II SA/GO 376/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wlkp.2024-09-25
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznazasiłek celowyzasiłek specjalnyleczeniechoroba nowotworowakoszty dojazdukryterium dochodoweszczególnie uzasadniony przypadekprawo administracyjne

WSA uchylił decyzję odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku celowego na leczenie onkologiczne, uznając sytuację skarżącego za szczególnie uzasadnioną mimo przekroczenia kryterium dochodowego.

Skarżący, J.S., złożył wniosek o specjalny zasiłek celowy na pokrycie kosztów dojazdów na chemioterapię, wskazując na ciężką chorobę nowotworową. Organy pomocy społecznej odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na przekroczenie kryterium dochodowego i brak "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje, uznając, że sytuacja skarżącego, mimo dochodu przekraczającego kryterium, stanowiła właśnie taki przypadek, a odmowa była niezgodna z prawem.

Sprawa dotyczyła wniosku J.S. o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na refundację kosztów dojazdów na leczenie chemioterapeutyczne. Skarżący, osoba samotnie gospodarująca w wieku emerytalnym, cierpi na chorobę nowotworową i został skierowany na 12 cykli chemioterapii, co wiązało się z kosztami przejazdów. Organy pomocy społecznej – Prezydent Miasta oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze – odmówiły przyznania zasiłku, argumentując, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, a jego sytuacja nie jest "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały i zastosowały przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał, że specjalny zasiłek celowy może być przyznany w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", niezależnie od kryterium dochodowego, a sytuacja skarżącego – ciężka choroba, konieczność dalekich dojazdów na leczenie, ograniczony dochód – niewątpliwie kwalifikuje się jako taki przypadek. Sąd podkreślił, że odmowa przyznania świadczenia na podstawie rutynowych wyliczeń wydatków i dochodów, przy jednoczesnym pominięciu nadzwyczajnego charakteru sytuacji zdrowotnej, stanowi naruszenie prawa. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżone decyzje w części dotyczącej odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego i nakazał organom ponowne rozpatrzenie wniosku z uwzględnieniem wykładni sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, sytuacja osoby ciężko chorej, wymagającej kosztownych dojazdów na leczenie, która przekracza kryterium dochodowe, może i powinna zostać uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego, jeśli wynika z nadzwyczajnych okoliczności życiowych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy pomocy społecznej błędnie zinterpretowały pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wskazał, że ciężka choroba i konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z leczeniem, takich jak dojazdy, stanowią nadzwyczajną sytuację życiową, która nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat kryterium dochodowego. Odmowa przyznania świadczenia w takiej sytuacji stanowi naruszenie prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje środki przewidziane w ustawie dla danego rodzaju postępowania.

u.p.s. art. 41 § pkt 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobom i rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe.

Pomocnicze

u.p.s. art. 8 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Określa kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej.

u.p.s. art. 39 § ust. 1 i ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Określa zasiłek celowy jako formę pomocy zmierzającą do zaspokojenia niezbędnych potrzeb.

u.p.s. art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Określa cel pomocy społecznej.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu wykładnią prawa wyrażoną w orzeczeniu sądu wyższej instancji.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sytuacja skarżącego, mimo przekroczenia kryterium dochodowego, stanowi "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów dojazdów na leczenie onkologiczne. Organy pomocy społecznej błędnie zinterpretowały i zastosowały przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ignorując nadzwyczajny charakter potrzeb skarżącego związanych z leczeniem. Odmowa przyznania zasiłku na podstawie rutynowych wyliczeń dochodów i wydatków, przy jednoczesnym pominięciu celu wniosku (leczenie onkologiczne) i jego nadzwyczajnego charakteru, stanowi naruszenie prawa i przekroczenie granic uznania administracyjnego.

Odrzucone argumenty

Dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, co uniemożliwia przyznanie zasiłku celowego na ogólnych zasadach. Sytuacja skarżącego nie spełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Strona jest w stanie pokonać trudną sytuację, wykorzystując własne zasoby i możliwości, a środki na pomoc społeczną są ograniczone i muszą być racjonalnie dysponowane.

