II SA/GO 334/25

II SA/Go 334/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /sprawozdawca/
Grażyna Staniszewska /przewodniczący/
Kamila Karwatowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 3 pkt 14, art.17 ust.1, art.63 ust.2 i 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 935
art.145 § 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant St. sekr. sądowy Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2025 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] roku nr [...]
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2025 r. D. P. zwrócił się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.
z tytułu opieki nad dzieckiem żony – B. O. urodzoną [...] marca 2007 r.
Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 r. umorzył postępowanie
w części dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia [...] stycznia 2024 r. do dnia [...] stycznia 2024 r. oraz odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad B. O. od dnia [...] lutego 2024 r. do dnia
[...] grudnia 2024 r. w kwocie 2 988,00 zł miesięcznie, od dnia [...] stycznia 2025 r. na stałe w kwocie 3 287,00 zł miesięcznie.
Jako podstawę materialnoprawną powyższej decyzji organ wskazał art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 11, art. 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 1 i 2, art. 23 ust. 1-3, art. 24, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U.
z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) w zw. z art. 63 ust. 1-3 ustawy z dnia
7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej jako u.ś.w.), rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach
o ustaleniu prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1340), art. 144 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (tekst jedn. Dz.U.
z 2023 r., poz. 2809; dalej jako k.r.o.), art. 77 § 1, art. 104, art. 105 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej jako k.p.a.).
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wskazał, iż strona wraz
z wnioskiem przedłożyła szereg dokumentów, w tym m.in.: wyrok Sądu Rejonowego
w [...]o sygn. akt [...]z dnia [...] lutego 2025 r., który zmienił zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. w ten sposób, że zaliczył wnioskodawcę B. O. do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] stycznia 2024 r. na stałe oraz ustalił, że w okresie tym wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, kserokopie wniosku złożonego w Sądzie Rejonowym w [...] o przysposobienie B. O. o sygn. akt [...], odpis zupełny aktu małżeństwa z R. P. nr [...], zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lutego 2025 r. potwierdzające systematyczne wizyty lekarskie B. O., zaświadczenie szkoły potwierdzające realizację obowiązku szkolnego przez B. O. oraz stały kontakt R. P. i strony z nauczycielami dziecka i wychowawcą, a także oświadczenie z dnia [...] lutego 2025 r. strony o chęci przysposobienia B. O..
Następnie organ przedstawił treść art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. oraz warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia [...] grudnia 2023 r. Wyjaśnił przy tym, że strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne na B. O. od [...] maja 2020 r. do [...] stycznia 2024 r. jako opiekun faktyczny dziecka, który wystąpił do Sądu Rejonowego o przysposobienie dziecka. Pismem z dnia [...] września 2020 r., sygn. akt [...]Sąd Rejonowy w [...]poinformował organ, że braki formalne wniosku zostały uzupełnione i sprawie nadano dalszy bieg. Ostatecznie B. O. nie została przysposobiona, bowiem nie dostarczono do Sądu postanowienia o pozbawieniu ojca małoletniej władzy rodzicielskiej. Dnia [...] lutego 2025 r. D. P. ponownie wystąpił z wnioskiem do Sądu o przysposobienie B. O..
Organ I instancji wskazał również, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż strona nie podejmuje pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad B. O., pomaga podczas wizyt dziecka u lekarza, ma również dobry i stały kontakt z wychowawcą klasy. R. P. – matka B. O. pobiera natomiast świadczenie pielęgnacyjne na starszą 26-letnią córkę.
Dalej Burmistrz [...] podał, że zgodnie z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. a u.ś.r. do wniosku składanego przez opiekuna faktycznego, który wystąpił z wnioskiem do sądu
o przysposobienie dziecka należy dołączyć odpis prawomocnego postanowienia sądu orzekającego przysposobienie dziecka lub zaświadczenie sądu rodzinnego
o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie o przysposobienie dziecka.
Z udzielonych przez Sąd Rejonowy w [...] informacji (pisma z dnia [...] marca 2025 r.) wynikało, iż zarządzono zwrot stronie wniosku, przy czym zarządzenie to nie jest jeszcze prawomocne. Strona w udzielonej organowi odpowiedzi wskazała, że wniosła zażalenie od powyższego zarządzenia.
Organ I instancji wskazał również, że [...]marca 2025 r. B. O. ukończyła 18 lat. Jej biologiczny ojciec na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w [...]z dnia [...] września 2016 r., sygn. akt [...]został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dziecka alimentów, ograniczono także wykonywanie przez niego władzy rodzicielskiej do ogólnego wglądu w wychowanie i kształcenie, w szczególności do współdecydowania w wyborze szkoły, zawodu oraz sposobu leczenia w razie poważnej choroby dziecka. Powyższym wyrokiem orzeczono rozwód matki dziecka z jej biologicznym ojcem. Nadto organ ustalił, iż R. P. pobiera na rzecz B. O. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W toku postępowania administracyjnego D. P. przedłożył oświadczenie biologicznego ojca B. O. o zrzeczeniu się praw rodzicielskich w całości nad córką oraz wyrażenie przez R. P. zgody na przysposobienie córki przez stronę.
Organ I instancji podał także, że z orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wynikało, iż organ odmówił wydania orzeczenia
o niepełnosprawności. Następnie po rozpatrzeniu odwołania Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie odmawiające wydania wobec B. O. orzeczenia o niepełnosprawności. Na skutek zaskarżenia powyższego orzeczenia do Sądu Rejonowego w [...] wyrokiem z dnia [...] lutego 2025 r., sygn. akt [...]zmienił orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w ten sposób, że zaliczył B. O. do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] stycznia 2024 r. na stałe i ustalił, że w okresie tym wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Świadczenie pielęgnacyjne wypłacane stronie na zasadach obowiązujących do [...] grudnia 2023 r. było przyznane na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności [...]z dnia [...].08.2020 r., które zaliczyło B. O. do osób niepełnosprawnych do dnia [...] marca 2023 r. Organ podał, że z uwagi na obowiązujący w momencie utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności stan zagrożenia epidemicznego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przedłużone do upływu 60-tego dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, na podstawie art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Następnie organ podał, że na podstawie art. 10 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 852 ze zm.) uchylono powyższy przepis.
Dalej organ I instancji podał, że przedłużył stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia [...] września 2024 r. jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego, ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności
w [...]. orzeczeniem nr [...]z dnia [...] listopada 2023 r. uchylił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej ustaleń zawartych w punkcie V, jednak nie zmienił ustalonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Matka dziecka złożyła skargę do Sądu Rejonowego w [...], który orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2024 r. o sygn. akt [...]umorzył postępowanie. Matka dziecka poinformowała, że złożyła kolejny nowy wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Wobec powyższego organ zaprzestał dokonywania dalszej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ I instancji zauważył następnie, że kolejny wniosek o wydanie orzeczenia
o stopniu niepełnosprawności dla B. O. został złożony w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] dnia [...] stycznia 2024 r., a więc w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności a wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w [...]z dnia [...]lutego 2025 r., sygn. [...]).
Dalej organ przedstawił treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 144 k.r.o.
i stwierdził, że obowiązek alimentacyjny istnieje, jednak w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione łącznie pozostałe warunki ustawy, bowiem żyją rodzice biologiczni dziecka i nie zostali oni pozbawieni władzy rodzicielskiej.
Od powyższej decyzji D. P. wniósł odwołanie podając, że od samego początku choroby B. O., tj. z końcem 2019 r. zmienił pracę, by pomóc żonie w opiece nad córką. Zaznaczył również, że biologiczny ojciec ma ponad 50 tysięcy złotych zadłużenia w funduszu alimentacyjnym i wyrzekł się córki, ponieważ sądził, że przez to nie będzie musiał regulować alimentów.
Następnie pismem z dnia [...] kwietnia 2025 r. D. P. wskazał, że zaproponowano mu złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach i przedłożył jednocześnie postanowienie Burmistrza [...] z dnia [...] kwietnia 2025 r., nr [...] o zawieszeniu postępowania w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tzw. "nowych zasadach", tj. obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. w związku z opieką nad córką żony – B. O..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 r., nr [...]utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że od dnia 1 stycznia 2024 r. na podstawie art. 43 u.ś.w. wprowadzono zmiany do u.ś.r. dotyczące m.in. warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ podał treść art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. oraz art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. i ponownie przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego. Wskazał również, że stosownie do treści art. 111 k.r.o. jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców (art. 111 § 1 k.r.o.). Sąd może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, jeżeli mimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny zastosowania art. 109 § 2 pkt 5, a w szczególności gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem (art. 111 § 1a K.r.o.). Z powyższych przepisów wynika, iż rodzic nie może zrzec się praw do dziecka. Rodzicowi to prawo jest odbierane na podstawie postępowania sądowego tylko w uzasadnionych przypadkach. Muszą więc zachodzić ku temu przesłanki. W sytuacji, gdy rodzic dobrowolnie chce się zrzec praw rodzicielskich do dziecka, składa wniosek do sądu, który kolejno przeprowadza postępowanie w sprawie, m.in. dokładnie badając okoliczności, skupiając się między innymi na relacjach między rodzicem a dzieckiem.
W przedmiotowej sprawie ojciec dziewczynki nie został pozbawiony praw rodzicielskich, nadto od [...] marca 2025 r. B. O. jest już pełnoletnia, wobec czego nie pozostaje pod władzą rodzicielską rodziców.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że wykładnia przepisu art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że ustawodawca powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego
z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek ten może dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi, bowiem zgodnie z art. 144 § 1 k.r.o. dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego (także w myśl § 2 tego artykułu, mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego). Podzielić należy zatem pogląd, zgodnie z którym wskazane uregulowania poszerzają przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. Kolegium podkreśliło, że zarówno doktryna jak i orzecznictwo zgodnie przyjmuje, iż obowiązek alimentacyjny o którym mowa w art. 144 § 1 k.r.o. ma charakter obowiązku ustawowego i nie jest to obowiązek o charakterze posiłkowym. Świadczy o tym brzmienie art. 144 § 3 k.r.o., zgodnie z którym do obowiązku alimentacyjnego w relacjach między pasierbem a ojczymem (macochą) stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi. Co istotne nawiązanie w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do obowiązku alimentacyjnego o którym mowa w przepisach k.r.o. ma doniosłe konsekwencje w procesie interpretacji powyższej regulacji, gdyż nie pozwala pominąć regulacji prawnych odnoszących się do kolejności wykonywania tego obowiązku. Art. 132 k.r.o. określając obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności wyraźnie wskazuje, że obowiązek takiej osoby powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Powyższe zdaniem Kolegium świadczy o tym, że ojczym wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną pasierbicą w określonych okolicznościach może zostać uznany za osobę uprawnioną do takiego świadczenia. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie strona nie jest uprawniona do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podał, że okoliczność pobierania przez R. P. świadczenia pielęgnacyjnego na drugą córkę wykluczyło ją z kręgu osób uprawnionych do świadczenia, jednak wskazywane przez stronę brak woli czy predyspozycji do sprawowania opieki po stronie biologicznego ojca B. O. nie może stanowić podstawy do uznania, ż biologiczny ojciec nie jest w stanie czynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu lub że uzyskanie od niego potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Organ odwoławczy odnosząc się natomiast do umorzenia przez organ I instancji postępowania w części ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia [...] stycznia 2024 r. do dnia [...] stycznia 2024 r. stwierdził, iż na podstawie decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] września 2020 r., [...] zmienionej decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...], decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...], decyzją z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] (covid-19), decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] (covid-19), decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane i wypłacone D. P. do dnia [...] stycznia 2024 r. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo w tym zakresie zastosował uregulowania wynikające z art. 105 §1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiekolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części, bowiem świadczenie pielęgnacyjne za okres od dnia [...] stycznia 2024 r. do dnia [...] stycznia 2024 r. zostało stronie wypłacone.
Pismem z dnia [...] maja 2025 r. D. P. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżący wyjaśnił, że od 9 lat wychowuje wspólnie z żoną jej dzieci z poprzedniego małżeństwa. Starsza córka żony choruje od 2007 r. na genetyczną chorobę – zespół Ushera i schizofrenię. U B. O. również zdiagnozowano powyższe choroby. Skarżący podkreślił, że zajmuje się córkami żony jak własnymi dziećmi, jednak nie ma ich za co leczyć. W kolejnych pismach procesowych kierowanych do Sądu oraz wysyłanych za pośrednictwem poczty e-mail skarżący wyjaśnił, że stan zdrowia B. O. uległ pogorszeniu, z uwagi na dostępność terminów u specjalistów większość wizyt jest prywatnych, co generuje koszty. Nadto doszło do zadłużenia w opłatach m.in. za czynsz.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności była w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad pasierbicą B. O. od [...] lutego 2024 r. i umarzającą postępowanie w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] stycznia 2024 r. do dnia [...] stycznia 2024 r.
Podstawą materialną powyższych przepisów stanowiły przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.
o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji.
Stosownie bowiem do art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia
w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia [...] grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Natomiast w myśl art. 63 ust. 3 u.ś.w. osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo
o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
Ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa (por. wyrok WSA
w Szczecinie z 30 października 2024 r., II SA/Sz 649/24). Zasada ochrony praw nabytych zapewnia ochronę praw podmiotowych, zarówno publicznych jak i prywatnych nabytych w drodze skonkretyzowanych decyzji, przyznających świadczenia, jak i praw nabytych in abstracto (zgodnie z ustawą przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie), a także ekspektatywy w maksymalnie ukształtowanych, tj. takich, które spełniają wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia praw pod rządami danej ustawy bez względu na stosunek do nich późniejszej ustawy (por. orzeczenie TK z 11 lutego 1992 r. sygn. K 14/91 i wyrok z 22 czerwca 1999 r. sygn. K 5/99). Powyższa zasada sprowadza się do takiego nakazu stanowienia i stosowania prawa, by obywatel mógł układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na skutki prawne, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji (por. wyrok TK z 2 czerwca 1999 r. sygn. K 34/98).
W ocenie Sądu organy nie zgromadziły wystarczającego materiału dowodowego, nie dokonując ustaleń niezbędnych do wydania decyzji rozpoznającej wniosek skarżącego o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. z naruszeniem art. 7, art. , art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Przytoczone przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zważyć trzeba, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/150). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów
o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Przede wszystkim organ powołując się na uprzednio wydane decyzje
o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego oraz decyzje zmieniające,
a także wypłatę na ich podstawie świadczeń, co stanowiło asumpt do zastosowania wspomnianych przepisów intertemporalnych uzasadniających kontynuujące wcześniej ustalonego prawa oraz częściowe umorzenie postępowania, powinny te decyzje załączyć do sprawy, czego nie uczyniły, a tym samym nie była możliwa kontrola prawidłowości zastosowanych przepisów prawa materialnego, jak również stwierdzonej przesłanki o częściowej bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego.
Ponadto, skoro skarżący – jak wskazują organy - pobierał dotychczas świadczenie pielęgnacyjne jako opiekun faktyczny (uprawniony z art. 17 ust. 1
pkt 2 u.ś.r.), organ powinien był poczynić ustalenia czy w okresie objętym wnioskiem nadal spełniał wymogi ustawowe w tym zakresie.
Przy czym zgodnie z art. 3 pkt 14 u.ś.r. ilekroć w ustawie mowa jest o opiekunie faktycznym dziecka - oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. W związku z tym konieczne było ustalenie czy w okresie objętym wnioskiem opisanym na wstępie toczyło się postępowanie o przysposobienie B. O. z wniosku skarżącego. Organ skoncentrował się jedynie na wyjaśnieniu losów wniosku złożonego przez skarżącego
w lutym 2025 r. , zresztą nie wyjaśniając do końca czy wniosek ten wywołał jakiekolwiek skutki. Z akt sprawy nie wynika bowiem czy zarządzenie o zwrocie wniosku
o przysposobienie jest prawomocne. Ponadto w uzasadnieniach decyzji organów wskazuje się, że wcześniej toczyło się takie postępowania, jednak nie wynika w jakim czasie. Nie wezwano również wprost skarżącego do uzupełnienia wniosku stosownie do art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. a u.ś.r. o przedłożenie zaświadczenia sądu rodzinnego lub ośrodka adopcyjnego o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie
o przysposobienie dziecka.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że osoba, która nie złożyła wniosku
o przysposobienie dziecka nie może być uznana za jego opiekuna faktycznego
w rozumieniu art. 3 pkt 14 oraz art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., w konsekwencji nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok NSA z 30 kwietnia 2024 r., I OSK 1128/22). Nieuprawnione jest zatem oczekiwanie rozszerzenia rozumienia pojęcia "opiekun faktyczny", wyrażonego w art. 3 pkt 14 u.ś.r., także na inne osoby niż wskazane
w powyższej definicji legalnej, w szczególności na osoby, których cechą definiującą jest wyłącznie sprawowanie opieki faktycznej nad osobą niepełnosprawną, a które nie złożyły wniosku o przysposobienie dziecka (por. wyrok NSA z 28 grudnia 2023 r.,
I OSK 2095/22). Ponadto w sposób niedostateczny organy rozważyły możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skarżący jest bowiem ojczymem B. O., na którym ciąży obowiązek alimentacyjny. W myśl art. 144 § 1 k.r.o. dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką. Powyższe regulacje z art. 144 k.r.o. poszerzają przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji.
Przy czym przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazuje, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, a więc osobom innym niż wskazane w pkt 1 - 3, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.o., z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nadto innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie pod warunkami wskazanymi w tym przepisie, które winny być spełnione łącznie. Przepisy u.ś.r. formułują na gruncie tej ustawy, autonomiczną względem kolejności obowiązku alimentacyjnego wynikającego z przepisów k.r.o., kolejność prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uchwale siedmiu sędziów z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 NSA stwierdził bowiem, że związek między przepisami k.r.o. regulującymi obowiązek alimentacyjny i przepisami regulującymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma ograniczony charakter. W szczególności przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi spoza kręgu osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności nie ma wpływu na ewentualny obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w pierwszej kolejności. Odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów k.r.o. ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów k.r.o. w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów k.r.o., a u.ś.r. zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach k.r.o., co bynajmniej nie świadczy
o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna, brak jest bowiem odesłania do stosowania przepisów k.r.o. w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny.
Stąd niezasadne było odwoływanie się przez Kolegium do przepisu art. 132 k.r.o. i na jego podstawie ustalenie, że w istocie nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny skarżącego jak ojczyma wobec pasierbicy. Warunki, które umożliwiają przyznanie osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.o., innej niż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w myśl wspomnianego art. 17 ust. 1a u.ś.r. są następujące: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust.1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W kontrolowanej sprawie organy nie określiły w sposób jednoznaczny czy zachodzą powyższe przesłanki, poza tym, że żyją rodzice B. O. i nie zostali pozbawienie władzy rodzicielskiej. W szczególności nie ustaliły czy wspomniani rodzice legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organy wydały zaskarżone decyzje
z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., dokonując błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako p.p.s.a. ).
Ponownie rozpoznając sprawę – stosownie do art. 153 p.p.s.a.- organy uwzględnią zawartą w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną oraz wskazania, co do dalszego toku postępowania w zakresie poczynienia istotnych ustaleń w sprawie.