II SA/GO 291/23

II SA/Go 291/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /sprawozdawca/
Grażyna Staniszewska
Jarosław Piątek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 463
art. 45
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 463 z późn. zm.).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) SędziaWSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniuna posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2023r. sprawy ze skargi B. sp. z o.o. sp.k. na postanowienie Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisu skróconego aktu zgonu oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] października 2022 r. B Sp. z o. o. Sp. k., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o wydanie odpisu skróconego aktu zgonu J.H. podając, że posiada względem syna zmarłej J.H. – L.H., bezsporną i wymagalną wierzytelność w kwocie 29 411,28 zł, wynikającą z nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym przez Sąd Rejonowy, Wydział Gospodarczy. Konieczne jest zatem przeprowadzenie postępowania spadkowego po zmarłej, co pozwoli na ustalenie, czy L.H., po objęciu spadku po matce, będzie w stanie zaspokoić roszczenia wierzyciela, jak również pozwoli na ocenę, czy dłużnik celowo nie udaremnia nabycia spadku, działając tym samym na szkodę wierzyciela.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 12 ust. 1 i art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach staniu cywilnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1681 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1378, określanej dalej jako "p.a.s.c.") oraz art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, określanej dalej jako "k.p.a."), Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego odmówił wydania odpisu skróconego aktu zgonu J.H.. W uzasadnieniu organ wskazał, że krąg osób uprawnionych, którym może być udostępniony odpis aktu stanu cywilnego określony został w art. 45 ust. 1 p.a.s.c. Zgodnie z tym przepisem odpis aktu stanu cywilnego wydaje się osobie, której akt dotyczy, lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organom administracji publicznej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań. Zatem przepis ten wykazuje między innymi, że odpis aktu stanu cywilnego może być udostępniony również osobie, która wykaże interes prawny w swym żądaniu.
Dalej organ podał, iż w dniu 14 grudnia 2022 r. wezwał wnioskodawcę do wykazania stosownymi dowodami interesu prawnego, który uzasadniałby wydanie wnioskowanego odpisu bądź przedłożenia pełnomocnictwa osoby ustawowo uprawnionej do pobrania skróconego odpisu aktu zgonu. W dniu 5 stycznia 2023 r. wpłynęło pismo wnioskodawcy, w którym to potrzebę uzyskania aktu zgonu J.H. uzasadniono celem zainicjowania postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej. Do pisma wnioskodawca załączył tytuł wykonawczy, z którego wynika, że jest wierzycielem L.H. (syna zmarłej J.H.). Jednakże nie przedłożono dokumentów potwierdzających sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny i aktualny interes prawny, jak również nie przedłożono pełnomocnictwa osoby ustawowo uprawnionej do pobrania wnioskowanego odpisu aktu zgonu J.H., tj. syna L.H., a zarazem dłużnika B Sp. z o. o. Sp. k. Zdaniem Kierownika sam zamiar zainicjowania postępowania o stwierdzenie spadku po zmarłej J.H. nie wypełnia istotnych elementarnych wartości, na jakich jest oparty interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący.
Spółka złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, w którym zarzuciła naruszenie art. 45 ust. 1 p.a.s.c. przez dokonanie jego błędnej wykładni, co
w konsekwencji skutkowało przyjęciem przez organ I instancji, że skarżący nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu zgonu J.H..