Godne uwagi sformułowania

pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego sytuacja życiowa osoby lub rodziny ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu nie znaleziono żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego strona jest w stanie pokonać trudną sytuację, wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości

Skład orzekający

Krzysztof Rogalski

przewodniczący sprawozdawca

Krzysztof Dziedzic

sędzia

Grażyna Staniszewska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"szczególnie uzasadniony przypadek\" w kontekście przyznawania specjalnego zasiłku celowego z pomocy społecznej, zwłaszcza w sytuacjach chorób przewlekłych i wysokich kosztów leczenia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącego i jego indywidualnych potrzeb związanych z leczeniem. Wymaga oceny każdego przypadku indywidualnie przez organy pomocy społecznej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak prawo o pomocy społecznej powinno być stosowane w sytuacjach kryzysowych, gdy kryterium dochodowe staje się barierą dla osób w potrzebie. Podkreśla znaczenie indywidualnej oceny sytuacji życiowej i zdrowotnej.

Choroba nowotworowa a pomoc społeczna: Sąd przypomina, że "szczególnie uzasadniony przypadek" to nie tylko liczby.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Go 376/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Krzysztof Dziedzic
Krzysztof Rogalski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 41 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję – w części dotyczącej odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r., nr [...] – w części dotyczącej odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego J. S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2024 r. J. S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na refundację przejazdów do szpitala do [...] w wysokości 660 zł. W związku z leczeniem cytostatykami na oddziale onkologii klinicznej chemioterapii Szpitala [...]. Z wniosku wynikało, że leczenie ma obejmować 12 cykli trwających 6 miesięcy, co 2 tygodnie (zaświadczenie lekarskie z [...] marca 2024 r.). Koszt przejazdu do [...] wynosi 28,70 zł, a powrót do [...] 26,70 zł.
W toku postępowania, w tym w oparciu o wywiad środowiskowy ustalono, iż wnioskodawca zamieszkuje sam, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą w wieku emerytalnym, bierny zawodowo. W miesiącu poprzedzającym datę wniosku utrzymywał się z emerytury w wysokości 2.105,12 zł oraz nie posiada innych dochodów. Zamieszkuje w lokalu komunalnym, 2 pokoje z kuchnią, ogrzewanym piecami, WC znajduje się poza mieszkaniem. Miesięczne wydatki wynoszą: czynsz 210,19 zł, pomieszczenie gospodarcze 32,31 zł, energia 31 zł, za gaz jest nadpłata, telefon 19,99 zł. Internet 20 zł, PZU rocznie 156 zł tj. miesięcznie 12,13 zł. Strona jest objęta pomocą w formie posiłków w stołówce PKPS z odpłatnością wsad do kotła – 90 zł. Koszty przygotowania posiłków pokrywa MOPS – 202,50 zł miesięcznie.
Zawiadomieniem z [...] kwietnia 2024 r. poinformowano stronę o zakończeniu postępowania, w tym o braku okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Odnosząc się do zawiadomienia wnioskodawca poinformował, że wniosek o specjalny zasiłek celowy złożył z pominięciem kryterium dochodowego, powołując się na orzeczenie konsylium lekarskiego, kierujące na leczenie chemioterapeutyczne mające na celu uzyskanie poprawy stanu zdrowia, a nawet ratowanie życia. Wnioskodawca podał, że z uwagi na stan zdrowia przyspieszy konsultacje lekarskie poprzez kontakt w prywatnych gabinetach, których koszty będą wynosiły 500 zł za wizytę. Składając wyjaśnienia nie wskazał jednak żadnego terminu planowanej wizyty w prywatnym gabinecie lekarskim.
Decyzją z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania J. S. zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na refundację przejazdów do szpitala do [...] w wysokości 660 zł.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż z uwagi na wysokość emerytury strony (2.105,12 zł) kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia
8 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej u.p.s.), tzn. 776 zł, zostało przekroczone o kwotę 1.329,12 zł. Organ rozważył zatem możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego ( art. 41 pkt 1 u.p.s.) Przepis ten przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe.
Z kolei zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s.) jest formą pomocy zmierzającą do zaspokojenia jedynie niezbędnych potrzeb osoby zainteresowanej i może być przyznany w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Organ nie kwestionuje, że dojazdy na leczenie można uznać za zabezpieczenie niezbędnej potrzeby dotyczącej poprawy stanu zdrowia, co zostało poparte dowodami. w postaci m.in. zaświadczenia lekarskiego z [...] marca 2024 r. Rozpatrując wniosek strony wzięto pod uwagę orzecznictwo sądowe, w myśl którego pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla niech wygodnej czy pożądanej. Nie znaleziono żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Po odliczeniu stałych miesięcznych wydatków strona posiada środki na zakup biletów na dojazd na leczenie których miesięczny koszt wynosi ok. 110 zł, zatem jest w stanie pokonać trudną sytuację, wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Nie występują zatem również okoliczności wymienione w art. 2 ust. 1 u.p.s.
Ponadto w obliczu ograniczonych środków przeznaczonych na pomoc społeczną, należy tak dysponować środkami, aby trafiły one do jak największej liczby potrzebujących. Nie ma zatem możliwości koncentracji środków finansowych na potrzeby tylko jednej osoby lub rodziny, pomimo stwierdzonej trudnej sytuacji zdrowotnej. Rolą organu pomocy społecznej jest takie dysponowanie środkami, aby wystarczyły one na zabezpieczenie potrzeb osób i rodzin w ciągu całego roku. Podejmując decyzję pod uwagę wzięto środki, jakie zostały zaplanowane w budżecie na realizację zadań własnych oraz ilość osób i rodzin które zgłaszają się o pomoc.
Po wniesieniu przez J. S. odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...].
Jak wyjaśniło Kolegium w uzasadnieniu – w zakresie dotyczącym odmowy przyznania zasiłku celowego – ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, ze strona spełnia tylko jedną przesłankę dotyczącą okoliczności uzasadniającej przyznanie pomocy, określoną w art. 7 pkt 6 u.p.s. (długotrwała lub ciężka choroba) natomiast nie spełnia drugiego warunku, tzn. kryterium dochodu uprawniającego do świadczeń. Dochód strony wynoszący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku w kwocie 2.105,12 zł przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynikające z art. 8 ust 1 pkt 1 u.p.s. Organ I instancji prawidłowo odmówił stronie przyznania zasiłku celowego. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów, co wynika z powołanego art. 8 ust 1 u.p.s.
Odnosząc się natomiast do drugiej formy pomocy tj. specjalnego zasiłku celowego, Kolegium zwróciło uwagę na wyjątkowy charakter tego świadczenia. O możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako pomoc o wyjątkowym charakterze, która aktualizuje się gdy powstaje sytuacja życiowa tego rodzaju, że jej przeciwdziałanie przez stronę nie jest możliwe w ramach własnych działań i przy wykorzystaniu własnych zasobów.
Ustalony przez organ I instancji stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Na podstawie obowiązujących przepisów, oświadczenia złożonego przez stronę i wywiadu środowiskowego prawidłowo ustalono dochód, sytuację materialną i zdrowotną strony. Nadto zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy nie kwestionują, że dojazdy na leczenie można uznać za zabezpieczenie niezbędnej potrzeby dotyczącej poprawy stanu zdrowia, co zostało poparte dowodami w postaci m.in. zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2024 r. Ustalając zasadność przyznania specjalnego zasiłku celowego organ I instancji w sposób rzetelny przeanalizował miesięczne wydatki strony, po odliczeniu których na utrzymanie strony pozostaje kwota 1.720,50 zł. Zatem słusznie organ I Instancji uznał, iż po odliczeniu stałych miesięcznych wydatków strona posiada środki na zakup biletów na dojazd na leczenie, których miesięczny koszt wynosi ok. 110 zł, tym samym Strona jest w stanie pokonać trudną sytuację, wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Nie występują zatem również okoliczności wymienione w art. 2 ust. 1 u.p.s.
Specjalny zasiłek celowy ma charakter uznaniowy, przy czym uznaniem administracyjnym objęte jest zarówno określenie szczególnie uzasadnionego przypadku, jak i wysokość przyznanej pomocy. Uznanie nie oznacza dowolności, organ musi się bowiem poruszać w pewnych racjonalnych granicach, które wyznacza z jednej strony rzetelna i wnikliwa ocena sytuacji wnioskodawcy i miarkowanie pomocy w zależności od usprawiedliwionych potrzeb wnioskodawcy i możliwości organu. Z drugiej, co wynika wprost z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., rzeczą organu jest przeprowadzenie postępowania dowodowego, wnikliwa ocena zgromadzonego materiału, które to działania winny doprowadzić organ do konkluzji, czy sytuacja wnioskodawcy stanowi przypadek szczególny, o którym mowa wart. 41 pkt 1 u.p.s., a jeżeli tak, to jaka pomoc będzie najbardziej adekwatna, przy uwzględnieniu możliwości organu. W ramach pomocy społecznej nie jest więc możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Okolicznością powszechnie znaną jest bowiem to, że środki przeznaczone na pomoc społeczną nie wystarczają na przyznanie świadczeń wszystkim osobom, które takiej pomocy potrzebują. Organy administracji działają zatem w warunkach, w których zasoby systemu pomocy społecznej nigdy nie są wystarczające do zapewnienia wszystkim potrzebującym godnych warunków życia. Stąd potrzeby bytowe osób ubiegających się o wsparcie podlegają pewnej gradacji, a wsparcie udzielane ze środków pomocy społecznej często nie będzie obejmowało takiego zakresu, jakiego oczekuje beneficjent.
W analizowanej sprawie zgłoszone przez stronę potrzeby nie mieszczą się w/w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku. Strona posiada bowiem własne możliwości zaspokojenia potrzeb w tym zakresie, zatem zasadnie organ I instancji odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego.
W ocenie Kolegium organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Organ I instancji dopełnił ciążących na nim obowiązków i właściwie uzasadnił przesłanki swojego stanowiska, szczegółowo wskazał, z jakich powodów odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego opierając się na faktach wynikających z posiadanych przez organ wiadomości i dokumentów. Kolegium nie dopatrzyło się w sprawie naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.
Na powyższą decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Podniósł m.in., iż w ustawie o pomocy społecznej ustawodawca wyodrębnił specjalny zasiłek celowy, przy udzielaniu którego kryterium dochodowe nie obowiązuje. Jednakże organy wielokrotnie opisywały jego nienajlepszą sytuację materialną i powoływały się na kryterium dochodowe. Ponadto organy całkowicie pominęły stan zdrowia skarżącego, spowodowany długotrwałą i ciężką chorobą oraz jego pogarszanie się (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, nagłe zdarzenie losowe jakim była 6-godzinna operacja chirurgiczna w listopadzie 2022 r., kolejna 4-godzinna operacja onkologiczna, obciążające leczenie cytostatykami). Jednocześnie organy pominęły wszystkie argumenty zawarte w odwołaniu, mimo możliwości uznania dojazdów na leczenie jako zabezpieczenie niezbędnej potrzeby celem poprawy stanu zdrowia, ze względu na kwestie budżetowe. W uzasadnieniach decyzji odmownych pominięto rezerwę budżetową lub korektę budżetu o kwotę 660 zł.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2024 r. oraz na rozprawie w dniu [...] września 2024 r. skarżący sprecyzował swoje stanowisko procesowe wskazując, iż jego skarga dotyczy jedynie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie zaznaczenia wymaga, iż skarżący zakwestionował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] jedynie w części dotyczącej odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego. Stąd też kontrolą sądową zostały objęte wydane w niniejszej sprawie decyzje w tym właśnie zakresie.
Stosownie do treści art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego (por. wyrok NSA z 19 lipca 2023 r., I OSK 1582/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Specjalny zasiłek celowy stanowi wyjątkową, szczególną pomoc doraźną na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy pomimo uzyskiwania dochodu przekraczającego ustawowe kryterium dochodowe, strona nie jest w stanie uzyskać potrzebnych środków w ramach własnych działań i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202; wyroki NSA z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07; z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11; z 16 maja 2018 r., I OSK 179/18; z 16 listopada 2018 r., I OSK 3072/18; z 15 grudnia 2023 r., I OSK 2135/22; z 17 stycznia 2024 r., I OSK 262/23, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji I instancji prawidłowo stwierdzono, iż przyznanie specjalnego zasiłku celowego zależy od uznania organu i jest niezależne od spełnienia kryterium dochodowego, jak również iż zasiłek ten może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, zaś o możliwości jego przyznania decyduje sytuacja życiowa, w jakiej znalazła się osoba wnioskująca, jednakże powyższa wykładnia nie znalazła w istocie odzwierciedlenia, nie została zastosowana w wydanym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciu.
W ocenie Sądu sytuacja życiowa, zdrowotna, w jakiej znalazł się skarżący, jest właśnie tego rodzaju wyjątkowym, szczególnym przypadkiem, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Biorąc pod uwagę, ile obecnie wynosi emerytura skarżącego (2.105 zł), jest okolicznością powszechnie znaną i potwierdza to doświadczenie życiowe, iż dochód w takiej wysokości wystarcza jedynie na pokrycie najniezbędniejszych potrzeb życiowych, zwłaszcza u osoby ciężko chorej, u której wydatki na codzienne utrzymanie są większe (odpowiednia dieta, suplementy itp., nawet przy założeniu, iż koszty leczenia i leków pokrywane są ze środków publicznych) i trudno w tym zakresie poczynić dodatkowe oszczędności – co również jest okolicznością powszechnie znaną. Objęty wnioskiem strony specjalny zasiłek celowy w wysokości 660 zł miał być przy tym przeznaczony na ściśle określony cel, tzn. pokrycie kosztów przejazdów z [...] do [...] i z powrotem na 12 cykli chemioterapii, na które skarżący został skierowany w związku z chorobą nowotworową, a zatem niewątpliwie na sfinansowanie wydatku wynikającego z nadzwyczajnej sytuacji zdrowotnej, której nie sposób zaliczyć do zdarzeń codziennych. Stąd też podstawy odmowy przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego nie mogły stanowić zawarte w decyzji organu I instancji szczegółowe wyliczenia dotyczące jego miesięcznych wydatków zakończone konkluzją, iż pozostaje mu do dyspozycji kwota ok. 1.700 zł miesięcznie ani okoliczność, iż skarżący jest objęty pomocą w formie posiłków, ponosi częściową odpłatność za posiłki, zaś Ośrodek Pomocy Społecznej pokrywa koszty ich przygotowania.
O wydaniu zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z naruszeniem prawa w postaci niewłaściwego zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s. polegającego na ocenie sytuacji skarżącego (osoba samotnie gospodarująca w wieku 78 lat ze znacznym stopniem niepełnosprawności, choroba nowotworowa, skierowanie na 12 cykli chemioterapii sto kilkadziesiąt kilometrów od miejsca zamieszkania) jako nie spełniającej przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, a także z przekroczeniem granic uznania administracyjnego przewidzianego powyższym przepisem, świadczą również zawarte w decyzjach stwierdzenia takie jak:
1) decyzja I instancji:
– "nie znaleziono żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego",
– "strona jest w stanie pokonać trudną sytuację wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości",
2) decyzja II instancji:
– "zgłoszone przez stronę potrzeby (...) nie mieszczą się w w/w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku".
Wobec stwierdzonych i opisanych wyżej naruszeń, podniesione w decyzjach organów kwestie dotyczące konieczności ostrożnego dysponowania ograniczonymi środkami budżetowymi na zadania z zakresu pomocy społecznej oraz braku możliwości sfinansowania wszystkich zgłaszanych organom pomocy społecznej potrzeb, nie mogły stanowić okoliczności samodzielnie przesądzającej o odmowie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego.
W konsekwencji zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji – obydwie w części dotyczącej odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego – należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.
Rozpatrując ponownie sprawę organy będą zobowiązane uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną i rozpoznać wniosek skarżącego – w zakresie dotyczącym przyznania specjalnego zasiłku celowego – kwalifikując sytuację strony jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 u.p.s., jak również wziąć pod uwagę opisany wyżej całokształt sytuacji skarżącego (art. 153 p.p.s.a.).
Zawarte w pkt II sentencji rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania znajduje oparcie w treści art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a., przy czym zasądzona kwota 200 zł obejmuje zwrot kosztów dojazdu skarżącego do sądu na rozprawę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI