II SA/Po 215/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2021-08-18
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneemeryturanienależnie pobrane świadczeniezwrot świadczeniaustawa o świadczeniach rodzinnychKodeks postępowania administracyjnegoprawo do emeryturyopieka nad niepełnosprawnym

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że prawo do emerytury wykluczało możliwość pobierania tego świadczenia w przeszłości.

Sprawa dotyczyła zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przez B. B. w okresie od stycznia do maja 2018 r. Skarżąca argumentowała, że nie została właściwie zapoznana z materiałem dowodowym i że świadczenie powinno być pomniejszone o kwotę emerytury, a nie całkowicie odebrane. Sąd uznał, że posiadanie prawa do emerytury w analizowanym okresie stanowiło bezwzględną przesłankę negatywną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a zarzuty proceduralne nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to było wypłacane B. B. w okresie od stycznia do maja 2018 r. z tytułu opieki nad synem, jednak w tym samym czasie skarżąca uzyskała prawo do emerytury, o czym nie powiadomiła organu. Organy administracji uznały świadczenie za nienależnie pobrane, powołując się na art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie nie przysługuje, gdy osoba pobierająca je była pouczona o braku prawa w przypadku ustalenia prawa do emerytury. Skarżąca podnosiła zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym braku możliwości zapoznania się z aktami sprawy, oraz zarzuty dotyczące błędnej interpretacji przepisów materialnych, sugerując, że świadczenie powinno być jedynie pomniejszone o kwotę emerytury, a nie całkowicie odebrane. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że prawo do emerytury w analizowanym okresie wykluczało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, że poglądy orzecznicze dopuszczające pewne rozwiązania dla emerytów-opiekunów dotyczą sytuacji kształtowania uprawnień na przyszłość, a nie wstecznego rozliczania, jak w niniejszej sprawie. Ponadto, sąd nie podzielił argumentacji o możliwości pomniejszenia świadczenia, wskazując na brak odpowiednich przepisów prawnych i ryzyko tworzenia przez sąd nowych norm prawnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, posiadanie prawa do emerytury w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi bezwzględną przesłankę negatywną do jego przyznania, co skutkuje obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jasno wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury. W przypadku rozliczania wstecznego, gdy emerytura została już pobrana, nie ma możliwości zastosowania interpretacji pozwalającej na pomniejszenie świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Posiadanie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie rodzinne jest nienależnie pobrane, gdy zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa, a osoba była o tym pouczona.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.ś.r. art. 30 § ust. 3 i 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Ustawodawca stanowi wprost o decyzji ustalającej i zwrot nienależnie pobranych świadczeń, co oznacza, że obie kwestie mogą być zawarte w jednej decyzji.

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7a

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 81a

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przepisów procedury skutkujące uchyleniem decyzji tylko wtedy, gdy miało istotny wpływ na wynik sprawy.

P.p.s.a. art. 15 zzs(4) § ust. 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w związku z COVID-19.

u.e.r. art. 27 § ust. 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

u.e.r. art. 100

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

u.e.r. art. 116 § ust. 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawo do emerytury w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi bezwzględną przesłankę negatywną do jego przyznania. Brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o kwotę pobieranej emerytury. Naruszenia proceduralne nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania poprzez brak możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym. Błędna interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy nie znajdował on zastosowania w stanie faktycznym. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Godne uwagi sformułowania

świadczenie pielęgnacyjne nie mogło jej przysługiwać, gdyż jasno wynika to z art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit a u.ś.r. kolizja uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz emerytury ma zupełnie inny wymiar. Dotyczy bowiem stanu ex post, to jest okresu, kiedy B. B. obiektywnie posiadała prawo do emerytury (od stycznia do maja 2018 r.), a równolegle wypłacano jej świadczenie pielęgnacyjne. nie można dostrzec naruszeń prawa w obrębie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, które miałyby istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. tego rodzaju argumentacja sprowadza się nie tylko do oceny zgodności z normami rangi konstytucyjnej rozwiązań przyjętych w powyższym przepisie rangi ustawowej, ale jednocześnie – pod pozorem dokonywania wykładni przepisów prawa – prowadzi do sytuacji kreowania przez sąd zupełnie nowej, nie istniejącej dotąd w systemie prawnym normy przyznającej danej osobie prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w pomniejszonej wysokości.

