II SA/Go 363/22

II SA/Go 363/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-03-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Krzysztof Dziedzic
Krzysztof Rogalski /sprawozdawca/
Michał Ruszyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 145 § 1 pkt 4, art. 148
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi Ł.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego Ł.M. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta nałożył na Ł.M. karę pieniężną w wysokości 50.728,60 zł za zajęcie pasa drogowego ulic miasta [...] bez zezwolenia zarządy drogi, poprzez umieszczenie reklam wyborczych kandydata Ł.M. we wskazanych w tej decyzji lokalizacjach. Decyzja została doręczona w dniu 14 kwietnia 2021 r., odebrał ją J.M. – jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru – dorosły domownik wskazanej wyżej strony.
Wnioskiem z dnia [...] listopada 2021 r. (nadanym 19 listopada 2021 r. – data stempla pocztowego na kopercie) Ł.M., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się do Prezydenta Miasta o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r., o uchylenie w/w decyzji w całości oraz umorzenie postępowania w całości, a także o przeprowadzenie dowodu z dokumentów:
1. wydruku fragmentu artykułu prasowego z dnia [...] lutego 2021 r. na okoliczność przekazania przez wnioskodawcę opinii publicznej informacji o objęciu mandatu posła na Sejm RP na początku miesiąca lutego 2021 r.;
2. wydruku fragmentu artykułu prasowego z dnia [...] marca 2021 r. na okoliczność złożenia przez wnioskodawcę ślubowania poselskiego w dniu [...] marca 2021 r. i możliwości doręczenia decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., w miejscu pracy wnioskodawcy, tj. Sejmie RP;
3. wydruku księgi wieczystej [...], na okoliczność przysługiwania wnioskodawcy prawa własności lokalu mieszkaniowego w [...];
4. wydruku wpisu opublikowanego na profilu "Wiadomości [...]" na portalu społecznościowym Facebook, w dniu [...] października 2021 r. na okoliczność powzięcia przez wnioskodawcę informacji o toczącym się w niniejszej sprawie postępowaniu w dniu 20 października 2021 r.
Wnioskodawca podniósł m.in., iż w/w decyzja wydana została w sytuacji, gdy wnioskodawca bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu, a nadto decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego.
Nadto organ w prowadzonym postępowaniu nie podjął jakichkolwiek prób weryfikacji adresu zamieszkania wnioskodawcy w celu osobistego doręczenia pism. Tymczasem wnioskodawca zakomunikował publicznie, że obejmuje mandat posła na Sejm RP. Począwszy od lutego 2021 r. rozpoczął przygotowania do objęcia mandatu posła, w związku z czym nie przebywał pod adresem, na który organ dokonywał doręczeń, m.in. wydanej w sprawie decyzji. Po złożeniu ślubowania poselskiego przebywał w [...] w lokalu przy ul. [...].
W ocenie wnioskodawcy z przepisów art. 42 i 43 k.p.a. wynika, że zasadą jest osobiste doręczanie pism stronom postępowania administracyjnego, natomiast doręczenie zastępcze stanowi wyjątek od ogólnej zasady bezpośredniości doręczeń. Strona powołała się na orzecznictwo sądowe oraz dołączone do wniosku artykuły prasowe oraz wydruk księgi wieczystej. Strona uważa, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, ponieważ nie miała wiedzy o korespondencji przesyłanej przez Prezydenta Miasta.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. Prezydent Miasta poinformował stronę o wznowieniu postępowania objętego treścią wniosku, stosownie do art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.).
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r., natomiast postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji.
Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. znak [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] o nałożeniu na stronę kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia.
