II SA/Go 325/22

II SA/Go 325/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2022-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Kamila Karwatowicz
Krzysztof Rogalski /przewodniczący/
Michał Ruszyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 46/23 - Postanowienie NSA z 2024-12-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 104 ust. 4
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2022 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez gminę oddala skargę.
Uzasadnienie
Wójt Gminy (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: K.p.a.) oraz art. 104 ust. 3, art. 61 ust. 3, art. 96 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 1876, dalej: u.p.s.):
1. zobowiązał K.S. (dalej: strona, skarżąca) do zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę, tytułem opłaty za pobyt C.R. w Domu Pomocy Społecznej (dalej: DPS) w łącznej wysokości 23.839,27 zł, w tym: a) za okres od dnia [...] sierpnia 2017 r. do dnia [...] stycznia 2018 r. w kwocie 7.459,18 zł - ustalonych w drodze ostatecznej decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], b) za okres od dnia [...] lutego 2018 r. do [...] maja 2019 r. w kwocie 13.793,76 zł - zmienionych w drodze ostatecznej decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], c) za okres od dnia [...] czerwca 2019 r. do [...] sierpnia 2019 r. w kwocie 2.586,33 złotych - zmienionych w drodze ostatecznej decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...];
2. rozłożył kwotę 23.839,27 złotych na 10 rat, w tym 9 rat po 2.383,92 zł i 1 ratę w wysokości 2.383,99 zł. Spłata rat począwszy od grudnia 2020 r. w terminie do 25. dnia każdego miesiąca;
3. wskazał, że należność określoną powyżej należy wpłacać na rachunek bankowy; 4. odmówił uwzględnienia wniosku strony dotyczącego odstąpienia w całości od żądania zwrotu wydatków, o których mowa w punkcie 1.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że strona jest córką C.R., przebywającego od dnia [...] sierpnia 2017 r. w DPS. Opłata za pobyt w DPS wnoszona przez mieszkańca nie pokrywa całej kwoty kosztu utrzymania w DPS. Organ powołał treść art. 62 ust. 2 u.p.s. i wyjaśnił, że strona należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS i wskazał na wydane w tym przedmiocie ostateczne decyzje z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...].
W związku z niewywiązywaniem się przez stronę z nałożonego obowiązku organ w dniu 4 czerwca 2019 r. zawiadomił ją o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu opłaty zastępczo poniesionej przez Gminę za okres od dnia [...] sierpnia 2017 r. do dnia [...] maja 2019 r. w łącznej kwocie 21.252,94 zł.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] organ I instancji zobowiązał stronę do zwrotu opłaty zastępczo wniesionej przez Gminę za pobyt C.R. w DPS za wskazany wyżej okres w podanej kwocie.
W wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. (dalej: WSA) wyrokiem z dnia 5 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Go 10/20, uchylił powyższe decyzje z uwagi na pominięcie przez organy obu instancji obowiązku zbadania okoliczności, o których mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s.
Pismem z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie zwrotu opłaty zastępczo poniesionej przez Gminę za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] sierpnia 2019 r. w łącznej kwocie 2.586,33 zł.
W dniu [...] marca 2020 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...] zobowiązującą stronę do wniesienia opłaty w wyżej wymienionej kwocie. Decyzja ta została uchylona przez SKO (decyzja z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...]), a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Następnie organ I instancji wskazał, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji miał na względzie zalecenia zawarte w wyroku WSA z dnia 5 marca 2020 r. oraz w decyzji SKO z dnia [...] lipca 2020 r. i przy ich uwzględnieniu przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia sytuacji dochodowej, rodzinnej i majątkowej strony. Organ I instancji podał, że pismem z dnia [...] lipca 2020 r. zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu opłaty zastępczo wniesionej przez Gminę za okres od dnia [...] sierpnia 2017 r. do dnia [...] maja 2019 r. w łącznej kwocie 21.252,94 zł w związku z niewywiązywaniem się strony z obowiązku ponoszenia opłaty. W piśmie tym organ I instancji wyjaśnił przebieg postępowania i wezwał do dostarczenia dokumentów o dochodach, wyjaśniając przy tym pojęcie dochodu z odwołaniem się do treści art. 8 u.p.s. i jego znaczenia w sprawie. W piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r. strona wyjaśniła, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek odstąpienia od żądania zwrotu opłaty zastępczo wniesionej przez Gminę i strona wniosła o: 1. zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia opłaty zastępczej - odstąpienie w całości od żądania zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę,
2. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze wskazanych dokumentów,
3. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych świadków.
Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. organ I instancji wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: MOPS), celem ustalenia informacji o pobieraniu przez stronę świadczeń określonych przepisami u.p.s., o świadczeniach rodzinnych, o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi MOPS poinformował, że strona nie pobiera żadnych ze wskazanych świadczeń i przesłał wywiad środowiskowy z dnia [...] września 2020 r. Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ I instancji ocenił sytuację rodzinną, dochodową i majątkową strony. Ustalił, że strona korzysta do 2022 r. z urlopu wychowawczego, nie pracuje, nie uzyskuje przychodów, nie pobiera zasiłków, utrzymuje się z pomocy finansowej najbliższej rodziny, na dziecko nie otrzymuje żadnych środków. Strona pozostaje w związku małżeńskim. Między małżonkami ustanowiony jest ustrój rozdzielności majątkowej. Małżonkowie nie zamieszkują wspólnie. Strona wskazała, że nie jest aktywna zawodowo ze względu na fakt, że musiałaby ponosić koszty utrzymania ojca w DPS.
Organ I instancji nie dał wiary twierdzeniom strony, że strona prowadzi gospodarstwo domowe tylko z małoletnią córką. Organ I instancji dla tej kwestii wskazał na rozbieżności w składanych wyjaśnieniach co do alimentów, pobierania przez ojca dziecka świadczenia wychowawczego, otrzymywanego wsparcia finansowego. Organ I instancji odniósł się również do zagadnienia rozdzielności majątkowej i wyjaśnił, że panujący między małżonkami ustrój majątkowy nie ma znaczenia dla wykonywania obowiązków małżeńskich, odnosząc się także do zaspokajania potrzeb założonej rodziny. Uzasadniając stanowisko kwestionujące nieprowadzenie przez stronę wspólnego gospodarstwa domowego wraz z mężem, organ I instancji przedstawił okoliczności związane z doręczaniem korespondencji stronie oraz adresami zameldowania i zamieszkania strony, jej matki i jej męża. Odrębne adresy meldunkowe - zdaniem organu I instancji - nie wyłączają prowadzenia przez stronę wspólnego gospodarstwa domowego nie tylko wraz z dzieckiem, ale też z jej mężem. Ponadto organ I instancji wskazał na trudność w ustaleniu sytuacji majątkowej strony, wynikającą z nieprzedkładania przez R.S. (męża strony) oświadczenia majątkowego. Uzasadnienie dla przyjętej sytuacji dochodowej i majątkowej strony oparto o posiadane dane wskazujące na to, że strona przebywa na urlopie wychowawczym, oświadczenia o stanie majątkowym, informacje o statusie zawodowym i zarobkowym męża strony. Organ I instancji objaśnił przyjęty przez męża strony sposób rozliczania podatku dochodowego od osób fizycznych. Organ I instancji odniósł się również do podstaw zatrudnienia strony (stosunek pracy z Uniwersytetem Medycznym oraz świadczenie usług stomatologicznych w NZOZ [...]). Oceniwszy wskazane okoliczności organ I instancji przyjął, że strona od wydania pierwszej decyzji w sprawie odpłatności w 2017 r. miała możliwości finansowe by zrealizować obowiązek wynikający z art. 61 u.p.s.
