III OSK 140/25

III OSK 140/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1040/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-09-19
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 536
art. 26 ust. 13
Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant: starszy asystent sędziego Magdalena Zając po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1040/24 w sprawie ze skargi S. F. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 19 września 2024 r., II SA/Wa 1040/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S.F. (dalej: "skarżący") na decyzję Ministra Obrony Narodowej z 17 lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy.
Powyższe orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy.
Wnioskiem z 20 października 2021 r. Dowódca [...] Brygady Obrony Terytorialnej, działając na podstawie § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 maja 2014 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz.U. z 2014 r., poz. 670 ze zm.; dalej: "rozporządzenie") zwrócił się o zwolnienie S.F. z zawodowej służby wojskowej, z uwagi na uzyskanie przez niego w opinii służbowej ogólnej oceny dostatecznej, która na podstawie art. 26 ust. 13 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1131, ze zm.) wskutek odwołania zyskała przymiot oceny ostatecznej. Dowódca umotywował złożenie wniosku okolicznością, że u skarżącego nastąpiło pogorszenie dyscypliny wojskowej, co miało przełożenie na negatywny wpływ na morale innych żołnierzy.
8 grudnia 2021 r. Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej wydał rozkaz personalny nr 3565, którym zwolnił skarżącego (dowódcę kompanii) z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy z 31 stycznia 2022 r., wskutek otrzymania dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej.
Decyzją z 17 lutego 2022 r., nr [...] w pkt 1 Minister Obrony Narodowej uchylił zaskarżony rozkaz personalny w części dotyczącej ustalenia daty zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy "z dniem 31 stycznia 2022 r." i ustalił nową datę zwolnienia i przeniesienia do rezerwy "z dniem 31 marca 2022 r.", w pkt 2 utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny w pozostałej części.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że analiza oceny wywiązywania się z obowiązków lub zadań oraz oceny kompetencji i predyspozycji dokonana przez przełożonego oraz dowódcę jednostki wojskowej prowadzi do jednoznacznego wniosku, że oficer ten nie spełnia podstawowych wymogów umożliwiających pełnienie zawodowej służby wojskowej na profesjonalnym poziomie. Łamanie przez dowódcę kompanii norm, reguł, niestosowanie się do ogólnie oraz wewnętrznie obowiązujących przepisów czy regulaminów nie wpływa pozytywnie na dyscyplinę i morale innych żołnierzy. Szczególnie jeśli te zasady łamie i zostaje ukarany dyscyplinarnie oficer - dowódca, który w swoich podstawowych obowiązkach ma wyszczególnione przestrzeganie zasad dotyczących utrzymywania wysokiego poziomu dyscypliny oraz zapobiegania powstawaniu negatywnych zdarzeń w dyscyplinie. Organ zwrócił uwagę, że w ocenie Dowódcy [...] Batalionu Lekkiej Piechoty - [...] skarżący nie wykazuje właściwej postawy dostosowania się do ogólno oraz wewnętrznie obowiązujących przepisów, w tym regulaminów oraz zasad ogólnie przyjętych w jednostce wojskowej. Niejednokrotnie negował zasadność i podstawy prawne rozkazów i decyzje wyższych przełożonych, czym wpływał negatywnie na dyscyplinę i morale innych żołnierzy. Rozmowy, mające na celu uzmysłowienie roli dowódcy kompanii i związanej z tym stanowiskiem odpowiedzialności za podwładnych, ich postawę, poczucie wspólnoty i lojalności, nie odnosiły skutków. Ponadto żołnierz jawnie naruszył postanowienia decyzji Ministra Obrony Narodowej Nr 47/MON z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie zasad realizacji polityki informacyjnej i funkcjonowania służby komunikacji społecznej w resorcie obrony narodowej, co bezsprzecznie świadczy o lekceważącym stosunku do obowiązujących przepisów oraz zasad wynikających za specyfiki służby wojskowej. Fakt nieuprawnionego upublicznienia i przekazania informacji i dokumentów służbowych członkom [...] budzi uzasadnione obawy czy daje on rękojmię zachowania tajemnicy prawnie chronionej.
Dalej organ podniósł, że ze względu na obniżenie poziomu dyscypliny skarżący nie był wyróżniany przez przełożonych od 18 grudnia 2019 r. oraz że 13 sierpnia 2021 r. zostało wydane orzeczenie o wymierzeniu kary dyscyplinarnej w postaci kary pieniężnej w wysokości pięciu stawek dziennych za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na wystąpieniu i udzielaniu informacji bez zgody Dowódcy [...] PBOT, tj. naruszeniu postanowień decyzji Ministra Obrony Narodowej Nr 47/MON z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie zasad realizacji polityki informacyjnej i funkcjonowania służby komunikacji społecznej w resorcie obrony narodowej.
Minister Obrony Narodowej wskazał, że po dokonaniu szczegółowej analizy akt administracyjnych, nie dostrzega żadnych błędów w zakresie procedury opiniowania. Ponadto stwierdził, że proces opiniowania został w stosunku do oficera zakończony, gdyż otrzymał potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię opinii służbowej, co zostało przez niego stwierdzone własnoręcznym podpisem na egzemplarzu opinii służbowej. Organ podkreślił, że podstawą zwolnienia oficera ze służby wojskowej jest ocena uzyskana w ostatniej opinii służbowej.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 marca 2023 r., II SA/Wa 739/22, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Obrony Narodowej z 17 lutego 2022 r., nr [...], wskazując m.in., że przyczyny podane przez organ są zbyt ogólnikowe i lakoniczne, a jedynym faktycznym kryterium, na którym oparto się w wydawanej decyzji jest uzyskanie przez skarżącego ogólnej oceny dostatecznej w opinii służbowej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Obrony Narodowej.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 30 kwietnia 2024 r., III OSK 1918/23 w pkt. 1 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, w pkt. 2 zasądził od skarżącego na rzecz Ministra Obrony Narodowej kwotę 240 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu NSA podniósł, że lektura uzasadnienia decyzji Ministra Obrony Narodowej wykazuje, że zawarto w niej szereg rzeczowych argumentów, które w ogóle nie zostały rozważone przez WSA. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że do przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz sformułowanych na ich podstawie ocen konfrontujących interes społeczny – potrzeby Sił Zbrojnych - z interesem skarżącego Sąd pierwszej instancji w ogóle się nie odniósł. Zdaniem NSA wyrażona przez WSA ocena, w ramach której uzasadnienie zaskarżonej decyzji określono jako lakoniczne i ogólnikowe, jest co najmniej przedwczesna. WSA powinien uwzględnić każdą z okoliczności powołanych przez organ jako przemawiającą za tym, że skarżący nie powinien pozostać w służbie, rozważyć czy okoliczności te znajdują potwierdzenie w materialne dowodowym - o ile każda z tych okoliczności wymaga dowodu - i wreszcie, czy rzeczywiście okoliczności te świadczą o tym, że w interesie społecznym jest, aby skarżący został ze służby zwolniony. Jednocześnie NSA przypomniał, że decyzja o zwolnieniu żołnierza ze służby wojskowej na podstawie art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ma charakter uznaniowy. Jedyną przesłanką faktyczną uruchamiającą kompetencję do jego zastosowania jest otrzymanie przez żołnierza dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Rozważenie interesu społecznego - interesu Sił Zbrojnych - i interesu indywidualnego żołnierza nie jest elementem stanu faktycznego, od ustalenia którego uzależnione jest stosowanie art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przedmiotowe wartościowanie następuje na etapie wyboru konsekwencji stosowania tego przepisu. Jeżeli organ powoła się na rzeczowe i rzeczywiste okoliczności, które pozwalają na zajęcie stanowiska, iż nie jest w interesie Sił Zbrojnych, aby żołnierz pozostał w służbie, to sformułowana w ramach tego stanowiska ocena pozostaje poza weryfikacyjną kompetencją sądów administracyjnych. Ocena, czy dany żołnierz jest wartościowy z perspektywy Sił Zbrojnych należy do jego przełożonych i ustrojowo właściwych organów. Rolą sądów administracyjnych jest rozstrzyganie o tym, czy organ w konkretnych okolicznościach prawidłowo zastosował art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym czy rozważył interes społeczny i słuszny interes żołnierza. Nie jest natomiast rolą sądów administracyjnych rozstrzyganie o tym, czy wynik przeprowadzonego przez organ wartościowania obu interesów jest właściwy z uwagi na kryteria celowości, czy słuszności. Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji publicznej opiera się wyłącznie o kryterium legalności - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
NSA zaznaczył, że rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji rozważy okoliczności podane przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i podda je ocenie przez pryzmat rygorów stosowania art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że decyzja o zwolnieniu żołnierza ze służby wojskowej na podstawie art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ma charakter uznaniowy. Jedyną przesłanką faktyczną uruchamiającą kompetencję do jego zastosowania jest otrzymanie przez żołnierza dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej, co w tej sprawie miało miejsce. Rozważenie interesu społecznego – interesu Sił Zbrojnych – i interesu indywidualnego żołnierza następuje na etapie wyboru konsekwencji stosowania art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Dalej podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w tej sprawie wyroku wskazał, że jeżeli organ powoła się na rzeczowe i rzeczywiste okoliczności, które pozwalają na zajęcie stanowiska, iż nie jest w interesie Sił Zbrojnych, aby żołnierz pozostawał w służbie, to sformułowana w ramach tego stanowiska ocena pozostaje poza weryfikacyjną kompetencją sądów administracyjnych.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji w sprawie tej organ powołał się na rzeczowe i rzeczywiste okoliczności, które pozwalały na zajęcie stanowiska, iż nie jest w interesie Sił Zbrojnych, aby skarżący pozostał w służbie. Podkreślił, że ocena, czy dany żołnierz jest wartościowy z perspektywy Sił Zbrojnych należy do jego przełożonych i ustrojowo właściwych organów. Rolą sądów administracyjnych jest rozstrzyganie o tym, czy organ w konkretnych okolicznościach prawidłowo zastosował art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym czy rozważył interes społeczny i słuszny interes żołnierza.
W ocenie WSA w Warszawie organ prawidłowo zastosował art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych a decyzje o zwolnieniu umotywował w sposób konkretny i wystarczający do stwierdzenia, że należycie rozważył interes strony i interes społeczny, który w tym przypadku jest równoważny interesowi Sił Zbrojnych.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji w sprawie jest bezsporne, że skarżący wskutek opiniowania w 2021 r. otrzymał ogólną ocenę dostateczną w opinii służbowej. Skarżącemu doręczono kopię opinii służbowej 15 września 2021 r. i odwołał się od tej opinii, która została utrzymana w mocy 24 września 2021 r. Kopię opinii służbowej, po rozpatrzeniu odwołania, skarżący otrzymał 27 września 2021 r. Opinia służbowa jest ostateczna i wiążąca. Kwestionowanie tej oceny na etapie postępowania sądowego w sprawie zwolnienia ze służby nie jest dopuszczalne. Nadto Sąd wskazał, że z zaskarżonej decyzji wynika, że Minister, po dokonaniu szczegółowej analizy akt administracyjnych, nie stwierdził żadnych błędów w zakresie procedury opiniowania. Dalej Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organ zwalniający jest związany wydaną okresową opinią służbową, zatem nie może prowadzić postępowania dowodowego mającego na celu weryfikację jej treści i zawartej w niej oceny. Opinia służbowa skarżącego za rok 2021 zawiera wszystkie wymagane oceny w zakresie służby zawodowej wojskowej i nie ma podstaw do jej podważenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji pamiętać należy, że celem corocznego opiniowania jest ustalenie aktualnej przydatności żołnierza do służby, ma ono ocenić m.in. jego wywiązywanie się z obowiązków na stanowisku służbowym, kompetencje i predyspozycje. W interesie Sił Zbrojnych jest, aby żołnierze pełnili służbę rzetelnie, profesjonalnie i wykazywali się sprawnością i dyspozycyjnością. Kwestia poprzednio uzyskiwanych ocen nie ma znaczenia w sprawie.
W ocenie WSA, organy dokonały w tej sprawie prawidłowej wykładni i właściwie zastosowały art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w sposób wyczerpujący uzasadniając przy tym podjęte rozstrzygnięcia, co pozwoliło stwierdzić, iż ocena zgromadzonego materiału dowodowego była wszechstronna i mieściła się w granicach uznania administracyjnego, a materiał dowodowy był znany skarżącemu. Sąd wskazał, że Minister przed wydaniem decyzji zawiadomił skarżącego pismem z 17 stycznia 2022 r. o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a., w tym o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Powołana przez skarżącego okoliczność skierowania w podróż służbową w dniach 30-31 stycznia 2022 r. nie wpływa na wynik sprawy. Organ wyznaczył skarżącemu 5 dni na realizację uprawnienia wynikającego z art. 10 k.p.a. Skarżący miał zatem możliwość w wyznaczonym terminie zapoznania się z aktami sprawy i zajęcia stanowiska przed wydaniem decyzji.
Sąd pierwszej instancji wskazał również, że w sprawie nie było podstaw do przeprowadzania dowodów wnioskowanych przez stronę w piśmie uzupełniającym do odwołania, które wpłynęło do organu 17 lutego 2022 r., tj. w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Wnioski wskazane w piśmie skarżącego nie mogły zostać przez organ uwzględnione w tym postępowaniu, albowiem zmierzały w istocie do wykazania niezasadności opinii służbowej.
Zdaniem WSA w Warszawie, organ zasadnie zwrócił uwagę, że analiza oceny wywiązywania się z obowiązków lub zadań oraz ocena kompetencji i predyspozycji dokonana przez przełożonego oraz dowódcę jednostki wojskowej prowadzi do jednoznacznego wniosku, że skarżący nie spełnia podstawowych wymogów umożliwiających pełnienie zawodowej służby wojskowej na profesjonalnym poziomie. Minister podkreślił, że łamanie przez skarżącego jako dowódcę kompanii norm, reguł, niestosowanie się do ogólnie oraz wewnętrznie obowiązujących przepisów, czy regulaminów nie wpływa pozytywnie na dyscyplinę i morale innych żołnierzy, tym bardziej, że jako oficer – dowódca - skarżący miał w swoich podstawowych obowiązkach wyszczególnione przestrzeganie zasad dotyczących utrzymywania wysokiego poziomu dyscypliny oraz zapobiegania powstawaniu negatywnych zdarzeń w dyscyplinie. Ponadto, jak wskazał organ, skarżący jawnie naruszył postanowienia decyzji Ministra Obrony Narodowej Nr 47/MON z 26 marca 2019 r. w sprawie zasad realizacji polityki informacyjnej i funkcjonowania służby komunikacji społecznej w resorcie obrony narodowej, co bezsprzecznie świadczy o lekceważącym stosunku do obowiązujących przepisów oraz zasad wynikających za specyfiki służby wojskowej.
Biorąc zaś pod uwagę, że 13 sierpnia 2021 r. w stosunku do skarżącego wydano orzeczenie o wymierzeniu kary dyscyplinarnej w postaci kary pieniężnej w wysokości pięciu stawek dziennych za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na wystąpieniu i udzielaniu informacji bez zgody Dowódcy [...] PBOT, tj. naruszeniu postanowień decyzji Ministra Obrony Narodowej Nr 47/MON z 26 marca 2019 r. w sprawie zasad realizacji polityki informacyjnej i funkcjonowania służby komunikacji społecznej w resorcie obrony narodowej, nie sposób podważyć twierdzeń organu o lekceważeniu przez skarżącego zasad wynikających ze specyfiki wojskowej i obowiązujących reguł.
Mając zatem na uwadze, że skarżący był dowódcą kompanii, czyli zajmował jedno z kluczowych stanowisk w łańcuchu dowodzenia, twierdzenia organu o tym, że skarżący nie spełnia podstawowych wymogów umożliwiających pełnienie zawodowej służby wojskowej na profesjonalnym poziomie, nie mogą być uznane za dowolne.
Bezsporne jest również, zdaniem Sądu pierwszej instancji, że w interesie społecznym, tożsamym z interesem Sił Zbrojnych, leży to, aby żołnierzami zawodowymi były osoby dające gwarancję profesjonalnego wykonywania powierzonych zadań. W sprawie niewątpliwie interes Sił Zbrojnych, w tym dokonywana ich profesjonalizacja, przeważa nad interesem skarżącego, który chciałby dalej pełnić zawodową służbę wojskową. Jednakże, w sytuacji otrzymania przez skarżącego dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej oraz przedstawionych przez organ w decyzji i bezspornych okoliczności dotyczących pełnionej służby, nie sposób podważyć stanowiska organu o zaistnieniu przesłanki wydania decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Kwestia wcześniejszych pozytywnych opinii służbowych pozostaje bez wpływu na wynik niniejszej sprawy.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i w skardze kasacyjnej zarzucił mu:
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.
a) naruszenie art. 112 ust 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z dnia 11 września 2003 r. (t.j. Dz. U.2022.536) w zw. z art. 26 ust. 5 pkt 3 oraz ust. 9 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd a quo, że dostateczna ocena w opinii służbowej żołnierza zawodowego może stanowić samodzielną podstawę do zwolnienia żołnierza zawodowego, pomimo braku konkretnych dowodów na jej uzasadnienie, a także w sytuacji gdy:
- wytyczne Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej z 30 lipca 2021 r. (nr DK/7991) wskazują, że kryterium kompetencji i predyspozycji żołnierza powinno być rozpatrywane szerzej, a nie tylko przez pryzmat konkretnego stanowiska służbowego;
- nie spełniono określonego ustawą wymogu doręczenia żołnierzowi poświadczonej kopii opinii służbowej, określonego w art. 26 ust. 9 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, co przejawiło się niedostarczeniem skarżącemu wcale potwierdzonej kopii opinii służbowej, co stanowiło wyraźne naruszenie procedury;
- przy ustalaniu oceny dostatecznej w opinii służbowej skarżącego uwzględniono nieprawomocnie orzeczoną karę dyscyplinarną, od której skarżący ostatecznie został uniewinniony w 2024 r., a także nie uwzględniono żadnej z przyznanych mu w toku służby nagród;
- z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że ocena dostateczna przyznana skarżącemu była związana z jego odmową wykonywania poleceń sprzecznych z przepisami prawa, co wskazuje, że przedmiotowa ocena w opinii służbowej była motywowana głównie osobistymi uprzedzeniami, a nie obiektywną oceną stanu faktycznego;
naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.
a) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 112 ust 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji pozostawienie w mocy decyzji organu, która powinna zostać uchylona jako sprzeczna z prawem ze względów opisanych w ust. 1 lit. a;
b) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji pozostawienie w mocy decyzji organu, która powinna zostać uchylona jako sprzeczna z: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. albowiem organ nie zebrał wyczerpująco materiału dowodowego i nie wydał decyzji w oparciu o całokształt materiału dowodowego i nie kierował się zasadą prawdy obiektywnej, albowiem nie dysponował pełnymi aktami osobowymi skarżącego, a w szczególności nie dysponował dokumentami z akt osobowych skarżącego potwierdzającymi jego wcześniejsze opinie służbowe i przyznane skarżącemu nagrody, a w tym również nie przeprowadził dodatkowych czynności dowodowych, jak przesłuchanie świadków, co mogłoby potwierdzić lub obalić zarzuty dotyczące wpływu skarżącego na dyscyplinę i morale innych żołnierzy;
c) naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji pozostawienie w mocy decyzji organu, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa, objawiającym się wydaniem decyzji w okolicznościach wyżej opisanych;
d) naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. - poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieprzeprowadzenie przez Sąd a quo niezbędnych dowodów uzupełniających z dokumentów w sytuacji gdy Sąd a quo nie dysponował pełnymi aktami osobowymi skarżącego, a w szczególności nie dysponował pełnymi dokumentami z akt osobowych skarżącego zawierającymi jego wcześniejsze opinie służbowe i przyznane skarżącemu nagrody, co uniemożliwiało zbadanie zgodności z prawem zwolnienia skarżącego.
W oparciu o przytoczone zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji organów w przedmiocie zwolnienia skarżącego, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Ponadto zwrócił się o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Skarżący kasacyjnie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniósł również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów:
wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie z 2 grudnia 2024 r., SA 35/23), celem wykazania faktu, że skarżący został prawomocnie uniewinniony ze wszystkich postawionych mu zarzutów, co stoi w sprzeczności z opartymi na tych zarzutach ustaleniami organów obu instancji oraz wyroku WSA z 19 września 2024 r., wskazując na niewłaściwość zarzutów wobec skarżącego;
orzeczenia gen. bryg. K.S. z 5 grudnia 2024 r., APW 1/2021, celem wykazania faktu, że na mocy przedmiotowego orzeczenia kara dyscyplinarna nałożona na skarżącego przez płk. D.S. 19 września 2021 r. została prawomocnie uchylona; co również podważa podstawy zaskarżonych decyzji administracyjnych, które opierały się na tej karze, co z kolei dowodzi, że przedmiotowa ocena służbowa dotycząca skarżącego była zaniżona w oparciu o bezprawne i całkowicie nieuzasadnione zarzuty, co w efekcie doprowadziło do oczywiście niesłusznego jego zwolnienia z wojska;
dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów:
- List gratulacyjny dla ppor. S.F. od dowódcy [...] PBOT - płk. D.S. - z 3 maja 2019 r. - nie wpisany w kartę wyróżnień;
- Podziękowanie dla ppor. S.F. od dowódcy [...] PBOT - płk. D.S. - z 19 czerwca 2019 r.;
- Certyfikat ukończenia szkolenia desantowania z pokładu śmigłowca Mil Mi -17 z 24 lutego 2017 r.;
- Certyfikat ukończenia kursu stosowania technik wyważeniowych - Combat Breacher Course w dniach 16-17 grudnia 2017 r.;
- Certyfikat uczestnictwa w ćwiczeniu studyjnym Akademii Sztuki Wojennej Twierdza-18 w dniach 8-20 stycznia 2018 r.;
- Certyfikat ukończenia kursu obsługi i użytkowania strzelby gładkolufowej - Combat Shotgun Course w dniu 21 października 2018 r.;
- Certyfikat ukończenia szkolenia z zakresu pierwszej pomocy 25 sierpnia 2018 r.;
- Świadectwo ukończenia szkolenia doskonalącego instruktorów II poziomu w grupie szkoleniowej strzelców wyborowych w okresie 4-17.06,619.10.2018 r., 14-27 stycznia 2019 r.;
- Świadectwo nadania I poziomu instruktorskiego uprawniającego do prowadzenia szkolenia w charakterze instruktora podczas szkolenia podstawowego, wyrównawczego i indywidualnego z 30 września 2019 r.;
- Certyfikat nadania II poziomu instruktorskiego w grupie szkoleniowej: strzelecka z 30 grudnia 2019 r.;
- Certyfikat nadania II poziomu instruktorskiego w grupie szkoleniowej: sztabowa z 30 grudnia 2019 r.;
- Certyfikat nadania II poziomu instruktorskiego w grupie szkoleniowej: dowódcza z 30 grudnia 2019 r.;
- Certyfikat ukończenia kursu strzelectwa wyborowego Marksman Course z 3 lipca 2020 r.;
- Treść meldunku skarżącego do dowódcy 3PBOT z 15 października 2020 r. w sprawie naruszenia podstawy prawnej opiniowania służbowego;
- Wyciąg z rozkazu dziennego dowódcy [...] blp [...] nr 219 z 31 października 2019 r. w sprawie zmiany organizacji szkolenia (nieetatowych obowiązków skarżącego);
- Wyciąg z rozkazu dziennego dowódcy [...] blp [...] nr 3 z 7 stycznia 2020 r. w sprawie powierzenia obowiązków służbowych skarżącemu;
- Wyciąg z rozkazu dziennego dowódcy [...] blp [...] nr 89 z 6 maja 2020 r. w sprawie pobierania kluczy użytku bieżącego przechowywanych w depozytorze (odebranie skarżącemu dostępu do stanowiska służbowego - pojemnik "9/6" oraz "9/wejście główne");
- Informacja Dyrektora Departamentu Kadr – G.B. - ws. szczepień przeciw COVID-19 z 28 grudnia 2020 (fotokopia);
- Deklaracja wydawana całemu stanowi osobowemu w sprawie udziału żołnierza w Narodowym Programie Szczepień (fotokopia);
- Korespondencja skarżącego mężem zaufania ds. oficerów w [...] PBOT z 10 lutego 2021 r. w sprawie zakulisowych działań dowódcy [...] batalionu lekkiej piechoty przeciwko skarżącemu;
