II SA/Go 363/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę H. Ż. na decyzję odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek.
Skarżący H. Ż. domagał się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazując na przymusową pracę w trakcie zasadniczej służby wojskowej w latach 1964-1965 jako represję polityczną. Organ administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny uznali, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek określonych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych, w szczególności nie udowodnił, że powołanie do służby wojskowej nastąpiło z przyczyn politycznych związanych z działalnością opozycyjną. Sąd oddalił skargę, podkreślając, że potoczne rozumienie represji jest szersze niż ustawowe.
Sprawa dotyczyła skargi H. Ż. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, która odmówiła mu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący argumentował, że przymusowa praca w trakcie zasadniczej służby wojskowej w latach 1964-1965 stanowiła represję polityczną. Organ administracji odmówił przyznania statusu, wskazując na brak dowodów potwierdzających działalność opozycyjną lub represje z powodów politycznych, zgodnie z ustawą z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (u.d.o.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, rozpoznając skargę na posiedzeniu niejawnym, oddalił ją. Sąd szczegółowo omówił przesłanki określone w art. 2 i art. 3 u.d.o.a., podkreślając, że status ten przysługuje wyłącznie osobom spełniającym ściśle określone warunki ustawowe. Sąd stwierdził, że samo pełnienie zasadniczej służby wojskowej, nawet z przymusowym zatrudnieniem, nie jest wystarczające do przyznania statusu osoby represjonowanej, jeśli nie wykazano, że powołanie nastąpiło z przyczyn politycznych związanych z działalnością na rzecz niepodległości lub praw człowieka. Sąd zaznaczył, że ustawa ta nie obejmuje sytuacji przymusowej pracy w ramach służby wojskowej, chyba że spełnione są szczególne warunki określone w innych ustawach, które nie miały zastosowania w tym przypadku. Sąd podkreślił również, że inicjatywa dowodowa leży po stronie wnioskodawcy, a potoczne rozumienie represji politycznych jest szersze niż ustawowe.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, samo pełnienie zasadniczej służby wojskowej, nawet z przymusowym zatrudnieniem, nie jest wystarczające do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, jeśli nie wykazano, że powołanie nastąpiło z przyczyn politycznych związanych z działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka.
Uzasadnienie
Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych ściśle określa przesłanki przyznania statusu osoby represjonowanej, w tym wymóg, aby powołanie do służby wojskowej nastąpiło z przyczyn politycznych. Potoczne rozumienie represji jest szersze niż ustawowe, a subiektywne poczucie krzywdy nie jest wystarczające.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (14)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.d.o.a. art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Definiuje działacza opozycji antykomunistycznej jako osobę, która w okresie od 1 stycznia 1956 r. do 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, prowadziła zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania niepodległości, suwerenności lub respektowania praw człowieka w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi.
u.d.o.a. art. 3
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Definiuje osobę represjonowaną z powodów politycznych, wymieniając m.in. osoby, które przez okres powyżej 30 dni pełniły zasadniczą lub czynną służbę wojskową, do której zostały powołane z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania niepodległości, suwerenności lub respektowania praw człowieka.
u.d.o.a. art. 5 § ust. 1
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Określa, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w drodze decyzji administracyjnej, po stwierdzeniu przez Prezesa IPN spełnienia warunków.
Pomocnicze
u.d.o.a. art. 4 § ust. 1
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Określa warunki, które muszą być spełnione, aby status mógł zostać przyznany, m.in. niebycie pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa.
k.p.a. art. 10
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
ustawa COVID-19 art. 15zzs4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
u.o.IPN art. 5
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
u.o.zsw
Ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych
Argumenty
Odrzucone argumenty
Argument skarżącego, że przymusowa praca w trakcie zasadniczej służby wojskowej stanowi represję polityczną, nie został uznany za wystarczający do przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, gdyż nie wykazano związku z działalnością opozycyjną lub politycznymi przyczynami powołania do służby.
Godne uwagi sformułowania
Potoczne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 u.d.o.a. Samo pełnienie zasadniczej służby wojskowej lub czynnej służby wojskowej w ramach ćwiczeń wojskowych nie jest wystarczające, aby potwierdzić status osoby represjonowanej. Konieczne jest spełnienie warunku, iż powołanie to nastąpiło z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Skład orzekający
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
sprawozdawca
Jacek Jaśkiewicz
przewodniczący
Krzysztof Dziedzic
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych z powodów politycznych, w szczególności dotyczące przesłanek przyznania statusu osoby represjonowanej z powodu służby wojskowej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i ścisłej interpretacji przepisów ustawy, co może ograniczać jego zastosowanie w innych sprawach, gdzie okoliczności mogą być odmienne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu represji politycznych i statusu osób represjonowanych, jednak rozstrzygnięcie opiera się na ścisłej interpretacji przepisów, co czyni je bardziej interesującym dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie niż dla szerokiej publiczności.
“Czy służba wojskowa w PRL zawsze oznaczała represję polityczną? Sąd wyjaśnia kluczowe przesłanki.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Go 363/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. Data orzeczenia 2023-09-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-06-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. Sędziowie Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /sprawozdawca/ Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący/ Krzysztof Dziedzic Symbol z opisem 6340 Potwierdzenie represji Hasła tematyczne Kombatanci Sygn. powiązane III OSK 2/24 - Wyrok NSA z 2025-03-19 Skarżony organ Inne Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2015 poz 693 art. 2, art. 3, art. 5 Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2023 r. sprawy ze skargi H. Ż. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Uzasadnienie H.Ż. zwrócił się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 388, dalej jako u.d.o.a.). Wnioskodawca podniósł okoliczności, że był represjonowany przez przymusową pracę w trakcie służby wojskowej, dołączając do wniosku kserokopię zaświadczenia potwierdzającego, że pełnił zasadniczą służbę wojskową w Pułku Obrony Terytorialnej w okresach od [...] marca 1964 r. do [...] listopada 1964 r. i od [...] marca 1965 r. do [...] listopada 1965 r. W toku postępowania wnioskodawca przedłożył ponadto decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, w której stwierdzono, że nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W wyniku zapytania skierowanego do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej również jako organ) otrzymał informację, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną lub doznane represje przez H.Ż.. W tym stanie rzeczy organ pismem z [...] lutego 2023 r. zawiadomił stronę o uprawnieniach wynikających z treści art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz o tym, że nie spełnia przesłanek określonych w art. 2 oraz art. 3 u.d.o.a. Jednocześnie stronie został wyznaczony dodatkowy termin na nadesłanie dowodów na okoliczność prowadzenia działalności opozycyjnej lub podlegania represjom. Strona w wyznaczonym terminie nie odpowiedziała na powyższe wezwanie organu. Decyzją z [...] marca 2023 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 u.d.o.a., odmówił H.Ż. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony w przypadku, gdy przedstawiona przez stronę okoliczność faktyczna spełnia przesłankę z art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. Analiza materiału dowodowego nie potwierdziła spełnienia przez H.Ż. przesłanek z wyżej wymienionych przepisów u.d.o.a. Wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność mającą na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka, lub że doznał represji z powodów politycznych, mimo wezwania ze strony organu. Takich dowodów nie dostarczyła także kwerenda przeprowadzona w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej. Organ podkreślił, że przepis art. 3 pkt 2 u.d.o.a. stanowi, że Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych osobie, która pełniła służbę wojskową powyżej 30 dni, jednakże to powołanie musi być bezpośrednio związane z prowadzeniem przez stronę działalności mającej na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wnioskodawca H.Ż. nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających, że prowadził działalność opozycyjną, nie podniósł nawet, że taką działalność prowadził. Zgodnie natomiast z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane przez nie decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących, a rolą Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organu administracji publicznej jest realizacja woli ustawodawcy polskiego. H.Ż. nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] maja 2023 r., nr [...] Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2023 r. W uzasadnieniu organ powołując się na treść art. 2 ust. 1 i art. 3 u.d.o.a. wyjaśnił, że H.Ż. nie prowadził działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 u.d.o.p. Jako podstawę do przyznania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazał na powołanie do odbycia zasadniczej służby wojskowej, którą odbywał w latach 1964 – 1965. Powyższe potwierdza przedłożone przez stronę zaświadczenie z Wojskowego Centrum Rekrutacji, jednak w zgromadzonym materialne dowodowym brak jest informacji o represyjnym charakterze powołania strony. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 2 u.d.o.a. za osoby represjonowane z powodów politycznych uznaje się osoby, które przez okres powyżej 30 dni pełniły zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia zostały powołane z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ podkreślił, że przepisy u.d.o.a. enumeratywnie wskazują tytuły z jakich strona może ubiegać się o potwierdzenie przedmiotowego statusu, co uniemożliwia organowi rozszerzenie grupy podmiotów, którym taki status może zostać nadany. Ponadto przepisy tej ustawy wymagają wykazania, iż powołanie strony do odbycia służby wojskowej nastąpiło z uwagi na działalność opozycyjną, na co w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest potwierdzenia. Zatem wobec braku działalności opozycyjnej H.Ż., przed okresem powołania do zasadniczej służby wojskowej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie mógł potwierdzić wnioskowanego statusu na podstawie podnoszonych okoliczności. Organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 u.d.o.a. prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 u.d.o.a. i nastąpiło to z powodów politycznych. Przepisy ustawy ściśle określają zasady potwierdzania tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania biorąc pod uwagę inne przyczyny niż przewidziane w przepisach ustawy. Tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu u.d.o.a., chociażby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły one dużą dolegliwość. Również podnoszone przez stronę okoliczności związane z przebiegiem służby wojskowej nie stanowią o możliwości potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych H.Ż. wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzji podkreślając, że praca w okresie służby zasadniczej wojskowej i przymusowe zatrudnienie stanowi represje w okresie powojennym w PRL z przyczyny politycznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności - w związku z brakiem wniosku strony i organu o przeprowadzenie rozprawy - na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), była decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2023 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2023 r. odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Podstawę materialną powyższych decyzji stanowiły przepisy u.d.o.k., w myśl których status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 i art. 3 u.d.o.a. Kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 u.d.o.a., zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 u.d.o.a., do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 u.d.o.a., stanowiąc, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177 oraz z 2022 r. poz. 375, 1259 i 1283), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Niewątpliwie osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej", jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że statusy te mogą zostać potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 u.d.o.a. Przy czym status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie co najmniej 12 miesięcy prowadziła działalność w warunkach i celu określonych w powołanym art. 2 ust. 1 u.d.o.a. Za osobę represjonowaną może natomiast być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się dolegliwościami wymienionymi w art. 3 u.d.o.a. i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyroki: WSA w Lublinie z 7 dnia grudnia 2017 r., II SA/Lu 806/17; WSA w Kielcach z 19 października 2017 r., II SA/Ke 540/17; WSA w Poznaniu z 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16; dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 5 ust. 1 u.d.o.a. status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W myśl tego ostatniego przepisu status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Ubieganie się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych następuje wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się o taki status (art. 5 ust. 2 u.d.o.a.). Do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (art. 5 ust. 3 pkt 1 i 2 u.d.o.a.). Z wniosku skarżącego wynika, iż domaga się on potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodu tego, iż w okresie odbywania zasadniczej służby w latach 1964 – 1965, w ramach której był przymusowo zatrudniony, co traktuje jako formę represji politycznej. W kontekście powoływanych przepisów, zwłaszcza art. 3 pkt 2 u.d.o.a. należy zwrócić uwagę, że samo pełnienie zasadniczej służby wojskowej lub czynnej służby wojskowej w ramach ćwiczeń wojskowych nie jest wystarczające, aby potwierdzić status osoby represjonowanej. Konieczne jest spełnienie warunku, iż powołanie to nastąpiło z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wynika, aby taki związek istniał w przypadku skarżącego. Nie powołuje się na taki związek sam skarżący. Upatruje on bowiem represji w okoliczności przymusowej pracy w trakcie odbywania służby wojskowej, czego w żaden sposób nie wykazuje. Z dołączonego zaświadczenia od organów wojskowych nie wynika bowiem, iż skarżący w trakcie zasadniczej służby wojskowej był kierowany do pracy na rzecz gospodarki narodowej lub przedsiębiorstw państwowych. Przy czym kwestia przymusowej pracy w trakcie służby wojskowej jest okolicznością pozbawioną normatywnego znaczenia dla przyznania status osoby z punktów widzenia u.d.o.a. Niezasadne jest w tym kontekście odwoływanie się przez skarżącego do preambuły ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1774), która uznaje, że przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych. Powyższa ustawa odnosi się bowiem do żołnierzy: 1) zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, 2) z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach, 3) przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959. Nie dotyczy zatem skarżącego. Zaznaczyć również należy, iż samo wydanie decyzji przez Prezesa IPN z dnia [...] grudnia 2022 r. stwierdzającej, iż skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, nie jest wystarczające do stwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Powyższa decyzja potwierdza bowiem jedynie nieistnienie przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 u.d.o.a., które stanowią przeszkodę do potwierdzenia statusu osób określonych w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.d.o.a. W świetle powyższych rozważań należało uznać, iż skarżący nie wykazał przesłanek z art. 2 ust. 1 art. 3 u.d.o.a. pozwalających na potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania powyższych okoliczności zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 u.d.o.a. należy do wnioskodawcy. Postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wszczyna się bowiem na wniosek osoby ubiegającej się o taki status i to ta osoba ma dołączyć do wniosku dowody potwierdzające spełnienie przesłanek ustawowych (por. wyroki NSA: z 29 września 2020 r., II OSK 1452/20; z 14 lipca 2020 r., II OSK 645/20; z 26 maja 2020 r., II OSK 2864/19). Skarżący pomimo pouczenia go przez organ o treści art. 2 i art. 3 u.d.o.a. i wezwania do przedstawienia dowodów, nie złożył żadnych dodatkowych wniosków dowodowych. Podkreślić również należy, iż czynności dowodowe podjęte przez organ z urzędu nie wykazały, aby zachodziły przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego. Z pisma IPN z dnia [...] stycznia 2023 r. wynika bowiem, że w wyniku szczegółowej kwerendy zasobu archiwalnego tej instytucji nie odnaleziono dokumentów potwierdzających spełnienie w odniesieniu do skarżącego wymogu z art. 2 lub art. 3 u. d.o.a. W ocenie Sądu organ, zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności w sprawie, czemu dał wyraz w prawidłowo sporządzonych uzasadnieniach decyzji. Sąd nie dopatrzył się też w niniejszej sprawie innych naruszeń przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik tej sprawy. Zdaniem Sądu, organ administracji nie uchybił w szczególności zasadom ogólnym postępowania określonym w: art. 7 k.p.a. - zasadzie uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także art. 8 k.p.a. - zasadzie zaufania. Na koniec należy podkreślić, iż potoczne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 u.d.o.a., który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, aby przyznać jej status osoby represjonowanej. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały natomiast uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok NSA z 13 lipca 2023 r., III OSK 502/22). Mając na uwadze powyższe Sąd - działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – oddalił skargę.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI