II SA/Go 350/22

II SA/Go 350/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2022-11-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący/
Jarosław Piątek
Krzysztof Dziedzic /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 103/23 - Wyrok NSA z 2023-06-28
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 374
art. 15zzzzzn2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 10, art. 79a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą M.Z. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Na tę decyzję M.Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Wyrokiem z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt II SA/Go 710/21 Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że organ pominął zupełnie w sprawie zastosowanie obowiązującego od dnia 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19. Organ nie poinformował skarżącego o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co w jaskrawy sposób naruszyło gwarancje strony w niniejszym postępowaniu bezpośrednio wpływając na wynik sprawy. Sąd wskazał, że uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, jeśli strona nie zawiniła w opóźnieniu złożenia deklaracji w terminie. Dla zastosowania tego przepisu znaczenie mają przyczyny uchybienia terminu.
Sąd stwierdził ponadto, że istotnym uchybieniem organu w zakresie proceduralnych gwarancji strony było naruszenie przez organ art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. (w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z wyrażonymi w tych przepisach zasadami organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu powinien był udzielić stronie należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, czyli w tym przypadku poinformować skarżącego przed dniem 30 czerwca 2020 r., że jego deklaracje za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie dotarły do ZUS, a warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest ich złożenie przed tym terminem. Poinformować oczywiście na tyle wcześniej, by skarżący miał realną możliwość dosłania deklaracji przed 30 czerwca 2020 r. To, że skarżący współdziałał z organem i reagował na jego informacje jest oczywiste, skoro złożył deklaracje już 1 lipca 2020 r., rzecz w tym jednak, że nie można akceptować w praworządnym państwie sytuacji, w której organ publiczny mający służyć obywatelom udziela im informacji tak, by nie zdążyli dopełnić formalności w terminie.
W konsekwencji, jak stwierdził Sąd, naruszenie przez organ przepisów art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19 oraz art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W wytycznych tego wyroku wskazano, że organ uwzględni powyższą ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.). W szczególności organ udzieli stronie stosownego pouczenia o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji i jeśli strona złoży w terminie taki wniosek, rozpatrzy go biorąc pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę oraz to, że organ, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie pouczył strony
o wymogach i skutkach niedochowania terminu wskazanego w art. 31zq ust. 3 ustawy
o COVID-19.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji za marzec-maj 2020 r. Po jego złożeniu przez skarżącego w wyznaczonym terminie organ postanowieniem z dnia
[...] kwietnia 2022 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu, powołując się na przepis art. 58 § 1 k.p.a. i to, że strona nie spełniła "obiektywnego" miernika staranności i nie wykazała podnoszonych przez nią twierdzeń dotyczących przyczyn uchybienia terminu, czyli wadliwego działania systemu ZUS służącego do przyjmowania deklaracji.
Następnie organ decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] ponownie utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2020 r. wskazując, że deklaracja została złożona po terminie, który nie został stronie przywrócony.
M.Z. złożył skargę na tę decyzję, wskazując, że dokumenty za marzec, kwiecień i maj 2020 r. były składane przez niego w terminach za pośrednictwem programu Płatnik. Przez cały ten okres nie dostał żadnej informacji pisemnej ani telefonicznej o ich braku. W dniu 1 lipca 2020 r. skontaktował się z ZUS w sprawie braku jakiejkolwiek informacji na temat zwolnienia i dopiero wtedy został poinformowany, że na jego koncie brakuje dokumentów. W programie Płatnik widniała informacja o wysłaniu dokumentu. Skarżący podkreślił, że gdyby wtedy poproszono go o przesłanie potwierdzeń wysłania dokumentów sprawę można było wyjaśnić natychmiast, natomiast osoba z którą rozmawiał poinformowała go aby ponownie wysłał dokumenty z numerem 1, co wiązało się z usunięciem pierwotnych - składanych w terminie - dokumentów. Skarżący jest zdania, że jego reakcja na brak dokumentów byłaby natychmiastowa gdyby miał świadomość, że w ZUS ich brakuje. Organ nie poinformował skarżącego o ich braku do momentu interwencji telefonicznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana
w następstwie uchylenia poprzedniej decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 29 września 2021 r. (II SA/Go 710/21).
W związku z tym, w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi nawet główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10).
Z treści i uzasadnienia wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji z dnia [...] maja 2022 r. wynika, że organ błędnie zinterpretował ocenę prawną oraz nieprawidłowo zrealizował wytyczne sądu. Z uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Go 710/21 wynika, że załatwienie wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek winno nastąpić z uwzględnieniem przepisu art. 15 zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19. Jednak warunki i przesłanki przywrócenia terminu, o którym mowa w tym przepisie, należało ocenić nie przez pryzmat standardowego miernika staranności, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., lecz z uwzględnieniem tego, że uchybienie terminu nastąpiło z winy organu, który przed wydaniem pierwszej decyzji w sprawie naruszył, co stwierdził prawomocnie sąd, przepisy art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a., co odebrało skarżącemu możliwość złożenia deklaracji w terminie i co winno prowadzić do pozytywnego dla strony rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Wobec tak istotnego naruszenia prawa (gwarancji) strony i w sytuacji terminowego złożenia wniosku o przywrócenia terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, obowiązkiem organu było uwzględnić wniosek i przywrócić termin do złożenia deklaracji. Odmienna interpretacja godzi bezpośrednio w istotę wyroku wydanego w tej sprawie i prowadzi do obejścia skutków stwierdzonych w nim naruszeń prawa.
Stwierdzając zatem naruszenie przez organ przepisów art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. (zasada praworządności), art. 10 k.p.a., art. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, mające istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz, na podstawie art. 135 p.p.s.a., poprzedzające ją i nie podlegające w tej sprawie odrębnemu zaskarżeniu postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Konsekwencja przedstawionej oceny prawnej jest taka, że w ponowionym postępowaniu organ przywróci stronie termin do złożenia deklaracji i merytorycznie załatwi sprawę przyjmując, że deklaracje zostały złożone w terminie.