Skład orzekający

Jakub Zieliński

przewodniczący

Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz

członek

Jan Szuma

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście rozliczeń wstecznych oraz znaczenia naruszeń proceduralnych dla wyniku sprawy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, gdzie świadczenie było pobierane w przeszłości, a prawo do emerytury zostało ustalone w tym samym okresie. Nie dotyczy sytuacji kształtowania uprawnień na przyszłość.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i potencjalnego konfliktu z prawem do emerytury, co może być interesujące dla osób pobierających oba świadczenia. Sąd jasno rozgranicza sytuacje prawne i wyjaśnia podstawy prawne decyzji.

Emerytura a świadczenie pielęgnacyjne: Czy można pobierać oba świadczenia? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 215/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2021-08-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
Jakub Zieliński /przewodniczący/
Jan Szuma /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2299/21 - Wyrok NSA z 2023-11-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a, art. 138 § 1 pkt 1, art. 138 § 2, art. 145 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 291
art. 27 ust. 1, art. 100, art. 116 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15 zzs(4) ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 5 ust. 3, art. 17, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1, 30 ust. 3, 30 ust. 5, art. 30 ust. 69, art. 30 ust. 89
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania B. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] października 2020 r., [...] w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.
Decyzją z dnia [...] października 2020 r., [...], [...] (k. 61–62 akt administracyjnych) Prezydent uznał za świadczenie nienależnie pobrane wypłacone B. B. w okresie od stycznia do maja 2018 r. świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją Prezydenta z dnia [...] maja 2013 r., [...] oraz nakazał zwrot kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (k. 5–6 akt administracyjnych). Wyjaśnił, że wskazane świadczenie przysługiwało B. B. w kwocie [...]zł miesięcznie w okresie od [...] maja 2013 r. do [...] maja 2018 r. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem A. B.. Decyzja z dnia [...] maja 2013 r., [...] była kilkukrotnie zmieniana w zakresie podwyższenia kwoty przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Finalnie wsparcie w całości zrealizowano zgodnie z harmonogramem wypłat. Prezydent zaznaczył następnie, że – jak później ustalono – w trakcie okresu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego B. B. wystąpiła o ustalenie prawa do emerytury i prawo takie uzyskała w drodze decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2017 r., [...] (k. 25–26 akt administracyjnych). B. B. nie powiadomiła Prezydenta o fakcie złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury ani o wydaniu decyzji o jej przyznaniu. Prezydent podkreślił, że tymczasem o obowiązku powiadomienia organu w przypadku ustalenia prawa do emerytury B. B. była pouczona w otrzymanej decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że B. B. nie powinno przysługiwać świadczenie od kiedy zostało ma ustalone prawo do emerytury. Tym samym świadczenie wypłacone w okresie od stycznia do maja 2018 r. zostało uznane za nienależnie pobrane.
Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. B. B. złożyła odwołanie od powyższej decyzji wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (k. 79–82 akt administracyjnych). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez pominięcie jej przy zapoznaniu z zebranym materiałem dowodowym oraz naruszenie zasad postępowania określonych w art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 80 i art. 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej "K.p.a."). Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17, art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 6–9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm., dalej "u.ś.r.") poprzez ich błędne zastosowanie i błędną interpretację. W uzasadnieniu B. B. podkreśliła, że nie miała możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranego w sprawie materiału przed wydaniem decyzji, a organ powinien nie tylko umożliwić jej złożenie oświadczenia czy wniosków, ale także pouczyć o prawie zapoznania się z aktami. Ponadto zwróciła uwagę, że organ powinien w pierwszej kolejności orzec w kwestii nienależnie pobranych świadczeń i dopiero po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez tę decyzję powinien nakazać zwrot świadczeń. Te dwa rozstrzygnięcia nie powinny nastąpić w jednej decyzji. B. B. wskazała również, że nie została właściwie pouczona i poinformowana o treści przepisów i wynikających z nich obowiązkach.
