II SA/Go 385/24

II SA/Go 385/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Jarosław Piątek
Kamila Karwatowicz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art.7§1, art.8§1 pkt 10, art.54§1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako - kpa), w związku z art. 18 oraz art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505, dalej jako - u.p.e.a.. w brzmieniu obowiązującym do dnia 24 marca 2023 r., po rozpatrzeniu zażalenia D. M. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] (dalej jako – DOZUS) z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A. w [...], dokonaną na podstawie zawiadomienia nr [...] z [...] lipca 2021 r. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] z [...] czerwca 2015 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...]: (dalej jako – DIAS) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia w pierwszej kolejności DIAS przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Orgn wskazał, że na podstawie tytułów wykonawczych z [...] czerwca 2015 r. nr [...] i nr [...] zawiadomieniem z [...] lipca 2021 r. DOZUS dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego D. M. prowadzonego przez P. S.A. w [...] (dalej P. S.A.). Zawiadomienie o zajęciu doręczono Zobowiązanemu za pośrednictwem P. S.A. w dniu [...] lipca 2021 r. Pismem z [...] lipca 2021 r. bank poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na brak środków na rachunku. W dniu [...] września 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wpłynęło podanie D. M., zatytułowane "Wniosek o zwolnienie spod egzekucji kwoty [...] złotych". Zobowiązany wyjaśniając, że realizuje zadania na rzecz Spółki z o.o. "M." z siedzibą w [...] w oparciu o udzielone przez tę Spółkę pełnomocnictwo, wniósł o zwolnienie spod egzekucji kwoty [...] złotych z uwagi, iż jest to suma otrzymana na pokrycie wydatków służbowych, w tym kosztów podróży i wyjazdów. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2021 r. DOZUS odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w P. SA. W wyniku zaskarżenia ww. rozstrzygnięcia DIAS postanowieniem z dnia [...] lutego 2022 r. uchylił powyższe postanowienie DOZUS i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał na konieczność wyjaśnienia z udziałem Zobowiązanego zakresu żądania zawartego w podaniu z dnia [...] września 2021 r. oraz dokonania ponownej kwalifikacji prawnej tego podania. W związku z zaleceniami organu drugiej instancji DOZUS wezwał D. M. do sprecyzowania wniosku z [...] września 2021 r. poprzez określenie, czy złożone podanie stanowi: 1) wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych w trybie art. 13 u.p.e.a., 2) zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 u.p.e.a., 3) skargę na czynność egzekucyjną wniesioną na podstawie art. 54 u.p.e.a. W odpowiedzi na wezwanie Zobowiązany w piśmie z dnia [...] kwietnia 2022 r. poinformował, że podanie z [...] września 2021 r. należy potraktować m. in. jako skargę na czynność egzekucyjną przewidzianą w art. 54 u.p.e.a. DOZUS stwierdził, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu określonego dla dokonania tej czynności i w związku z tym postanowieniem z [...] lipca 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A. W wyniku zażalenia DIAS postanowieniem z [...] września 2022 r. uchylił powyższe postanowienie DOZUS z [...] lipca 2022 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ nadzoru stwierdził bowiem, że organ egzekucyjny wydając zaskarżone rozstrzygnięcie pominął tryb określony w art. 15zzzzzn2 ustawy "covidowej", czym uniemożliwił Stronie złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Postanowieniem z [...] listopada 2022 r. DOZUS przywrócił termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A. oraz oddalił tę skargę. Nie godząc się z podjętym rozstrzygnięciem D. M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego z [...] listopada 2022 r. Postanowieniem z [...] lutego 2023 r. DIAS uchylił postanowienie DOZUS z [...] listopada 2022 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji nie dokonał oceny czynności egzekucyjnej we właściwym dla niej trybie i nie ocenił jej pod kątem uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego.
Ponownie rozpatrując sprawę DOZUS postanowieniem z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] przywrócił termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną oraz oddalił skargę D. M. na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A. W uzasadnieniu postanowienia organ powołał art. 8 § 1 pkt 10 u.p.e.a. oraz wskazał, że zobowiązany nie jest pracownikiem w spółce "M." sp. z o.o., lecz jedynie pełnomocnikiem umocowanym do reprezentowania Spółki. Organ wykazał również, iż wierzytelności zajęte w omawianym postępowaniu w wyniku zaskarżonej czynności, nie stanowią świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 § 2 u.p.e.a. Dokonując oceny uciążliwości zaskarżonej czynności egzekucyjnej DOZUS zauważył, że w związku z brakiem możliwości zastosowania innych środków egzekucyjnych, zajęcie rachunku bankowego w przedmiotowej sprawie stanowiło jedyny możliwy do zastosowania środek egzekucyjny.
Na powyższe rozstrzygnięcie D. M. wniósł zażalenie. W ocenie Skarżącego fakt, iż jest pełnomocnikiem spółki nie wyklucza możliwości delegacji służbowej, która może mieć różnoraki charakter począwszy od umowy zlecenia (ustnej lub pisemnej) poprzez formy takie jak powołanie, wybór, mianowanie lub spółdzielcze umowy o pracę a nadto inne formy przewidziane prawem polskim jak i europejskim na podstawie umów międzynarodowych.
Następnie DIAS przytoczył treść art. 54 u.p.e.a. oraz wskazał, że celem skargi o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. jest wyeliminowanie uchybień występujących podczas realizacji określonej czynności egzekucyjnej oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Oznacza to, że w ramach tego środka prawnego można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego w świetle przepisów regulujących sposób i formę dokonywania zaskarżonej czynności, które zmierzają do zastosowania środka egzekucyjnego oraz kwestionować czynność egzekucyjną ze względu na uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego. Nie podlegają natomiast rozpatrzeniu w świetle art. 54 powołanej ustawy zarzuty, dotyczące podstaw prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W tym zakresie ustawodawca przewidział bowiem odrębne tryby weryfikacji postępowania egzekucyjnego. W art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniowano czynność egzekucyjną jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc m.in. środka wymienionego w art. 1a pkt 12 tej ustawy. Do czynności egzekucyjnych zalicza się więc wszelkie czynności zmierzające do zajęcia prawa majątkowego strony, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych, takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja. W postępowaniu wszczętym przez zobowiązanego złożeniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Przedmiotem niniejszej skargi jest czynność egzekucyjna DOZUS dokonana w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] I nr [...] z [...] czerwca 2015 r. Zaskarżoną czynność polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P. S.A. podjęto na podstawie zawiadomienia z [...] lipca 2021 r., nr [...]. Zawiadomienie to doręczono Zobowiązanemu za pośrednictwem P. S.A., w trybie administracyjnym [...] lipca 2021 r. (doręczenie zastępcze zgodnie z art. 44 Kpa). Skargę Zobowiązany wniósł podaniem z [...] września 2021 r., a następnie uzupełnił pismem z [...] kwietnia 2022 r. Uzasadniając wniosek skarżący kwestionował prawidłowość dokonania zaskarżonej czynności w trybie przepisów u.p.e.a.. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 67 § 1 i 6 u.p.e.a. podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Zasady realizacji zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych ustawodawca zawarł zaś w dziale II rozdział 4 u.p.e.a. Zgodnie z art. 80 § 1 powołanej ustawy organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: 1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. W myśl art. 80 § 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne, których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia oraz które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia. Natomiast w art. 80 § 3 cytowanej ustawy ustawodawca wskazał, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
Dokonując oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie - w świetle powołanych powyżej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - DIAS stwierdził, że zaskarżona czynność egzekucyjna DOZUS zmierzająca do zaspokojenia dochodzonych należności z prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w P. S.A., została dokonana zgodnie z powołanymi wyżej przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny [...] lipca 2021 r., przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, wystosował do P. S.A. zawiadomienie nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego D. M. Stosując ww. środek egzekucyjny organ egzekucyjny dopełnił wymogu jednoczesnego zawiadomienia Zobowiązanego o zajęciu ww. prawa majątkowego. Z zapisów znajdujących się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki wynika, że skutek doręczenia Zobowiązanemu wydruku wskazanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego nastąpił [...] maja 2022 r. Przedmiotowe zawiadomienie zawierało wszystkie wymagane ustawowo dane oraz wezwania i pouczenia kierowane odpowiednio do dłużnika zajętej wierzytelności i do Zobowiązanego.
Odnosząc się do treści zażalenia oraz poprzedzających je podań Zobowiązanego w zakresie charakteru i źródła zajętych wierzytelności DIAS stwierdził, że w świetle dokonanych ustaleń nie sposób podzielić poglądu, że zaskarżona czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego została dokonana z naruszeniem przepisów prawa. W ocenie Żalącego środki zajęte przez organ stanowią kwoty otrzymane na pokrycie wydatków służbowych, w tym kosztów podróży i wyjazdów, które zgodnie z art. 8 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - nie podlegają egzekucji administracyjnej. Akta sprawy, wszczętej na wniosek D. M., nie zawierają jednak umów o pracę zawartych przez Zobowiązanego, ani innych dokumentów stanowiących dowód, iż kwota przekazana przez spółkę "M." na rachunek bankowy prowadzony przez P. S.A dla D. M., stanowi środki finansowe przeznaczone na pokrycie wydatków służbowych, w tym kosztów podróży i wyjazdów, które korzystają ze zwolnienia z egzekucji na podstawie art. 10 u.p.e.a. Skarżący w toku postępowania wyjaśniającego, składając kolejne środki zaskarżenia oraz odpowiadając na wezwania organu egzekucyjnego, nie przedstawił dowodów pozwalających na uwzględnienie zgłoszonej argumentacji. DIAS wskazał, że wydatki służbowe, o których mowa w powołanym wyżej przepisie to koszty związane z podróżami pracowników w celu wykonywania zadań służbowych. Uwzględniać one mogą koszty noclegów, dojazdów, wyżywienia, leczenia niezbędnego w trakcie podróży. Istotą wskazanych kosztów jest konieczność ich ponoszenia przez pracodawcę zlecającego wykonanie zadania pracownikowi. Zgodnie z art. 775 § 2 i § 3 Kodeksu pracy wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej regulowane są w drodze rozporządzenia Ministra właściwego do spraw pracy. Warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowej pracownikowi zatrudnionemu u innego pracodawcy niż państwowa lub samorządowa jednostka sfery budżetowej określa się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu wynagradzania. Odnosząc powyższe do zastrzeżeń strony organ podniósł, że wydatki służbowe to koszty ponoszone przez pracownika i wypłacane przez pracodawcę na podstawie łączącego obie strony stosunku pracy. Zgodnie z definicją zawartą w Kodeksie pracy pracownikiem jest bowiem osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 Kodeksu pracy). Ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika, aby D. M. i spółkę M. łączył stosunek pracy. Zobowiązany, w toku postępowania nie przedstawił umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę zawartej ze spółką M. Organ odwoławczy stwierdził zatem, iż Zobowiązany nie wykazał, że dokonana czynność egzekucyjna została przeprowadzona wobec wierzytelności ustawowo zwolnionych z egzekucji. Zdaniem DIAS okoliczności sprawy nie pozwalają również na stwierdzenie zasadności skargi z uwagi na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W art. 7 § 2 u.p.e.a. ustawodawca określił, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Wskazany przepis zawiera dwie zasady: zasadę celowości tj. stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozważanej sprawy DIAS zauważył, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A. przy braku dowodów potwierdzających, aby Zobowiązany posiadał inne składniki majątkowe, umożliwiające szybką, skuteczną i jednocześnie mniej uciążliwą dla Zobowiązanego egzekucję. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie warunkuje podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego, ani nie wymaga uzgodnienia z nim wyboru środka egzekucyjnego. Działanie oparte na zajęciu rachunku bankowego przy braku dowodów potwierdzających inne składniki majątkowe zobowiązanego odpowiada zasadzie celowości oraz zasadzie niezbędności stosowania środków egzekucyjnych. Skoro w art. 7 § 2 u.p.e.a. mowa jest o wyborze najmniej uciążliwego środka wyłącznie spośród środków bezpośrednio prowadzących do wykonania egzekwowanego obowiązku, to środkiem takim w okolicznościach rozważanej sprawy jest egzekucja z rachunku bankowego. Na gruncie badanej sprawy prawidłowo organ egzekucyjny stwierdził, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego Zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do zasady, stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji Zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a Zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Organ odwoławczy zaznaczył, że z mocy art. 54 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, środki pieniężne znajdujące się na rachunkach są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Powyższe oznacza, że w każdym miesiącu kalendarzowym trwania zajęcia rachunku, do dyspozycji zobowiązanego pozostaje kwota w wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ponadto wolne od zajęcia są środki pochodzące ze świadczeń, dodatków i zasiłków, o których mowa w Kodeksie postępowania cywilnego, a także w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Reasumując DIAS stwierdził, że zaskarżona czynność egzekucyjna została przeprowadzona w zgodzie z obowiązującym prawem, a argumentacja Żalącego odnosząca się do bezprawnego zajęcia kwoty otrzymanej na pokrycie wydatków służbowych - nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy.
Na powyższe postanowienie DIAS z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] D. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gorzowie Wlkp., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że egzekucja środków pieniężnych i postępowanie egzekucyjne w sprawie są nielegalne, gdyż środki takie są chronione prawem. Środki na delegację, czyli diety oraz inne należności z tytułu podróży służbowej, są chronione przez prawo i co do zasady nie podlegają egzekucji. Powyższe wynika z: art. 755 Kodeksu pracy, Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. 2013 poz. 167), art. 831 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 z późn. zm.), art. 8 u.p.e.a. W ocenie skarżącego działanie egzekucyjne wyczerpuje znamiona art 231 kodeksu karnego, gdyż urząd wiedząc, iż są to środki chronione prawem próbuje je w sposób przekraczający granice prawa przywłaszczyć. W tym celu uwikłał skarżącego w postępowania administracyjne (w tym to przedmiotowe ), które mają na celu zmęczyć stronę w dochodzeniu swoich praw tym bardziej w tak małej kwocie. Argumentacja autora postanowienia, iż pełnomocnik nie może otrzymać środków na delegację jest całkowicie chybiona i odnajduje ona uzasadnienie w wielu aktach prawnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej w skrócie: "p.p.s.a.").
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie był postanowienie DAIS z dnia [...] czerwca nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie DOZUS z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego
W badanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, iż podlegająca zaskarżeniu czynność egzekucyjna dokonana została w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] I nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., zajęciu podlegała wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P. S.A., nadto czynność tę podjęto na podstawie zawiadomienia z [...] lipca 2021 r. nr [...]. Zawiadomienie to doręczono również zobowiązanemu w trybie doręczenia zastępczego, zgodnie z art. 44 Kpa w dniu 28 lipca 2021 r. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2022 r. skarżący wskazał, że wnosi skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. W skardze tej skarżący prezentuje stanowisko, zgodnie z którym kwota [...] zł zajęta przez organ egzekucyjny nie podlega egzekucji, bowiem ze względu na charakter otrzymanych przez skarżącego środków pieniężnych korzystają one z ochrony prawnej.
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:
1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy,
2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru ograniczona jest do kontroli dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych i może dotyczyć wyłącznie formalnoprawnych aspektów czynności egzekucyjnej, czyli aspektów odnoszących się do zgodności przebiegu postępowania egzekucyjnego z przepisami regulującymi sposób i formę dokonania tych czynności. Wskazać ponadto należy, że od 30 lipca 2020 r. w ramach skargi na czynność egzekucyjną bada się również uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W świetle art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Podkreślić jednak należy, że zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością zastosowanego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, co wynika z treści art. 7 § 1 u.p.e.a. W świetle art. 1a pkt 12 lit. a tiret czwarte u.p.e.a. środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczącym należności pieniężnych, jest egzekucja z rachunków bankowych.
Egzekucję z rachunków bankowych reguluje art. 80 i nast. u.p.e.a. Według art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: przekazał zajętą wierzytelność organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. Stosownie do treści § 2 art. 80 zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia. W § 2a art. 80 wymieniono rodzaje wierzytelności, których zajęcie rachunku bankowego nie obejmuje, przy czym - w sposób ogólny można je określić jako świadczenia socjalne i rodzinne.
W badanej sprawie w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnej prowadzonej przeciwko skarżącemu organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a w wyniku zastosowanego środka zajęciu podlegała kwota [...] zł. Analiza sprawy dowodzi, że w sprawie zachowano wymogi formalnoprawne wynikające z przepisu art. 80 u.p.e.a. Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia [...] lipca 2021 r. DOZUS zawiadomił P. S.A. o zajęciu rachunku bankowego skarżącego wzywając jednocześnie bank, aby be zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego. Jednocześnie odpis tego pisma organ egzekucyjny skierował do skarżącego. Według twierdzeń skarżącego zawartych w skardze na czynność egzekucyjną wskazana wyżej kwota, która została przelana na konto bankowe skarżącego przez spółkę z o.o. M., przeznaczona była na pokrycie wydatków służbowych związanych z wyjazdami i kosztami podróży, jakie skarżący poniósł w związku z odbytymi delegacjami w celu reprezentowania spółki z o.o. M. przez kontrahentami. Na udokumentowanie powyższych twierdzeń skarżący przedłożył kserokopię wypisu pełnomocnictwa sporządzonego w formie aktu notarialnego udzielonego mu przez Prezesa w.w. spółki oraz zaświadczenie (w aktach sprawy - fotokopia zaświadczenia) z którego wynika, że kwota [...] zł została przelana na konto bankowe skarżącego tytułem delegacji.
W myśl art. 8 § 1 pkt 10 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji administracyjnej kwoty otrzymane na pokrycie wydatków służbowych, w tym kosztów podróży i wyjazdów - jeżeli egzekucja ma na celu zaspokojenie roszczeń z innych tytułów niż roszczenia z tytułu alimentów, w tym należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów.
Zauważyć należy, że w przytoczonym powyżej przepisie określając wydatki zwolnione z egzekucji administracyjnej ustawodawca wyraźnie wskazał, że zwolnieniu podlegają wydatki związane z wyjazdami służbowymi. Użyte w tym przepisie określenie rodzaju wydatków, których zwrot nie podlega egzekucji, nie może być uznane za przypadkowy zabieg legislacyjny.
Zgodnie z art. 775 § 1 Kodeksu pracy pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. W myśl § 2 Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju. Rozporządzenie powinno w szczególności określać wysokość diet, z uwzględnieniem czasu trwania podróży, a w przypadku podróży poza granicami kraju - walutę, w jakiej będzie ustalana dieta i limit na nocleg w poszczególnych państwach, a także warunki zwrotu kosztów przejazdów, noclegów i innych wydatków. Stosownie do treści § 3 warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowej pracownikowi zatrudnionemu u innego pracodawcy niż wymieniony w § 2 określa się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu wynagradzania. Zgodnie z § 4 postanowienia układu zbiorowego pracy, regulaminu wynagradzania lub umowy o pracę nie mogą ustalać diety za dobę podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju w wysokości niższej niż dieta z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju określona dla pracownika, o którym mowa w § 2. Po myśli § 5 w przypadku gdy układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania lub umowa o pracę nie zawiera postanowień, o których mowa w § 3, pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów podróży służbowej odpowiednio według przepisów, o których mowa w § 2.
Należy zwrócić uwagę, że w przytoczonym powyżej przepisie art. 775 Kodeksu pracy regulującym kwestie zwrotu wydatków poniesionych w związku z wykonywaniem zadania służbowego konsekwentnie mowa jest o pracodawcy i o pracowniku - jako podmiocie któremu zwrot poniesionych wydatków przysługuje. W art. 2 i art. 3 Kodeksu pracy zawarto definicje pojęcia "pracownik." i "pracodawca". Zgodne z treścią art. 2 pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. W myśl art. 3 pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników.
Z powyższego wynika, ze jedynie wykonywanie zadania służbowego w ramach stosunku pracy jaki łączy pracodawcę i pracownika, uprawnia do zwrotu wydatków poniesionych w związku z wykonywaniem zadania służbowego poza miejscem zamieszkania lub miejscem pracy. W takiej sytuacji wysokość kwot zwracanych pracownikom jest ustalana w oparciu o przepisy zawarte w aktach pawnych, o których mowa w § 2 - § 5 art. 775 Kp. Natomiast w przypadku, gdy określone zadanie wykonywane jest na podstawie umowy cywilnoprawnej (np. umowy zlecenia) strony tej umowy mogą dowolnie ustalać warunki wynagrodzenia za wykonywanie danego zadania.
W postanowieniu z dnia 8 czerwca 2021 r. sygn. akt I PSK 99/21 Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, które sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, zgodnie z którym cyt.: " (...) immanentną cechą podróży służbowych są wydatki po stronie pracownika, które ostatecznie powinien zrekompensować pracodawca. Idea stosunku pracy opiera się na ryzyku ekonomicznym podmiotu zatrudniającego. Oznacza to, że jeśli decyzja pracodawcy (polecenie wyjazdu) powoduje powstanie dodatkowych kosztów po stronie pracownika, to obowiązkiem zatrudniającego jest ich zwrot. (...) Wypada dodać, że pojęcie zwrotu kosztów podróży obejmuje: diety, zwrot kosztów przejazdów i dojazdów, noclegów i innych wydatków, określonych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb. Stąd użyte przez ustawodawcę w art. 775 § 3 K.p. sformułowanie "na pokrycie kosztów podróży" ma szeroki kontekst i obejmuje wszelkie koszty (należności), których rekompensaty może oczekiwać pracownik. Podstawowym kosztem, związanym z podróżą służbową, jest koszt noclegu."
W badanej sprawie wnosząc skargę na czynność zajęcia rachunku bankowego skarżący nie wykazał, że był zatrudniony w spółce M. sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, a w konsekwencji - że wykonywał zadanie służbowe w rozumieniu art. 775 Kp, a zajęta kwota [...] zł stanowi zwrot wydatków służbowych poniesionych z tego tytułu. Przedłożone przez skarżącego w toku postępowania dowody nie dawały podstaw do pozytywnych ustaleń w powyższym zakresie, nadto sam skarżący nie podnosił, że ze spółką M. sp. z o.o. łączy go stosunek pracy. W tym stanie sprawy stanowisko organu w kwestii wykładni i zastosowania w sprawie art. 8 § 1 pkt 10 u.p.e.a. należy ocenić jako prawidłowe.
Odnosząc się do pozostałej argumentacji skargi wskazać należy, że przywołany w skardze art. 831 § 1 pkt 1 kpc dotyczy sądowego postępowania egzekucyjnego i nie miał w sprawie zastosowania, zaskarżona czynność podjęta została bowiem w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Niemniej jednak należy zwrócić uwagę na zbieżność uregulowań w tym zakresie w obydwu rodzajach postępowań egzekucyjnych.
Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna, na podstawie art. 151 p.p.s.a., podlegała oddaleniu.