadność obciążenia skarżącego kosztami egzekucyjnymi
w łącznej wysokości 38.527,41 zł, Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w zakresie naliczenia opłaty manipulacyjnej, ustalonej przez organ odwoławczy na poziomie
100 zł. Niewątpliwie wysokość samej opłaty manipulacyjnej, tj. 100 zł, ujętej
w uchwalonej ustawie z 4 lipca 2019 r. zawiera w sobie obiektywne kryteria wynikające z założeń samego ustawodawcy, które mają na względzie funkcjonowanie wszystkich organów skarbowych w państwie. Zatem w tej części wydane postanowienie należy uznać za prawidłowe, tj. realizujące racjonalną zależność między wysokością tej opłaty a czynnościami podjętymi w toku postępowania przez organ egzekucyjny. Nie budzi również wątpliwości naliczenie wydatków egzekucyjnych (28,36 zł). Istotne wątpliwości Sądu zrodziło natomiast rozstrzygnięcie w części dotyczącej naliczonych kosztów zajęcia wierzytelności pieniężnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 czerwca 2023 r., (III FSK 86/23, CBOSA) wskazał, że treść art. 6 ust. 2-4 oraz art. 7-11 nie stanowi podstawy, by uznać, że ustalając graniczną kwotę poboru opłaty w wysokości 40.000 zł, ustawodawca wykonał zalecenia zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych
i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić m.in. maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Ustalenie granicznej kwoty poboru opłaty w art. 8 ustawy zmieniającej nie może zostać uznane za realizację wyroku TK. Uzasadnieniem dla uznania art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. za niezgodny z przepisami Konstytucji RP był brak określenia górnej granicy opłaty za czynności egzekucyjne. Jak tłumaczył Trybunał, brak prowadził do tego, że opłata staje się z punktu widzenia organu egzekucyjnego formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych oraz realizuje w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Przyjęcie maksymalnej kwoty opłaty za czynności egzekucyjne w wysokości 40.000 zł należy uznać za oderwane od argumentacji Trybunału Konstytucyjnego. Budzi wątpliwości już chociażby z tego powodu, że odpowiada ona kwocie przyjętej przez ustawodawcę po wejściu w życie zmienionych przepisów prawa, gdzie stawki procentowe wyraźnie odnoszą się środków wyegzekwowanych (a nie egzekwowanych). Jest to sytuacja diametralnie różna, jeśli chodzi o ocenę stopnia realizacji funkcji represyjnej opłaty. Taka wysokość maksymalna może być nadmierna w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych.
Mając na uwadze powyższe rozważania tut. Sąd stoi na stanowisku, że w sprawach ustalenia kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem przepisów przejściowych nadal aktualne pozostają uwagi wyrażone w uchwale składu
7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt
III FSK 283/21. W uzasadnieniu tej uchwały wyrażono pogląd, że "dla prawidłowego zastosowania art. 64 § 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. (art. 15 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r. poz. 1553), należy: po pierwsze, określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie opłaty manipulacyjnej, którą mogą stanowić tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu
i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, po wtóre, ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się poniesione wydatki za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego/środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu określonych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym. Należy więc ustalić i przedstawić ilość przypadków zastosowania w indywidualnej sprawie środków egzekucyjnych odnośnie do konkretnych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym i dokonane w relacji do nich czynności manipulacyjne oraz czy i jakie poniesiono na te czynności wydatki. Inaczej mówiąc, organy administracyjne powinny w sprawie zaprezentować rzeczywisty obraz ocenianego postępowania egzekucyjnego, to jest: wysokość egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym oraz czy zastosowano - na przykład - jeden raz, więcej razy, dwanaście razy środek lub środki egzekucyjne, czy dokonano (na przykład) jednej, więcej, dwunastu czynności manipulacyjnych i na czym one polegały, czy poniesiono wydatki za (na przykład) jedną, więcej, dwanaście czynności manipulacyjnych. Powyższe ustalenia i oceny nie wynikają z wydanych w rozpoznanej sprawie rozstrzygnięć organów administracji. Wadliwości, luki i zaniechania organów administracyjnych w obszarze precyzyjnego wskazania i analizy stanu prawnego adekwatnego do sprawy i - przede wszystkim - w zakresie ustalenia i oceny egzekucyjnego stanu faktycznego: uniemożliwiają prawidłowe, wnikliwe, w pełni uzasadnione odtworzenie egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego w przedmiocie określenia wysokości spornych opłat manipulacyjnych,
a przez to merytoryczne skontrolowanie zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji postanowienia. Nie można ocenić: czy w realiach konkretnej sprawy, koszty egzekucyjne w postaci opłaty manipulacyjnej realizują nie tylko cel fiskalny (przynajmniej częściowo finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi in concreto czynnościami organów, ponieważ brak jest jednoznacznych ustaleń i ocen: ile razy dokonano zastosowania środków egzekucyjnych, ile wykonano związanych z zastosowaniem środków egzekucyjnych/środka egzekucyjnego czynności manipulacyjnych. Dopiero niezbędnie ukonkretnione, jednoznaczne odtworzenie i przedstawienie egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego umożliwi ocenę zastosowania w indywidualnej sprawie odpowiednich regulacji prawa o opłacie manipulacyjnej - w relacji do wymogów i standardów prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Ocena ta może natomiast stanowić następnie podstawę rozważenia uzasadnienia zastosowania
i legalności zastosowania danego - indywidualnego obliczenia wysokości opłaty manipulacyjnej, jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty została określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem składników/okoliczności wymienionego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie."
W ocenie Sądu, chociaż rozważania wyrażone w powyższej uchwale dotyczą wyłącznie opłaty manipulacyjnej, odnieść je również należy do opłaty za dokonane czynności egzekucyjne objętej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., z zastrzeżeniem, że podstawą egzekucyjnego stanu faktycznego będzie w tym przypadku wysokość egzekwowanego świadczenia pieniężnego oraz ilość, ewentualnie różnorodność lub powtarzalność zajęć wskazanych w pkt 4 wymienionego przepisu. Jeżeli więc egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty ma zostać określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem elementów (okoliczności) egzekucyjnego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie, można zastosować konkretną metodę obliczenia opłaty, pod warunkiem, że będzie ona odpowiednia i uzasadniona w relacji czynności, nakładu pracy i trudności indywidualnej sprawy egzekucyjnej. Organ powinien rozważyć, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami egzekucyjnymi dokonanymi w sprawie, za podjęcie których sporne opłaty zostały naliczone, tak aby nie stały się wspominaną sankcją pieniężną (zob. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2023 r., III FSK 641/22, wyrok NSA z 18 grudnia 2023 r., III FSK 4782/21, CBOSA).
Mając na uwadze przedstawione powyżej stanowisko orzecznictwa należy wskazać, że zastosowanie przepisów przejściowych nie zwalnia organu
z konieczności uwzględnienia przy ustalaniu wysokości kosztów egzekucyjnych argumentów, które w ocenie Trybunału zadecydowały o niekonstytucyjności wymienionego przepisu. W zaskarżonym postanowieniu natomiast organ w żaden sposób nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. W niniejszej sprawie ma to szczególne znaczenie, jeśli zważyć na wysokość egzekwowanej należności głównej (407.321 zł) oraz to, że czynności egzekucyjne, które spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych, sprowadziły
się przede wszystkim do zajęcia wierzytelności na dwóch rachunkach bankowych oraz zajęcia innej wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności. Sąd zauważa również, że z egzekucji uzyskano jedynie kwotę 987,47 zł, co stanowi znikomą wartość dochodzonej należności, w dodatku środki te zostały w całości zaliczone na poczet należnych kosztów egzekucyjnych. W rozpatrywanej sprawie mamy zatem do czynienia z sytuacją, gdy wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej, z jego perspektywy, egzekucji. Tymczasem, jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 lutego 2014 r., (II FSK 687/12, CBOSA) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu.
Zdaniem Sądu, mając na uwadze podniesione okoliczności, nie można zaakceptować stanowiska organu odwoławczego, który a priori obciążył wierzyciela maksymalnymi opłatami z tytułu poczynionych działań egzekucyjnych, bez uwzględnienia racjonalnej zależności między wysokością tych opłat a czynnościami organu egzekucyjnego w tej sprawie. Wprowadzenie bowiem przez ustawodawcę górnej wartości opłaty za czynności egzekucyjne nie zwalniało organu z obowiązku odniesienia się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez niego, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, efektywności postępowania. W zaskarżonym postanowieniu DIAS takich jednak rozważań nie poczynił. Należy również odnieść się do zasadności naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
(w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.). organ egzekucyjny,
z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie oraz piśmiennictwie, iż we właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych
i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (por. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego tekstu prawnego nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat
a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (por. R. Hauser,
W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi trafności stanowiska, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. W związku z tym należy podzielić zapatrywanie, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych
(por. wyroki NSA: z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15 wyrok z dnia 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16, z dnia 20 marca 2018 r., II FSK 778/16, z dnia 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18, z dnia 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17, z dnia 5 maja 2019 r.,
I GSK 312/19, z dnia 29 listopada 2018 r., I GSK 2307/18, z 8 października 2019 r.,
I GSK 1377/1, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA, P. Przybysz, U.p.e.a. Komentarz, Lex 2018, t. 1 do art. 64). Z kolei mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym orzeczono, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, należy wskazać, że będący konsekwencją tego orzeczenia obowiązek rozważenia miarkowania tej opłaty aktualizuje się dopiero wtedy, gdy przesądzona jest sama zasada jej nałożenia (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18, CBOSA). Z zaskarżonego postanowienia wynika, że z uwagi na brak na rachunkach bankowych środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia nie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego.
Zdaniem Sądu uzasadniony jest zatem wniosek, że pominięcie przez organ analizy okoliczności stanu faktycznego sprawy pod tym względem stanowi
o naruszeniu art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż organ przyjmując błędną wykładnię art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. pominął ustalenie istotnych okoliczności faktycznych sprawy. W sposób błędny dokonano również wykładni art. 8 ust. 1-2 ustawy nowelizującej z dnia 4 lipca 2019 r. Błąd w wykładni polegał na uznaniu, że przepisy te nie tylko stanowią podstawę do określenia maksymalnego progu sumy opłat za czynności egzekucyjne naliczone w oparciu o jeden tytuł wykonawczy, lecz stanowią podstawę do uznania, że żadna z opłat naliczonych przed wejściem w życie ww. ustawy nie podlega już ocenie pod kątem zgodności sposobu jej naliczenia z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Rozpoznając sprawę ponownie organ będzie zobowiązany uwzględnić prawidłową wykładnię art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 8 ust. 1-2 ustawy nowelizującej oraz zastosować się do wytycznych wskazanych w niniejszym wyroku w zakresie konieczności miarkowania kosztów egzekucyjnych.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzono od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów
w wysokości 597 zł, na którą to kwotę składał się wpis od skargi (100 zł), opłata od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).