II SA/Go 398/23

II SA/Go 398/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska /przewodniczący/
Jarosław Piątek /sprawozdawca/
Kamila Karwatowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 103
art 26 ust 1 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 września 2023 r. sprawy ze skargi V. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej V. L. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 10 § 1, art. 32, art. 33, art. 35, art. 36, art. 61 § 4, art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000; aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako k.p.a.) w związku z art. 17, art. 20, art. 24 ust. 2a, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako u.ś.r.) oraz § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), Burmistrz odmówił przyznania V.L. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na M.L.. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że w dniu 5 stycznia 2022 r. za pośrednictwem Kancelarii Adwokackiej wpłynął wniosek V.L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M.L. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] grudnia 2022 r. W punkcie IV orzeczenia o niepełnosprawności M.L. stwierdzono, że "Niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić". Dalej organ wskazał, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydanego w sprawie o sygn. K 38/13 w punkcie 2 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał zastrzegł, że wyrok nie oznacza usunięcia kryterium wieku z ustawy. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ustawy prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Trybunał uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Przyznanie świadczeń określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w tym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, nie ma charakteru uznaniowego i przyznanie to zależy od spełnienia ściśle określonych przesłanek, w tym trzeba należeć do kręgu wskazanych przez ustawę podmiotów.
Następnie organ ustalił, iż V.L. nigdy nie pobierała żadnych świadczeń opiekuńczych na matkę, strona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, żaden członek rodziny osoby sprawującej opiekę nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, M.L. jest wdową. Z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego oraz ze zgromadzonych dokumentów w tym oświadczeń strony wynika, że M.L. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] grudnia 2022 r. - w orzeczeniu jest wskazane, że do oceny niezdolności do samodzielnej egzystencji był brany pod uwagę stan zdrowia, a "Niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić". Ze względu za zły stan zdrowia opiekę nad M.L. sprawuje córka V.L., która nie podejmuje zatrudnienia od 2021 roku ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki. M.L. ze względu na wiek oraz stan zdrowia wymaga stałego nadzoru osoby drugiej i bez wsparcia i całodobowej opieki córki nie mogłaby funkcjonować w swoim środowisku. Opieka przez córkę jest sprawowana całodobowo. W toku postępowania administracyjnego w wyniku analizy posiadanych dokumentów, w tym zaświadczeń i oświadczeń, organ ustalił, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków ustawowych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką ze względu na wystąpienie warunku określonego w art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., tzn. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Organ wyjaśnił, że nie jest kompetentny do ustalania we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ jest związany w tej materii orzeczeniem wydanym przez uprawnioną jednostkę, tj. zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Orzeczenie to nie może być zastąpione żadnym innym dokumentem, ani tym bardziej domniemaniem, że niepełnosprawność w rozumieniu art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. mogła powstać przed ukończeniem przez stronę 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Skoro zatem M.L. urodziła się w roku 1949, a w punkcie IV orzeczenia o niepełnosprawności stwierdzono: "Niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić", natomiast w punkcie V orzeczenia widnieje zapis: "Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2022 r.", to żadna z przesłanek określonych w powołanym wyżej przepisie nie została spełniona
Od powyższej decyzji V.L., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołania, w którym zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że wnioskująca i jej matka są obywatelkami Ukrainy, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy kserokopie o nadaniu numeru PESEL z dnia [...] marca 2022 r. Rozpatrując wniosek obywatelki Ukrainy organ I instancji odniósł się jedynie do regulacji zawartych w art. 17 u.ś.r., nie rozpatrując sprawy pod kątem spełnienia warunków przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 103, dalej jako u.p.o.U.). Kolegium wyjaśniło, że gdyby w przedmiotowej sprawie miały zastosowanie jedynie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, to wówczas zgodnie z utrwalonym i jednoznacznym w tym zakresie orzecznictwem administracyjnym należałoby uznać, że organ winien uwzględnić zmiany wynikające z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., gdyż w chwili wydania kwestionowanej decyzji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł budzić żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl z kolei art. 26 ust. 3 u.p.o.U., obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w ust. 1, zawiera numer PESEL wnioskodawcy oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - numer PESEL dziecka oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy. Stosownie natomiast do treści art. 2 ust. 1 u.p.o.U., jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy licząc od dnia 24 lutego 2022 r. Do określenia okresu pobytu uznawanego za legalny stosuje się art. 57 § 3 k.p.a. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki.
Dalej Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z art. 2 u.ś.r., świadczeniami rodzinnymi są: 1) zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego; 2) świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne; 3) zapomoga wypłacana przez gminy, na podstawie art. 22a; 3a) świadczenia wypłacane przez gminy na podstawie art. 22b; 4) jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka; 5) świadczenie rodzicielskie. Następnie wskazało, że art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. został znowelizowany z dniem 28 stycznia 2023 r., na podstawie art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 185). Przedmiotowa zmiana polegała na rozszerzeniu poprzedniego brzmienia przepisu poprzez dodanie fragmentu "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Wskazana ustawa nowelizującą w stosunku do przedmiotowej regulacji nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza, że przepisy w brzmieniu nadanym od dnia 28 stycznia 2023 r. zastosowanie znajdują także do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji.
Zdaniem organu aktualna treść art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. w następstwie przedmiotowej nowelizacji, powoduje istotne wątpliwości interpretacyjne, bowiem
art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. stanowi, że obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium RP, i którego pobyt uznawany jest za legalny przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, bez ich dokładnego sprecyzowania, a zatem - biorąc pod uwagę zawarte w tym przepisie odesłanie do regulacji u.ś.r. i treść art. 2 tej ustawy – zdaniem Kolegium przyjąć należy, że służy prawo do wszystkich kategorii świadczeń rodzinnych w tym świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. zawiera obecnie zastrzeżenie, że prawo to służy jeżeli wskazany w tym przepisie obywatel Ukrainy "zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Powoduje to, że przepis powyższy interpretowany może być na trzy sposoby.
W zakresie pierwszego sposobu wykładni - opartego wyłącznie na wykładni literalnej - prawo do świadczeń rodzinnych, niezależnie od ich rodzaju, służyłoby obywatelowi Ukrainy, którego pobyt w RP uznawany będzie za legalny, jeżeli zamieszkuje on w Polsce z dziećmi. Tego rodzaju sposób wykładni nie wydaje się być w ocenie składu orzekającego Kolegium właściwy. Pozostawałby on bowiem w sprzeczności z zasadą równego traktowania, ale także racjonalności. Szczególnie widoczne jest to w aspekcie przedmiotowej sprawy, obejmującej wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia celem sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą dorosłą, w zakresie którego to uprawnienia okoliczność zamieszkiwania przez osobę mającą sprawować opiekę wspólnie z dziećmi uznać należy za prawnie obojętną.
W zakresie pozostałych dwóch sposobów interpretacji art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. dostrzeganych przez skład orzekający Kolegium - uwzględniających okoliczność oraz zakres zmiany przedmiotowego przepisu od dnia 28 stycznia 2023 r. - niezbędne jest odwołanie się do pozostałych metod wykładni prawniczej. Na ich podstawie przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. może być interpretowany w ten sposób, że obywatel Ukrainy przebywający legalnie na terytorium RP, co do zasady, może uzyskać prawo do wszystkich kategorii świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 2 u.ś.r., jednakże w zakresie świadczeń rodzinnych związanych z opieką nad dziećmi jedynie wówczas, "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Przepis ten - w ramach ostatniego z wyróżnionych sposobów - może być także interpretowany w ten sposób - poprzez użyte w nim sformułowanie "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - że obywatel Ukrainy przebywający legalnie na terytorium RP, może uzyskać prawo jedynie do tych kategorii świadczeń rodzinnych, o których mowa w art. 2 u.ś.r., które są związane z opieką nad dziećmi. W konsekwencji świadczenie pielęgnacyjne mogłoby zostać przyznane obywatelowi Ukrainy jedynie w zakresie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, zamieszkującym wraz ze sprawującym opiekę obywatelem Ukrainy na terytorium RP, lecz nie służyłoby ono w zakresie sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą dorosłą.
Kolegium zwróciło uwagę, że regulacja u.p.o.U. ma charakter regulacji specjalnej, która dotyczy obywateli Ukrainy, a zatem obcego państwa, w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na jego terytorium, a także obywateli tego państwa posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym, w szczególności w aspekcie aktualnego brzmienia art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U., nadanego mu nowelizacją, biorąc także pod uwagę wskazany cel niniejszej nowelizacji, jakim było uszczelnienie przepisów, a także okoliczność "zawężenia" dotychczasowego sposobu wykładni przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych w odniesieniu do polskich obywateli, pośrednio mając na względzie także obowiązek dbałości o stan finansów publicznych, Kolegium za właściwy w rozpoznawanej sprawie przyjął ostatni z wyróżnionych sposób wykładni art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. Podsumowując organ odwoławczy uznał, że prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego obywatelom Ukrainy dotyczy tylko świadczeń rodzinnych związanych z opieką nad dziećmi, a co za tym idzie brak jest możliwości przyznania V.L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną, tj. matką M.L..
W skardze do Sądu na powyższą decyzję Kolegium, V.L., działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa poprzez przyjęcie, że skoro skarżąca nie zamieszkuje na terytorium Polski z dziećmi, to nie spełnia przesłanki uprawniającej ją do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie V.L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła też o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że wykładnia art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. uzależniająca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obywatelowi Ukrainy od tego, by opieka uprawniająca do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego sprawowana była nad niepełnosprawnym dzieckiem, które zamieszkuje wspólnie z wnioskodawcą na terytorium Polski nie może się ostać, gdyż stoi w sprzeczności z treścią wyroku Trybunał Konstytucyjny wyroku wydanego w sprawie sygn. akt K 38/13, w którym to Trybunał uznał, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w sposób legalny, a tym samym jest uprawniona do wnioskowania do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Skoro opieka jest sprawowana nad niepełnosprawnym rodzicem, to nie może skarżąca zostać pozbawiona prawa do wnioskowanego świadczenia tylko dlatego, że nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, skoro spełnia wszelkie inne przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja SKO z dnia [...] maja 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2023 r., o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z kolei, na mocy art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że SKO zasadnie podniosło, iż z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może być brany pod uwagę przy ocenianiu przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ odwoławczy dokonał wykładni art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U., uznając, że przepis ten umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w związku z opieką nad dzieckiem, które przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd rozpoznający niniejsza sprawę nie podziela powyższego stanowiska, które oparte na wykładni językowej prowadzi do zawężenia zastosowania art. 26ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. i tym samym działa na niekorzyść skarżącej. Zgodnie z powyższym przepisem obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych,
o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten w powołanym brzmieniu obowiązuje od 28 stycznia 2023 r. na podstawie nowelizacji dokonanej w art. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185 ze zm.).
Należy podkreślić, że art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. nie wyłącza przyznania świadczeń dla osób dorosłych, jak również w związku z opieką nad osobami dorosłymi. Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje w art. 2 pkt 1-5 różnego rodzaju świadczenia skierowane zarówno do rodziców i opiekunów dzieci, mające w szczególności na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka – zasiłek rodzinny wraz dodatkami, a także świadczenia opiekuńcze, jak zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (por. art. 26 ust. 3 u.p.o.U.). Przepisy u.ś.r. nie ograniczają przyznawania wskazanych w nim świadczeń opiekuńczych wyłącznie do osób sprawujących opiekę nad dziećmi. Z istoty niektórych świadczeń opiekuńczych wynika również, że przyznawane są one osobom dorosłym lub w związku z opieką nad osobą dorosłą – zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy. Dokonana przez Kolegium wykładnia językowa nie uwzględniła w dostateczny sposób funkcji przepisów odnoszących się do przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które służy rekompensacie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad najbliższym, niepełnosprawnym członkiem rodziny. W orzecznictwie wskazuje się, że celem dokonanej nowelizacji było uniemożliwienie przyznania świadczeń rodzinnych skierowanych w związku z urodzeniem, wychowaniem lub opieką nad dziećmi w sytuacji, gdy dzieci obywateli Ukrainy nie przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast z treści oraz funkcji tego przepisu nie można wywieść, że wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłym, niepełnosprawnym członkiem rodziny. Taka interpretacja byłaby również sprzeczna z powołanym powyżej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie ma zasadniczego wpływu na uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym zasadnie w orzecznictwie stwierdzono, że przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. nie wyłącza przyznania świadczeń dla osób dorosłych, jak również w związku z opieką nad osobami dorosłymi (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 lipca 2023 r., II SA/Gl 541/23, wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 czerwca 2023 r., II SA/Lu 407/23, www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).
Z tych względów należało uznać, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U., co uniemożliwiło skarżącej otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd nie odnosił się do przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w u.ś.r. (art. 17 ust. 1), gdyż nie były one przedmiotem oceny organów.
W świetle powyższego Sąd uwzględnił skargę i uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a.
O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w. zw. z art. 205 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 poz. 1800 ze zm.). Zwrot kosztów objął wynagrodzenie pełnomocnika – adwokata - w wysokości stawki minimalnej 480 zł.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy uwzględnią przedstawione powyżej wytyczne Sądu, którymi stosownie do art. 153 p.p.s.a. są związane.
W szczególności organy powinny uwzględnić przedstawioną powyżej wykładnię
art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.U. i ocenić, czy pozostałe przesłanki wymagane do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych zostały spełnione.