II SA/Go 431/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA oddalił skargę wnuczki na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że mimo faktycznej opieki, nie spełnia ona przesłanek ustawowych z uwagi na żyjących synów dziadka, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wnuczka A.C. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem E.C., legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły, wskazując, że mimo faktycznej opieki, nie spełnia ona warunków ustawowych, ponieważ dziadek ma dwóch żyjących synów, którzy nie są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności. WSA w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę, podzielając stanowisko organów i podkreślając, że sąd jest związany uchwałą NSA I OPS 2/22, która precyzuje warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dla dalszych krewnych.
Sprawa dotyczyła skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem E.C. Dziadek posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia, aby się nim opiekować. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne dla dalszych krewnych (jak wnuczka) przysługuje tylko wtedy, gdy rodzice osoby niepełnosprawnej nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub mają znaczny stopień niepełnosprawności, lub gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu spełniających te warunki. W tej sprawie dziadek miał dwóch żyjących synów, którzy nie legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowiło negatywną przesłankę do przyznania świadczenia wnuczce. Skarżąca argumentowała, że synowie nie są w stanie sprawować opieki z powodu własnych problemów zdrowotnych (jeden syn) lub dużej odległości zamieszkania (drugi syn), a ona sama sprawuje faktyczną opiekę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę. Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały przepisy ustawy, a sąd jest związany uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), która jednoznacznie określa warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dla dalszych krewnych. Sąd podkreślił, że mimo faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą, nie zostały spełnione ustawowe przesłanki, a konkretnie wymóg z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., dotyczący braku osób spokrewnionych w pierwszym stopniu legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd zaznaczył, że kryteria ustawowe są zobiektywizowane i nie podlegają uznaniu administracyjnemu, a ich celem jest zapewnienie równości i transparentności w przyznawaniu świadczeń.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, wnuczka nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sytuacji.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne dla dalszych krewnych przysługuje tylko wtedy, gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (np. synowie) nie żyją, są małoletnie lub mają znaczny stopień niepełnosprawności. W sytuacji, gdy żyją synowie, którzy nie spełniają tych kryteriów, wnuczka nie nabywa prawa do świadczenia, nawet jeśli sprawuje faktyczną opiekę.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (13)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 17 § ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Nie można oprzeć decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu, której niekonstytucyjność została stwierdzona wyrokiem TK K 38/13.
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
p.p.s.a. art. 269 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skład sądu administracyjnego nie może samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta w uchwale składu poszerzonego NSA.
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niespełnienie przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. z uwagi na żyjących synów dziadka, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Związanie sądu uchwałą NSA I OPS 2/22 precyzującą warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dla dalszych krewnych.
Odrzucone argumenty
Argumentacja skarżącej o faktycznym sprawowaniu opieki nad dziadkiem. Argumentacja skarżącej o niemożności sprawowania opieki przez synów dziadka z powodu ich stanu zdrowia lub odległości zamieszkania.
Godne uwagi sformułowania
sąd jest związany uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22 O uprawnieniu do omawianego świadczenia decydują bowiem wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kryterium stopnia pokrewieństwa, przez które Kolegium nie uchyliło decyzji Burmistrza, nie może samo w sobie stanowić przeszkody w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez dokładnego zbadania, kto tak naprawdę się opiekuję niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Skład orzekający
Krzysztof Rogalski
przewodniczący sprawozdawca
Jarosław Piątek
sędzia
Kamila Karwatowicz
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego dla dalszych krewnych, w szczególności w kontekście uchwały NSA I OPS 2/22 i przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej uregulowanej w ustawie o świadczeniach rodzinnych i jest ściśle związane z uchwałą NSA, co ogranicza jego zastosowanie do podobnych stanów faktycznych i prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne są formalne przesłanki ustawowe w kontekście świadczeń socjalnych, nawet gdy istnieje silny wymiar ludzki i faktyczna opieka. Pokazuje też, jak uchwały NSA kształtują orzecznictwo sądów niższych instancji.
“Czy faktyczna opieka nad dziadkiem wystarczy, by dostać świadczenie pielęgnacyjne? Sąd wyjaśnia, dlaczego nie.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Go 431/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. Data orzeczenia 2023-10-11 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-07-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. Sędziowie Jarosław Piątek Kamila Karwatowicz Krzysztof Rogalski /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 ust. 1, ust. 1a pkt 1 i pkt 2 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2023 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2022 r. A.C. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dziadkiem E.C., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku wszczętego postępowania administracyjnego ustalono, iż E.C. jest wdowcem, orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z dnia [...] września 1994 r. został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolną do samodzielnej egzystencji, przy czym niepełnosprawność powstała po 54 roku życia. Ma dwóch synów: A.C. oraz J.C., którzy są czynni zawodowo i oświadczyli, że z tego powodu nie mogą sprawować opieki na niepełnosprawnym ojcem. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem: pomaga w czynnościach dnia codziennego, podaje leki, zawozi na wizyty do lekarza. Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] Burmistrz odmówił A.C. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad E.C.. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, wniosek nie został uwzględniony z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej w skrócie u.ś.r. – w wersji obowiązującej w dacie wydania tej decyzji), bowiem niepełnosprawność E.C. powstała w wieku dorosłym, tzn. po ukończeniu 25 roku życia (w tym przypadku po ukończeniu 54 lat). Po wniesieniu przez A.C. odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie Kolegium organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. – bez uwzględnienia zmiany stanu prawnego spowodowanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, którego bezpośrednim skutkiem jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r. Przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem części przepisu art. 17 u.ś.r. uznanej za niekonstytucyjną, tzn. bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Niezależnie od powyższego Kolegium uznało jednak zaskarżoną decyzję organu I instancji za prawidłową. Wprawdzie bowiem z wnioskiem wystąpiła wnuczka osoby wymagającej opieki, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co jest w sprawie bezsporne, jednakże wnioskodawczyni pomimo bycia krewnym w linii prostej, nie jest spokrewniona z dziadkiem w stopniu pierwszym, a więc jest objęta dyspozycją art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zatem do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dziadkiem, konieczne jest łączne spełnienie warunków wymienionych w tym przepisie. Zaistniała w sprawie negatywna przesłanka wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie okoliczność, wedle której osoba wymagająca opieki posiada krewnych spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. I OPS 2/22. Jakkolwiek celem unormowań art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, to jednak dalszym krewnym świadczenie to przysługuje wyłącznie wówczas, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z powodu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności) nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego A.C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., kwestionując jej zasadność i zgodność z prawem. Podała, iż wprawdzie dziadek ma dwóch synów, jednakże to skarżąca sprawuje faktyczną nad nim opiekę i pomaga w codziennym funkcjonowaniu. Syn J. nie jest w stanie zająć się swoim schorowanym ojcem, ponieważ sam wymaga leczenia operacyjnego, co za tym idzie, zmuszony będzie do długotrwałej rehabilitacji. W 2022 r. uległ wypadkowi i od tamtego momentu jest pod stałą opieką lekarzy ze względu na pęknięte biodro, do tego ma wiele schorzeń na kręgosłupie, co dodatkowo nasila się przy podnoszeniu ciężkich rzeczy. Jest osobą niepełnosprawną posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności ze względu na brak jednego oka (co również uniemożliwia mu opiekę nad ojcem, ponieważ często odczuwa dyskomfort bólowy). Jest pod opieką poradni leczenia bólu. Pomaga mu żona, bo niekiedy ból nie pozwala mu na normalne funkcjonowanie. Syn A. również nie jest w stanie opiekować się ojcem ze względu ma dużą odległość zamieszkania, co za tym idzie na co dzień nie ma kontaktu ze swoim ojcem i nie zna podstawowych potrzeb swojego ojca, a dziadka skarżącej. W 2022 r. skarżąca zaczęła opiekować się babcią (małżonką E.C.) jak również nim samym. Pod koniec 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią, jednakże babcia zmarła [...] grudnia ub. roku. Zdrowie dziadka skarżącej mocno się wówczas pogorszyło, dlatego skarżąca zdecydowała się kontynuować nad nim opiekę i złożyła wniosek o wyżej wymienione świadczenie. Z uwagi na opiekę nad dziadkiem skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, ponieważ nie ma innej osoby, która byłaby w stanie się nim zająć. Pomaga dziadkowi we wszystkim, m.in. przygotowuje i podaje leki, ponieważ nie pamięta jakie ma brać i kiedy. Dziadek wymaga opieki w najprostszych czynnościach (zrobienie herbaty, zaprowadzenie do toalety, spacer). Stan zdrowia dziadka pogarsza się bardzo szybko, zaś skarżąca obecnie nie posiada ubezpieczenia społecznego i żadnych dochodów. Kryterium stopnia pokrewieństwa, przez które Kolegium nie uchyliło decyzji Burmistrza, nie może samo w sobie stanowić przeszkody w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bez dokładnego zbadania, kto tak naprawdę się opiekuję niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z kolei uznanie, że to dzieci niepełnosprawnego dziadka w pierwszej kolejności są obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, wyprzedzając tym samym obowiązek skarżącej względem dziadka i pozbawiając ją prawa do świadczenia, jest oderwane od sytuacji życiowej. Jeden syn E.C. jest w trudnej sytuacji zdrowotnej, drugi natomiast mieszka daleko i nie ma na co dzień kontaktu ze swoim ojcem. Skarżąca załączyła do skargi kserokopie wyników badań oraz orzeczenia o niepełnosprawności J.C.. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w powyższym trybie złożył organ, natomiast skarżąca w terminie 14 dni od daty zawiadomienia o tym fakcie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszej sprawie przez organy wynika, że E.C. jest wdowcem, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność powstała po 54 roku życia. Ma dwóch synów: A.C. oraz J.C., którzy są czynni zawodowo i oświadczyli, że nie mogą sprawować opieki na niepełnosprawnym ojcem. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem: pomaga we wszystkich czynnościach dnia codziennego, podaje leki, zawozi na wizyty do lekarza. Nadto jak podała skarżąca, J.C. nie jest w stanie zająć się ojcem, ponieważ sam wymaga leczenia operacyjnego i zmuszony będzie do długotrwałej rehabilitacji. Po wypadku w 2022 r. ma pęknięte biodro, do tego schorzenia na kręgosłupie, co nasila się przy podnoszeniu ciężkich rzeczy. Posiada orzeczenie o niepełnosprawności ze względu na brak jednego oka (co również uniemożliwia mu opiekę nad ojcem). Jest pod opieką poradni leczenia bólu. Pomaga mu żona, bo niekiedy ból nie pozwala mu na normalne funkcjonowanie. Syn A. również nie jest w stanie opiekować się ojcem ze względu ma dużą odległość zamieszkania, co za tym idzie na co dzień nie ma kontaktu ze swoim ojcem i nie zna jego podstawowych potrzeb. Do skargi załączyła orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności J.C., a także jego dokumentację medyczną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji). Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazuje, iż organ ten nie uznał za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) podzielając oparte na orzecznictwie sądowym stanowisko, iż z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. m.in. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyroki WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie pogląd ten aprobuje. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odniesieniu do przytoczonej wyżej regulacji wskazać należy – na co zwróciło już uwagę Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – iż dnia 14 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny podjął następującą uchwałę: 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Należy przy tym mieć na uwadze, iż orzekając w niniejszej sprawie Sąd jest związany cytowaną uchwałą. W myśl bowiem art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej izby albo w uchwale pełnego składu NSA, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że z przepisu tego wynika jednoznacznie, iż dokonana w uchwale składu poszerzonego wykładnia przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych jak i rozszerzonych składów orzekających. Jest ona jednak wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Uchwała traci moc tylko na skutek podjęcia na podstawie art. 269 p.p.s.a. nowej uchwały, odmiennie rozstrzygającej problem, którego dotyczyła wcześniejsza uchwała. Dopóki bowiem nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale, dopóty sądy administracyjne obowiązane są je respektować, (por. A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2004, s. 234-235; M. Romańska, Skuteczność orzeczeń sądów administracyjnych, Warszawa 2010, s. 230). W niniejszej sprawie okoliczność, iż synowie E.C., tzn. A. oraz J. jako spokrewnieni z nim w stopniu pierwszym, nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza, iż nie została spełniona wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. materialnoprawna przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą, będącą wnuczką E.C.. Innymi słowy, w sytuacji gdy skarżąca nie jest zobowiązana alimentacyjnie względem swojego dziadka w pierwszej kolejności, zaś jego żyjący synowie nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak jest podstaw do przyjęcia, że może się ona skutecznie ubiegać o nabycie tego prawa. Powyższa uchwała NSA, w sposób wskazany w przytoczonej wyżej sentencji, rozstrzygnęła wcześniejsze rozbieżności w orzecznictwie co do wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., w tym m.in. w zakresie możliwości ubiegania się przez osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego wymagającego opieki (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), a więc m.in. wnuki jako krewnych w linii prostej (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoby spokrewnione z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu (dzieci) nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego należało uznać za zgodną z prawem, podobnie jak zawartą w uzasadnieniu tej decyzji argumentację, w myśl której w niniejszej sprawie istotne jest, że E.C. ma dwóch synów zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji. Przy czym okoliczności innego rodzaju, niepoparte treścią przepisów ustawy, nie mogą być brane pod uwagę, w tym również trudna sytuacja zdrowotna jego syna J.. Dodatkowo fakt podejmowania zatrudnienia przez synów E.C. nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego względem ojca. Rozstrzygając tego rodzaju sprawy organ ograniczony jest ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Nie może zatem kierować się zasadami współżycia społecznego, słuszności, nawet w przypadkach trudnych sytuacji życiowych dotyczących rodziny osoby ubiegającej się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wpływu na rozstrzygnięcie nie mogło mieć również to, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem. Z materiału dowodowego wynika zaś w sposób jednoznaczny, że w odniesieniu do skarżącej nie jest spełniony w szczególności wymóg określony w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. (tzn. żyją synowie spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki oraz nie legitymują się oni orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Dodać przy tym należy, iż jak wynika z uzasadnienia przywołanej wyżej uchwały NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Jak już wyżej wspomniano okoliczność, że skarżąca sprawuje nad niepełnosprawnym dziadkiem faktyczną opiekę, nie stanowiła wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. O uprawnieniu do omawianego świadczenia decydują bowiem wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego organy orzekające w sprawie nie mogły zadośćuczynić żądaniu skarżącej, gdyż zobowiązane są działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa. W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI