II SA/Go 42/08

II SA/Go 42/08 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2008-04-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Joanna Brzezińska
Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący/
Mirosław Trzecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
II GSK 849/08 - Wyrok NSA z 2009-04-21
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.3  2, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 16, art. 75, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 82, art. 107, art. 138, art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5, art. 149 § 1 i § 2, art. 151, art. 155
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
art. 11 § 2, art. 12, art. 115 § 13, art. 286 § 1, art. 287 § 1, art. 297 § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 336
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
art. 17 § 1 pkt 2, art. 175 § 1, art. 183, art. 186, art. 191 § 2, art. 322, art. 389 § 1, art. 391 § 2
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
art. 6 ust. 2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska – Wawrzon Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekr. sąd. Monika Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S., po wznowieniu postępowania i "po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004" z dnia 3 czerwca 2004 r. złożonego przez E. M., powołując się na przepisy art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229,póz. 2273 ze zm.), art. 10, art. 104, art. 107, art. 145 § 1 ust. 5, art. 149, art. 150 § 1 oraz 151 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, póz. 1071 ze zm.), § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73 póz. 657 z póz zm.), art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności 9 Dz. U. nr 10, póz. 76 z późn. zm.), art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej(EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z dnia 26 czerwca 1999 r. z późn. zm.) uchylił własną decyzję ostateczną nr [...] o zmianie decyzji z dnia [...] r. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego oraz odmówił przyznania E. M. płatności na rok 2004 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).
Na wstępie uzasadnienia decyzji wskazano, iż E. M. składając 3 czerwca 2004r. wniosek o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 rok, zgłosił do płatności następujące działki rolne:
1. A - (kukurydza) o pow. 7,80 ha, leżąca na działce ewidencyjnej [...],
2. B - (kukurydza) o pow. 29,24 ha, leżąca na działkach ewidencyjnych [...]
i
Sygn. akt II SA/Go 42/08
3. C - (rzepak) o pow. 22,45 ha, leżąca na działce ewidencyjnej [...],
4. D - (łąka) o pow.3,50 ha, leżąca na działce ewidencyjnej [...],
5. E- (pszenżyto) o pow.32,45 ha, leżąca na działce ewidencyjnej [...].
W dniu 16 czerwca 2004 r. wnioskodawca dokonał zmiany pierwotnego wniosku deklarując do płatności działkę nr [...] o powierzchni 25,20 ha, natomiast wycofał działkę [...] o powierzchni 25,95 ha.
W rezultacie zmianie uległy działki rolne : C - (rzepak) o pow. 22,45 ha, leżąca na działce ewidencyjnej nr [...], D- (łąka) o pow. 2,75 hajeżąca na działce ewidencyjnej [...].
Łączna powierzchnia działek rolnych zgłoszonych przez wnioskodawcę do płatności
z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania wyniosła więc 127,74 ha.
W wyniku weryfikacji zgromadzonej dokumentacji oraz po przeprowadzeniu wszelkich obowiązujących kontroli przedmiotowego wniosku, w dniu 23 grudnia 2004r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na łączną kwotę 12 949, 76 zł.
Powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem 20 stycznia 2005r.
W dniu 27 listopada 2006 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek E. M. o dokonanie zmiany decyzji nr [...] w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni 38,22 ha. W związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej w dniu 23 grudnia 2005 r. E. M. dokonał zwrotu w kwocie 5 226,95 zł.
W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję nr [...]
2
Sygn. akt II SA/Go 42/08
o zmianie decyzji z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przyznając E. M. płatność w kwocie 7 722,81 zł. Decyzją tą organ ustalił powierzchnię ma której wnioskodawca będzie realizował zobowiązanie wynikające z uczestnictwa w programie wspierania rolniczej działalności na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 56,47 ha. Decyzja stała się ostateczna w dniu 27 grudnia 2006 r.
W związku z postanowieniem Prokuratora Prokuratury Rejonowej w S. z dnia 22 listopada 2005r. (w sprawie o sygn. akt. 3 Ds. 188/05) o żądaniu wydania rzeczy tj. dokumentacji związanej z dokonanymi oszustwami mającymi na celu wyłudzenie dotacji unijnych, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał Prokuratorowi teczkę aktową E. M., zawierającą pełną dokumentację dotycząca przyznania płatności za rok 2004.
Następnie, dnia 5 lipca 2006r, za pośrednictwem Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęło do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR postanowienie Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. [...] o umorzeniu śledztwa, wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego. W uzasadnieniu ww. postanowienia, wskazano, że z dokonanych ustaleń wynika, iż osoby dzierżawiące grunty, w tym E. M., nie prowadziły na tych gruntach indywidualnej działalności rolniczej. Były one jedynie ich "formalnymi użytkownikami", zaś działalność rolniczą w dalszym ciągu - na zasadach obowiązujących przed sporządzaniem umów dzierżawy - prowadziła Spółdzielnia. Powyższe postanowienie, w tym i jego uzasadnienie nie zostało zaskarżone. Do postanowienia dołączono również stanowisko Prokuratora Okręgowego w Gorzowie Wlkp., według którego "w konkretnym przypadku podmiotem prowadzącym rolniczą działalność produkcyjną była RSP "N." w G., nie zaś poszczególne osoby fizyczne, które ze Spółdzielnią podpisały fikcyjne umowy dzierżawy gruntów, a które jednocześnie były członkami Spółdzielni".
Wobec zaistniałej sytuacji, Kierownik Biura Powiatowego w S., powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, postanowieniem nr [...] wznowił postępowanie administracyjne dotyczące przyznania E. M. płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 rok.
W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. włączył do akt sprawy protokół przesłuchania świadka -E. M., sporządzony dnia 17 lutego 2006r. przez Komendę Wojewódzką Policji w Gorzowie Wielkopolskim .
Sygn. akt l! SA/Go 42/08
Dnia 18 stycznia 2007r. organ wystosował do E. M. wezwanie [...] do złożenia wyjaśnień w zakresie wskazania daty zasiewów, złożenia dowodów potwierdzających zakup materiału siewnego (faktury, rachunki), wskazania, kto wykonywał prace polowe przy zasiewie i przy zbiorze plonów (wraz ze wskazaniem adresu osób i firm oraz dokumentów potwierdzających dane fakty), a także do przedłożenia informacji dotyczących sprzedaży wyprodukowanych na dzierżawionych gruntach płodów rolnych (np. danych kupujących, bądź odbiorców, rachunków, rozliczeń, świadków sprzedaży lub odbioru).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie E. M. przedłożył 23 stycznia 2007r. w Biurze Powiatowym ARiMR w S.: pismo wyjaśniające z dnia 22 stycznia 2007r, zawartą w dniu 31 lipca 2003r. ze Spółdzielnią "N." umowę dzierżawy działek ewidencyjnych nr [...], umowę przechowania w formie depozytu nieprawidłowego [...] przyjęcia płodów rolnych na przechowanie z dnia 31 stycznia 2005r., dokumenty magazynowe nr [...] wydane przez RSP "N." w G., potwierdzające wydanie E. M.:: 55 j.s. ziaren kukurydzy, 6000 kg ziaren pszenżyta oraz 90 kg rzepaku.
Dnia 15 lutego 2007r. w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w S. od była się rozprawa administracyjna, w trakcie której -jak wskazuje organ - "Strona jako swojego pełnomocnika ustanowiła Pana B.P., nie wskazała natomiast żadnych świadków oraz nie złożyła innych wniosków dowodowych". Z rozprawy sporządzono protokół przesłuchania strony.
Organ wskazał, iż zgodnie z art. § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73 póz. 657 z późn. zm) płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, wymienionych w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej(EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L z dnia 26 czerwca 1999 r. z późn. zm.), tj. prowadzi działalność rolniczą na minimalnym areale, prowadzi działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wpłaty dodatku wyrównawczego, stosuje dobrą praktykę gospodarki rolnej, zgodną z potrzebą
Sygn. akt II SA/Go 42/08
ochrony środowiska naturalnego i utrzymywania terenów wiejskich, w szczególności
poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną.
W rozumieniu art 3 pkt. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. nr 10, póz. 76 z późn. zm.) producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia. Przytoczony powyżej akt prawa materialnego nie precyzuje pojęcia "posiadania", dlatego też za obowiązującą wykładnię należy przyjąć przepisy tytułu IV, "Posiadanie" - Kodeksu Cywilnego. Zgodnie z art. 336 KC posiadaczem rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Nie bez znaczenia jest czynnik fizycznego władztwa nad daną rzeczą (w niniejszym przypadku nad dzierżawionymi działkami ewidencyjnymi), które musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz z możności korzystania z niej przez czas nieokreślony (wyrok NSA z dnia 16 grudnia 1998 r, l SA 339/98, LEX nr 44548). Należy przy tym podkreślić, iż posiadanie może być zależne lub samoistne, dla jego oceny bez znaczenia pozostaje fakt, czy jest ono wykonywane w dobrej lub złej wierze albowiem nie wpływa to na jego charakter. Kolejnym niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania jest psychiczny czynnik zamiaru władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Zatem zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 KC. Decyduje tutaj wewnętrzna, subiektywna wola posiadania, która przejawia się w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Faktyczne władztwo na daną rzeczą oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania decyzji (np.: co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, kiedy zbierać plony oraz kiedy, gdzie i komu je sprzedawać, czy
występować o dotacje, jakie grunty zgłaszać we wnioskach aplikacyjnych).
W wyniku analizy dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie, Kierownik
Biura Powiatowego ARiMR uznał, iż pomimo podpisania umowy dzierżawy na powierzchnie 95,44 ha od RSP "N.", E. M. nie prowadził na nich działalności rolniczej, a co za tym idzie nie jest on producentem rolnym uprawnionym do uzyskania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Za podstawę powyższego rozstrzygnięcia przyjęto przede wszystkim ustalenia dokonane w trakcie śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Gorzowie Wielkopolskim, w tym zeznania złożone przez
Sygn. akt II SA/Go 42/08
wnioskodawcę. Wzięto również pod uwagę wyjaśnienia E. M. złożone w Biurze Powiatowym ARiMR w formie pisemnej oraz zeznania spisane podczas przeprowadzonej rozprawy administracyjnej.
Treść zeznań - zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR - poddaje w wątpliwość "również fakt samodzielnego dysponowania dzierżawionymi gruntami (faktycznego władztwa nad rzeczą). E. M. zeznał bowiem, że nie uprawia dzierżawionego pola, natomiast uprawia je spółdzielnia, a nadto "spółdzielnia nie złożyła wniosku o dotacje, ponieważ według przepisów jest tak, że powyżej 300 ha. nie przysługuje dotacja ONW, a tak przy podziale taką to dotację można było otrzymać". Organ podniósł dalej, iż na kwestię nieprowadzenia przez poszczególnych członków Spółdzielni działalności rolniczej zwrócono także uwagę w przywołanym powyżej postanowieniu z dnia [...] o umorzeniu śledztwa.
W ocenie organu l instancji ustalono ponad wszelką wątpliwość, że E. M. zawarła w dniu 31 lipca 2003r. fikcyjną umowę dzierżawy, z której wynika, iż Spółdzielnia oddała działki ewidencyjne do bezpłatnego użytkowania i pobierania pożytków oraz zobowiązała się do bezpłatnego udostępnienia dzierżawcy maszyn, urządzeń i ciągników rolnych oraz do zapłaty podatku rolnego, natomiast E. M. zobowiązał się do właściwego wykorzystywania dzierżawionych gruntów, tj.: uprawy roślin i zbóż oraz zbywania uzyskanych płodów rolnych za pośrednictwem Spółdzielni. W myśl § 6 umowy dzierżawca miał dodatkowo prawo do pobierania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. W toku śledztwa okazało się - co uwzględniono w uzasadnieniu do postanowienia o umorzeniu śledztwa - że środki finansowe z tytułu dopłat bezpośrednich, które wpłynęły na konto osobiste E. M., zostały w całości przekazane przez wnioskodawcę do kasy Spółdzielni.
Zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR istotnym w kwestii przedmiotowej umowy dzierżawy jest fakt, iż żaden z jej paragrafów nie zawiera warunków odpłatności ze strony E. M. na rzecz Spółdzielni. Strony nie określiły wysokości czynszu dzierżawnego, a wręcz przeciwnie, w § 2 zawarły zapis: "Wydzierżawiający oddaje Dzierżawcy (...) nieruchomość do bezpłatnego używania i pobierania pożytków", co jest sprzeczne z art. 693 Kc stanowiącym, iż odpłatność jest cechą konieczną umowy dzierżawy. Wskutek tego nie jest dzierżawą umowa, w której osoba biorąca grunt rolny do używania i pobierania pożytków nie posiada (wobec wydzierżawiającego) zobowiązań w postaci czynszu dzierżawnego. Wątpliwości budzi również prawidłowość umowy dzierżawy i na której jako członek zarządu RSP "N." figuruje S.M.. Organ wskazał, iż zgodnie z zapisem zawartym w wypisie z Krajowego Rejestru
6
Sygn. akt II SA/Go 42/08
Sądowego nr [...] S.M. nie był w dniu podpisania umowy członkiem zarządu, a w związku z tym nie był uprawniony do sygnowania jakichkolwiek dokumentów w imieniu Spółdzielni.
Organ stwierdził dalej, że dokumenty dostarczone przez E. M. w odpowiedzi na wezwanie nr [...], nie potwierdzają okoliczności faktycznego posiadania dzierżawionych gruntów. Z przedstawionych dowodów można jedynie wnioskować, iż w okresie od 28 sierpnia 2003r, 28 września 2003 r., 17 kwietnia 2004 r. wykonane zostały zasiewy rzepaku (90 kg), pszenżyta (6000 kg) i kukurydzy (55 j.ś.) , że materiał siewny został użyczony przez Spółdzielnię, prace polowe zostały wykonane przez Spółdzielnię, zaś plony zebrane z dzierżawionych gruntów zostały zdeponowane w magazynach Spółdzielni.
Wątpliwości Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. wzbudziła przede wszystkim przedłożona przez E. M. umowa przechowania w formie depozytu nieprawidłowego zawarta w dniu 31 stycznia 2005r, a w szczególności fakt, iż nie została ona podpisana przez żadną ze stron. Organ zauważył, że niezrozumiały jest także cel zawarcia ww. umowy w takiej dacie, jeśli zważy się, że zbiór płodów rolnych odbywa się z reguły w miesiącach lipiec-wrzesień. Powstaje więc pytanie, gdzie były przechowywane plony przez okres ok. 5 miesięcy. Dodatkowo, nieprawdopodobny i bezcelowy wydawał się organowi fakt przetrzymywania w depozycie Spółdzielni zebranych płodów rolnych począwszy od dnia 31 stycznia 2005r. do dnia złożenia wyjaśnień tj. 23 stycznia 2007r. Z uwagi na fakt, iż E. M. nie dostarczył żadnych dodatkowych dokumentów, które mogłyby wyjaśnić powyższe kwestie, zdaniem organu istniało uzasadnione podejrzenie, że powyższa umowa została sporządzona wyłącznie na potrzeby postępowania administracyjnego, a właściwym i rzeczywistym dysponentem zbiorów jest RSP "N.".
W uzasadnieniu decyzji organ przywołał także zeznania E. M. złożone podczas rozprawy administracyjnej, w trakcie której zeznał m.in. iż wiedział o kondycji firmy ponieważ był w zarządzie spółdzielni. Spółdzielnia podała ogólną informację o możliwości wydzierżawienia gruntów, każdy kto miał chęć, mógł wydzierżawić ziemię od spółdzielni. Działanie to miało na celu utrzymanie miejsc pracy. Część prac polowych wykonywał, z pomocą kolegów, w godzinach pracy, część zaś już poza nim. Materiał siewny miał użyczony od spółdzielni, zgodnie z umową, zaś wyboru plonu głównego należał do niego, choć konsultował to z kierownikiem z uwagi na konieczność płodozmianu. Powyższe w ocenie organu pozwala podważyć możliwość samodzielnego i niezależnego dysponowania gruntami wydzierżawionymi przez wnioskodawcę.
Sygn. akt II SA/Go 42/08
W konkluzji, mając powyższe na uwadze organ l instancji uznał, iż E. M. spełniał w pracach na wydzierżawionym gruncie rolę marginalną, wręcz fikcyjną. Spółdzielnia byłaby w stanie samodzielnie prowadzić działalność rolniczą na przedmiotowym areale, a umowa podpisana z Wnioskodawcą miała za zadanie jedynie fikcyjny podział gruntów będących we władaniu Spółdzielni w celu uzyskania przez nią pomocy finansowej z tytułu dopłat. Wnioskodawca miał świadomość, iż powyżej 300 ha płatność ONW nie przysługuje, co potwierdza podczas przeprowadzonej rozprawy administracyjnej. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, iż Pan E. M. nie spełnia warunków umożliwiających przyznanie płatności ONW, albowiem nie prowadził działalności rolniczej na zgłoszonych przez siebie gruntach, nie był ich posiadaczem, a co za tym idzie nie spełnia kryteriów, przyznania w/w płatności określonych w § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz.657 z póz. zm.).
Pismem z dnia [...] czerwca 2007r. E. M., reprezentowany przez pełnomocnika – B.P., wniósł do Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. odwołanie m.in. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. [...], zarzucając organowi rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 151 § 1 pkt 2 kpa - przez niewłaściwe zastosowanie, art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 186 § 1 kpk - przez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo, a także art. 107 § 3 kpa - przez niewskazanie w uzasadnieniach decyzji przyczyn, dla których organ odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez stronę i oparł swe rozstrzygnięcie "wyłącznie na faktach wygodnych dla organu". Nadto w odwołaniu zawarto zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego, a szczególnie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73, póz. 657 z późn. zm.) - przez błędną wykładnię.
Ponadto odwołaniem objęto postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. nr 9004-2006-000338 z dnia 23 listopada 2006r. o wznowieniu postępowania administracyjnego, zarzucając temu organowi rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 5 kpa - przez przyjęcie, że w sprawie
Sygn. akt II SA/Go 42/08
ujawniono nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznych, nieznane organowi, a także naruszenie sformułowanej w art. 6 kpa ogólnej zasady praworządności, jak również ustanowionej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej.
W pierwszym rzędzie w odwołaniu zwrócono uwagę na fakt, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje - wyrażona w art. 16 § 1 kpa - ogólna zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, zaś instytucja wznowienia postępowania służy wyłącznie usuwaniu następstw szczególnie ciężkich wadliwości proceduralnych, które mogą wpływać na treść decyzji administracyjnych i ich skutki. Ponieważ zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej mają charakter wyjątkowy to przepisy stanowiące podstawę do wzruszenia takich decyzji powinny być interpretowane ścieśniające, gdyż zastosowanie innej wykładni godziłoby w zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Z treści art. 145 § 1 pkt 5 kpa wynika jednoznacznie, że samoistną podstawę wznowienia postępowania stanowi jedynie ujawnienie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów nieznanych organowi w chwili wydawania decyzji ostatecznej. Zdaniem odwołującego się uzasadnienie decyzji z dnia 15 czerwca 2007r. wskazuje, że organ orzekający w roku 2004, przed wydaniem uchylonej decyzji, przeprowadził weryfikację wniosku i zgromadzonej dokumentacji oraz dokonał wszelkich obowiązujących kontroli, w konsekwencji czego nie znalazł okoliczności faktycznych, innych niż wymienione w §. 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r., które uniemożliwiałyby wydanie decyzji przyznających dopłaty. Podniesiono, iż organ także wówczas miał wiedzę co do faktu, iż strona była posiadaczem zależnym gruntów należących do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "N." w G., bowiem Prezes Zarządu tej Spółdzielni konsultował z Lubuskim Oddziałem ARiMR oraz z Biurem Powiatowym Agencji w S. zamiar wydzierżawienia gruntów rolnych przez Spółdzielnię członkom i kandydatom na członków.
W odwołaniu powołano się dalej na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym w sytuacji, gdy organ wznowił postępowanie na podstawie okoliczności znanych mu w dniu wydania decyzji, bądź też okoliczności, które miały miejsce po wydaniu decyzji to takie przekroczenie prawa - wbrew jasnym i określonym w sposób niedwuznaczny przesłankom tego przepisu - stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, w wyniku czego powstały skutki, które nie powinny być tolerowane z punktu widzenia wymogu praworządności (wyrok NSA z dnia 29 marca 1985 r., III SA 1051/84). Przytaczając stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 10 lutego 1999r. (sygn. akt III SA 5019/98), odwołujący się wskazał, iż nie można również przyjąć, że dana okoliczność była nieznana organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 kpa), jeśli wynikała ona z materiałów będących w dyspozycji tego organu.
9
Sygn. akt II SA/Go 42/08
Fakt, iż urzędnik nie dostrzegł tej okoliczności na skutek przeoczenia, czy też
niedokładnego przeczytania akt, nie może uzasadniać wznowienia postępowania.
Z uwagi na powyższe nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu orzekającego, że w sprawie zostały ujawnione nowe dowody nieznane temu organowi w chwili wydawania uchylonych decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją postanowienia o wznowieniu postępowania wynika, że przyczyną uruchomienia instytucji wznowienia postępowania było zawiadomienie organu o wszczęciu postępowania karnego, a nie nowe istotne okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi.
Zdaniem odwołującej się rażącym naruszeniem art. 75 § 1 kpa było z kolei dopuszczenie w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 149 § 2 kpa - co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy - znajdującego się w dokumentach zgromadzonych przez Prokuraturę Okręgową w Gorzowie Wlkp. protokołu przesłuchania strony w charakterze świadka oraz stanowiska prokuratora dołączonego do postanowienia o umorzeniu śledztwa z dnia 28 czerwca 2006r. Strona podniosła, że zgodnie z art. 186 § 1 Kodeksu postępowania karnego ww. protokół nie może stanowić dowodu, ani być odtwarzany, gdyż strona po przedstawieniu jej zarzutów skorzystała z prawa do odmowy złożenia "zeznań", natomiast stanowisko prokuratora nie stanowi dowodu, a jedynie jest jego odmiennym poglądem na temat skuteczności umowy łączącej stronę ze Spółdzielnią.
Odwołujący się wskazał także, iż nie spełniają kryterium "nowych dowodów" w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 kpa przedłożone przez stronę dokumenty, które istniały w dniu wydania decyzji tj. umowa dzierżawy i dokumenty magazynowe, jak i dokumenty powstałe już po wydaniu decyzji ostatecznej, dokumentujące późniejsze stany faktyczne tj. protokół przyjęcia płodów rolnych na przechowanie, czy umowa przechowania w formie depozytu nieprawidłowego. Z tego zaś powodu przyjąć należy, iż zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej.
W odwołaniu podniesiono ponadto zarzut rażącego naruszenia przepisu art. 107 §3 kpa, na mocy którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W ocenie strony decyzja oparta została wyłącznie "o fakty wygodne dla organu orzekającego".
Odnosząc się dalej do zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, tj. § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia
10
Sygn. akt II SA/Go 42/08
Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętych planem rozwoju obszarów wiejskich, w uzasadnieniu odwołania podkreślono, że przepisy te w sposób jednoznaczny określają kryteria kwalifikowania podmiotów jako "producentów rolnych" oraz warunki, jakie ci producenci muszą spełniać, aby otrzymać dopłaty. Przepisy te nie mogą być interpretowane rozszerzające, w szczególności zaś ich wykładnia nie może być oparta na dowolnej, wygodnej dla organu ocenie celowości zawartej umowy dzierżawy, zasadności dysponowania przez stronę pożytkami uzyskanymi z dzierżawionych gruntów i otrzymanymi dopłatami, obowiązujących w Regulaminie spółdzielni zasad użyczania członkom i kandydatom na członków maszyn i sprzętu rolniczego, czy sposobu uprawy gruntów. Negatywna ocena podjętych przez stronę i Spółdzielnię przedsięwzięć dokonana przez organ orzekający, nie może mieć żadnego wpływu na status strony jako "producenta rolnego" i jego prawa do dopłat.
Z uwagi na powyższe odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego.
Po rozpoznaniu odwołania, Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. nie stwierdzając uchybień w postępowaniu prowadzonym przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S., podzielając prawidłowość interpretacji przepisów prawa i ich zastosowanie przez organ
1 instancji, decyzją [...] - powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1, art. 10, art. 107 w zw. z art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 5a ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993r. o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 1994r. Nr 1, póz. 2 ze zm.) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73 póz. 657 z póz zm.), art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności 9 Dz. U. nr 10, póz. 76 z późn. zm.) - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy - odnosząc się do zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 kpa, przez przyjęcie, że w sprawie ujawniono nowe okoliczności faktyczne i dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi -wskazał, iż organ administracyjny wydając decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich
Sygn. akt II SA/Go 42/08
do gruntów rolnych w dniu 23 grudnia 2004r. dokonał wyłącznie kontroli administracyjnej wniosku, w ramach której wprowadzono dane dotyczące zadeklarowanych działek ewidencyjnych do systemu komputerowego, sprawdzono zgodność powierzchni działek ewidencyjnych zgłoszonych we wniosku z danymi ewidencyjnymi gruntów i budynków, a także dokonano kontroli krzyżowej, polegającej na sprawdzeniu, czy dana działka nie została zgłoszona we wniosku przez dwa podmioty.
Organ II instancji podkreślił, iż wbrew podnoszonym przez stronę twierdzeniom, fakt wydzierżawienia gruntów rolnych od Spółdzielni nie był znany organowi, ani w dniu składania wniosku przez stronę, ani w dniu wydania decyzji administracyjnej, gdyż do wniosku o przyznanie płatności nie załączono umowy dzierżawy, ani żadnego innego dokumentu potwierdzającego stosunek dzierżawy.
Odnosząc się natomiast do twierdzeń Strony, iż zamiar wydzierżawienia przez Spółdzielnię członkom i kandydatom na członków gruntów rolnych i zgodność takiego wydzierżawienia z obowiązującym prawem był konsultowany z Lubuskim Oddziałem Regionalnym ARiMR oraz Biurem Powiatowym ARiMR, organ odwoławczy wskazał, iż w dniu zawarcia umowy dzierżawy brak było regulacji prawnych w zakresie przedstawionym przez stronę, z czego należy wywieść, iż organ nie mógł udzielić informacji w zakresie przedstawionym przez stronę, chyba że umowy zawarte zostały w innym czasie (i są antydatowane). Zdaniem Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR na powyższe może wskazywać protokół przyjęcia produktów rolnych na przechowanie, z którego wynika, iż dopiero w styczniu 2005 roku strona przekazała na przechowanie zebrane rośliny.
Ponadto organ II instancji wskazał, iż umowa dzierżawy - wbrew temu, co próbuje wykazać strona - nie stanowi samoistnej podstawy do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie. Okolicznością stanowiącą bowiem podstawę do wznowienia postępowania są "ustalenia / informacje dokonane przez Prokuraturę Okręgową w Gorzowie Wlkp., stwierdzające, iż Strona mimo zawartej umowy dzierżawy (która według w/w organu ma charakter pozorny) nie prowadziła działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach gruntu rolnego". Okoliczność faktyczna wskazująca, że strona nie prowadziła działalności została ujawniona dopiero po wydaniu omawianej decyzji administracyjnej, podczas prowadzonego przez Prokuraturę postępowania.
Nawiązując z kolei do podnoszonego przez stronę zarzutu naruszenia ogólnej zasady praworządności (art. 6 kpa), jak i zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), organ II instancji wskazał, iż zasada praworządności działania organów administracji publicznej oznacza nakaz oparcia działań administracji na przepisach prawa. W niniejszym przypadku
12
Sygn. akt II SA/Go 42/08
decyzja organu administracyjnego oparta została na ustawie o płatnościach bezpośrednich (...) i Kodeksie postępowania administracyjnego, a zatem organ l instancji działał w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego. W ocenie Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. realizując zasadę prawdy obiektywnej, w toku prowadzonego postępowania administracyjnego podjął szereg działań umożliwiających ustalenie stanu faktycznego, a zatem nie można mu postawić zarzutu naruszenia przepisu art. 7 kpa.
W kwestii zarzutu naruszenia art. 75 kpa - poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo - organ odwoławczy przypomniał, że zgodnie z tym przepisem jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Organ ten nie zgodził się ze stanowiskiem strony, iż materiał dowodowy zebrany w ramach innego postępowania nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym. Dla potwierdzenia takiego stanowiska organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 1985r., wydany w sprawie o sygn. akt SA/Wr 90/85, w którym podniesiono, iż choć "Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu bezpośrednio upoważniającego organ do wykorzystania jako dowodu protokołu przesłuchania świadka, sporządzonego w odrębnym postępowaniu, to jednak takie działanie jest dopuszczalne w świetle art. 75 kpa, pod warunkiem rozpatrzenia materiałów dowodowych w sposób przewidziany w art. 77 § 1 kpa".
Organ wskazał dalej, że ustalenia dokonane w ramach postępowania karnego mogą mieć znaczenie - tak jak ma to miejsce w niniejszym przypadku - dla postępowania administracyjnego. Stan faktyczny w konkretnym zakresie (prowadzenie działalności rolniczej, cel zawarcia umowy dzierżawy) nie może być bowiem różny w zależności od tego jaki organ prowadzi postępowanie, odmienna może być natomiast jego kwalifikacja i skutki, jakie wywołuje.
W wyniku zgromadzonych materiałów dowodowych organ odwoławczy ustalił, iż E. M. nie prowadził indywidualnej działalności rolniczej na działkach gruntu rolnego zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności. Jak wynika z ustaleń zawartych w postanowieniu o umorzeniu śledztwa strona zawarła fikcyjną umowę dzierżawy. Z uwagi na fakt niezaskarżenia postanowienia Prokuratury brak jest podstaw pozwalających na odmówienie wiarygodności ustaleń zawartych w dokumencie urzędowym, jakim jest postanowienie o umorzeniu śledztwa. Ponadto z treści uzasadnienia postanowienia wynika w sposób bezsporny, iż strona nie prowadziła działalności rolniczej na gruntach wskazanych we wniosku. W toku prowadzonego postępowania
13
Sygn. akt II SA/Go 42/08
przygotowawczego nie zostały również przedstawione jakiekolwiek przeciwdowody, które zmierzałyby do obalenia ustaleń dokonanych przez organy ścigania, co więcej - strona potwierdziła, że spornych gruntów nie uprawiała. Z kolei przedstawione w trakcie postępowania administracyjnego dokumenty, w tym umowa przechowania w formie depozytu, czy protokół przejęcia płodów rolnych, nie są w ocenie organu II instancji dowodami, które potwierdzałyby prowadzenie przez E. M. działalności rolniczej na zadeklarowanych we wniosku gruntach. Organ zwrócił uwagę, że dokumenty te nie zostały przedstawione w Prokuraturze w postępowaniu przygotowawczym (brak jakiegokolwiek odniesienia, czy też ustosunkowania się do nich przez Prokuraturę), co rodzi uzasadnione wątpliwości, co do ich wiarygodności.
Dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zdaniem organu odwoławczego nie może być wątpliwości, iż E. M. nie był użytkownikiem zadeklarowanych działek gruntu rolnego, przez co nie spełniał ustawowych przesłanek umożliwiających uzyskanie płatności.
Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał dalej na mechanizm, w wyniku którego dokonano niekorzystnego rozporządzenia środkami publicznymi (dopłaty do gruntów rolnych) przez fikcyjne zawarcie umów dzierżawy gruntów rolnych pomiędzy RSP "N.", a członkami i kandydatami na jej członków. Mechanizm ten polegał na rozparcelowaniu gruntów rolnych w celu uzyskania wyższej kwoty płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). Powyższe ustaliła także Prokuratura Okręgowa w Gorzowie Wlkp. Kwota płatności z tytułu ONW, jaka przysługiwałaby Spółdzielni, gdyby nie zawarto fikcyjnych umów wynosiłaby 22.375,00 zł., natomiast w wyniku rozparcelowania gruntów i zawarcia fikcyjnych umów, kwota płatności przyznana 19 dzierżawcom gruntów od Spółdzielni wyniosła 215.488,74 zł. Prawidłową kwotę 22.375,00 zł organ obliczył w oparciu o przepis § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. (Dz.U. 73, póz. 657 ze zm.), mnożąc dopuszczalną maksymalną liczbę hektarów (300 ha) przez stawkę płatności ONW dla strefy nizinnej l w wysokości 179 zł.
Organ odwoławczy, podobnie jak organ l instancji wskazał, iż w celu uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (składających się z: jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej) osoba wnioskująca o takie płatności musi spełnić warunki określone w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73 póz. 657 z późn.
14
Sygn. akt II SA/Go 42/08
zm.), czyli musi być producentem rolnym, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, wymienionych w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L z dnia 26 czerwca 1999 r. z późn. zm.).
Organ powołał się dalej na definicję "posiadania" wynikającą z art. 336 Kc, jak i nawiązał do zamiaru władania rzeczą dla siebie -jako rozstrzygającym o posiadaniu w rozumieniu ww. przepisu. Przywołał także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 16 listopada 2006r., w sprawie o sygn. akt II GSK 177/06, w którym podniesiono, że "decyzje w sprawach dotyczących przyznania płatności, a więc zarówno pozytywne, jak i negatywne, mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu, że producent rolny jest lub nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku. Chodzi o posiadanie samoistne lub zależne w rozumieniu przepisów art. 336-352 Kodeksu cywilnego, a więc o sytuacje powiązane z tytułem prawnym i faktycznym władztwem nad rzeczą".
Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR podniósł nadto, że również w art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U z 2004r. Nr 10, póz. 76 ze zm.) zdefiniowano określenie producenta rolnego jako osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjna nie posiadającą osobowości prawnej będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia.
W ocenie tego organu nie można dać wiary zeznaniom złożonym w toku rozprawy administracyjnej w dniu 15 lutego 2007r, bowiem strona była świadoma przyszłych konsekwencji finansowych, związanych z windykacją środków finansowych. Były one ukierunkowane, zaś strona nie potrafiła wyjaśnić sprzeczności, a także luk w przedstawionym przez nią materiale dowodowym. Natomiast zeznania złożone w dniu 17 lutego 2006r. w Komendzie Wojewódzkiej Policji w Gorzowie Wlkp. składane były w sposób spontaniczny i tym samym posiadają one - w ocenie organu - większą wartość dowodową.
Organ II instancji stwierdził, iż dowodem potwierdzającym, że strona nie była posiadaczem gruntów rolnych jest protokół nr 3/2004 z Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni, w którym to na stronie 2 wskazano, że Prezes Spółdzielni "przedstawił strukturę wiosennych zasiewów", decydując w ten sposób o sposobie użytkowania gruntów. Powyższe potwierdza, że strona nie miała wpływu na rodzaj uprawy, a grunty zadeklarowane we wniosku nadal pozostawały w posiadaniu Spółdzielni. Nie była ona
15
Sygn. akt 11 SA/Go 42/08
również odpowiedzialna za "normalne, codzienne, rutynowe procedury finansowe i produkcyjne, które występują przy prowadzeniu działalności rolniczej".
Pismem z dnia 25 października 2007r.E. M., reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego [...] , wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na dwie decyzje Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. z dnia [...], w tym także na ww. decyzję nr [...], zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 5 kpa - przez przyjęcie, że postanowienie Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] o umorzeniu śledztwa i stanowisko Prokuratora Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] są nowymi dowodami, stanowiącymi samoistną podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Z tego względu, zdaniem skarżącego, decyzja wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Według E. M. organ dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 kpa - przez powołanie wadliwej podstawy prawnej decyzji, a także art. 75 § 1 i 3 kpa - przez oparcie rozstrzygnięcia na ustaleniach dokonanych przez Prokuraturę Okręgową w Gorzowie Wlkp. w toku prowadzonego śledztwa i stanowisku Prokuratora, z których wynika, że skarżący nie prowadził działalności rolniczej na dzierżawionych gruntach, że umowy dzierżawy zawartej z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną "N." w G. były pozorne i że nie był on uprawniony do otrzymania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, chociaż ustaleń tych nie można przyjąć za udowodnione dopóki nie zostaną stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. Nadto autor skargi zarzucił organowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 kpa - przez nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego i przekroczenie reguł swobodnej oceny dowodów, pominięcie dowodów przedstawionych przez skarżącego, świadczących o tym, iż skarżący spełniła warunki (...) decydujące o posiadaniu gruntów, wskazujące, że pożytki osiągnięte z dzierżawionych gruntów tj. plony i otrzymane dopłaty stanowiły jej własność (umowa przechowania w formie depozytu nieprawidłowego, przelew przyznanych dopłat na konto skarżącego).
Skarżący podniósł również zarzut naruszenia art. 75 § 1 kpa w zw. art. 186 § 1 kpk -przez oparcie rozstrzygnięcia na dowodach niedopuszczalnych przez prawo tj. na protokołach przesłuchania stron w charakterze świadków, które z mocy art.
16
Sygn. akt II SA/Go 42/08
186 §1 Kodeksu postępowania karnego, nie mogą stanowić dowodów, ani być odtwarzane, w sytuacji, gdy strona po przedstawieniu jej zarzutów skorzystała z prawa do odmowy złożenia zeznań.
W skardze zawarto także zarzut błędnej wykładni przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy tj. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (...) i § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Zastosowanie interpretacji zawężającej tych przepisów, prowadzącej do ograniczenia kręgu osób uprawnionych do dopłat jest niedopuszczalne i stanowi nie tylko naruszenie prawa materialnego, ale także ogólnej zasady praworządności sformułowanej w art. 6 kpa. Wykładnia tych przepisów nie może być oparta na dowolnej ocenie celowości zawartej umowy dzierżawy, zasadności decyzji strony co do sposobu dysponowania pożytkami uzyskanymi z użytkowanych gruntów i otrzymanych dopłat, a także obowiązujących w Regulaminie spółdzielni zasad użyczania członkom i kandydatom na członków sprzętu rolniczego, czy sposobu uprawy gruntów. Negatywna ocena organu orzekającego co do podjętych przez stronę i Spółdzielnię przedsięwzięć nie może mieć żadnego wpływu na status strony jako producenta rolnego i jej prawa do dopłat. Dokonywanie takich ocen wykracza poza kompetencje organu.
Skarżący wskazał także, iż Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. rozpoznając odwołanie nie rozstrzygnął ponownie sprawy i zasadności merytorycznej odwołania, lecz ograniczył się jedynie do kontroli zasadności zarzutów i formalnej kontroli decyzji organu l instancji, czym naruszył istotę postępowania odwoławczego określoną w art. 138 kpa.
Wskazując na powyższe zarzuty E. M. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. [...] oraz o stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu, ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego żądania, o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych do skargi dokumentów tj. pisma Departamentu Płatności Bezpośrednich w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
17
Sygn. akt II SA/Go 42/08
Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o przeprowadzenie dowodu z ww. dokumentów, organ ten stwierdził, iż zawierają one wyłącznie interpretacje przepisów prawa, mające charakter abstrakcyjny i że podlegają one ocenie właściwych organów w odniesieniu do indywidualnego stanu faktycznego, który to za każdym razem ustalany jest w toku postępowania administracyjnego. Podkreślił także, że decyzje administracyjne wydawane są na podstawie przepisów prawa, a nie interpretacji dokonywanych przez departamenty merytoryczne, czy też na podstawie stanowisk innych organów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm. zwana dalej "ppsa"), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest pod względem zgodności z prawem materialnym, a także zastosowanych przy jej wydawaniu przepisów postępowania. Przed dalszymi rozważaniami warto także wskazać na dyspozycję przepisu art. 134 ppsa, zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (por. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ppsa.).
Z uwagi na podniesione w odwołaniu, a następnie powtórzone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przez organy przepisu art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, póz. 1071 ze zm.) - przez przyjęcie, że postanowienie Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. o umorzeniu śledztwa i stanowisko Prokuratora są nowymi dowodami stanowiącymi samoistną podstawę do wznowienia postępowania - w pierwszej kolejności zbadania wymaga, czy w niniejszej sprawie istniały ustawowe przesłanki do wznowienia
18
Sygn. akt II SA/Go 42/08
postępowania, zakończonego decyzją ostateczną o przyznaniu płatności bezpośrednich
do gruntów rolnych na 2004 rok.
Wznowienie postępowania administracyjnego jest nadzwyczajną instytucją procesową polegającą na stworzeniu prawnych możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ponownego wydania rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej już wydaniem decyzji ostatecznej. Niezbędność tej instytucji wynika z faktu, iż już po przyjęciu decyzji ostatecznej może ujawnić się wadliwość postępowania, w którym orzeczenie takie zapadło albo też mogą pojawić się okoliczności, które pozbawiają znaczenia te przesłanki, na których oparto rozstrzygniecie sprawy (por. W.Dawidowicz: Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, W-wa 1983, s.242).
Wznowienie postępowania, w następstwie którego dochodzi do rozstrzygnięcia sprawy już raz rozpatrzonej co do istoty, stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r., Kodeks postępowania administracyjnego, (Dz.U. z 2000r, nr 98, póz. 1071 ze zm.) zasady trwałości decyzji. Zasada ta nie ma jednak "wartości absolutnej", bo ustawodawca, kierując się względami praworządności i mając na względzie interesy uczestników postępowania przewidział możliwość zakwestionowania ostatecznej decyzji administracyjnej. Z racji, że wznowienie postępowania czyni wyłom w trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej, uzasadniające je wady muszą mieć szczególny, wyjątkowy charakter. Stąd też Kodeks postępowania administracyjnego w sposób wyczerpujący wyliczył podstawy wznowienia, nie dopuszczając wykładni rozszerzającej (por. wyrok NSA z 26.10.1999r. l SA 1739/97, Lex Polonica nr 372483 por. wyroku NSA z dnia 1 marca1984r.,l SA/Ka 13/84, nie publ.).
Przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzji. Wskazany wyżej przepis ustanawia gwarancję pełnej realizacji w toku postępowania administracyjnego ogólnej zasady prawdy obiektywnej, tworząc ostatnią w ramach postępowania administracyjnego możliwość poprawnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w oparciu o który organ wydaje decyzję administracyjną. Wznowienie postępowania na tej podstawie daje bowiem szansę ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, w trakcie którego zostaną zbadane te dowody lub okoliczności, których w postępowaniu głównym nie wykryto i nie rozpatrzono, a które dla podstaw faktycznych decyzji mają istotne znaczenie ( por. W.Dawidowicz - Postępowania administracyjne. Zarys wykładu. W-wa 1983, s. 244).
Istotą sprawy weryfikacyjnej jest więc wykazanie, że organ administracji publicznej
19
Sygn. akt II SA/Go 42/08
prowadzący pierwotne postępowanie nie miał pełnego obrazu stanu faktycznego rozstrzyganej sprawy (nie znał stanu faktycznego w stopniu wystarczającym dla potrzeb rozstrzygnięcia), gdyż nie znał wszystkich okoliczności faktycznych lub nie zgromadził pełnego materiału dowodowego.
Wskazany wyżej przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności faktyczne, bądź nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej, choć istniały już wcześniej tj. w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane.
Przyczynę wznowienia stanowić mogą zatem tylko takie istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub dowody, które istniały w dniu wydania decyzji, ale nie były znane organowi, który wydał decyzję. Przy czym należy pamiętać, iż okoliczności (dowody) muszą mieć istotne znaczenie dla sprawy. Dowody lub okoliczności są istotne dla postępowania, gdy dotyczą przedmiotu sprawy i mogły mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy ( por. wyrok NSA z 26.10.1999r. l SA/Łd 1440/97, LexPolonica nr 351023). Do okoliczności takich nie należy natomiast dokonana przez organy ocena materiału dowodowego sprawy ani też zastosowanie w danym stanie faktycznym określonych przepisów lub ich interpretacja( por. wyrok NSA z 20.01.1998r. l SA/Lu 26/1997, Lex nr 34651).
Należy zaznaczyć, iż nie ma przy tym znaczenia, czy wcześniejsze nieujawnienie tych okoliczności, czy dowodów wynikało z niewłaściwie prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, czy też z zamierzonego nieujawnienia ich przez stronę (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks postępowania administracyjnego -komentarz, tom II, s. 312, Zakamycze 2005).
Podnieść przy tym miejscu również trzeba, iż w przypadku gdy wznowienie postępowania ma nastąpić z urzędu, organ administracji publicznej właściwy w sprawie wznowienia postępowania nie tylko musi dysponować wiedzą o istnieniu nowych doniosłych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Ta wiedza musi mieć swoje konkretne źródło, nie może wynikać z przypuszczeń, domysłów organu, lecz powinna znajdować oparcie w istniejących dowodach, które posłużą w toku wznowionego postępowania udowodnieniu owych nowości stanu faktycznego sprawy. Organ prowadzący postępowanie powinien wiedzieć o takich dowodach jeszcze we wstępnej fazie postępowania, zanim wyda postanowienie o wznowieniu (M.Pułło, Nowe okoliczności i nowe dowody jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego, Państwo i Prawo, z. 8, str. 57, Warszawa 2004).
20
Sygn. akt 11 SA/Go 42/08
W omawianej przesłance wznowienia postępowania występują dwa odrębne człony; jeden dotyczy ujawnienia nowych okoliczności faktycznych, drugi - nowych dowodów. Ten ugruntowany już pogląd znajduje m.in. odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w którym wskazuje się, że wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania. W art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. posługując się kategorią "nowych okoliczności faktycznych" oraz "nowych dowodów", ustawodawca użył bowiem alternatywy zwykłej, a nie koniunkcji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000r, IIIRN 125/1999).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1985r., sygn. akt l SA 198/85). Jako nieznane, nowe w postępowaniu, traktuje się te okoliczności, które nie były objęte postępowaniem dowodowym oraz te środki dowodowe, o istnieniu których organ nie posiadał żadnych wiadomości, przy czym za nieznane uznać należy także te okoliczności prawnie doniosłe, które mimo, że były powoływane przez stronę, nie stały się przedmiotem badania przez organ administracji w toku postępowania głównego (por. M.Jaśkowska.A.Wróbel - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Zakamycze 2000, s.814). Za okoliczności faktyczne uznać należy zdarzenia, stany rzeczy istotne z punktu widzenia stosowania normy, ale niezależne od treści przepisów prawa, a tym bardziej wykładni prawa. Chodzi nade wszystko o fakty, które dotyczą bezpośrednio danej sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną i które mogą mieć wpływ na odmienne jej rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z 22.06.1999r. l SA 1924/98, LexPolonica nr 3724 wyrok NSA z dnia 25.6.1985r., l SA 198/85).
Pojęcie dowodu należy natomiast interpretować zgodnie z treścią art. 75 k.p.a. l tak "jako dowód można dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem". W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.
Mając na uwadze powyższe wywody prawne oraz stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdził, iż wskazane przez organy orzekające okoliczności jak i przywoływane dowody spełniały wymagania określone w art. 145 §1 pkt 5 kpa.
Prokuratura Okręgowa w Gorzowie Wlkp. prowadziła przeciwko wielu członkom
21
Sygn. akt II SA/Go 42/08
Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. postępowanie karne. Prokurator Okręgowy w Gorzowie Wlkp. zarzucił [...] to, że w okresie od 31 lipca 2003r. do 23 grudnia 2004r. w S., G. i Z., w województwie lubuskim, działając wspólnie i w porozumieniu z B. P., z góry powziętym zamiarem, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadzili w błąd Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, iż jest producentem rolnym będącym w posiadaniu gruntów rolnych i w tym celu zawarła fikcyjną umowę dzierżawy gruntów rolnych od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. za namową B. P. - Prezesa Zarządu tej spółki, a następnie przedłożyli poświadczający nieprawdę wniosek o dopłaty do gruntów rolnych, w wyniku czego doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO), Uzupełniającej Płatności Obszarowej (UPO) oraz wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych obszarach gospodarowania w kwocie, czym działali na szkodę Skarbu Państwa i interesów finansowych Unii Europejskiej tj. czyn z art. 286§1 kk i art. 287§1 kk w zb. z art. 11§2 kk w zw. z art. 12 kk. oraz to że w dniu 12 maja 2005r. w S. w województwie lubuskim, w celu uzyskania dopłat do gruntów rolnych, przedłożyli w Powiatowym Biurze Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich za 2004r.,w którym poświadczyli nieprawdę dotycząca okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wsparcia finansowego, iż jest producentem posiadającym grunty rolne na podstawie umowy dzierżawy od Rolniczej Spółdzielni Pracowniczej N. w G., a umowa dzierżawy miała charakter fikcyjny tj. o czyn z art. 297§1 kk.
W tej sprawie E. M. występował w charakterze świadka i zeznał, że nie był członkiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "N." w G., że wydzierżawił od Spółdzielni grunty rolne, że nie prowadził na dzierżawionych gruntach żadnej działalności rolnej, a prowadziła ją w dalszym ciągu Spółdzielnia.
Postanowieniem z dnia [...] Prokurator Okręgowy w Gorzowie Wlkp. umorzył śledztwo przeciwko w/w osobom wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego.
Umarzając to postępowanie karne Prokurator uznał, iż zarzucany podejrzanym członkom RSP w G. czyn z art. 286 § 1 kk, "jako przestępstwo celowościowe może zostać popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim. Celem tym jest osiągniecie korzyści majątkowej". W ocenie Prokuratora, członkowie RSP w G., w chwili składania wniosków o dopłaty nie mieli zamiaru ich wyłudzenia od ARiMR, albowiem pozostawali w
22
Sygn. akt II SA/Go 42/08
przekonaniu, iż jako pracownicy Spółdzielni uprawiają przedmiotowe grunty.
Z ustaleń poczynionych w trakcie śledztwa, a zawartych w uzasadnieniu w/w postanowienia Prokuratora Okręgowego w Gorzowie Wlkp. wynika, iż z uwagi na trudną sytuację ekonomiczną Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "N." w G. - z inicjatywy Prezesa B.P. - zawarła ze swoimi członkami, a także osobami nie będącymi członkami fikcyjne umowy dzierżawy. Na ich podstawie została rozparcelowana znaczna część gruntów rolnych. Przedmiotowe umowy stały się później podstawą do złożenia przez dzierżawców wniosków o przyznanie dopłat bezpośrednich i płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004r. Z dalszych ustaleń poczynionych przez Prokuraturę Okręgową wynikało, iż dzierżawcy nie prowadzili na wydzierżawionych gruntach indywidualnej działalności rolniczej. Prokuratura Okręgowa uznała, iż dzierżawcy byli jedynie "formalnym użytkownikami", gdyż w dalszym ciągu działalność rolnicza na zadeklarowanych terenach prowadziła Spółdzielnia Rolnicza "N." w G..
W tych okolicznościach trafny jest pogląd wyrażony przez organ II instancji w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia, iż poczynione w postępowaniu karnym ustalenia mogły stanowić nową okoliczność w postępowaniu administracyjnym. Pamiętać jednak należy, iż pod tym pojęciem należy rozumieć jedynie ustalenia, co do faktów, a nie co do winy. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że ustalenia Prokuratury Okręgowej w Gorzowie prezentujące mechanizm zawierania fikcyjnych umów dzierżawy pomiędzy Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną w G. a jej członkami a także innymi osobami dotyczyły okresu przed wydaniem decyzji w postępowaniu będącym przedmiotem wznowienia. W tych okolicznościach spełniony został wymóg istnienia "nowych okoliczności lub dowodów" w dacie wydania decyzji ostatecznej.
Stwierdzić więc należy, że uzyskanie przez Kierownika Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa powyższych informacji wskazujących na fakt nieposiadania i nieużytkowania w roku 2004 przez skarżącego gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności - niewątpliwie podważającej podstawę decyzji ostatecznej - wyłączało uznaniowość organu l instancji i wprost obligowało organ do wszczęcia z urzędu postępowania o wznowienie postępowania. Nie budzi wątpliwości, że powyżej przedstawione nowe okoliczności istniały w dniu wydania decyzji i nie były wówczas znane Kierownikowi Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S., który nie dokonywał w grudniu 2004r. badania okoliczności związanych z zawarciem i wykonywaniem umów dzierżawy gruntów.
Ponieważ podstawą wznowienia postępowania było ujawnienie nowych okoliczności
23
Sygn. akt 11 SA/Go 42/08
faktycznych, bezpodstawnie skarżący - celem podważenia prawidłowości wydania
postanowienia o wznowieniu postępowania - powołał się na naruszenie przepisu art. 145 §
1 pkt 5 k.p.a. przez przyjęcie przez organ jako podstawy do wznowienia postępowania
pojawienia się w sprawie nowych dowodów w postaci postanowienia oraz stanowiska
Prokuratora. Zarzut ten nie znajduje uzasadnienia w treści postanowienia o wznowieniu
postępowania.
Uchybieniem procesowym organu było natomiast wypowiedzenie się już w postanowieniu z dnia 23 listopada 2006r. co do zaistnienia podstawy wznowienia. Organ naruszył tym przepis art. 149 § 2 k.p.a. Nie powinno budzić wątpliwości, iż postanowienie o wszczęciu postępowania jest tylko aktem procesowym, nie rozstrzygającym sprawy wznowienia postępowania, a jedynie otwierającym dalsze postępowanie w sprawie i nie może zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających zastosowanie tej instytucji procesowej. Stwierdzenie natomiast czy przyczyna wznowienia rzeczywiście nastąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, mogą być efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia z art. 149 § 1 k.p.a. i musza być zawarte w decyzji określonej w art. 151 k.p.a.
W świetle analizy materiału dowodowego powyższe uchybienie pozostawało jednak bez wpływu na merytoryczną treść rozstrzygnięcia.
Sąd dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem postępowania organów orzekających w sprawie stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. zasadnie wznowił postępowanie, a następnie stosownie do unormowań art. 151 §1 pkt 2 k.p.a., po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 k.p.a. wydał trafną decyzję uchylającą dotychczasową decyzję z dnia [...]r. Organ l instancji prawidłowo ustalił, iż istniały uzasadnione podstawy do jej uchylenia w postępowaniu wznowieniowym i wydania nowej decyzji rozstrzygającą o istocie sprawy.
Trzeba podkreślić, że postępowanie wyjaśniające rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone z dochowaniem wymogów procesowych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i w oparciu o wszechstronną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego zaskarżona decyzja nie wynika wyłącznie z poglądów prokuratora. W toku postępowania wyjaśniającego organy administracyjne w oparciu o nowe dowody w postaci umowy dzierżawy, zeznania strony w postępowaniu administracyjnym i jej zeznania złożone w charakterze świadka w postępowaniu karnym dokonały ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.
Po wznowieniu postępowania rzeczą organu było ustalenie kto w roku 2004 był faktycznym posiadaczem gruntów rolnych ujętych we wniosku o przyznanie płatności.
24
Sygn. akt II SA/Go 42/08
A zatem beneficjentem płatności określonych w ustawie są podmioty faktycznie korzystające z gospodarstwa rolnego. Poza odwołaniem się do kwestii "posiadania", świadczy o tym także użyty w tym przepisie zwrot "producent rolny" oraz ustanowiony warunek, iż znajdujące się w posiadaniu grunty rolne winny być utrzymywane w dobrej kulturze rolnej. Należy bowiem pamiętać, że w zamiarze ustawodawcy pomoc ta ma na celu premiowanie producentów rolnych, którzy spełniają wskazane wyżej warunki, rekompensując w części poniesione przez nich koszty.
Jednakże skoro ustawodawca posłużył się pojęciem posiadania na gruncie ww. ustawy, nie definiując go i nie nadając mu specyficznego dla tego postępowania znaczenia, słusznie organy posiłkowały się definicją ustawową posiadania zawartą w treści przepisu art. 336 Kodeksu cywilnego. Według zawartej w nim ustawowej formuły, posiadaczem rzeczy jest więc zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Zatem w każdym przypadku posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. Według panującego poglądu doktryny posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Nie budzi szczególnych wątpliwości interpretacyjnych element "władania rzeczą" (corpus). Bez wątpienia chodzi tu o dostrzegalny fakt fizycznego władztwa nad rzeczą (...) jej "używania", ,,korzystania"(...) Zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 Kc (E.Gniewek, Kodeks cywilny, księga druga Własność i inne prawa rzeczowe - komentarz, Zakamycze 2001). Pamiętać przy tym należy, że przejawia się on w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Decydujące znaczenie mają więc zewnętrzne dla otoczenia przejawy władztwa. Nie oznacza to jednak eliminacji rzeczywistej woli posiadania. Na podstawie zewnętrznych przejawów woli ustala się wolę rzeczywistą, która decyduje o posiadaniu. Jeżeli u samego posiadacza nie występuje animus possidenti, czego przejawem może być brak wiedzy o miejscu położenia rzeczy, to nie mamy do czynienia z posiadaniem. Z posiadaniem nie mamy do czynienia w sytuacji, gdy zawarto pozorną umowę, na mocy której osoba miała objąć w posiadanie grunty rolne.
Przy posiadaniu niezbędne jest wykonywanie władztwa nad rzeczą. Konieczne jest przeto wykonywanie takich czynności faktycznych, które wskazują na samodzielny, niezależny od woli innych osób stan władztwa. Dyspozycje posiadacza względem rzeczy muszą być podejmowane samodzielnie. Brak animus possidenti zachodzi w wypadku, gdy
25
Sygn. akt II SA/Go 42/08
osoba, która podająca się za posiadacza pozostaje w zależności od innej osoby, a zależność ta zasadza się bądź na umowie, bądź na stosunku prekaryjnym (por. A. Kunicki - Zasiedzenie w prawie polskim. Wyd. Prawnicze. W-wa 1964, s. 101).
Jeżeli osoba, która twierdzi, że jest posiadaczem, a nie ma związku ekonomicznego związku z rzeczą, bądź też związek ten jest pozorny, luźny, symboliczny to nie można taka osobę uznać za posiadacza.
Organy słusznie - dokonując ustaleń w zakresie posiadania przez skarżącego gruntów rolnych - oparły się na treści omawianego wyżej postanowienia Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. o umorzeniu śledztwa. Należy mieć bowiem na uwadze, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, postanowienie Prokuratury wydane na podstawie przepisów art. 17 § 1 pkt 2 i art. 322 § 1 kpk (o umorzeniu śledztwa) należy uznać za dokument urzędowy (wyrok NSA z dnia 25 października 2005r., sygn. akt FSK 2323/04). W niektórych sprawach postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa ma moc orzeczenia stwierdzającego popełnienie przestępstwa ( np. umorzenie śledztwa na skutek niewykrycia sprawcy w przedmiocie sfałszowania oznaczeń identyfikacyjnych pojazdu - wyrok NSA z 2.02.2007r. l OSK 418/06) i stanowi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa. W niniejszej sprawie w/w prawomocne postanowienia Prokuratora Okręgowego w Gorzowie Wlkp. stanowi przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 kpa jako surogat zaistnienia nowej okoliczności faktycznej, którą organ zobowiązany był z mocy art. 7 kpa dokładnie wyjaśnić.
Postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa z uwagi na brak ustawowych znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2 kpk ) jest decyzją procesową o charakterze materialnym, stwierdzającą zaistnienie czynu zabronionego, w którym jednakże brak jest wszystkich znamion określonego przestępstwa ( J. Grajewski - Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Zakamycze 2003, s. 99). W doktrynie prawa karnego wskazuje się, że podstawowym zadaniem postępowania prokuratorskiego jest ustalenie, czy rzeczywiście popełniono czyn zabroniony, czy jest on przestępstwem i kogo można za niego pociągnąć do odpowiedzialności. Wskazane wyżej postanowienie Prokuratora Okręgowego z dnia [...] opiera się właśnie na takiej podstawie procesowej z art. 322 kpk w związku z art. 17 § 1 pkt 2 kpk.
Potwierdza ono popełnienie przez skarżącą czynu dokładnie opisanego w postanowieniu o umorzeniu śledztwa, polegającego na wprowadzeniu w błąd Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, iż jest producentem rolnym będącym w posiadaniu gruntów rolnych, na zawarciu fikcyjnej umowę dzierżawy gruntów rolnych od
26
Sygn. akt II SA/Go 42/08
Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. oraz przedłożeniu poświadczającego nieprawdę wniosku o dopłaty do gruntów rolnych, jednakże z uwagi na brak w jej zachowaniu kierunkowego działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nie można jej przypisać popełnienia przestępstw z art. 286 § 1 kk i art. 297 § 1 kk.
Sam fakt umorzenia śledztwa nie może w tym przypadku decydować o odmówieniu postanowieniu cech orzeczenia potwierdzającego dokonanie czynu zabronionego. Uzyskując walor prawomocności postanowienie to wywołuje skutki również w sferze prawa administracyjnego. Nie może ono oczywiście stanowić przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego z art. 145 § 1 pkt 1 kpa, ale niewątpliwie można na jego podstawie wznowić postępowanie, opierając to na przesłance z art. 145 § 1 pkt 5 kpa.
Dokumentem urzędowym - na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego - jest dokument sporządzony w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania (art. 76 § 1 kpa). Wzorując się na poglądzie doktryny (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks ..., tom l, s. 700) odnieść trzeba się w tym miejscu do legalnych definicji dokumentu urzędowego, stworzonych wprawdzie nie na potrzeby postępowania administracyjnego, niemniej mających dla niego istotne znaczenie, l tak, zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. Nr 112, póz. 1198 ze zm.) dokumentem urzędowym - w rozumieniu ustawy - jest treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy.
Przesłanką zakwalifikowania utrwalonej treści oświadczenia woli lub wiedzy do grupy dokumentów urzędowych jest skierowanie jej do innego podmiotu lub złożenie do akt. Rodzaj adresata oświadczenia woli lub wiedzy jest nieistotny (inny funkcjonariusz publiczny, podmiot, którego oświadczenie woli lub wiedzy bezpośrednio dotyczy, osoba trzecia). Konstytutywną przesłanką definicji dokumentu urzędowego jest jego pochodzenie od funkcjonariusza publicznego (E. Jarzęcka-Siwik, Dostęp do informacji publicznej (Uwagi krytyczne), "Kontrola Państwowa" 2002, nr 1, s. 29). Przy czym pod pojęciem funkcjonariusza publicznego należy rozumieć podmioty wskazane w art. 115 § 13 Kodeksu karnego, w tym także prokuratora (pkt 3).
Stosownie natomiast do dyspozycji przepisu art. 76 § 1 in fine kpa dokument urzędowy stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Z dokumentem urzędowym związane jest domniemanie jego prawdziwości, zgodnie z którym przyjmuje się zgodność z prawdą tego, co zostało w dokumencie stwierdzone. Z powyższego wynika, iż
27
Sygn. akt II SA/Go 42/08
organy są związane normatywną oceną dokumentu urzędowego i nie dysponują marginesem swobody w zakresie odnoszącym się do oceny jego treści. Dowodowi z dokumentu towarzyszy więc szczególny walor dowodowy.
Niewątpliwie jednak - poza stanowiskiem Prokuratora wyrażonym w postanowieniu o umorzeniu śledztwa - kluczowym dowodem potwierdzającym fakt, iż strona nie użytkowała gruntów rolnych był protokół przesłuchania skarżącego w charakterze świadka, sporządzony przez Komendę Wojewódzką Policji w Gorzowie Wlkp.
Z tym dowodem związany jest zaś przedstawiony zarówno w skardze, jak i w odwołaniu od decyzji organu l instancji zarzut naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 186 § 1 K.p.k. - poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowodzie niedopuszczalnym przez prawo. Nie można przyznać także i w tej mierze racji skarżącemu, bowiem przepis art. 186 § 1 kpk odnosi się wyłącznie do sytuacji, w której na gruncie postępowania karnego nie mogą służyć za dowód, ani być odtworzone zeznania osoby (świadka), która skorzystała z przysługującego jej prawa do odmowy złożenia zeznań. Osoba uprawniona do odmowy złożenia zeznań to osoba określona w art. 182 kpk, i to ona właśnie, jak i osoba zwolniona od tego na podstawie art. 185 kpk, należy do kategorii osób, których zeznania nie mogą stanowić dowodu w sprawie, jeżeli w terminie określonym w art. 186 kpk z uprawnienia takiego skorzystają (J.Grajewski, L.K. Paprzycki, S.Steinborn, Kodeks postępowania karnego - komentarz, tom l, s. 531, Zakamycze 2006). Celem tych przepisów jest ochrona świadka przed obciążaniem swoimi zeznaniami osoby dla niego najbliższej lub pozostającej z nim w szczególnie bliskim stosunku. Ten bezwzględny zakaz dowodowy z art. 186 § 1 kpk nie może mieć odniesienia do skarżącej, która po przedstawieniu jej zarzutów odmówiła składania wyjaśnień. Skarżący zdaje się nie dostrzegać różnicy pomiędzy przysługującym świadkowi prawem do "odmowy złożenia zeznań", a prawem podejrzanego do "odmowy złożenia wyjaśnień", przewidzianym w art. 175 § 1 kpk.
Podnieść przy tym należy, iż na gruncie postępowania karnego także zeznania złożone przez osobę, której w dalszym toku postępowania postawiono zarzut popełnienia przestępstwa są objęte zakazem ujawniania - w trakcie rozprawy. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Sądu Najwyższego, z przepisu art. 389 § 1 kpk wynika, że przy przesłuchiwaniu na rozprawie oskarżonego wolno, w sytuacjach w tym przepisie opisanych, odczytywać jedynie protokoły jego wcześniejszych wyjaśnień i - a contrario do art. 391 § 2 kpk - nie jest dopuszczalne odczytywanie wówczas tego co powiedział on uprzednio jako świadek. Bez wątpienia przy tym zakaz wynikający z powyższych przepisów należy rozumieć jako zakaz odtwarzania również w inny niż odczytanie sposób uprzednich jego zeznań w charakterze świadka. Zakaz odnosi się jednak tylko do
28
Sygn. akt II SA/Go 42/08
odtwarzania przesłuchiwanemu oskarżonemu tego, co powiedział on wcześniej będąc jeszcze tylko świadkiem w ramach procesowej czynności przesłuchania go w takim charakterze (postanowienie SN z dnia 28 lutego 2002r, IV KKN 13/2002).
Należy przy tym zauważyć, iż wskazane powyżej ograniczenia w zakresie korzystania z zeznań świadków co do możliwości ich ujawniania dotyczą procedury karnej, nie ma zaś powodów, by zastosowanie tego rodzaju środka dowodowego doznawało ograniczeń na gruncie postępowania administracyjnego, jeśli się zważy, iż "granicą dopuszczalności środków dowodowych jest ich zgodność z przepisami prawa" (B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks..., s. 393), a obowiązkiem organu, wynikającym ze sformułowanej na gruncie art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej, jest udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne za pomocą wszelkich legalnych środków dowodowych (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks..., tom l, s. 687).
Stosownie bowiem do treści art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.
Zgodnie z poglądem wyrażonym w piśmiennictwie (W.Dawidowicz, Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 169-170) owa sprzeczność z prawem, o której mowa w ww. przepisie, może mieć charakter materialny (np. posłużenie się - jako środkiem dowodowym - informacją, której treść objęta jest prawnym zakazem rozpowszechniania), jak i proceduralny (np. posłużenie się - jako środkiem dowodowym -informacją uzyskaną od osoby, która stosownie do art. 82 kpa nie może być świadkiem). Do grupy procesowych środków dowodowych sprzecznych z prawem należy zatem zaliczyć np. zeznania świadków czy opinie biegłych, w stosunku do których zastosowano presję psychiczną czy inne działania ograniczające ich swobodę wypowiedzi, np. groźbę bezprawną, szantaż. W znaczeniu materialnym będzie sprzeczny z prawem dowód z nieaktualnych lub nieobowiązujących baz danych, rejestrów itp. (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks..., tom l, s. 665).
Odnosząc się do zeznań w charakterze świadka złożonych przez skarżącego w toku postępowania karnego trzeba również wziąć pod uwagę, że stosownie do wymogów przewidzianych w art. 191 § 2 kpk, przed przystąpieniem do przesłuchania strony w charakterze świadka, został on pouczony o treści art. 183 kpk - na mocy którego świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi m.in. mogłoby narazić go na odpowiedzialność za przestępstwo. Sporządzając protokół nie uchybiono więc wymogom stawianym przez przepisy Kodeksu postępowania karnego, a zatem brak
29
Sygn. akt II SA/Go 42/08
jest podstaw do przyjęcia, iż protokół ten jest dowodem niezgodnym z prawem.
Należy stanąć na stanowisku, że ustalenia co do faktów poczynione w toku postępowania karnego mogą stanowić dowód na gruncie postępowania administracyjnego. W tej kwestii przyznać trzeba rację organom orzekającym w sprawie. Co prawda postępowania administracyjne i karne są niezależnymi od siebie postępowaniami, to niemniej jednak nie wyklucza to wzajemnych powiązań w zakresie postępowania dowodowego. Trzeba pamiętać, iż zgodnie z art. 75 kpa dowodami w postępowaniu administracyjnym może być wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Z treści dowodów przyjętych przez organ za podstawę ustalenia stanu faktycznego sprawy, bezspornie wynika, że skarżący w roku 2004 faktycznie nie sprawował władztwa nad gruntami rolnymi zgłoszonymi we wniosku o przyznanie dopłat ONW, jak i przesłanki woli ich posiadania. Uprawą gruntów i zapewnieniem wymogów utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów środowiska w tym czasie zajmowała się bowiem wyłącznie Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "N.". Skarżący nie miał wpływu na rodzaj upraw stosowanych na działkach wskazanych we wniosku o dopłaty, nie uczestniczył też w procedurze finansowej jaką zwykle wykonuje się w związku z prowadzeniem działalności rolniczej, a zatem w jego zachowaniu brak jest ekonomicznego związku z rzeczą. Co prawda do posiadania nie potrzeba fizycznego, bezpośredniego władania, ale niezbędne jest choć pośrednie władztwo, którego jednak trudno doszukiwać się w zachowaniu skarżącego, o czym niezbicie świadczą dowody wskazane wyżej.
Ponieważ w realiach rozpatrywanej sprawy to Spółdzielnia skupiała przedstawione uprzednio atrybuty posiadania, wyklucza to uznanie skarżącego za ich posiadacza. Dla takiej oceny nie ma znaczenia fakt działania skarżącego w dobrej wierze i w celu ochrony miejsc pracy. Na gruncie rozpatrywanej sprawy nie mogła mieć także znaczenia okoliczność, iż skarżący nie uzyskał żadnej realnej korzyści majątkowej, gdyż jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego uzyskane w ten sposób środki były niezwłocznie przekazywane na konto Spółdzielni. W postępowaniu administracyjnym dotyczącym przyznania środków unijnych tytułem wsparcia dla rolników nie mogło mieć także znaczenia okoliczność, iż Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna faktycznie wykorzystała środki pomocowe na poprawę rentowności i modernizację maszyn.
Biorąc pod uwagę, że zasada swobodnej oceny dowodów odwołuje się do reguł logiki dotyczących wnioskowania, dowodzenia, przekonywania, uzasadniania (G.Łaszczyca, Cz.Martysz, A.Matan, Kodeks..., tom l, s. 724), stwierdzić należy, iż organy słusznie - po wszechstronnym rozpatrzeniu zebranych w sprawie materiałów - odmówiły
30
Sygn. akt II SA/Go 42/08
wiarygodności przedstawionym przez stronę dowodom. Ustalenia faktyczne dotyczące niespełnienia wymogu faktycznego posiadania zadeklarowanych gruntów nie były dowolne i znajdowały oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Przyczyny (kryteria) dokonanej przez organy oceny znalazły przy tym swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Brak jest więc podstaw, by postępowanie organów kwalifikować jako tendencyjne.
Podkreślić w tym miejscu nadto należy, że organy dokonując oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, każdorazowo winny mieć na względzie zastrzeżenie dotyczące dokumentów urzędowych, które na podstawie art. 76 § 1 kpa korzystają ze szczególnej mocy dowodowej.
Z uwagi na fakt, że okoliczności faktyczne związane z posiadaniem spornych gruntów rolnych ustalone zostały w oparciu o prawomocne postanowienie Prokuratora Prokuratury Okręgowej o umorzeniu śledztwa oraz protokół zeznań świadka, polemika strony z wnioskami organów formułowanymi na podstawie dowodów z dokumentów, korzystających także z waloru dokumentów urzędowych, nie może podważyć stanowiska zawartego w objętej skargą decyzji. Dowód z przesłuchania strony, jak i przedstawione przez stronę dokumenty, nie mogą stanowić skutecznego kontrdowodu.
Odnośnie zarzutu pominięcia przy rozpatrywaniu sprawy dowodów zgłoszonych przez stronę, a świadczących, jej zdaniem, o tym, że prowadziła działalność rolniczą, Sąd uznał, iż organ II instancji słusznie odmówił im wiarygodności. ( art. 80 k.p.a.). W tym zakresie wskazać należy, iż dowód nazwany umową depozytu z dnia 25 stycznia 2005r. waloru umowy nie posiadał z uwagi na brak na nim podpisów stron. Zasadnie organ II instancji wskazał na wątpliwości jakie wywołuje data przyjęcia plonów uzyskanych w roku 2004 do depozytu, tj. 25 stycznia 2005r. Okoliczności tej skarżący nie podniósł w trakcie przesłuchania w postępowaniu karnym, gdzie jednoznacznie wskazał, że to Spółdzielnia prowadziła uprawy i dokonała zbioru płodów rolnych. Z kolei kwit pobrania z magazynu Spółdzielni materiału siewnego w roku 2003 nie mogą stanowić - w kontekście zeznań złożonych przez stronę w postępowaniu karnym - dowodu prowadzenia działalności rolniczej.
Dodać też należy, że podstawa do przyznania płatności ONW decyzją z dnia 23 grudnia 2004r. ( zmienioną ostateczna decyzją z dnia [...]r. ) był wniosek z dnia 26 maja 2004r., w którym skarżący zadeklarował prowadzenie działalności na wskazanych w nim działkach. Wniosek ten został złożony na urzędowym formularzu według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności ( Dz. U. Nr 52, póz. 523). Przez sam fakt złożenia
31
Sygn. akt II SA/Go 42/08
wniosku skarżący potwierdził, iż jest posiadaczem gruntów w nim wskazanych. W świetle regulacji prawnych dotyczących płatności bezpośrednich wniosek taki jest zasadniczym dokumentem stanowiącym podstawę przyznawania dopłat. W postępowaniu o przyznanie dopłat nie jest wymagane wykazanie dowodami faktu bycia posiadaczem i prowadzenia działalności rolniczej na posiadanych gruntach. W szczególności nie jest wymagane wykazanie się tytułem prawnym do gruntu, co oznacza, iż istnienie formalnego tytułu prawnego do władania gruntem ( np. pisemna umowa dzierżawy ) nie stanowi podstawy do przyznania dopłat ONW.
Zaskarżona decyzja nie narusza rażąco art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i nie uzasadnia stwierdzenia jej nieważności. Jak już wyżej wskazano w zaskarżonej decyzji jako podstawę wznowienia postępowania przyjęto nowe okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia, a nie nowe dowody. Strona skarżąca zarzuca organowi rażące naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie precyzując jednak bliżej tego zarzutu.
Niezasadnym okazał się również zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 138 k.p.a. Wprawdzie konstrukcja uzasadnienia decyzji organu II instancji zdaje się wskazywać, iż organ ten odniósł się jedynie do zarzutów odwołania, to jednak analiza merytorycznych wywodów z nim zawartych i ich zakres wskazuje, że w rzeczywistości organ ponownie merytorycznie rozpoznał sprawę w jej całokształcie, co uprawniało go do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu l instancji.
Reasumując, dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzających ją decyzji i postanowienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, a także prawidłowości postępowania organów nie stwierdza się w tym zakresie uchybień przepisom prawa materialnego, czy przepisom postępowania, mających wpływ na wynik sprawy. Organ l instancji zasadnie wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa, a następnie, po przeprowadzeniu postępowania, o którym mowa w art. 149 § 2 kpa - uznając, iż decyzja z roku 2004 nie może w sposób trwały rozstrzygać o prawach strony - wydał decyzję, o której mowa w art. 151 § 1 pkt 2 kpa, w której uchylił decyzję ostateczną i wydał nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Dokonana przez organy orzekające weryfikacja decyzji o przyznaniu płatności unijnych była w pełni zasadna. Zakres postępowania i ustalenia organów nie wykraczały poza ustawowe kryteria prowadzenia postępowania dowodowego, a ich ocena nie naruszyła zasady swobodnej oceny dowodów. Nieuzasadnione okazały się zarzuty naruszenia art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 k.p.a.
Organy administracyjne nie dokonały też zawężającej wykładni prawa materialnego. Sama strona skarżąca przyznała, że to nie ona a Spółdzielnia decydowała o wyborze
32
Sygn. akt 11 SA/Go 42/08
materiału siewnego, o pracach polowych, o wykonywaniu ich w godzinach pracy
Spółdzielni oraz o przekazaniu przez nią całości dopłat do Spółdzielni.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że po wznowieniu postępowania ( w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. )organ l instancji decyzją z dnia [...]r. ( wydana w trybie art. 155 k.p.a.) zmienił na wniosek skarżącego decyzję pierwotną z dnia 23 grudnia 2004r. przyznającą płatności ONW. W sprawie nastąpił zatem zbieg weryfikacji decyzji. W sytuacji zbiegu trybów weryfikacji decyzji prawidłowych i wadliwych pierwszeństwo zawsze przysługuje trybowi wznowienia postępowania. Mimo, iż organ l instancji w sposób nieprawidłowy połączył tryby weryfikacji decyzji, to jednak decyzja organu l instancji z dnia 15 czerwca 2007r. wydana po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, a konsekwencji zaskarżona decyzja organu odwoławczego nie naruszają prawa. Należy bowiem zwrócić uwagę, że decyzja organu l instancji z dnia [...]r. doprowadziła do pozbawienia bytu prawnego decyzji z dnia 23 grudnia 2004r.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał, że zarzuty skargi zmierzające do wykazania nieprawidłowości w postępowaniu przeprowadzonym w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, są niezasadne. W tym stanie rzeczy, stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako nieuzasadnioną oddalił
33