Postanowieniem z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podkreślił, że w świetle art. 45 ust. 1 p.a.s.c. wnioskodawca jest podmiotem, który by uzyskać odpis aktu stanu cywilnego winien wykazać w tym własny interes prawny, a brak spełnienia przez wnioskodawcę warunku posiadania interesu prawnego skutkuje odmową wydania odpisu aktu. Nałożenie na osobę lub jednostkę organizacyjną obowiązku wykazania interesu prawnego oznacza, że wnioskodawca dla skuteczności złożonego żądania wydania odpisu aktu stanu cywilnego musi udowodnić w sposób sprawdzalny, przez fakty, własny interes prawny. Nie jest udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu odpisów aktów, przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których ma on zamiar zainicjowania postępowania sądowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia bowiem istotnych elementów na jakich oparty jest interes prawny, który powinien być konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący. W opinii Wojewody, samo deklarowanie zainicjowania postępowania sądowego, zwłaszcza w okolicznościach faktycznych sprawy, w której na gruncie materialnoprawnym nie występuje relacja łącząca wnioskodawcę z osobą, której żądanie wydania odpisu aktu zgonu obejmuje, przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego. Uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku nie jest bowiem roszczeniem materialnoprawnym, lecz procesowym. Organ II instancji podzielił zatem pogląd Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, że wnioskodawca nie wykazał, że posiada aktualny, istniejący w dacie orzekania interes prawny.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na powyższe postanowienie Wojewody Spółka zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 45 ust. 1 p.a.s.c. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 6 i 8 k.p.a. przez dokonanie ich błędnej wykładni, co w konsekwencji skutkowało przyjęciem przez organy pierwszej i drugiej instancji, iż skarżący nie wykazał interesu prawnego
w uzyskaniu odpisu aktu zgonu J.H., podczas gdy skarżący pozostaje wierzycielem syna J.H., co wykazał załączonymi do wniosku dokumentami, posiada zatem legitymację do zainicjowania postępowania spadkowego po zmarłej, a tym samym posiada również interes prawny w uzyskaniu odpisu aktu zgonu J.H..
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy,
tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez ich niezastosowanie i niewykonanie ciążącego na organie obowiązku zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i wszechstronny, co skutkowało błędnym ustaleniem przez organ, że skarżący nie posiada interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanego odpisu aktu stanu cywilnego, pomimo że skarżący posiada wierzytelność wobec syna zmarłej, ma legitymację do zainicjowania postępowania spadkowego po jego matce, a tym samym wykazuje interes prawny w uzyskaniu jej odpisu aktu zgonu.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca spółka wniosła
o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że legitymacja strony skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej J.H. wynikała z faktu, iż pozostaje ona wierzycielem syna zmarłej, dlatego posiada interes prawny w dokonaniu weryfikacji czy dłużnikowi przysługuje spadek po zmarłej matce – J.H., by skutecznie dochodzić roszczeń z tego ewentualnego składnika majątku. Skoro zatem pozostaje w kręgu osób legitymowanych do zainicjowania postępowania spadkowego po zmarłej matce dłużnika, to tym bardziej posiada interes prawny w pozyskaniu jej odpisu aktu zgonu.
Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadminstracyjnej pod względem legalności przeprowadzonej w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.) było postanowienie Wojewody utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego odmawiające wydania skarżącej spółce odpisu skróconego aktu zgonu J.H..
Podstawę materialną powyższych postanowień stanowił art. 45 ust. 1 p.a.s.c. Zgodnie z tym przepisem odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie
o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby wydaje się osobie, której akt dotyczy, lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organom administracji publicznej, w tym podmiotom,
o których mowa w art. 5a ust. 1, Służbie Ochrony Państwa, Policji, Straży Granicznej
i Służbie Więziennej, a także Żandarmerii Wojskowej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań.
Skarżąca spółka wskazywała, iż jest uprawniona do uzyskania aktu zgonu J.H. z uwagi na swój interes prawny, przejawiający się w tym, że zamierza wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po wyżej wymienionej jako wierzyciel jej syna L.H., przeciwko któremu dysponuje sądowym tytułem wykonawczym.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do tego, czy podawany przez skarżącą spółkę zamiar złożenia przez nią do sądu powszechnego wniosku
o stwierdzenie nabycia spadku po J.H. na rzecz dłużnika spółki, wskazywanego jako syna spadkodawczyni, by z tej części spadku egzekwować swą wierzytelność, świadczy o posiadaniu interesu prawnego, o którym mowa w wyżej przytoczonym przepisie.
Pojęcie interesu prawnego, o którym mowa w art. 45 p.a.s.c. nie jest w ustawie zdefiniowane. Dla ustalenia znaczenia tego pojęcia konieczne jest zatem odwołanie się do poglądów wypracowanych w doktrynie i orzecznictwie. Należy przyjąć, że istnienie interesu prawnego uzależnione jest od istnienia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (por. wyrok NSA z 5 lutego 2009 r., II OSK 95/08).