Organ I instancji uznał dokonane w dniu 14 kwietnia 2021 r. doręczenie powyższej decyzji w trybie art. 43 k.p.a. za prawidłowe i skuteczne wskazując, iż potwierdziło to również SKO w postanowieniach z [...] grudnia 2021 r. Adres ul. [...], na który doręczono decyzje z dnia [...] kwietnia 2021 r. Ł.M. własnoręcznie wskazał w oświadczeniu kandydata z dnia [...] sierpnia 2019 r. Tym samym w ocenie organu I instancji strona sama dowiodła, że nie wskazywała [...] jako miejsca zamieszkania. Odnosząc się do artykułów prasowych o objęciu mandatu posła na Sejm RP i informacjach prasowych, organ I instancji zaznaczył, że kariera zawodowa strony nie oznacza zmiany miejsca zamieszkania bądź zmiany adresu do doręczeń. Strona nie poinformowała organów administracji publicznej o przeniesieniu ośrodka życiowego do innego miasta, a w urzędowych bazach danych cały czas widnieje w/w adres. W doręczonych prawidłowo zawiadomieniach o wszczęciu postępowania z [...] lutego 2021 r. oraz o zakończeniu postępowania z [...] marca 2021 r. organ pouczył stronę o obowiązku wynikającym z art. 41 k.p.a. Zdaniem organu strona nie udowodniła zaistnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., tzn. iż bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu z powodu wadliwego doręczania pism w postępowaniu. Organ natomiast udowodnił, że doręczenia pism były prawidłowe i skuteczne.
Od powyższej decyzji Prezydenta Miasta Ł.M. wniósł odwołanie do SKO, zarzucając naruszenie przepisów postępowania:
1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nieprzeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania dowodowego w sprawie ustalenia faktu zamieszkiwania przez stronę pod adresem ul. [...] oraz faktu, że M.M. i J.M. są jej domownikami;
2. art. 42 oraz 43 k.p.a. poprzez przyjęcie, że o fakcie, czy dana osoba jest domownikiem innej osoby decyduje nie obiektywny stan faktyczny, lecz fakt podjęcia się doręczenia korespondencji przez osobę podejmująca korespondencję.
W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. w całości i umorzenie postępowania w całości.
Decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 1 ust. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.), art. 145 § 1 pkt 4, art. 147, art. 148 § 1 i 2, art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 1 oraz art. 105 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2018 r., znak [...] w całości i umorzyło postępowanie przed organem I instancji w całości.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium zaznaczyło, iż poza sporem w niniejszej sprawie jest, że Ł.M. był uznawany za stronę postępowania i organ I instancji kierował do niego korespondencję, w tym także decyzję kończącą postępowanie w I instancji. Powyższe miało znaczenie w rozpoznawanej sprawie, ponieważ wniosek o wznowienie postępowania został złożony w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Sytuacja, o której jest mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. gdy strona bez własnej winy nie bierze udziału w postępowaniu administracyjnym, występuje bowiem zarówno wówczas, kiedy strona nie miała możliwości uczestniczenia w całym postępowaniu, jak i w niektórych jego etapach. Nie ma przy tym znaczenia, czy udział strony mógł przełożyć się na wynik sprawy i ewentualnie w jakim zakresie. Ważne jest, że strona bez własnej winy nie mogła wziąć udziału w postępowaniu i chodzi tutaj o przeszkody od niego niezależne, których obiektywnie nie był w stanie przezwyciężyć.
W aspekcie badania kwestii braku udziału strony bez własnej winy, w rozpoznawanej sprawie należy wziąć także pod uwagę okoliczność dochowania miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z tej przyczyny, biegnącego od dnia dowiedzenia się przez stronę o decyzji.
Kolegium zwróciło uwagę, iż generalną zasadą doręczenia pism osobom fizycznym, wynikającą z art. 42 § 1 k.p.a., jest doręczanie pism w mieszkaniu lub miejscu pracy, przy czym w myśl art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Jednocześnie Kolegium przedstawiło obszerną argumentację na temat skuteczności dokonanego w trybie art. 43 k.p.a. doręczenia dorosłemu domownikowi decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r. oraz wskazało, iż pod kwestionowanym adresem ul. [...] strona zamieszkiwała oraz osobiście odbierała korespondencję, zaś organ I instancji w toku całego postępowania miał wszelkie podstawy do przyjęcia, że adres ten był aktualnym adresem zamieszkania Ł.M.
Okoliczność, że osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem nie oddała go adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia zastępczego, którego warunki określa art. 43 k.p.a. i nie wpływa na bieg terminów do dokonywania czynności w postępowaniu. Zaniedbanie osoby, która pokwitowała odbiór decyzji nie może być utożsamiane z tym, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Stąd zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 42 i art. 43 k.p.a. uznać należało za bezpodstawne. Przewidziana w art. 43 k.p.a. zastępcza forma doręczenia pism rodzi domniemanie prawne, że pismo zostało doręczone adresatowi i że w ten sposób doręczenie zostało dokonane prawidłowo. Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych.
W konsekwencji Kolegium uznało, że data doręczenia decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] J.M., tj. dorosłemu domownikowi wnioskodawcy w sposób zastępczy w dniu 14 kwietnia 2021 r. jest również datą, w której należy przyjąć prawne domniemanie, że Ł.M. dowiedział się o przedmiotowej decyzji. To oznacza zaś, że dnia 14 kwietnia 2021 r. rozpoczął się nie tylko 14 dniowy termin do wniesienia odwołania, ale również miesięczny bieg terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 148 § 2 k.p.a. Nie można zatem przyjąć wyjaśnień wnioskodawcy w tym zakresie, że o w/w decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. dowiedział się w dniu 20 października 2021 r. z doniesień prasowych.
Powyższe prowadzi do konstatacji, że Prezydent Miasta po stwierdzeniu, że wniosek został złożony po upływie terminu jednego miesiąca od dnia dowiedzenia się przez stronę o decyzji wydać na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, a w związku z okolicznością wszczęcia postępowania w trybie wznowienia, takie postępowanie umorzyć.
Ponadto organ I instancji zasadnie wskazał, iż kariera zawodowa strony (objęcie mandatu posła na Sejm RP) nie oznacza zmiany miejsca zamieszkania bądź zmiany adresu do doręczeń.
W aspekcie formalnym postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy nie powinno się toczyć z uwagi na niedochowanie przez stronę terminu jednego miesiąca (art. 148 § 2 k.p.a.) do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W realiach przedmiotowej sprawy przyczyny wznowienia postępowania w istocie zostały poddane badaniu, a okoliczność uznania, że podanie o wznowienie postępowania nie zostało złożone w wymaganym prawem terminie stanowiło następstwo ustaleń obejmujących założenie, że odwołujący się nie został pozbawiony możliwości działania w sprawie, a czynności organu były prawidłowe. W szczególności dotyczyło to czynności doręczenia kwestionowanej w trybie wznowienia decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r., której prawidłowe doręczenie determinowało także rozpoczęcie biegu terminów do złożenia przysługujących wnioskodawcy – zwyczajnych i nadzwyczajnych – środków zaskarżenia.
W konsekwencji w ocenie Kolegium nie została zachowana formalna przesłanka wznowienia postępowania zakończonego decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r., w postaci złożenia wniosku w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Stąd też zachodziła konieczność uchylenia decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2022 r. i umorzenia w całości prowadzonego w trybie wznowienia postępowania przed organem I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Ł.M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając naruszenie:
1. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2022 r., znak [...] w całości i umorzenie postępowania przed organem I instancji w całości w sytuacji, gdy organ I instancji dokonał szeregu naruszeń przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, które powinny skutkować uchyleniem przez organ II instancji decyzji organu I instancji w całości, tj. naruszenia 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nieprzeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania dowodowego w sprawie ustalenia faktu zamieszkiwania przez skarżącego pod adresem ul. [...] oraz faktu, iż M.M. oraz J.M. są domownikami skarżącego; 2) art. 42 oraz 43 k.p.a., poprzez przyjęcie, że o fakcie, czy dana osoba jest domownikiem innej osoby decyduje nie obiektywny stan faktyczny, lecz fakt podjęcia się doręczenia korespondencji przez osobę podejmującą korespondencję;
2. art. 139 k.p.a., poprzez wydanie decyzji na niekorzyść skarżącego jako strony odwołującej się, bez jednoczesnego wyjaśnienia, jakoby decyzja organu I instancji rażąco naruszała prawo lub rażąco naruszała interes społeczny.
Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła w przedmiotowej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2022 r. nr [...], uchylająca w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] o odmowie uchylenia wcześniejszej decyzji tego organu z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 50.728,60 zł i umarzająca postępowanie przed organem I instancji w całości.
Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w powyższym trybie złożyły obydwie strony.
Zaskarżona decyzja SKO została wydana w wyniku wznowienia postępowania zakończonego wskazaną wyżej decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r., przy czym wznowienie to nastąpiło w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W myśl tego przepisu, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. W niniejszej sprawie bezsporny był przy tym fakt, iż Ł.M., który wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania, był uznawany za stronę postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r.
W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło obszerną argumentację na temat skuteczności zastępczego doręczenia skarżącemu (art. 43 k.p.a.) w dniu 14 kwietnia 2021 r. wspomnianej wyżej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r. Jednocześnie w ocenie Kolegium, w konsekwencji poczynionych w sprawie ustaleń uznać należało, iż data doręczenia w/w decyzji J.M. jako dorosłemu domownikowi wnioskodawcy w sposób zastępczy, jest również datą, w której należy przyjąć prawne domniemanie, że Ł.M. dowiedział się o przedmiotowej decyzji. To zaś oznacza, że w dniu 14 kwietnia 2021 r. rozpoczął się nie tylko 14-dniowy termin do wniesienia odwołania, ale również miesięczny bieg terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 148 § 2 k.p.a. Nie można zatem przyjąć wyjaśnień wnioskodawcy w zakresie, iż o w/w decyzji dowiedział się w dniu 20 października 2021 r. z doniesień prasowych. Powyższe prowadzi do konstatacji, że Prezydent Miasta, po stwierdzeniu, że wniosek został złożony po upływie terminu jednego miesiąca od dnia dowiedzenia się przez stronę o decyzji, powinien wydać na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, a w związku z okolicznością wszczęcia postępowania w trybie wznowienia, takie postępowanie umorzyć (str. 12 zaskarżonej decyzji). Zdaniem Kolegium doręczenie kwestionowanej w trybie wznowienia decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. determinowało rozpoczęcie biegu terminów do złożenia przysługujących wnioskodawcy – zwyczajnych i nadzwyczajnych – środków zaskarżenia (str. 13 zaskarżonej decyzji). W konsekwencji Kolegium uznało, iż nie została zachowana formalna przesłanka wznowienia postępowania w postaci złożenia wniosku w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji, a co za tym idzie, zaistniała konieczność uchylenia decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2022 r. i umorzenia w całości postępowania prowadzonego w trybie wznowienia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a.
Powyższą wykładnię zaprezentowaną przez Kolegium należy uznać za błędną. Stosownie do treści art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, przy czym termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 (tzn. gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu) biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.
W przypadku wskazanej wyżej przesłanki wznowienia postępowania początek biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie łączy się nie z doręczeniem decyzji a dowiedzeniem się o niej. W art. 148 § 2 k.p.a. nie ma bowiem mowy o doręczeniu decyzji. Bieg terminu rozpoczyna się w dniu powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji. Istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i o zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie nawet od źródła, z którego pochodzi informacja (M. Jaśkowska, M. Milbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 148 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023). Powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji nie jest przy tym pojęciem tożsamym z zawiadomieniem o pełnej treści decyzji, co mogłoby nastąpić dopiero po doręczeniu decyzji (por. wyrok NSA z 15 maja 2008 r., II OSK 547/07, orzeczenia.nsa.gov.pl). Początek biegu miesięcznego terminu rozpoczyna się więc w dacie dotarcia do strony informacji o jej rozstrzygnięciu, która to informacja nie musi pochodzić wprost od organu, który wydał decyzję, ale również z innych źródeł (por. wyroki NSA z 7 czerwca 1996 r., I SA 570/95, ONSA 1997/2/100; z 6 października 2000 r., I SA 855/99, LEX nr 54136; z 10 marca 2006 r., II OSK 622/05, ONSAiWSA 2006/5/133; wyrok SN z 6 sierpnia 2014 r., II UK 525/13, LEX nr 1541052, wyrok WSA w Warszawie z 26 maja 2022 r., VII SA/Wa 402/22). Innymi słowy, przez dowiedzenie się o decyzji należy rozumieć powzięcie wiedzy o samym fakcie wydania rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający złożenie podania o wznowienie. Chodzi o takie dane jak nazwa organu, który wydał decyzję oraz sposób rozstrzygnięcia sprawy (wyrok NSA z 30 września 2020 r., II OSK 1464/20).
Wskazuje się również, iż podanie o wznowienie postępowania może być skutecznie wniesione najwcześniej w pierwszym dniu po dacie, w której decyzja stała się ostateczna. Bieg terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. nie może się bowiem rozpocząć przed zakończeniem zwykłego postępowania administracyjnego decyzją ostateczną (por. wyrok NSA z 24 lutego 2011 r., II OSK 1113/10, ONSAiWSA 2011/6/131). Warunkiem dopuszczalności podania o wznowienie jest objęcie zakresem żądania wznowienia postępowania ostatecznej decyzji administracyjnej. Bieg terminu, o którym mowa w art. 148 § 2 k.p.a., jest powiązany z powyższym wymaganiem, co należy rozumieć jako nakaz uwzględnienia przy określaniu momentu, w którym rozpoczął swój bieg wskazany termin, okoliczności potwierdzających, że dowiedzenie się przez stronę o decyzji nakazywało zamieszczone w niej rozstrzygnięcie traktować jako ostateczne, a zatem takie, które nie może zostać podważone w drodze wniesienia zwyczajnego środka zaskarżenia (wyrok NSA z 29 sierpnia 2022 r., II OSK 1322/20). Termin określony w art. 148 k.p.a. nie może zatem rozpocząć swego biegu, dopóki postępowanie administracyjne nie zostanie ostatecznie zakończone (wyrok WSA w Warszawie z 2 lipca 2013 r., VII SA/Wa 386/13, M. Jaśkowska, M. Milbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 148 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023)
Przepisu art. 43 k.p.a., przewidującego instytucję tzw. doręczenia zastępczego, nie można przy tym traktować jako przepisu dającego podstawę do uznania w oparciu o treść art. 148 § 2 k.p.a., że strona dowiedziała się o decyzji. Nosiłoby to znamiona dowolności i w istocie wprowadzałoby fikcję w liczeniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
Zaakceptowanie stanowiska Kolegium na temat początku biegu od daty doręczenia zastępczego decyzji z [...] kwietnia 2021 r. zarówno terminu do wniesienia od niej odwołania jak i wynikającego z art. 148 § 1 k.p.a. terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania doprowadziłoby do paradoksalnej sytuacji, w której od jednej decyzji dla tej samej osoby przysługiwałoby jednocześnie odwołanie jak i możliwość złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W konsekwencji decyzja ta byłaby decyzją nieostateczną i jednocześnie zarazem decyzją ostateczną. Świadczy to o błędnym przyjęciu przez Kolegium, jako początku biegu dla skarżącego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, daty doręczenia zastępczego decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r., a w konsekwencji o błędnym uznaniu, że wniosek o wznowienie postępowania został w niniejszej sprawie złożony po upływie terminu przewidzianego w art. 148 § 1 k.p.a.
Skoro – jak już wyżej wskazano – art. 148 § 2 k.p.a. wymaga, by strona rzeczywiście znalazła się w posiadaniu informacji o wydaniu decyzji oraz zawartym w niej rozstrzygnięciu, to tego faktu nie można domniemywać. Dla odmowy wznowienia postępowania z tej przyczyny nie wystarczy wykazać, że strona miała możliwość dowiedzenia się o decyzji, ale trzeba dowieść, że wiedziała o decyzji wcześniej niż miesiąc przed złożeniem podania o wznowienie postępowania (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., I OSK 522/06). Uznanie za skuteczne doręczenia zastępczego do rąk dorosłego domownika w trybie art. 43 k.p.a. nie jest bowiem tożsame z wykazaniem, że strona rzeczywiście zapoznała się z treścią decyzji będącej przedmiotem tego doręczenia. W sytuacji gdy z akt sprawy nie wynikają jednoznaczne przesłanki do poczynienia takiego ustalenia, należy przyjąć, że skarżący dowiedział się o wydaniu przez Prezydenta Miasta decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] z załączonych do wniosku artykułów prasowych. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy oznacza to, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony w terminie wynikającym z art. 148 § 1 i § 2 k.p.a.
Nie jest to jednakże równoznaczne z zanegowaniem oceny Kolegium w zakresie skuteczności doręczenia zastępczego wspomnianej decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r. Z uwagi bowiem na treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji SKO, odnoszenie się przez Sąd do meritum sprawy, tzn. ocena zasadności podniesionej przez stronę przesłanki wznowienia postępowania, byłoby na obecnym etapie sprawy przedwczesne.
Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze będzie zobowiązane do rozpoznania odwołania skarżącego z uwzględnieniem powyższej oceny prawnej Sądu co do terminowości złożenia wniosku o wznowienie postępowania (art. 153 p.p.s.a.).
Z podanych przyczyn, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535 ze zm.).