Jednocześnie organ I instancji odniósł się do podnoszonego braku zgody strony na ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w DPS. Organ podkreślił, że nieuiszczanie opłat nie wynika z sytuacji finansowej strony tj. z powodu okoliczności od niej niezależnych, ale wynika z podjęcia przez stronę decyzji, że nie wróci do pracy, aby nie ponosić odpłatności.
Następnie, odnosząc się do wniosku o odstąpienie w całości od żądania zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę, organ I instancji wskazał na nieścisłości pomiędzy stanowiskiem strony a ustaleniami organu I instancji wynikającymi z dokumentów (kontakt ojca z córką, łożenie na utrzymanie strony poprzez zapłatę alimentów, przyczyny wystąpienia przez ojca strony z wnioskiem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego). Mając na uwadze sytuację strony, przy uwzględnieniu treści art. 64 i art. 64a u.p.s., organ I instancji nie znalazł podstaw dla odstąpienia od żądania zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę.
Ponadto organ I instancji przyjął, że nie można potraktować jako przesłankę z art. 104 ust. 4 u.p.s. trudnych relacji łączących stronę z ojcem, ponieważ zobowiązanie strony do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS wynika z faktu, że strona należy do kręgu osób obowiązanych do alimentacji. Nie można potraktować jako przesłankę z art. 104 ust. 4 u.p.s. trudnej sytuacji finansowej, w której znalazła się strona i jej rodzina nie z własnej winy, w związku z niefortunnym zbiegiem okoliczności, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, skoro strona sama podaje, że dopóki będzie zobowiązana do ponoszenia odpłatności, to nie podejmie zatrudnienia.
Organ I instancji przedstawił również znaczenie kosztów odpłatności ponoszonych zastępczo przez Gminę w jej budżecie. Wskazał także na znaczenie zwrotów "można zwolnić" oraz "w przypadkach szczególnie uzasadnionych".
Organ I instancji podniósł, że zastosowanie rozwiązań z art. 104 ust. 4 u.p.s. może mieć miejsce tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza gdy zwrot wydatków stanowiłby dla danego podmiotu nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Nadmierne obciążenie związane jest zwykle z trudną sytuacją materialną zobowiązanego. Z obowiązku zwrotu zwalniają zobowiązanego niskie dochody nieprzekraczające kryteriów ustawowych (art. 96 ust. 2 u.p.s.).
Mając na uwadze całokształt okoliczności oraz obowiązujący stan prawny organ I instancji nie znalazł podstaw do zastosowania ulgi, o którą wniosła strona. Brak relacji z ojcem, pozostawanie bez pracy oraz stan ciąży nie stanowiły w ocenie organu I instancji podstawy do uznania, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Relacje rodzinne w sprawie dotyczącej zwrotu opłaty zastępczo wniesionej przez Gminę nie są przesłankami do zastosowania ulgi. Pozostawanie bez pracy jest w przypadku strony jej celowym działaniem. Strona wielokrotnie podkreślała, że nie będzie wnosić opłaty.
Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r., strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 4 u.p.s. przez błędną wykładnię użytego w nim pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków" przez uznanie, że odnoszą się one jedynie do przypadków związanych z sytuacją dochodową, rodzinną lub majątkową, a relacje łączące stronę z ojcem, tj. nieprawidłowe relacje i brak więzi z ojcem nie mają żadnego znaczenia i nie uzasadniają odstąpienia przez organ I instancji od żądania zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego pojęcia powinna prowadzić do wniosku, że trudna sytuacja życiowa czy trudne relacje rodzinne stanowią szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu tych wydatków;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s. przez dowolne i błędne przyjęcie, że brak jest podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę, podczas gdy prawidłowa ocena sytuacji rodzinnej strony i zaoferowanego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że takie podstawy istnieją;
3. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających wpływ na rozstrzygnięcie w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s., przez zaniechanie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z przesłuchania zawnioskowanych świadków, a w konsekwencji nieustalenie wszelkich okoliczności związanych z nieprawidłowymi relacjami strony z ojcem.
Mając powyższe na uwadze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i odstąpienie od żądania zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
SKO decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] - działając na podstawie m. in. art. 104 ust. 1-4, art. 61 ust. 3, art. 96 ust. 1 pkt 3 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO podzieliło ustalenia i wnioski poczynione przez organ I instancji. SKO powołało treść art. 61 ust. 3, art. 96 ust. 1 i art. 104 ust. 1-4 u.p.s. i uznało, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że w okolicznościach sprawy strona jest obowiązana do zwrotu wydatków tymczasowo wniesionych przez Gminę tytułem opłaty za pobyt C.R. w DPS w łącznej kwocie 23.839,27 zł. W ocenie SKO, organ I instancji podjął wszelkie działania służące ustaleniu stanu faktycznego, szczegółowo przedstawił przebieg postępowania w sprawie, wyliczył zgromadzone dokumenty, ustalił sytuację rodzinną, dochodową i majątkową strony.
SKO podkreśliło, że strona w toku postępowania wyjaśniającego składała odmienne wyjaśnienia związane z jej sytuacją rodzinną, w których z jednej strony oświadczała, że wysokość alimentów na dziecko jest w trakcie ustalania (marzec 2018 r.), z drugiej strony wskazywała, że nie wystąpiła o zasądzenie alimentów, mąż pobiera świadczenie wychowawcze na dziecko i kupuje niezbędne artykuły (wrzesień 2020 r.), zaś z zaświadczenia MOPS z dnia [...] listopada 2020 r. wynikało, że mąż strony nie pobiera żadnych świadczeń i zasiłków na dziecko. Innym razem strona oświadczała, że utrzymuje się z pomocy finansowej najbliższej rodziny, a na dziecko nie otrzymuje żadnych środków (wrzesień 2019 r.), by następnym razem wyjaśniać, że utrzymuje się z pomocy najbliżej rodziny, tj. matki i męża (kwiecień 2020 r.), aż wreszcie strona podawała, że pomoc otrzymuje od matki, z którą zamieszkuje, jak też ewentualnie od męża (wrzesień 2020 r.). SKO oceniło, że strona w żaden logiczny sposób nie wyjaśniła sposobu utrzymywania siebie i dziecka, zasad prowadzenia odrębnego gospodarstwa przy wspólnym zamieszkiwaniu z matką, a jedynie oględnie powoływała się na ustanowiony ustrój rozdzielności majątkowej.
Zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo uznał, że panujący między stroną a jej mężem ustrój rozdzielności majątkowej pozostaje bez znaczenia w sprawie, gdyż nie wyklucza on prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Na podstawie całokształtu sprawy i ustalonych okoliczności, zdaniem SKO, prawidłowym zatem było stwierdzenie, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie tylko z córką, ale również z mężem. Strona w żaden logiczny sposób nie wyjaśniła rozbieżności w ustalonych adresach i odbierania korespondencji do niej kierowanej przez matkę, co jest o tyle zaskakujące, że strona korzysta z urlopu wychowawczego i nie pracując nie powinna mieć trudności z osobistym odbieraniem kierowanej do niej korespondencji. Mając na względzie, że strona nie ma orzeczonego rozwodu lub co najmniej separacji, nie posiada ustalonych alimentów, a przy tym nie uzyskuje aktualnie dochodów, zdaniem SKO, zasadnym było przyjęcie, że strona pozostając wraz z córką na utrzymaniu męża prowadzi wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. Znajduje to potwierdzenie w założeniu, że cechą wspólnego gospodarowania jest pozostawanie na utrzymaniu, które w niniejszej sprawie aktualizuje się w sytuacji Strony utrzymywanej przez jej męża. W efekcie, zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo przyjął, że strona tworzy rodzinę wspólnie z mężem i córką, odnosząc następnie swoje ustalenia do treści art. 6 pkt 14 u.p.s.
Według SKO, w braku szczegółowych wyjaśnień strony i jej męża, zasadnym było odniesienie się do już posiadanych danych dotyczących sytuacji dochodowej i majątkowej strony. Organ I instancji nie tylko prawidłowo przedstawił treść oświadczeń dotyczących majątku strony odnośnie posiadanych nieruchomości, ruchomości i zgromadzonych środków pieniężnych, ale również dokonał oceny stanu majątkowego, który wraz z przebiegiem postępowania miał ulec znacznemu uszczupleniu. SKO podzieliło wyrażony przez organ I instancji pogląd, że strona i jej rodzina muszą z czegoś żyć, tym bardziej, że posiadane przez stronę i jej męża wykształcenie, doświadczenie zawodowe i dochody osiągane w ostatnich latach wyraźnie wskazują, że strona od lat żyje na wysokim poziomie i trudno uwierzyć, że przypadkowo w momencie wszczęcia postępowań przez organ I instancji sukcesywnie i znacząco spadły dochody strony i jej męża oraz zmniejszał się posiadany przez te osoby majątek. SKO zgodziło się także z argumentacją organu I instancji odnoszącą się do ustalenia przychodów uzyskiwanych przez stronę i jej męża. W ocenie SKO organ I instancji doszedł do prawidłowego przekonania, że strona od wydania pierwszej decyzji w sprawie odpłatności w 2017 r. miała możliwości finansowe, by realizować obowiązek wynikający z art. 61 u.p.s., jednak świadomie i celowo tego nie robiła. Z pism i z oświadczeń strony wynika, że nie wyraża zgody na ponoszenie odpłatności i nigdy nie zamierza płacić. W takiej sytuacji wnoszenie opłat zastępczych przez Gminę było konieczne. Jednocześnie SKO przyjęło, że strona od samego początku nie miała zamiaru regulować należności wynikających z pobytu jej ojca w DPS, do których ponoszenia jest obowiązana. Powyższe uzasadniania ocena sytuacji rodziny strony i wnioski pracownika socjalnego zawarte w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2020 r., w którym strona wskazała, że nie jest aktywna zawodowo z uwagi na sytuację, że musiałaby ponosić koszty utrzymania ojca w DPS.
SKO podzieliło również argumentację prawną zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, gdzie wyjaśniono, że zasadą jest ponoszenie opłat za pobyt pensjonariuszy w domach pomocy społecznej, a jeżeli dochody ich nie pozwalają na całościowe pokrycie należności obowiązek taki spoczywa na małżonku, a następnie na zstępnych przed wstępnymi. Organ I instancji właściwie przy tym podniósł, że Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, jest zobowiązana dopłacać różnicę między wpłatami mieszkańca, zstępnych oraz wstępnych a kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, jednak obowiązek ten aktualizuje się dopiero wtedy, gdy wskazane wyżej osoby nie są w stanie pokryć pełnego kosztu utrzymania mieszkańca w trybie i na zasadach wynikających z ustawy. W sytuacji niewnoszenia opłat przez osoby obowiązane, opłaty te zastępczo wnosi Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
SKO zwróciło uwagę na art. 104 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Zastosowanie któregokolwiek z wymienionych w przywołanym przepisie rozwiązań może mieć miejsce tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach - i to wtedy, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla danego podmiotu nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy. SKO podzieliło wyrażoną w tym kontekście argumentację organu I instancji, uzupełniająco wskazując, że nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w tym przepisie. W niniejszej sprawie - zdaniem SKO - nie mogło być mowy o trudnej sytuacji bytowej strony. Takiej kwalifikacji nie uzasadnia przeprowadzone w sprawie postępowanie, ani też nie pozwalają jej przyjąć oświadczenia i stanowiska zgłaszane przez samą stronę. Ustawodawca wskazał jako przykład przypadku szczególnie uzasadnionego sytuację, gdy żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. W ocenie SKO w okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpiły podstawy dla przyjęcia, że można zastosować art. 104 ust. 4 u.p.s.
Zdaniem SKO relacje rodzinne nie wpływały na ocenę zasadności żądania przez Gminę zwrotu zastępczo wniesionych opłat, gdyż brak relacji z ojcem podnoszony przez stronę zarówno w toku postępowania, jak też wyłaniający się z odwołania są jednostronną prezentacją stanowiska, bez uwypuklenia wszystkich aspektów kontaktów strony z jej ojcem przebywającym w DPS. Ocena o jednostronnym prezentowaniu relacji z ojcem wynika m.in. z odniesienia się do dokumentów, w których strona sama wskazuje, że ojciec czasem dzwonił i rozmawiała z nim, to matka najprawdopodobniej stanowiła źródło ograniczenia kontaktów ojca ze stroną (zmiana numeru telefonu). Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że ojciec strony nie został wcześniej pozbawiony praw rodzicielskich. Także kwestia uiszczania alimentów i określenia ich wysokości nie pozwalają przyjąć w pełni stanowiska strony. Występujący w 2007 r. o uchylenie obowiązku alimentacyjnego ojciec strony wskazał, że to ona po ukończeniu 18. roku życia zerwała z nim kontakt, jednakże, jeżeli nadal występuje zasadność utrzymania obowiązku alimentacyjnego, to ma być on utrzymany.
Według SKO w okolicznościach sprawy nie można było przyjąć, że sytuacja majątkowa i dochodowa strony miałaby uzasadniać zwolnienie jej z obowiązku zwrotu poniesionych przez Gminę wydatków. Zdaniem SKO, nie tylko należało przyjąć, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoim mężem, ale trzeba było też mieć na uwadze, że strona nie podejmuje zatrudnienia tylko dlatego, żeby nie być obowiązaną do ponoszenia kosztów związanych z pobytem ojca w DPS. Pozostawanie bez pracy jest celowym działaniem strony, skierowanym na wykazanie niskich dochodów. Także stan ciąży sam z siebie nie stanowi przesłanki zwolnienia strony z obowiązku zwrotu wydatków. Stan ciąży nie powoduje u strony dalszych trudności, które mogłyby być brane pod uwagę w niniejszej sprawie. Strona już w 2017 r. wiedziała o orzeczonym obowiązku wnoszenia opłat za pobyt ojca w DPS i tego nie czyniła. Nie można zatem stanu ciąży z etapu niniejszego postępowania odnosić do zaległości, które powstały z uwagi na niewykonywanie decyzji w sprawie ustalenia odpłatności.
Pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. strona wniosła do WSA skargę na powyższą decyzję.
W wyniku skargi WSA wyrokiem z dnia 28 października 2021 r. wydanym w sprawie sygn. akt: II SA/Go 755/21 orzekł o uchyleniu decyzji SKO.
SKO decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 K.p.a.,
1.utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w części - to jest:
a/ w zakresie jej pkt. 1 i 3 określających zobowiązanie K.S. do zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę tytułem opłaty za pobyt C.R. w DPS w łącznej wysokości 23.839,27 zł w tym:
- za okres od dnia [...] sierpnia 2017 r. do dnia [...]stycznia 2018 r. w kwocie 7.459,18 zł - ustalony w decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...],
- za okres od dnia [...] lutego 2018 r. do dnia [...] maja 2019 r. w kwocie 13.793,76 zł - ustalony w decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...],
- za okres od dnia [...] czerwca 2019 r. do dnia [...] sierpnia 2019 r. w kwocie 2.586,33 zł – ustalony w decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...],
b/ w zakresie jej pkt. 4 orzekającego o odmowie uwzględnienia wniosku K.S. o odstąpienie w całości od żądania zwrotu wydatków, o których mowa w pkt. 1 ww. decyzji.
2. uchyliło zaskarżoną decyzję w części - to jest w zakresie jej pkt. 2 orzekającego o rozłożeniu kwoty 23.839,27 zł na 10 rat, w tym 9 rat w wysokości po 2.383,92 zł każda i 1 ratę w wysokości 2.383,99 zł, wraz z ustaleniem spłaty rat począwszy od grudnia 2020 r. w terminie do 25. dnia każdego miesiąca, i w tym zakresie umorzyło postępowanie pierwszej instancji w części.
Uzasadniając decyzję SKO wskazało, że dla orzekania w kwestii zobowiązania strony do zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę [...] tytułem opłaty za pobyt C.R. w DPS w łącznej wysokości 23.839,27 zł, SKO wzięło pod uwagę, że zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 u.p.s., w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot. Zwrot należności na rzecz gminy reguluje art. 104 u.p.s. Decyzję administracyjną, o której mowa w art. 104 ust. 3 u.p.s. właściwy organ wydaje w sytuacji, w której gmina wniosła zastępczo opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i zgodnie z art. 61 ust. 3 zd. drugie u.p.s. dochodzi zwrotu należności od osoby (osób) zobowiązanych do ich wnoszenia. W myśl art. 104 ust. 1 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej i z tytułu opłat określonych w ustawie, a także z tytułu świadczeń pobranych nienależnie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W szczególnych przypadkach można zwolnić zobowiązanego z obowiązku zwrotu gminie opłat poniesionych przez nią zastępczo, w całości lub w części, zwłaszcza jeżeli stanowiłoby to dla niego nadmierne obciążenie, można też odstąpić od żądania zwrotu należności, odroczyć termin płatności albo rozłożyć należność na raty (art. 104 ust. 4 u.p.s.). Stanowisko organu w tej sprawie powinno zostać wyrażone w decyzji, która niewątpliwie ma w tym zakresie charakter uznaniowy, a jej wydanie powinna poprzedzać ocena sytuacji zobowiązanego dokonana na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Decyzja, o której mowa w art. 104 ust. 3 u.p.s., jest wydawana jedynie w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie decyzje ustalające wysokość opłat, jakie ponosić miała Strona w związku z pobytem ojca w domu pomocy społecznej, zostały wydane i są ostateczne - decyzja z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], decyzja z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], decyzja z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...].
SKO wskazało, że aby mogło dojść do skutecznego żądania przez gminę zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za zobowiązaną osobę na rzecz utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, konieczne jest spełnienie łącznie dwóch warunków: 1. określenia w decyzji administracyjnej lub umowie wysokości opłaty, do wnoszenia której zobowiązana zostaje konkretnie określona osoba tytułem współfinansowania kosztów pobytu mieszkańca domu pomocy społecznej, 2. niewywiązywania się przez osobę zobowiązaną z nałożonego obowiązku. Dopóki powyższe warunki nie zostaną spełnione, zachodzi brak prawnych podstaw do władczego rozstrzygania na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. Gmina ma bowiem obowiązek uiszczenia opłat zastępczych jedynie wówczas, gdy osoba, za którą gmina wnosi opłatę, ma prawnie określony obowiązek opłaty w oznaczonej wysokości i go nie realizuje. Niedopuszczalna jest również konstrukcja, zgodnie z którą gmina ponosi koszty pobytu osoby w domu pomocy społecznej, a dopiero później, w decyzji nakazującej zwrot zastępczo poniesionych wydatków ustalany jest obowiązek konkretnego zobowiązanego do uiszczenia opłaty (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt: 1 OSK 653/12). Z powyższego względu, aby mówić o opłacie zastępczej musi być zawsze uprzednio ustalona opłata podstawowa (pierwotna). Jest poza sporem, że wymienione wyżej warunki w niniejszej sprawie zostały spełnione.
Zdaniem SKO dostrzeżenia wymaga, że strona nie kwestionuje, że nie wywiązywała się z obowiązków ciążących na niej na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] - każdorazowo orzekających o ustaleniu w stosunku do strony opłaty za pobyt ojca w DPS w kwotach odpowiednio: za okres od dnia [...] sierpnia 2017 r. do dnia [...] stycznia 2018 r. w kwocie 7.459,18 zł, za okres od dnia [...] lutego 2018 r. do [...] maja 2019 r. w kwocie 13.793,76 zł, za okres od dnia [...] czerwca 2019 r. do [...] sierpnia 2019 r. w kwocie 2.586,33 zł. Nie jest także podważany fakt poniesienia przez Gminę zastępczo tych opłat za ww. okresy na łączną kwotę 23.839,27 zł.
W zakresie pkt. 1 i 3 decyzji organu I instancji szczegółowo określających zobowiązanie strony do zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę tytułem opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w łącznej wysokości 23.839,27 zł, decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s. W ramach procesu konkretyzacji tych regulacji bada się wyłącznie to, czy określona osoba pozostaje w kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, tj. art. 61 ust. 1 u.p.s., oraz to, czy gmina poniosła zastępczo opłaty za tę osobę - art. 61 ust. 3 u.p.s. Organ I instancji w sposób wyczerpujący ustalił okoliczności aktualizujące obowiązek wnoszenia opłaty przez stronę, jak również kwoty, które poniosła zastępczo Gmina w związku z nierealizowaniem przez stronę ustawowego obowiązku wnoszenia opłaty. Strona podnosząc szereg okoliczności faktycznych dotyczących jej osobistego stosunku do ojca, stara się podważyć ustawowy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Jednakże na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca DPS. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma bowiem zastosowania art. 144 1 zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przypomnieć wypada, że obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s., jak również instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 26 lutego 2018 r. sygn. II SA/Rz 1346/17, CBOSA).
W stosunku do zastosowania wobec strony instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s. toczyło się postępowanie, w tym postępowanie sądowoadministracyjne, które nie doprowadziło do oczekiwanego przez Stronę skutku w postaci zwolnienia z opłaty. Próby zastosowania wobec Strony przepisów art. 64 i art. 64a u.p.s. zakończyły się dla niej negatywnie wyrokiem NSA z dnia 22 listopada 2019 r. wydanym w sprawie sygn. akt: I OSK 1618/19, oddalającym skargę kasacyjną wniesioną przez pełnomocnika strony od wyroku WSA z dnia 20 marca 2019 r. w sprawie sygn. akt: II SA/Go 77/19, oddalającego skargę pełnomocnika strony. Dostrzeżenia wymaga, że zgodnie z przesłankami zwolnienia z opłaty określonymi w art. 64 u.p.s. okoliczności związane z sytuacją rodzinną, osobistą oraz majątkowo-dochodową strony podlegały ocenie w powołanym postępowaniu. Odnotowania wymaga, że również w powołanym wyroku NSA dotyczącym zwolnienia strony z opłaty Sąd ocenił, że w pojęciu "uzasadnionych okoliczności" użytym w art. 64 pkt 2 u.p.s. nie mieszczą się okoliczności dotyczące relacji osobistych (negatywnych lub w ogóle ich braku) między podmiotem zobowiązanym do wnoszenia opłat a osobą korzystającą z domu pomocy społecznej. Jak wyjaśnił NSA, stosunki takie stanowią domenę prawa rodzinnego i opiekuńczego.
Z uwagi na powyższe i uwzględniając wynikającą ze wskazań WSA zawartych w wyroku wydanym w niniejszej sprawie konieczność stanowczej wypowiedzi orzeczniczej SKO co do zagadnienia, czy w niniejszej sprawie pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", użyte w przepisie art. 104 ust. 4 u.p.s. organ interpretuje w taki sposób, że mieszczą się w nim również traumatyczne relacje zobowiązanej do ponoszenia opłat z osobą przebywającą w DPS, SKO stoi na stanowisku, że nacechowany negatywnie stosunek czy wręcz brak relacji strony do jej ojca bądź - z innej perspektywy - uporczywe postępowanie przez ojca strony w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego nie stanowi okoliczności mieszczącej się w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku.
SKO wyraziło stanowisko, że z woli ustawodawcy na powstanie i trwanie obowiązku ponoszenia przez zstępnego odpłatności za pobyt wstępnego w DPS nie wpływa osobisty stosunek osoby zobowiązanej względem mieszkańca DPS. Innymi słowy, okoliczności te są bez znaczenia. Podnoszony konsekwentnie przez stronę argument braku jakichkolwiek relacji z ojcem i traumatycznych przeżyć strony z nielicznych kontaktów z ojcem, chociaż w ocenie SKO zrozumiały, z punktu widzenia przepisów u.p.s., którą organy administracji publicznej są związane, nie ma znaczenia w perspektywie trwania obowiązku uiszczenia opłat za pobyt ojca w DPS, które zastępczo uiściła Gmina. Powyższa wynika z dostrzeżenia, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty zastępczo poniesionej przez gminę nie ma zastosowania art. 144 1 zd. pierwsze k.r.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., o który w niniejszej sprawie chodzi na podstawie poniesienia tych opłatki zastępczo przez Gminę, chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami k.r.o. o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Tym samym kwestia rzeczywistych relacji pomiędzy stroną a jej ojcem nie ma znaczenia w sprawie wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania strony do uiszczenia opłat zastępczo poniesionych przez Gminę.
Z uwagi na powyższe, nie podlegały aktualnie uwzględnieniu i przeprowadzeniu dowody ze świadków zaoferowane przez stronę w piśmie pełnomocnika z dnia [...] czerwca 2020 r. na okoliczności m.in. relacji łączących stronę z biologicznym ojcem oraz innych okoliczności faktycznych wskazanych w treści wniosku (k. 137 akt administracyjnych sprawy), ponieważ należało te wnioski dowodowe ocenić jako takie, które nie mogły się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, w myśl art. 75 § 1 K.p.a.
Dla zagadnienia odstąpienia w całości od żądania zwrotu wydatków, o których mowa w pkt. 1 decyzji I instancji, o którego zastosowanie wnosiła strona, ocena SKO z uwzględnieniem pozostawienia relacji strony z jej ojcem poza nawiasem "szczególnie uzasadnionego przypadku" potwierdza, że dostępne w materiałach postępowania, po uzupełnieniu postępowania dowodowego przez organ I instancji oraz ich wyczerpującym rozpatrzeniu prowadzi do wniosku o prawidłowym przyjęciu, że w okolicznościach sprawy strona jest obowiązana do zwrotu wydatków tymczasowo wniesionych przez Gminę [...] tytułem opłaty za pobyt C.R. w DPS w łącznej kwocie 23.839,27 zł, ponieważ nie zachodzą przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu.
SKO zgodziło się że organ I instancji podjął wszelkie działania służące ustaleniu stanu faktycznego. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji szczegółowo przedstawia przebieg postępowania w sprawie, wylicza zgromadzone dokumenty. W wyniku dokonanych czynności ustalono sytuację rodzinną, dochodową i majątkową strony. Organ I instancji dokonał również oceny ustalonych okoliczności, którą Kolegium w tym zakresie podziela i przyjmuje za własną. Zdaniem SKO, zarówno argumentacja prawna, jak też ocena okoliczności sprawy są przekonujące i pozwalają w tej części utrzymać w mocy kwestionowaną decyzję organu I instancji. Ponownie dostrzeżenia wymaga, że organ I instancji słusznie zwrócił uwagę na fakt, że strona w toku postępowania wyjaśniającego składała odmienne wyjaśnienia związane z jej sytuacją rodzinną. Zauważyć należy - co nie uszło również uwadze organu I instancji - że strona z jednej strony oświadcza, że wysokość alimentów na dziecko jej i męża jest w trakcie ustalania (marzec 2018 r.), z drugiej strony później wskazuje, że nie wystąpiła o zasądzenie alimentów, zaś mąż strony pobiera świadczenie wychowawcze na dziecko i kupuje niezbędne artykuły (wrzesień 2020 r.), natomiast z zaświadczenia MOPS z dnia [...] listopada 2020 r. wynika, że mąż strony nie pobiera żadnych świadczeń i zasiłków na dziecko. W dalszej kolejności strona oświadcza, że utrzymuje się z pomocy finansowej najbliższej rodziny, a na dziecko nie otrzymuje żadnych środków (wrzesień 2019 r.), by w ramach kolejnej czynności postępowania wyjaśniać, że utrzymuje się z pomocy najbliżej rodziny, tj. matki i męża (kwiecień 2020 r.), a ostatecznie strona podaje, że pomoc otrzymuje od matki, z którą zamieszkuje, jak też ewentualnie od męża (wrzesień 2020 r.). Strona w żaden logiczny sposób nie wyjaśniła sposobu utrzymywania siebie i dziecka, zasad prowadzenia odrębnego gospodarstwa przy wspólnym zamieszkiwaniu z matką, a jedynie oględnie powoływała się na ustanowiony ustrój rozdzielności majątkowej z mężem.
Zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo uznał, że panujący między stroną a jej mężem ustrój majątkowy pozostaje bez znaczenia w sprawie. Ustalenia dokonane przez organ I instancji pozwalają przyjąć, że chociaż pomiędzy stroną a jej mężem panuje ustrój rozdzielności majątkowej, to jednak nie wyklucza on prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Na podstawie całokształtu okoliczności sprawy i ustalonych faktów prawidłowe okazało się stwierdzenie, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie tylko z córką, ale również z mężem. Strona w żaden logiczny sposób nie wyjaśniła rozbieżności w ustalonych adresach i odbierania korespondencji do niej kierowanej przez matkę, co dodatkowo budzi wątpliwości w obliczu okoliczności, że strona korzysta z urlopu wychowawczego i nie pracując zawodowo nie powinna mieć trudności z osobistym odbieraniem kierowanej do niej korespondencji. Jednocześnie, strona nie ma orzeczonego rozwodu lub co najmniej separacji z mężem, nie posiada ustalonych alimentów, a przy tym nie uzyskuje aktualnie dochodów, co uzasadnia wniosek, że strona pozostając wraz z córką na utrzymaniu męża prowadzi wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. Powyższe stwierdzenie znajduje potwierdzenie w założeniu, że cechą wspólnego gospodarowania jest pozostawanie na utrzymaniu, które w niniejszej sprawie aktualizuje się w sytuacji strony utrzymywanej przez jej męża. W konsekwencji, organ I instancji prawidłowo przyjął, że strona tworzy rodzinę wspólnie z mężem i córką, odnosząc następnie swoje ustalenia do treści art. 6 pkt 14 u.p.s.
Również ustalając sytuację dochodową i majątkową strony organ I instancji podjął niezbędne czynności do jej wyjaśnienia. W braku szczegółowych wyjaśnień strony i jej męża zasadnym było odniesienie się szczegółowo do już posiadanych danych. Organ I instancji nie tylko prawidłowo przedstawił treść oświadczeń dotyczących majątku strony (dotyczące posiadanych nieruchomości, ruchomości i zgromadzonych środków pieniężnych), ale również dokonał oceny stanu majątkowego, który wraz z przebiegiem postępowania miał ulec znacznemu uszczupleniu. SKO podzieliło wyrażoną przez organ I instancji ocenę, że strona i jej rodzina muszą z czegoś żyć, tym bardziej, że posiadane przez stronę i jej męża wykształcenie, doświadczenie zawodowe i dochody osiągane w ostatnich latach wyraźnie wskazują, że strona od lat żyje na wysokim poziomie i trudno bez wątpliwości uznać za prawdopodobne, że właśnie w momencie wszczęcia postępowań przez organ I instancji sukcesywnie i znacząco spadły dochody strony i jej męża oraz zmniejszał się posiadany przez te osoby majątek.
SKO zgodziło się także z argumentacją organu I instancji odnoszącą się do ustalenia przychodów uzyskiwanych przez stronę i jej męża - w tym odnoszących się do powodów rozliczania się podatników podatkiem liniowym. W ocenie SKO, organ I instancji doszedł do prawidłowego przekonania, że strona od wydania pierwszej decyzji w sprawie odpłatności w 2017 r. miała możliwości finansowe, by realizować obowiązek wynikający z art. 61 u.p.s., jednak świadomie i celowo tego nie robiła. Z pism i oświadczeń strony wynika jednoznacznie, że strona nie wyraża zgody na ponoszenie odpłatności i nie zamierza płacić. W takiej sytuacji wnoszenie opłat zastępczych przez Gminę było konieczne. Przyjmując zatem, że strona od samego początku nie miała zamiaru regulować należności wynikających z pobytu jej ojca w DPS, można przyjąć, że strona świadomie i celowo nie regulowała należności, do których ponoszenia jest obowiązana. Powyższe uzasadniają wnioski płynące z oceny sytuacji rodziny strony i wnioski pracownika socjalnego zawarte w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2020 r. W powołanym dokumencie specjalista pracy socjalnej wskazuje, że strona twierdzi, że "nie jest aktywna zawodowo z uwagi na sytuację, że musiałaby ponosić koszty utrzymania ojca w dps". To zaś uzasadnia pogląd, że postępowanie strony jest celowe i przemyślane, a jednocześnie ukierunkowane na uniknięcie uiszczenia opłat, których dotyczy postępowanie.
Z uwagi na powyższe, dla zagadnienia odstąpienia w całości od żądania zwrotu wydatków przywołania wymaga, że zgodnie z art. 104 ust. 1-4 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat. Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Innymi słowy, w kontekście przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s. w sytuacji, w jakiej znajduje się strona z własnego wyboru i nie realizuje możliwości zarobkowych wynikających z posiadanego przez nią wykształcenia oraz doświadczenia zawodowego, jak również z uwzględnieniem dobrej sytuacji rodzinnej Strony nie sposób uznać, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, w szczególności taki, że żądanie zwrotu wydatków stanowiłoby dla strony nadmierne obciążenie. Z uwzględnieniem wszystkich powyższych okoliczności i argumentów SKO orzekło na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, o utrzymaniu w mocy kwestionowanej decyzji w zakresie jej pkt. 1 i 3 określających zobowiązanie K.S. do zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę tytułem opłaty za pobyt ojca w DPS, jak również w zakresie jej pkt. 4 orzekającego o odmowie uwzględnienia wniosku strony o odstąpienie w całości od żądania zwrotu wydatków, o których mowa w pkt. 1 decyzji.