W piśmie przewodnim z dnia [...] listopada 2020 r., z którym przekazano odwołanie, Prezydent wyjaśnił, że na prośbę B. B. i jej pełnoletniego syna A. B. odbyło się spotkanie, w trakcie którego organ przedstawił swoje stanowisko wraz z informacją o prowadzeniu postępowania w sprawie wydania decyzji dotyczących zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego (k. 88 akt administracyjnych). Strona miała wgląd w akta sprawy, gdyż podczas spotkania przeglądała kluczowe dowody, na przykład oświadczenia własnoręcznie przez nią podpisane.
W piśmie z dnia [...] listopada 2020 r. (będącym odpowiedzią na powyżej opisane stanowisko organu) B. B. wskazała, że organ przekazał niepełną informację co do przebiegu opisanego spotkania (k. 89 akt administracyjnych). Podkreśliła, że nie przeglądała akt sprawy w trakcie spotkania, nie sporządzono też żadnej notatki z przeglądania akt. Zatem słusznie podnosi, że nie została zapoznana z całością zebranego materiału w sprawie przed wydaniem decyzji.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta (k. 96–99 akt administracyjnych). W uzasadnieniu wskazało, że na pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie. W niniejszej sprawie został spełniony pierwszy z elementów, gdyż B. B. w okresie objętym decyzją przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to jest od [...] stycznia 2018 r. do [...] maja 2018 r., pobierała świadczenie mając jednocześnie ustalone prawo do emerytury. W odniesieniu do drugiego z wymienionych elementów Kolegium podkreśliło, że strona została pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia w sytuacji nabycia prawa do emerytury. Pouczenie to zostało zawarte zarówno w treści wniosku, który B. B. złożyła w 2013 r., jak w treści decyzji Prezydenta z dnia [...] maja 2013 r., [...] Z treścią pouczenia strona zapoznała się i potwierdziła to własnoręcznym podpisem. Natomiast w odniesieniu do zarzutu konieczności wydania dwóch decyzji – najpierw dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń, a następnie o obowiązku ich zwrotu – Kolegium wyjaśniło, że takie rozwiązania stosowano w ramach poprzednio obowiązującego stanu prawnego. Aktualnie, w art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r., ustawodawca stanowi wprost o decyzji o "ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń", co przesądza, że w ramach jednej decyzji należy zawrzeć rozstrzygnięcia dotyczące tych dwóch kwestii. Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że decyzja Prezydenta była zgodna z prawem.
Pismem z dnia [...] lutego 2021 r. B. B. zaskarżyła powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych (k. 2–4 akt sądowych). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 17, art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 30 ust. 8–9 u.ś.r. poprzez ich zastosowanie, podczas gdy nie znajdowały one zastosowania w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy;
2) art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie;
3) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
W uzasadnieniu ponownie wskazano, że organ nie uwzględnił i nie zweryfikował wszystkich istotnych faktów, a błędna (dowolna) ocena materiału dowodowego doprowadziła do błędnego w założeniu wnioskowania i oceny stanu faktycznego i prawnego.
W piśmie uzupełniającym skargę z dnia [...] kwietnia 2021 r. pełnomocnik B. B. powołał się na orzecznictwo wskazujące na konieczność zmiany interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. podkreślając, że nie ma przesłanek, aby różnicować sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych polegającą na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń określonych w przywołanym przepisie, szczególnie gdy jest ono niższe od świadczenia pielęgnacyjnego (k. 18–21 akt sądowych). Prawidłowo zinterpretowany art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. 8 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie czy organy wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy B. B. dotyczącej nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. B. w okresie od stycznia do maja 2018 r., a tym samym czy słusznie orzeczono o zwrocie tego świadczenia.
Materialnoprawną podstawą wydanych rozstrzygnięć jest art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jedną z okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie jest posiadanie prawa do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).
Jak wynika z akt sprawy, decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2017 r., [...], przyznano B. B. prawo do emerytury (k. 25–26 akt administracyjnych). Ustalenie okresowej emerytury kapitałowej nastąpiło od dnia [...] listopada 2017 r. Tym samym bezsprzeczny jest fakt, że B. B. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w czasie, gdy korzystała z prawa do emerytury. Oznacza to, że świadczenie pielęgnacyjne nie mogło jej przysługiwać, gdyż jasno wynika to z art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit a u.ś.r.
W tym miejscu (uprzedzając niżej przedstawiony wywód dotyczący pisma pełnomocnika skarżącej z dnia [...] kwietnia 2021 r. poruszającego powiązane kwestie – zob. k. 18-21 akt sądowych) Sąd chciałby pokrótce dopowiedzieć, że jest mu znany prezentowany coraz częściej w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że posiadanie emerytury nie musi być bezwzględną przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd ten nie może zostać jednak przeniesiony na realia niniejszej sprawy. W orzecznictwie dopuszczono bowiem tylko określoną koncepcję kształtowania na przyszłość, a nie wstecznie, uprawnień opiekuna osoby niepełnosprawnej. "Technicznie" ujmując, dopuszczono rozwiązanie, w którym emeryt-opiekun zwracając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego równolegle występuje o zawieszenie prawa do emerytury (do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), dzięki czemu – od momentu, gdy prawo do emerytury zostanie skutecznie zawieszone (i jej wypłaty wstrzymane) – odpada przesłanka negatywna uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (bowiem w takiej sytuacji nie dojdzie do wypłacania dwóch świadczeń równolegle).
W niniejszej sprawie kolizja uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz emerytury ma zupełnie inny wymiar. Dotyczy bowiem stanu ex post, to jest okresu, kiedy B. B. obiektywnie posiadała prawo do emerytury (od stycznia do maja 2018 r.), a równolegle wypłacano jej świadczenie pielęgnacyjne. W takiej sytuacji – gdy mowa jest o okresie pobierania emerytury w przeszłości – świadczenie pielęgnacyjne za ten sam okres obiektywnie, bez najmniejszych wątpliwości, nie powinno skarżącej przysługiwać. O podciągnięciu do takiego stanu faktycznego opisanych wyżej poglądów z orzecznictwa sądów administracyjnych nie może być więc mowy (skarżąca nie może już zawiesić czy w inny sposób podważać prawa do emerytury, które za określony okres skonsumowała). Ocenę prawną zbliżonej sytuacji przedstawił stanowczo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia [...] czerwca 2021 r., I OSK [...] (orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślił, że nawet uwzględniając korzystne dla emerytów-opiekunów poglądy prezentowane w orzecznictwie dotyczące wyboru uprawnień, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na pewno nie może przysługiwać za okres przeszły, dopóty opiekun osoby niepełnosprawnej aktywnie korzystał z prawa do emerytury.
Wracając do przesłanek stosowania art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. należy podkreślić, że B. B. została prawidłowo pouczona o tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Odbiór treści pouczenia B. B. potwierdziła własnoręcznym podpisem złożonym w dniu [...] maja 2013 r. na oświadczeniu służącym ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. k. 1 verte akt administracyjnych). Pouczenie o tożsamej treści zostało zawarte również w decyzji Prezydenta z dnia [...] maja 2013 r., [...] (k. 5 akt administracyjnych).
Mając na uwadze powyższe należy uznać, że zaistniały materialnoprawne przesłanki do wydania decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania należy stwierdzić, co następuje. Organy prowadząc postępowanie nie naruszyły wyrażonej w art. 7 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu obywateli, zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) oraz dyrektywy wynikającej z art. 77 § 1 K.p.a., to jest w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a następnie dokonały analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo.
Obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu wynika z art. 10 § 1 K.p.a. Przez udział strony w postępowaniu rozumieć należy udział stron w całym ciągu czynności postępowania administracyjnego prowadzonych przez organ administracji publicznej. Jednakże nawet w sytuacji gdyby przed wydaniem decyzji organ pierwszej instancji nie zawiadomił strony o możliwości wypowiedzenia się odnośnie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w toku postępowania, uchybienie to nie dyskwalifikowałoby automatycznie decyzji. Należy bowiem pamiętać, że decyzje administracyjne mogą być podważone z powodów naruszenia przepisów procedury, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."). Stąd też, naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym skutkujące zaistnieniem podstawy do uchylenia decyzji dotyczy tylko takich czynności, które miały istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia. Stwierdzenie to, w realiach niniejszej sprawy, ma zasadnicze znaczenie, bowiem nie można dostrzec naruszeń prawa w obrębie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, które miałyby istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
B. B. podnosiła, że nie zapoznała się z aktami sprawy, jednak – jak słusznie wskazały organy – zebrany materiał dowodowy (w tym jego najistotniejsze elementy, które przesądziły o treści rozstrzygnięcia, jak decyzja o ustaleniu prawa do emerytury), pochodzi od B. B., ponieważ został przez nią dołączony do akt sprawy. Zatem w materiale dowodowym nie znalazły się dokumenty, które nie pochodziły od strony (tym samym, o których B. B. nie miałaby wiedzy), a które byłyby kluczowe dla treści rozstrzygnięcia. Ponadto skarżąca miała możliwość kompleksowo wypowiedzieć się w odwołaniu od decyzji Prezydenta, gdy znała w pełni już przyczyny uznania wobec niej świadczenia pielęgnacyjnego za nienależne. Mimo to w odwołaniu nie wskazała, aby ograniczenia w czynnym udziale w postępowaniu – które jak twierdzi zaistniały na etapie pierwszej instancji administracyjnej – uniemożliwiły jej przedstawienie określonych dowodów, odniesienie się do dowodów istniejących, bądź wywiedzenie istotnych zarzutów.
Sąd nie podziela także argumentacji zawartej w treści pisma uzupełniającego skargę datowanego na [...] kwietnia 2021 r. (k. 18-21 akt sądowych). Z akt sprawy wynika, że B. B. korzysta z prawa do tzw. powszechnej emerytury. Emerytura przyznawana jest w związku z dożyciem przez osobę fizyczną określonego wieku i uzyskaniem przez nią określonego okresu ubezpieczenia – art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 291 z późn. zm., dalej "u.e.r."). Emerytura przyznawana jest na wniosek, a prawo do niej nabywa się z mocy ustawy (art. 100 i art. 116 ust. 1 u.e.r.). Świadczenie pielęgnacyjne ma natomiast, przynajmniej w części, zrekompensować brak dochodu z pracy zarobkowej osobie, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie mogącym samodzielnie egzystować (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).
W ocenie Sądu intencje ustawodawcy co do adresata i istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają wątpliwości. Wyrażoną wprost wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – do czasu nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych prowadzą do spójnego wniosku.
Orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie podziela przy tym argumentacji przedstawianej w niektórych orzeczeniach (na przykład w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] kwietnia 2020 r., I OSK [...], orzeczenia.nsa.gov.pl) mającej przemawiać za tym, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinien znaleźć zastosowanie do sytuacji osoby pobierającej emeryturę w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury.
Zauważyć bowiem należy, iż tego rodzaju argumentacja sprowadza się nie tylko do oceny zgodności z normami rangi konstytucyjnej rozwiązań przyjętych w powyższym przepisie rangi ustawowej, ale jednocześnie – pod pozorem dokonywania wykładni przepisów prawa – prowadzi do sytuacji kreowania przez sąd zupełnie nowej, nie istniejącej dotąd w systemie prawnym normy przyznającej danej osobie prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w pomniejszonej wysokości. Natomiast w sytuacjach, gdy ustawodawca chciał wprowadzić tego rodzaju regulacje przewidujące pomniejszanie przysługujących świadczeń, ze względu na zaistnienie okoliczności co do zasady wykluczających ich przyznanie, to czynił to wprost. Przykładem powyższego jest mechanizm pozwalający na przyznanie zasiłku rodzinnego przy przekroczeniu kryterium dochodowego wprowadzony w art. 5 ust. 3 u.ś.r.
Należy podkreślić, że w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który umożliwiałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a pobieraną emeryturą.
Mając to wszystko na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 1 verte akt sądowych).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI