II SA/LU 376/25

II SA/Lu 376/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 kwietnia 2025 r., nr SKO.41/1000/OS/2025 w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2025 r., znak: SKO.41/1000/OS/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej także jako: "skarżąca" lub "wnioskodawca"), utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Niemce decyzję w przedmiocie odmowy przyznania T. W. pomocy w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028 w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności i świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.
Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Organ pierwszej instancji rozpatrując sprawę w trybie art. 39 i 48 ustawy o pomocy społecznej na podstawie art. 11 ust. 2 tej ustawy odmówił T. W. przyznania pomocy w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024¬2028 w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności i świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.
Uzasadniając odmowne rozstrzygnięcie organ stwierdził, że pomimo spełnienia kryterium dochodowego do świadczenia pieniężnego na zakup żywności, odmówił przyznania wnioskowanej pomocy z powodu braku współpracy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną z pracownikiem socjalnym, manifestującym się przez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co stanowi uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Powołał się na brak współpracy z pracownikami socjalnymi Ośrodka Pomocy Społecznej w N. w celu ustalenia jej sytuacji życiowej, jak również na brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
W wyniku odwołania wniesionego przez T. W. w sprawie orzekało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, które decyzją z dnia 30 kwietnia 2025 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania T. W. pomocy w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028 w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności i świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.
Jak wskazało Kolegium wnioskiem z dnia 14 stycznia 2025 r. T. W. zwróciła się do organu m.in. o "dożywianie z dotacji rządu RP w UE".
Jednocześnie poinformowała we wniosku "Bez zgody lekarzy (mąż i ja) socjalny(a) nie zostaną wpuszczeni".
Organ pismem z dnia 16 stycznia 2025 r. Nr OPS-PS.0420.5.2025 (doręczonym 20 stycznia 2025 r.) powiadomił T. W. o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania w dniu 30 stycznia 2025 r. w godz. 9.00-10.00. W piśmie tym T. W. prawidłowo pouczono, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania pomocy (art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej), a w przypadku gdyby ten termin jej nie odpowiadał powinna poinformować o tym organ osobiście, telefonicznie lub listownie.
W dniu 30 stycznia 2025 r. pracownicy socjalni w asyście funkcjonariuszy policji przyjechali w środowisko w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Nikt z domowników nie otworzył drzwi wejściowych do domu. Z wizyty sporządzono notatkę służbową. Pismo o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego doręczone zostało w dniu 20 stycznia 2025 r. T. W. nie poinformowała organu, że dzień 30 stycznia 2025 r. jest nieodpowiedni.
Podczas ostatniej wizyty pracownicy socjalni zauważyli, że zostało zmienione poszycie dachowe z papy na blachę oraz dokupiony węgiel.
Pismem z dnia 31 stycznia 2025 r. Nr OPS-PS.0420.11.2025 organ zawiadomił (art. 10 i 79a k.p.a.) T. W., że na dzień wysłania informacji nie są spełnione przesłanki umożliwiające wydanie decyzji zgodnej z oczekiwaniem. W zawiadomieniu został wyznaczony 7-dniowy termin na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. T. W. miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy i wniesienia ewentualnych uwag oraz przedłożenia dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek uzasadniających wydanie decyzji zgodnej z jej żądaniem jak również mogła poinformować o możliwym nowym terminie przeprowadzenia wywiadu.
Termin do wypowiedzenia się T. W. w sprawie (pismo z dnia 31 stycznia 2025 r. Nr OPS-PS.0420.11.2025) upłynął 14 lutego 2025 r.
Kolegium wyjaśniło, że z dyspozycji art. 106 ust. 4 u.p.s. wynika, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Nie budzi wątpliwości, że podjęte przez organ czynności w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni okazały się nieskuteczne. Z uwagi na wyrażone we wniosku o przyznanie przedmiotowej pomocy stanowisko T. W., że nie wpuści pracowników socjalnych do budynku w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, organ wystosował do T. W. pismo z dnia 16 stycznia 2025 r. informujące o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i poinformował o skutkach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz pismo z dnia 31 stycznia 2025 r. w trybie art. 10 i 79a k.p.a. Pomimo skutecznych doręczeń ww. pism T. W. nie podjęła żadnych działań w tym względzie.
Kolegium zwróciło uwagę, że przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, znajduje unormowanie w powoływanym wyżej art. 107 u.p.s., zaś wnioskodawczyni konsekwentnie, nie współpracuje z organem w tym zakresie, co jest znane też Kolegium z urzędu, gdyż analogiczna postawa wnioskodawczyni jest prezentowana w innych postępowaniach administracyjnych inicjowanych wnioskami składanymi przez T. W. do organu pomocowego.
Podjęta w niniejszej sprawie próba ustalenia terminu sporządzenia wywiadu z odwołującą (będąca jedną z wielu takich nieskutecznych prób - w zestawieniu z innymi sprawami znanymi Kolegium z urzędu), świadczy o tym, że wnioskodawczyni w wywiadzie tym nie chce uczestniczyć.
Wskazać także należy, że brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 u.p.s.).
Kolegium podkreśliło, że to na wnioskodawczyni spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem, żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności, może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie analizy i diagnozy aktualnej sytuacji danej osoby, stanowiące podstawę do ewentualnego przyznania wnioskowanej pomocy.
Ta forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn leżących po stronie T. W. skutkuje tym, że nie jest możliwe rozpoznanie jej aktualnej sytuacji bytowej.
Wnioskodawczyni została prawidłowo pouczona, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania pomocy; przy czym na marginesie należy wskazać, że brak kontaktu nie może być oceniony jako chwilowy, gdyż próby w tym zakresie były podejmowane przez organ od wielu miesięcy.
Reasumując zaistniały przesłanki przewidziane zarówno w art. 11 ust. 2 u.p.s., jak i w art. 107 ust. 4a u.p.s., przemawiające za koniecznością odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia T. W., która bez istotnego powodu uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co z kolei nie pozwoliło organowi na dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji T. W..
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie została zaskarżona przez T. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
We wniesionej skardze T. W. podniosła, że z powodu ciężkiego stanu zdrowia nie ustalonego w organach z istotnych dowodów medycznych.
Skarżąca wskazała również, że wyłącznie pracownik socjalny z wymogami z rozporządzenia z 22.09.2005 r. może być wpuszczony na posesję.
W skardze wskazano także, że organy związane wyrokami NSA tolerują patologię, a SKO nie ustaliło z istotnych dowodów medycznych konieczności opieki innych osób, charakteru niepełnosprawności, stanu poszpitalnego trwałego, co wynika z dowodów medycznych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 935 - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, jego zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie postanowienia następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Skarga w sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygające w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Już w tym miejscu należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
Organ administracji dokonał także właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, jak też prawidłowo zastosował normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).
Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.
W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie naruszył wskazanych reguł postępowania. Organ zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważył go i poddał ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa.
Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i dowody zgromadzone w aktach sprawy, w tym także te dotyczące osoby samej wnioskodawczyni i prowadzonych z jej udziałem postępowań.
Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń. Ustalenia te wynikają bowiem z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów.
Podkreślić należy również, że także sama skarżąca nie wskazała takich środków dowodowych, które będąc pominięte przez organ, miałyby znaczenie dla ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Organ nie naruszył także dyspozycji art. 6 k.p.a.
Zasada legalizmu (praworządności) oznacza, że organ musi działać na podstawie i w granicach prawa.
W sprawie organ działał na podstawie przepisów obowiązującego prawa.
Nie ma podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem, co umożliwia przeprowadzenie kontroli sądowej wydanego przez organ rozstrzygnięcia. W motywach zaskarżonej decyzji organ odwoławczy rzeczowo i z poszanowaniem reguł określonych w art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnił przesłanki natury faktycznej i prawnej podjętego rozstrzygnięcia.
Brak jest również podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania T. W. pomocy w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028 w postaci posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności i świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.
Prawnomaterialną podstawę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (test jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 - dalej jako "u.p.s.").
W rozpoznawanej sprawie nie sposób zarzucić organom naruszenia prawa. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione.
Jak trafnie podniósł organ z dyspozycji art. 106 ust. 4 u.p.s. wynika, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on istotną część postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie.
Rodzinny wywiad środowiskowy jest podstawowym środkiem dowodowym w sprawach z zakresu pomocy społecznej, a brak rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, ubiegającego się o przyznanie świadczenia.
W konsekwencji też, zachowanie skarżącej, która w sposób świadomy i celowy uniemożliwia przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, jak też nie podaje, na wezwanie organu, innych informacji istotnych dla przyznania świadczenia, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, o czym stanowi art. 107 ust. 4a u.p.s.
Utrudnianie lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w pełni uzasadnia więc odmowę przyznania świadczenia.
W sprawie nie budzi zaś wątpliwości to, że skarżąca w sposób świadomy i celowy uniemożliwia przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie skarżąca już w złożonym wniosku o przyznanie świadczenia wskazała, że: "Bez zgody lekarzy (mąż i ja) socjalny(a) nie zostaną wpuszczeni".
Organ pismem z dnia 16 stycznia 2025 r. powiadomił wnioskodawczynię o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania w dniu 30 stycznia 2025 r. w godz. 9.00-10.00. W piśmie tym pouczono wnioskodawczynię wprost, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania pomocy (art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej), a w przypadku gdyby ten termin jej nie odpowiadał powinna poinformować o tym organ osobiście, telefonicznie lub listownie.
W dniu 30 stycznia 2025 r. pracownicy socjalni w asyście funkcjonariuszy policji przyjechali w środowisko w celu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Nikt z domowników nie otworzył drzwi wejściowych do domu. Z wizyty sporządzono notatkę służbową. Pismo o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego doręczone zostało w dniu 20 stycznia 2025 r. T. W. nie poinformowała organu, że dzień 30 stycznia 2025 r. jest nieodpowiedni.
Powyższe jednoznacznie wskazuje, że skarżąca w sposób świadomy i celowy uniemożliwiła przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Nadto organ pismem z dnia 31 stycznia 2025 r. zawiadomił skarżącą, że na dzień wysłania informacji nie są spełnione przesłanki umożliwiające wydanie decyzji zgodnej z oczekiwaniem. W zawiadomieniu został wyznaczony 7-dniowy termin na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Termin do wypowiedzenia się w sprawie upłynął bezskutecznie z dniem 14 lutego 2025 r., albowiem skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień i dokumentów. T. W. miała także możliwość zapoznania się z aktami sprawy i wniesienia ewentualnych uwag oraz przedłożenia dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek uzasadniających wydanie decyzji zgodnej z jej żądaniem jak również mogła poinformować o możliwym nowym terminie przeprowadzenia wywiadu.
Skoro skarżąca swoim zachowaniem skutecznie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu, a żadne okoliczności nie uzasadniają jej zachowania, jak też w innej formie nie podała organowi informacji niezbędnych dla rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenie z opieki społecznej, to stan taki jest wyrazem braku współdziałania w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, albowiem brak możliwości przeprowadzenia wywiadu ze względu na postawę strony uniemożliwia organowi dokonanie ustaleń koniecznych do załatwienia sprawy.
Powyższe uzasadniało wydanie przez organ decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.
Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze i wcześniejszych pismach składanych przez wnioskodawczynię w postępowaniu administracyjnym wskazać należy, że z żadnego z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, by istniała konieczność przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego z udziałem wnioskodawczyni w jakimś szczególnym reżymie sanitarnym, czy też przez pracowników socjalnych posiadających stosowne orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych. W szczególności zaś okoliczności takie nie wynikają z dołączonej do skargi karty informacyjnej z pobytu w szpitalu.
Bez znaczenia dla takiej oceny pozostają także pozostałe twierdzenia i zarzuty zawarte w skardze.
Z tych też względów i w związku z przywołanymi wyżej przepisami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.