Dla zagadnienia rozłożenia kwoty 23.839,27 zł na 10 rat i z uwzględnieniem oceny WSA wyrażonej w ostatnio wydanym sprawie w wyroku, że orzekanie o stosowaniu dobrodziejstwa rozłożenia należności na raty bez wniosku strony lub wniosku pracownika socjalnego jest naruszeniem art. 104 ust. 4 u.p.s., SKO uznało prowadzenie postępowania w tej sprawie za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., wobec czego orzeczono o uchyleniu kwestionowanej decyzji w części określonej w jej pkt. 2, w którym organ I instancji orzekł o rozłożeniu kwoty 23.839,27 zł na 10 rat, z jednoczesnym umorzeniem w tym zakresie postępowania pierwszej instancji. Zgodzić się należy, że gdy strona występuje o odstąpienie od zwrotu wydatków wystarczające jest jedynie pouczenie o możliwości skorzystania z pozostałych ulg, a nie orzekanie o nich z urzędu (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt: I OSK 1659/12). Przeciwko działaniu z urzędu w tym zakresie przemawia nie tylko wyraźna treść przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s., ale również niekorzystne konsekwencje dla strony takiego rozstrzygnięcia w sferze przedawnienia wynikające z art. 104 ust. 6 u.p.s.
SKO wskazało, że zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.
Powyższa decyzja SKO stała się przedmiotem skargi K.S. złożonej do WSA. Skarżąca zaskarżyła ją w części, tj. w zakresie pkt 1 lit a i b, z powodu naruszenia prawa, to jest:
1. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 4 u.p.s. poprzez błędną wykładnię użytego w nim pojęcia "w przypadkach szczególnie uzasadnionych" i uznanie, iż sytuacja rodzinna i relacje łączące skarżącą z C.R. nie uzasadniają wniosku o odstąpienie w całości od żądania zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę tytułem opłaty za pobyt C.R. w DPS, podczas gdy prawidłowa wykładnia pojęcia "przypadków szczególnie uzasadnionych" powinna prowadzić do wniosku odmiennego i przemawiać za odstąpieniem przez organ od żądania zwrotu przez K.S. wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę [...] tytułem opłaty za pobyt C.R. w DPS;
2. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie w zakresie w jakim przepis ten umożliwia zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt C.R. w DPS ze względu na fakt rażącego naruszenia przez C.R. obowiązków alimentacyjnych i innych obowiązków rodzinnych niż obowiązek alimentacji względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i odstąpienie od żądania zwrotu całości wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę tytułem opłaty za pobyt C.R. w DPS na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s., ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i odstąpienie od żądania zwrotu całości wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę tytułem opłaty za pobyt C.R. w DPS na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s., ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Jednocześnie skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę WSA uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Skarżąca złożyła wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę, tytułem opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS. Wobec powyższego podstawę prawną decyzji organu I instancji stanowił m.in. art. 104 u.p.s., który reguluje kwestie związane ze zwrotem świadczeń – ściągnięciem należności. Tym samym SKO nie mogło – jak twierdzi skarżąca - naruszyć 64 pkt 7 u.p.s. Instytucja zwolnienia od opłaty, określona w art. 64 u.p.s., nie była bowiem przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Była ona natomiast przedmiotem postępowania administracyjnego a także sądowoadministracyjnego, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1618/19, oddalił skargę kasacyjną skarżącej złożoną od wyroku WSA z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 77/19 i w uzasadnieniu tego wyroku NSA wskazał jednoznacznie, że użyte w art. 64 pkt 2 u.p.s. sformułowanie "uzasadnione okoliczności" należy odnieść do sytuacji, które zostały za tą frazą przykładowo wymienione w tym przepisie tj. długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne, inne zdarzenia losowe. Te inne okoliczności nie wymienione w art. 64 u.p.s. powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Nie mieszczą się w tym zakresie okoliczności dotyczące relacji osobistych (negatywnych lub w ogóle ich braku) między podmiotem zobowiązanym do wnoszenia opłat a osobą korzystającą z domu pomocy społecznej. Stosunki takie stanowią domenę prawa rodzinnego i opiekuńczego. Przy czym unormowania zawarte w u.p.s. nie odwołują się wprost do instytucji obowiązku alimentacyjnego, ani na nim nie bazują, choć niewątpliwie krąg podmiotów zobowiązanych np. do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest zbieżny.
W ocenie NSA zawarte z kolei w art. 64 a u.p.s. zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej przewidziane w przypadku istnienia prawomocnego orzeczenia w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej, albo prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica wyraźnie wskazuje na wolę ustawodawcy, że w zakresie więzi rodzinnych rozstrzygające znaczenie ma wyłącznie prawomocny wyrok sądu powszechnego. Co więcej nawet ograniczenie władzy rodzicielskiej przez sąd powszechny nie niweluje więzi rodzinnych. Do oceny tych stosunków nie jest uprawniony organ administracyjny, czy też urzędnik działający w jego imieniu, a także sąd administracyjny. Dlatego też trudno przyjąć, że w tych okolicznościach organ powinien był prowadzić jakiekolwiek postępowanie dowodowe na okoliczność relacji jakie łączyły w dzieciństwie skarżącą z jej ojcem.
Zasadnie zatem – mając także na uwadze powyższe stanowisko NSA – SKO uznało, że nie powinny aktualnie podlegać uwzględnieniu i przeprowadzeniu dowody ze świadków zaoferowane przez stronę w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia [...] czerwca 2020 r., na okoliczności m.in. relacji łączących skarżącą z biologicznym ojcem oraz innych okoliczności faktycznych wskazanych w treści wniosku, ponieważ należało te wnioski dowodowe ocenić jako takie, które nie mogły się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, w myśl art. 75 § 1 K.p.a.
Zgodnie z treścią art. 104 u.p.s., który jak już wyżej wskazano stanowił podstawę rozstrzygnięcia organu I instancji, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1). W przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty opłat, o których mowa w art. 97, oraz nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat, nie więcej jednak niż 50% aktualnie pobieranego świadczenia (ust. 2). Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (ust. 4).
Jak przyjmuje się w orzecznictwie, decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny co do wyboru treści rozstrzygnięcia - organ może odstąpić od żądania zwrotu należności lecz nie jest do tego zobligowany. Natomiast decyzja podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia swej celowości, lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu, czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 K.p.a.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, że rozstrzygnięcie SKO jest prawidłowe, spełniające przy tym także wymogi art. 153 p.p.s.a., bowiem należy w tym miejscu przypomnieć, że niniejsza sprawa była już przedmiotem oceny przez WSA (wyrok z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 755/21). Zatem ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie wyrażone w tym orzeczeniu wiązały SKO przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wyjaśnić przy tym należy, że w pojęciu oceny prawnej mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposób ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Może ona zatem dotyczyć ujawnionych w postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego, w szczególności kwestii zastosowania do nich określonych regulacji prawnych. W przypadku rozpoznawania sprawy przez sąd oznacza to z kolei, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym orzeczeniu.
Należy zatem zauważyć, że w powołanym orzeczeniu WSA wskazał, że z materiału dowodowego oraz z wyraźnego stanowiska w tym względzie wyrażonego w treści skargi wynika jednoznacznie, że okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącej nie były podstawą jej żądania odstąpienia od zwrotu wydatków poniesionych przez Gminę za pobyt jej ojca w DPS.
W stosunku do uchylonej decyzji SKO WSA ocenił w charakterze naruszenia okoliczność, że o ile organ I instancji zajął jednoznaczne stanowisko wskazując, że nie można potraktować jako przesłankę z art. 104 ust. 4 u.p.s. trudnych relacji łączących stronę z ojcem, ponieważ zobowiązanie strony do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS wynika z faktu, że należy ona do kręgu osób obowiązanych do alimentacji, to analiza uzasadnienia decyzji SKO zdaniem WSA nie pozwalała ustalić, czy organ odwoławczy pojęcie szczególnie uzasadniony przypadek, użyte w tym przepisie interpretuje w taki sposób, że mieszczą się w nim również traumatyczne relacje zobowiązanej do ponoszenia opłat z osobą przebywającą w DPS. Jak podkreślił WSA, z jednej strony organ odwoławczy podziela argumentację prawną zwartą w decyzji organu I instancji, z drugiej jednak strony organ ten wdaje się w ocenę relacji zwracając uwagę na jednostronną prezentację stanowiska skarżącej w tym względnie, nieuwypuklającą wszystkich aspektów stosunku łączącego ją z ojcem. WSA ocenił, że organ odwoławczy dopuścił co do zasady uczynienie tych relacji podstawą do odstąpienia od żądania zwrotu wydatków, a jedynie ich charakter nie wskazuje, że w kontrolowanej sprawie miał miejsce szczególnie uzasadniony przypadek. Zdaniem WSA, jeśli więc istotnie takie było stanowisko organu odwoławczego, to niezrozumiałe jest nieodniesienie się do wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę skarżącą na etapie postępowania przed organem I instancji i zarzutu zawartego w tym zakresie pkt 3 odwołania i poprzestanie na ocenie tych relacji na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, które w dużej mierze mają charakter spekulatywny. Zdaniem WSA wyrażonym w powołanym wyroku, uzasadnienie zaskarżonej decyzji było wewnętrznie niespójne, zawierało niedające się wyjaśnić sprzeczności, co nie pozwalało na kontrolę decyzji.
SKO ponownie rozpoznając sprawę, będąc związane ww. wytycznymi WSA, dokonało wykładni przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s. w zakresie sformułowania "szczególnie uzasadniony przypadek". Zdaniem SKO nacechowany negatywnie stosunek czy wręcz brak relacji skarżącej do jej ojca bądź – z innej perspektywy – uporczywe postępowanie przez ojca skarżącej w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, nie stanowi okoliczności mieszczącej się w pojęciu szczególnie uzasadnionego przypadku. WSA podziela wykładnię przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s. dokonaną przez SKO. Zdaniem WSA pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy odnosić do przypadków zupełnie wyjątkowych, gdy sytuacja życiowa osoby ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, np. szczególnie trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej. Nie można natomiast potraktować jako przesłankę z art. 104 ust. 4 u.p.s. trudnych relacji łączących skarżącą z jej ojcem.
Organ I instancji – jak słusznie wskazało SKO – dokonał analizy sytuacji rodzinnej, dochodowej oraz materialnej skarżącej. Jak wynika z akt sprawy, na co zasadnie zwróciło uwagę SKO, skarżąca w toku postępowania wyjaśniającego składała odmienne wyjaśnienia związane z jej sytuacją rodzinną. Skarżąca oświadczyła, że wysokość alimentów na dziecko jej i męża jest w trakcie ustalania (marzec 2018 r.), z drugiej strony wskazała, że nie wystąpiła o zasądzenie alimentów, zaś mąż skarżącej pobiera świadczenie wychowawcze na dziecko i kupuje niezbędne artykuły (wrzesień 2020 r.), natomiast z zaświadczenia MOPS z dnia [...] listopada 2020 r. wynika, że mąż strony nie pobiera żadnych świadczeń i zasiłków na dziecko. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się z pomocy finansowej najbliższej rodziny, a na dziecko nie otrzymuje żadnych środków (wrzesień 2019 r.), by w ramach kolejnej czynności postępowania wyjaśniać, że utrzymuje się z pomocy najbliżej rodziny, tj. matki i męża (kwiecień 2020 r.), a ostatecznie skarżąca podała, że pomoc otrzymuje od matki, z którą zamieszkuje, jak też ewentualnie od męża (wrzesień 2020 r.). Słusznie zatem SKO wskazało, że skarżąca w żaden logiczny sposób nie wyjaśniła sposobu utrzymywania siebie i dziecka, zasad prowadzenia odrębnego gospodarstwa przy wspólnym zamieszkiwaniu z matką, a jedynie oględnie powoływała się na ustanowiony ustrój rozdzielności majątkowej z mężem.
Nadto jako zasadne należało uznać stanowisko SKO, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie tylko z córką, ale również z mężem. Skarżąca w żaden logiczny sposób nie wyjaśniła rozbieżności w ustalonych adresach i odbierania korespondencji do niej kierowanej przez matkę, co dodatkowo budzi wątpliwości w obliczu okoliczności, że strona korzysta z urlopu wychowawczego i nie pracując zawodowo nie powinna mieć trudności z osobistym odbieraniem kierowanej do niej korespondencji. Jednocześnie skarżąca strona nie ma orzeczonego rozwodu lub co najmniej separacji z mężem, nie posiada ustalonych alimentów, a przy tym nie uzyskuje aktualnie dochodów, co uzasadnia wniosek, że skarżąca pozostając wraz z córką na utrzymaniu męża prowadzi wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe. Zdaniem WSA SKO słusznie zwróciło uwagę, że skarżąca i jej rodzina muszą z czegoś żyć, tym bardziej, że posiadane przez skarżącą i jej męża wykształcenie, doświadczenie zawodowe i dochody osiągane w ostatnich latach wyraźnie wskazują, że skarżąca od lat żyje na wysokim poziomie i trudno bez wątpliwości uznać za prawdopodobne, że właśnie w momencie wszczęcia postępowań przez organ I instancji sukcesywnie i znacząco spadły dochody skarżącej i jej męża oraz zmniejszał się posiadany przez te osoby majątek. Skarżąca, co wynika z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2020 r. od samego początku nie miała zamiaru regulować należności wynikających z pobytu jej ojca w DPS, zasadnie zatem uznały organy, iż można przyjąć, że skarżąca świadomie i celowo nie regulowała należności, do których ponoszenia jest obowiązana.
Podsumowując, zdaniem WSA uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie nosi cech dowolności, a ocena zebranych materiałów nie została dokonana wbrew zasadom logiki czy doświadczenia życiowego. Organy prawidłowo oceniły stan rodzinny, dochodowy oraz materialny skarżącej dla potrzeb rozważenia możliwości odstąpienia od pobrania już ustalonych należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej.
Z powyższych względów WSA oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.