II SA/GO 331/24

II SA/Go 331/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par 1 pkt 1 lit a i c, art 200, 205 par 2, 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust 1 b, art 24 ust 1 a w zw z art 24 ust 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Dyka-Tarnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej skarżącemu A.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i związanych z nim składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe, w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A.K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...],po rozpatrzeniu odwołania A.K. (skarżący) od decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] wydanej w przedmiocie odmowy przyznania skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wzwiązku z opieką nad żoną U. K., uchyliło zaskarżoną decyzję i:
1) przyznało A. K. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad żoną U. K., od dnia [...] grudnia 2023 r. do dnia [...] grudnia 2023 r. w kwocie [...] zł oraz od dnia [...] stycznia 2024 r. do dnia [...] czerwca 2026 r. w kwocie [...] zł miesięcznie,
2) przyznało składkę na ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobieraniaświadczenia pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem, iż nie opłaca się składki jeżelistrona podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innych tytułów,
3) przyznało składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie pobieraniaświadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 25-letniegookresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego ), z wskazanym w tym punkcie zastrzeżeniem.
2. Decyzja ta zapadła w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2023 r. A. K. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną U. K., legitymującą się orzeczeniami Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2023 r. oraz [...] czerwca 2023r., zaliczającym ją do osób całkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji do dnia [...] czerwca 2026r. z datą powstania całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji – [...] maja 2023 r.
Organ I instancji ustalił, że A. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną U. i jej wnukiem. Z uwagi na niepełnosprawność żony i sprawowaną nad nią stałą opiekę A. K. od września 2023 r. musiał zawiesić działalność gospodarczą. Ustalono też, że opieka jest sprawowana prawidłowo, skarżący nie jest w stanie kontynuować lub podjąć zatrudnienia.
Odmawiając przyznania świadczenia organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność U. K. w stopniu znacznym powstała, gdy miała ona ukończone [...] lat. Wobec powyższego w sprawie nie została spełniona przesłankazawarta w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej u.ś.r.).
Nadto, zdaniem organu również niedopuszczalne jest przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że nie posiada on orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
3. W odwołaniu złożonym przez jego pełnomocnika w terminie skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. i nierespektowanie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13, w którym to wyroku Trybunał uznał przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Co do drugiej podstawy wskazano, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie ma w ogóle zastosowania w sprawie.
4. W decyzji wydanej w następstwie rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podzieliło oba zarzuty.
Co do pierwszego wskazano, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.W ocenie Kolegium stanowisko organu I instancji, że wyrok wydany w sprawie K 38/13nie przekłada się na ukształtowanienowego stanu prawnego, jest w sprzeczne z zasadami państwa prawa, któreorgany mają obowiązek wcielać w życie.
Kolegium podzieliło też zarzut odwołania, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie dotyczy stanu faktycznego sprawy, gdyż przepis ten odnosi się do osób innych niż współmałżonek osoby wymagającej opieki.
Uznając pozostałe przesłanki za spełnioneKolegium przyznało skarżącemu wnioskowane świadczenie, przy czym jeśli chodzi o datę przyznania świadczenia wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od początku miesiąca, w którym złożono wniosek czyli dnia [...] grudnia 2023 r".
5. W skardze wniesionej z zachowaniem terminu pełnomocnik skarżącego w wniósł o uchylenie w całości decyzji organu I instancji wskazując jednak, że decyzję tę zaskarża wyłącznie w części, w jakiej nie przyznano wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] września 2023 r. do dnia [...] listopada 2023 r.
Zaskarżonej decyzji zarzuciłnaruszenie prawa materialnego to jest art. 24 ust 2a u.ś.r. przez jego niezastosowanie i nieprzyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności pomimo, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony w okresie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Mając powyższe na względzie wniesiono o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie A. K. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] września 2023 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.Nadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
6. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, przy czym Kolegium nie odniosło się do zarzutu skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2452 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
5. Sąd podziela stanowisko pełnomocnika skarżącego i Kolegium, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) jest zmiana stanu prawnego polegająca na tym, że nie obowiązuje ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kwestia ta jest już od kilu lat jasno i jednolicie postrzegana w orzecznictwie, a wcześniejsze różnice poglądów wynikały z wadliwego rozumienia istoty tzw. wyroku zakresowego Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok taki ma takie same skutki prawne jak "wyrok zwykły" i jego następstwem jest uchylenie derogowanej zakresowo części przepisu od początku jego obowiązywania (skutek ex tunc).
Błędne jest też powoływanie się przez organ I instancji na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż nie ma on w ogóle zastosowania w niniejszej sprawie. Generalnie zatem uchybienia popełnione przez organ I instancji są takie, że mogłaby zostać zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa. Pozostaje to jednak poza kontrolą sądu, gdyż decyzja Kolegium została zaskarżona częściowo, to jest w wyłącznie w zakresie dotyczącym nieprzyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od września 2023 r. do listopada 2023 r. (świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane od dnia [...] grudnia 2023 r.).
6. Takie zaskarżenie jest oczywiście dopuszczalne i sąd jest związany wskazanym w skardze zakresem zaskarżenia. Dodać też należy, że brak wyraźnego odmownego rozstrzygnięcia w decyzji Kolegium nie jest przeszkodądo zaskarżenia tego zakresu wydanej przez ten organ decyzji, ani kontroli sądowej. Kontrolowana jest bowiem sprawa w rozumieniu administracyjnoprawnym, rozstrzygnięta tą decyzją (art. 133, art. 134 § 1 p.p.s.a.). Z woli strony kontrola ta została jednak ograniczona do wskazanego zakresu (w pozostałym zakresie decyzja jest prawomocna).
6. Kontrolując sprawę we wskazanym zakresie wskazać należy, że przepis art. 24 ust. 1a w zw. z art. 24 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych przyznawanych na okres zasiłkowy ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Zgodnie jednak z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis ten ma zastosowanie także do świadczenia pielęgnacyjnego.
W sprawie drugie z orzeczeń o niepełnosprawności pochodzi z dnia [...] listopada 2023 r., co oznacza, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (złożony w grudniu 2023 r.) mieści się w terminie, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r.
Z tego orzeczenia, a także innych dokumentów akt sprawy nie wynika, kiedy wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony. Kolegium tej okoliczności również nie wyjaśniało. Już jednak ze względu na datę wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało wnioskującemu co najmniej od listopada 2023 r. Czy także wcześniej - wymaga to ustalenia, co odnosi się do daty złożenia wniosku w sprawie zakończonej orzeczeniem z dnia [...] listopada 2023 r. Na uwadze mieć należy jednak to, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane wcześniej niż od września 2023 r., gdyż z tym miesiącem wnioskujący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej (zatrudnienia) ze względu na konieczność sprawowania opieki and żoną. Taki też wniosek zawiera skarga.
8. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w zaskarżonym przez stronę zakresie, to jest w części, w której nie przyznano skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (jak i związanych z nim składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe), czyli w okresie od dnia [...] września 2023 r. do [...] listopada 2023 r.(brak jest podstawy prawnej do wydania orzeczenia merytorycznego i przyznania świadczenia, gdyż sąd administracyjny nie może zastępowaćorganu administracji).
W tym też, określonym w punkcie I wyroku zakresie, Kolegium zobowiązane jest ponownie rozstrzygnąć sprawę biorąc pod uwagę wyżej przedstawioną ocenę prawną i dokonać ustaleń, o którym mowa jest wyżej (art. 153 p.p.s.a.). W pozostałym zakresie decyzja jest prawomocna i świadczenie może być realizowane.
O kosztach (pkt II wyroku) orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 2 i 209 p.p.s.a.