Zarówno w doktrynie prawa administracyjnego jak i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny (por. wyroki NSA: z 22 listopada 2017 r., II OSK 9/17, z 26 lipca 2016 r., II OSK 286/16, oraz 9 czerwca 2016 r., II OSK 2644/14 i II OSK 2863/14). Nałożenie na osobę lub jednostkę organizacyjną obowiązku wykazania interesu prawnego oznacza, że żądający dla skuteczności złożonego żądania udostępnienia aktu stanu cywilnego musi udowodnić w sposób sprawdzalny przez fakty, własny interes prawny. Nie jest - w ocenie Sądu - udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu aktu zgonu potencjalnego spadkodawcy dłużnika skarżącej, przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których spółka ma zamiar zainicjowania postępowania sądowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po tej osobie. Zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementarnych wartości na jakich oparty jest interes prawny. Zdarzenia przyszłe,
a w pewnym sensie niepewne, nie mogą stanowić o interesie prawnym, ponieważ ten powinien być aktualny (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2011 r., I OSK 1214/10). Samo deklarowanie zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego, zwłaszcza
w okolicznościach faktycznych sprawy, w której na gruncie materialnoprawnym nie występuje relacja łącząca skarżącą spółkę z osobą, której dotyczy żądany akt stanu cywilnego, przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego. Tym bardziej, iż w kontrolowanej sprawie nie wynika
z żadnego dokumentu, że dłużnik skarżącej spółki jest synem J.H.. Uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku nie jest również roszczeniem materialnoprawnym, lecz procesowym.
Podkreślić również należy, iż na gruncie przyjętego w polskim prawie systemu dziedziczenia, sam fakt istnienia wierzytelności, która może być realizowana przez ustalenie, na kogo przeszły prawa majątkowe potencjalnego spadkodawcy dłużnika, nie stanowi podstawy do wyprowadzenia na gruncie materialnoprawnym przesłanek udostępnienia odpisu aktu zgonu. W polskim systemie prawnym nie został przyjęty system rezerw, zgodnie z którym określone osoby należące do najbliższych krewnych zmarłego zawsze dochodzą do dziedziczenia określonej części spadku. Zatem nie można wykluczyć sytuacji, kiedy cały majątek spadkowy, a wraz z nim prawa i obowiązki, przejdzie na inne osoby niż te, które w ustawie zostały zaliczone do kręgu spadkobierców ustawowych. Brak zatem w niniejszej sprawie wykazania jakiejkolwiek relacji materialnoprawnej, a ograniczenie się wyłącznie do relacji procesowej uzasadniało podważenie zasadności wyprowadzenia interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu zgonu.
Pokreślić ponadto należy, iż przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 669 - 679) nie statuują wprost obowiązku dołączenia do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku odpisu aktu zgonu spadkodawcy. Nie stanowi on zatem braku formalnego wniosku, od którego zależy możliwość zainicjowania postępowania spadkowego (por. przykładowo postanowienie SO w Toruniu z 29 czerwca 2018 r., VIII Cz 516/18 – Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych). Zresztą nawet gdyby uznać go za taki brak, to termin do jego usunięcia jest terminem procesowym, który w razie jego uchybienia z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy , np. łączących się z okresem oczekiwania na uzyskanie odpisu aktu zgonu , podlega przywróceniu na jego wniosek stosownie do art. 168 § 1 k.p.c. Z tego względu interes prawny w uzyskaniu tych danych aktualizuje się i urzeczywistnia, a w istocie powstaje, co najwyżej dopiero po zainicjowaniu postępowania sądowego, i to o ile od dostępu do danych zależy kontynuacja tego postępowania (por. wyrok NSA z 26 maja 2020 r., II OSK 3370/19).
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organy dokonały - stosownie do art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. - wystarczających ustaleń, których zakres wyznaczał powołany przepis prawa materialnego (art. 45 ust. 1 p.a.s.c.). Przepis ten został prawidłowo zinterpretowany i zastosowany.
W tej sytuacji wobec braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego oraz procesowego uzasadniającego zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.