- Projekt notatki służbowej z lutego 2021 r. z rozmowy służbowej, podczas której zaproponowano skarżącemu wyznaczenie na stanowisko dowódcy plutonu - o niższej grupie uposażenia niż ówcześnie zajmowane stanowisko;
- Korespondencja z 14-15 kwietnia 2021 r. od oficera sekcji personalnej S-1 ([...] PBOT) - por. M.S.- w sprawie anulacji punktów do rozkazu o powołaniu żołnierzy do pełnienia terytorialnej służby wojskowej celem zaszczepienia (będąca przedmiotem zgłoszenia naruszeń prawa w Sejmie RP 27 lipca 2021 r.);
- Pismo rektora-komendanta AWL z 30 kwietnia 2021 r. w sprawie przesłania informacji dotyczącej wymaganego zaszczepienia żołnierzy OT - z adnotacjami w SI Arcus (będące przedmiotem zgłoszenia naruszeń prawa w Sejmie RP 27 lipca 2021 r.);
- Korespondencja z 28 maja 2021 r. od szefa sztabu [...] PBOT - ppłk. J.L.- wywierająca presję na pracownikach RON w celu zaszczepienia z poleceniem dowódcy [...] PBOT - płk. D.S. - określenia się "po której stronie barykady stoicie" (będąca przedmiotem zgłoszenia naruszeń prawa w Sejmie RP 27 lipca 2021 r.);
- Korespondencja z 4 czerwca 2021 r. od oficera sekcji personalnej (S-1) - por. S.P. - w sprawie pozyskania wrażliwych danych medycznych (będące przedmiotem zgłoszenia naruszeń prawa w Sejmie RP 27 lipca 2021 r.);
- Załącznik nr 1 do Rozkazu nr 112 dowódcy 3PBOTz 29 czerwca 2021 r. stanowiący wytyczne w zakresie obniżania ryzyk zakażeń żołnierzy niezaszczepionych: "Obowiązkowe testy antygenowe dla niezaszczepionych";
- Meldunek skarżącego z 2 lipca 2021 r. do dowódcy WOT w sprawie przekroczenia uprawnień (Nr wch. 9910/21) - bez załączników;
- Treść zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa z 14 lipca 2021 r. do Prokuratury Okręgowej w Warszawie Wydział VIII do Spraw Wojskowych wraz z potwierdzeniem nadania (data stempla 15 lipca 2021 r.);
- Wytyczne Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia 30 lipca 2021 r. w sprawie opiniowania służbowego w 2021 r. (nr DK/7991);
- Postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa z 17 sierpnia 2021 r. w sprawie z zawiadomienia skarżącego z 14 lipca 2021 r. (Wps-33/21);
- Wyciąg z rozkazu dziennego nr Z-155 dowódcy [...] PBOT z 4 sierpnia;
- Wyciąg z rozkazu dziennego nr Z-157 dowódcy [...] PBOT z 6 sierpnia;
- Wyciąg z rozkazu dziennego nr Z-159 dowódcy [...] PBOT z 10 sierpnia;
- Orzeczenie dowódcy [...] PBOT z 19 sierpnia 2021 r. o utrzymaniu w mocy orzeczenia dyscyplinarnego wobec skarżącego (sygn. APO 1/2021);
- Rozkaz nr 229 dowódcy [...] PBOT z 24 listopada 2021 r. w sprawie zarządzenia wykonania ukarania wobec skarżącego;
- Fotokopia niedoręczonej skarżącemu karty ukarania żołnierza - potwierdzonej za zgodność z oryginałem, znajdującej się w aktach sprawy karnej o sygn. Sg. 1/23 WSGar w Lublinie na karcie o numerze 538;
- Pismo Naczelnika Wydziału Prawno-Finansowego Departamentu Kadr MON - płk. L.K. - z 20 stycznia 2021 r. (nr 1099/22) w sprawie odwołania od rozkazu personalnego Dyrektora Departamentu Kadr MON Nr 3565 z 8 grudnia 2021 r. (nr sprawy MON.DK- WPF.415.2.2022);
- Notatka z końcowego zapoznania z aktami postępowania odwoławczego od rozkazu personalnego Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej Nr 3565 z dnia 8 grudnia 2021 r. w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej - wraz z własnoręcznie wypisanym spisem dokumentów postępowania (prawdopodobnie) o numerze sprawy MON.DK-WPF.415.2.2022;
- Kopia opinii służbowej skarżącego - doręczonej przez przełożonego podczas okresu opiniowania - przedstawiona jako dowód w DKMON podczas zapoznania z aktami 31 stycznia 2022 r. (nr wch. 1961/OK);
- Postanowienie Prokuratury Okręgowej w Warszawie z 4 grudnia 2023 r. o przeszukaniu pomieszczeń w miejscu zamieszkania i w miejscu pobytu skarżącego;
- wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Lublinie z 27 marca 2024 r. w sprawie Sg. 1/23 - utrzymany w mocy przez Wojskowy Sąd Okręgowy 2 grudnia 2024 r., sygn. akt WA 35/24;
- Pismo Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie z 22 lipca 2024 r. do dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej - gen. bryg. K.S. - w sprawie wzruszenia orzeczenia dyscyplinarnego skarżącego;
- Wiadomość od ówczesnego pełnomocnika – R.R. - z 20 września 2024 r. w sprawie wyniku rozprawy, o której terminie nie poinformował skarżącego;
- Korespondencja SMS-owa z kpt. K. z WCR w [...] z 19 listopada 2024 r. w sprawie objęcia stanowiska służbowego jako żołnierz zawodowy; wszystkich celem uzupełnienia akt postępowania o dane dotyczące przebiegu służby wojskowej skarżącego, podłoża jego konfliktu z przełożonymi, który skutkował sporządzeniem dostatecznej opinii służbowej, a także licznych nagród i wyłącznie pozytywnych ocen służby skarżącego, które nie zostały przekazane przez organ do akt postępowania sądowego, pomimo, że stanowiły część akt osobowych skarżącego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację dla wykazania zasadności podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyroki NSA z: 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Podkreślić przy tym trzeba, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyroki NSA z: 5 maja 2004 r., FSK 6/04, 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12). Użycie przez ustawodawcę w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. słowa "wpływ" oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu, powinien zachodzić związek przyczynowy. Związek przyczynowy musi być realny, nie wystarczy aby istniała hipotetycznie możliwość odmiennego wyniku sprawy. W skardze kasacyjnej istnienie takiego wpływu nie zostało wykazane i już tylko z tego powodu zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługiwały na uwzględnienie.
W ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. został zgłoszony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jest to przepis prawa materialnego i powinien zostać ujęty w podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Jego nieprawidłowa kwalifikacja pozostaje jednak bez wpływu na ocenę jego zasadności, która zostanie przeprowadzona w dalszej kolejności. To samo dotyczy zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., który także podniesiony został w ramach zarzutów procesowych. Wyjaśnienia wymaga, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i piśmiennictwie prezentowany jest pogląd, że art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., choć zawarty w ustawie generalnie o charakterze procesowym, jest w istocie przepisem prawa materialnego (por. wyrok NSA z 15 maja 2013 r., I OSK 2160/11) i stanowi podstawę skargi kasacyjnej określoną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (H. Knysiak-Molczyk: Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, LexisNexis 2010, s. 222 i przypis 20).
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oraz taką formę rozstrzygnięcia przewidują odpowiednie przepisy, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych, wskazanych w art. 107 k.p.a., przedstawiając m.in. przyjęty w sprawie stan faktyczny (art. 107 § 3 k.p.a.).
Podkreślenia wymaga, że określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepisy prawa materialnego będące podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Celem każdego postępowania wyjaśniającego nie jest ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych łączących się z daną sprawą, lecz okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z punktu widzenia norm prawa materialnego znajdujących w tej sprawie zastosowanie. Żaden organ nie ma obowiązku przeprowadzenia wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę. Nie może on pominąć jedynie środków dowodowych na wskazane przez stronę okoliczności, gdy nie zostały wyjaśnione sporne fakty mające – w ocenie organu procesowego a nie strony postępowania – znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. regulującymi zasadę praworządność - organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, tj. norm prawa procesowego obowiązującego w dacie orzekania oraz prawa materialnego z daty zaistnienia zdarzenia prawnego. Z kolei sądy administracyjne, z racji przypisanej im kontrolnej roli wobec rozstrzygnięć organów, w swoich orzeczeniach koncentrują się na stanie faktycznym i prawnym, jaki istniał w chwili załatwiania sprawy przez organy.
Jak wskazał NSA w wyroku z 30 kwietnia 2024 r., III OSK 1918/23 decyzja o zwolnieniu żołnierza ze służby wojskowej na podstawie art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ma charakter uznaniowy. Jedyną przesłanką faktyczną uruchamiającą kompetencję do jego zastosowania jest otrzymanie przez żołnierza dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Rozważenie interesu społecznego - interesu Sił Zbrojnych - i interesu indywidualnego żołnierza nie jest elementem stanu faktycznego, od ustalenia którego uzależnione jest stosowanie art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przedmiotowe wartościowanie następuje na etapie wyboru konsekwencji stosowania tego przepisu. Jeżeli organ powoła się na rzeczowe i rzeczywiste okoliczności, które pozwalają na zajęcie stanowiska, iż nie jest w interesie Sił Zbrojnych, aby żołnierz pozostał w służbie, to sformułowana w ramach tego stanowiska ocena pozostaje poza weryfikacyjną kompetencją sądów administracyjnych.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący w opinii służbowej z 15 września 2021 r. otrzymał ocenę dostateczną, co uruchomiło procedurę zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. W świetle powyższych wskazań NSA, powinnością organu było zatem zgromadzenie i rozważenie takiego materiału dowodowego, który wskazywałby na uznanie, że skarżący nie powinien kontynuować zawodowej służby wojskowej. Dowody takie zostały przez organ zgromadzone i ocenione, a Sąd pierwszej instancji szczegółowo się do nich odniósł. Biorąc pod uwagę, że skarżący był dowódcą kompanii, czyli zajmował jedno z kluczowych stanowisk w łańcuchu dowodzenia, Sąd uznał twierdzenia organu o tym, że skarżący nie spełnia podstawowych wymogów umożliwiających pełnienie zawodowej służby wojskowej na profesjonalnym poziomie, za pozbawione waloru dowolności. To stanowisko Sądu nie zostało w skardze kasacyjnej skutecznie zakwestionowane. Okoliczność wydania 5 grudnia 2024 r. przez Dowódcę Wojsk Obrony Terytorialnej orzeczenia w sprawie uchylenia prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego, mocą którego skarżący został uniewinniony od popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, nie mogła być wzięta pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji, który wyrokował przed wydaniem tego rozstrzygnięcia. Na uwadze mieć również należy, że delikt dyscyplinarny był tylko jedną pośród innych okoliczności przemawiających za zasadnością zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej.
Podzielić należy ocenę Sądu pierwszej instancji, że celem corocznego opiniowania jest ustalenie aktualnej przydatności żołnierza do służby, ma ono ocenić m.in. jego wywiązywanie się z obowiązków na stanowisku służbowym, kompetencje i predyspozycje. W interesie Sił Zbrojnych jest, aby żołnierze pełnili służbę rzetelnie, profesjonalnie i wykazywali się sprawnością i dyspozycyjnością. Kwestia poprzednio uzyskiwanych ocen nie ma znaczenia w sprawie.
W odniesieniu do argumentacji omawianego zarzutu nie jest jasnym, czy zarzut nieprzesłuchania świadków jest kierowany do organu, czy do Sądu, na co wskazywałoby uzasadnienie tego zarzutu. Wskazać zatem należy, że sąd administracyjny nie przeprowadza dowodów osobowych, co jednoznacznie wynika z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Takie kompetencje posiada organ, ale w sytuacji ustalenia okoliczności związanych ze służbą skarżącego i jej oceną przez przełożonych wyrażoną m.in. w piśmie Dowódcy [...] Brygady Obrony Terytorialnej z 19 października 2021 r., uprawnionym było uznanie tych okoliczności za udowodnione, zwłaszcza, że skarżący w toku postępowania wyjaśniającego wnioskował jedynie o dopuszczenie dowodu z przesłuchania K.W. czyli Dowódcy [...] Brygady Obrony Terytorialnej. Przełożony dokonał w sposób prawem uregulowany oceny oficera w opinii służbowej.
W postępowaniu przed sądami administracyjnymi zakres postępowania dowodowego wyznacza art. 106 § 3 p.p.s.a. Ma ono wyłącznie charakter uzupełniający, ograniczający się do dowodów z dokumentów i co więcej, nie służy ustalaniu stanu faktycznego sprawy administracyjnej, albowiem rolą i zadaniem Sądu pierwszej instancji jest kontrola prawidłowości jego ustalenia przez organ, nie zaś wyręczanie w tym względzie organu administracji właściwego do załatwienia sprawy. Przepis ten wprowadza odstępstwo od zasady orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a.), a więc na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje zatem podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji (por. wyrok NSA z 6 października 2009 r., II FSK 615/08). Posłużenie się w powyższym przepisie stwierdzeniem "sąd może" wyraźnie wskazuje na uprawnienie sądu, a nie jego obowiązek. Już tylko to stwierdzenie wyklucza możliwość skutecznego postawienia sądowi pierwszej instancji zarzutu jego naruszenia. Nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu, tak jak wskazuje to przepis art. 106 § 3 p.p.s.a., nie może być oceniane jako naruszenie prawa procesowego i to naruszenie, mające istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyroki NSA: z 30 września 2009 r., I OSK 160/09; z 21 września 2010 r., I GSK 243/10; z 17 kwietnia 2012 r., II OSK 165/11; z 25 września 2012 r., II OSK 840/11). Z tych względów zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. nie został uwzględniony.
Dodatkowo wskazać można, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący nie występował z wnioskiem o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego.
Chybiony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Oparcie zarzutu wyłącznie na przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest niewystarczające. Przepis ten wskazuje pozytywną przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji w sposób blankietowy. Obowiązkiem kasatora jest wskazania konkretnego przepisu materialnego lub procesowego, który został naruszony przez organ wydający decyzję w sposób rażący, co ma uzasadniać eliminację konkretnego aktu administracyjnego z obrotu prawnego.
W samym zarzucie skargi kasacyjnej sformułowanym w petitum, jak też w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepis taki nie został przywołany. Dlatego zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na jego wadliwą konstrukcję nie mógł zostać oceniony.
Nie zasługiwał na uznanie zarzut naruszenia art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez błędną wykładnię i jak to określił skarżący kasacyjnie – niezastosowanie. Zgodnie z tym przepisem żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek otrzymania dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej.
Zarzut niezastosowania powyższego przepisu jest zupełnie niezrozumiały, biorąc pod uwagę, że przepis ten stanowił podstawę materialnoprawna zaskarżonej decyzji. Skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej wobec otrzymania w opinii służbowej z 15 września 2021 r. oceny dostatecznej. Organ dokonał prawidłowej interpretacji tego przepisu, która została potwierdzona w wyroku NSA z 30 kwietnia 2024 r., III OSK 1918/23 i prawidłowo go zastosował. NSA we wskazanym orzeczeniu przyjął, że jedyną przesłanką faktyczną uruchamiającą kompetencje do zastosowania art. 112 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy jest otrzymanie przez żołnierza dostatecznej ogólnej oceny w opinii służbowej. Rozważenie interesu społecznego – interesu Sił Zbrojnych – i interesu indywidualnego żołnierza nie jest elementem stanu faktycznego, od ustalenia którego uzależnione jest stosowanie art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przedmiotowe wartościowanie następuje na etapie wyboru konsekwencji stosowania tego przepisu. Jeżeli organ powoła się na rzeczowe i rzeczywiste okoliczności, które pozwalają na zajęcie stanowiska, iż nie jest w interesie Sił Zbrojnych, aby żołnierz pozostał w służbie, to sformułowana w ramach tego stanowiska ocena pozostaje poza weryfikacyjną kompetencją sądów administracyjnych. Ocena, czy dany żołnierz jest wartościowy z perspektywy Sił Zbrojnych należy do jego przełożonych i ustrojowo właściwych organów. Rolą sądów administracyjnych jest rozstrzyganie o tym, czy organ w konkretnych okolicznościach prawidłowo zastosował art. 112 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym czy rozważył interes społeczny i słuszny interes żołnierza. Nie jest natomiast rolą sądów administracyjnych rozstrzyganie o tym, czy wynik przeprowadzonego przez organ wartościowania obu interesów jest właściwy z uwagi na kryteria celowości, czy słuszności. Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji publicznej opiera się wyłącznie o kryterium legalności – art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Podkreślenia wymaga, że sąd nie jest władny samodzielnie oceniać sposobu wykonywania przez żołnierza obowiązków służbowych. Jego kompetencje nie obejmują też badania zasadności ocen podjętych w postępowaniu opiniodawczym. Prawo opiniowania i oceniania żołnierzy oraz funkcjonariuszy innych służb mundurowych jest atrybutem właściwego przełożonego i mieści się w sferze podległości służbowej. Ten zakres władzy służbowej pozostaje poza kontrolą sądową. Zatem nie tylko literalne brzmienie art. 112 ww. ustawy, ale także rozwiązania systemowe wykluczają badanie prawidłowości (rzetelności) dostatecznej oceny opiniowanego żołnierza zawodowego przy sądowoadministracyjnej kontroli decyzji w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Jedynym warunkiem jaki właściwy organ musi zweryfikować orzekając o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej w trybie powyższego przepisu jest istnienie ostatecznej lub zweryfikowanej opinii służbowej. Ocenia on wyłącznie czy opinia służbowa została wydana przez właściwy organ, czy podlega wykonaniu oraz czy zawarto w niej dostateczną ocenę ogólną o opiniowanym. Sprowadza się to w istocie do ustalenia, czy opinia spełnia prawem przewidziane warunki formalne, a tym samym czy można jej przypisać wartość dowodu, potwierdzającego wysokość przypisanej żołnierzowi oceny ogólnej (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2013 r., I OSK 2732/12).
Do zastosowania tego przepisu w stanie faktycznym sprawy niezbędne było zatem wykazanie, że skarżący podlegał opiniowaniu służbowemu, że otrzymał ogólną ocenę dostateczną i opinia ta jest ostateczna. Wbrew przekonaniu skarżącego, organ zwalniający nie miał w ogóle obowiązku na nowo weryfikować wyniku opiniowania i wykazywać, że żołnierz rzeczywiście zasłużył na otrzymaną ocenę. Opinia służbowa wydawana jest i podlega kontroli w odrębnym, przypisanym do tego trybie, odbywającym się w ramach wewnętrznych struktur organów wojskowych. Żaden przepis ustawy oraz rozporządzenia wykonawczego nie dopuszcza możliwości kolejnej, dalszej jej weryfikacji w jakimkolwiek innym postępowaniu.
Nadto zauważenia wymaga, że nie każde naruszenie z art. 26 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych może skutkować uchyleniem decyzji wydanej w związku z opinią służbową. Konieczna jest ocena czy i jaki wpływ na treść opinii miało to naruszenie. Jeżeli wpłynęło w jakikolwiek sposób na opinię, to wówczas może być podstawą do uchylenia decyzji w związku z tą opinią wydanej, w przeciwnym natomiast wypadku nie ma podstaw do takiego działania (por. wyrok NSA z 2 lipca 2010 r., I OSK 121/10). Zgodnie z art. 26 ust. 9 zd. 1 ww. ustawy przełożony jest obowiązany doręczyć, za pokwitowaniem, potwierdzoną kopię opinii służbowej żołnierzowi zawodowemu, którego ona dotyczy, w terminie czternastu dni od dnia jej sporządzenia. W rozpoznawanej sprawie skarżącemu doręczona została kopia opinii z 15 września 2021 r. Skarżący skorzystał z przysługującego mu prawa odwołania, a organ wyższego rzędu opinię utrzymał w mocy. Są to okoliczności niesporne w sprawie. Ewentualne uchybienia w procesie doręczania opinii służbowej w zakresie doręczenia kopii opinii niepoświadczonej z oryginałem, nie skutkują nieważnością procesu opiniowania. Niewątpliwie opinia służbowa, na którą powołał się organ w rozpoznawanej sprawie, jest ostateczna, co stanowiło przesłankę zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej. Dodatkowo zauważenia wymaga, że skarżący w toku trwania procedury opiniowania nie podnosił, że doręczona mu opinia nie jest potwierdzona za zgodność.
W rozpoznawanej sprawie NSA w przywołanym wcześniej wyroku wskazał, że WSA powinien uwzględnić każdą z okoliczności powołanych przez organ jako przemawiającą za tym, że skarżący nie powinien pozostać w służbie, rozważyć czy okoliczności te znajdują potwierdzenie w materialne dowodowym - o ile każda z tych okoliczności wymaga dowodu – i wreszcie, czy rzeczywiście okoliczności te świadczą o tym, że w interesie społecznym jest, aby skarżący został ze służby zwolniony. Wskazania te zostały przez WSA w Warszawie w całości zrealizowane, a skarżący kasacyjnie nie zgłosił zarzutu podważającego ich wypełnienie. Nie wykazał też, aby orzekający w sprawie organ przekroczył granice uznania administracyjnego, a wydana w sprawie decyzja był dowolna. Uwzględnione w procesie podejmowania decyzji o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej orzeczenie dyscyplinarne było ostateczne. Uchylone zostało dopiero orzeczeniem Dowódcy Wojsk Obrony Terytorialnej z 5 grudnia 2024 r., które nie mogło być – co oczywiste – wzięte pod uwagę przez organ zwolnieniowy i Sąd pierwszej instancji w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji.
Nie zaistniały przesłanki do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Skarżący zarzutu tego w żaden sposób nie uzasadnił w odniesieniu do okoliczności przedmiotowej sprawy. Można zatem jedynie wskazać, że zasada równości w odniesieniu do legislatywy rozumiana jest w ten sposób, najogólniej rzecz ujmując, że "wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Oceniając regulację prawną z punktu widzenia zasady równości, należy w pierwszej kolejności rozważyć, czy można wskazać wspólną cechę istotną uzasadniającą równe traktowanie podmiotów prawa. Ustalenie to wymaga analizy celu i treści aktu normatywnego, w którym zawarta została kontrolowana norma prawna" (zob. wyrok TK z 23.02.2010 r., P 20/09, OTK-A 2010/2/13). Przenosząc to na płaszczyznę stosowania prawa, zarzut naruszenia zasady równości i zakazu dyskryminacji można byłoby uznać za zasadny tylko wówczas, gdyby podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną), z punktu widzenia danej regulacji prawnej, zostały potraktowane odmiennie przez organ stosujący prawo. Tak jednak w niniejszej sprawie nie było.
Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił dowód z orzeczenia dyscyplinarnego, z 5 grudnia 2024 r. Nie uwzględnił natomiast pozostałych wniosków dowodowych przyjmując, że prowadzone przez sąd administracyjny w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. postępowanie dowodowe ma charakter uzupełniający. Celem tego postępowania nie jest uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją, lecz materiału, który jest konieczny do przeprowadzenia sądowoadministracyjnej kontroli tej decyzji. Wnioskowane przez skarżącego dowody nie są niezbędne do wydania rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalił.