II SA/Go 289/21

II SA/Go 289/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2021-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jarosław Piątek
Michał Ruszyński
Sławomir Pauter /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 1210/21 - Wyrok NSA z 2022-02-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 15
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2021 r. sprawy ze skargi B.A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od organu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącej B.A. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Gorzów Wlkp., dnia maja 2021 r. Sygn. akt II SA/Go 289/21 Zarządzenie 1. Zgodnie z art. 139 § 5 p.p.s.a. udostępnić wyrok niezwłocznie w sekretariacie Sądu przez okres 14 dni. 2. Po wykonaniu pkt 1 akta przedłożyć celem sporządzenia uzasadnienia wyroku. S. WSA Sławomir Pauter
Uzasadnienie
Zaskarżonym w niniejszej sprawie przez B.A. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a.) w związku z art. 18 i art. 33 § 1 pkt 1 oraz art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], którym uznano za nieuzasadnione zarzuty zgłoszone przez B.A. w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuły wykonawcze [...].
Zaskarżone postanowienie zostało podjęte w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku B.A. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] z dnia [...] października 2007 r. w celu wyegzekwowania zaległości w składkach na ubezpieczenia społeczne za okresy od grudnia 2003 r. do marca 2004 r. W dniu [...] listopada 2004 r. wpisano hipotekę przymusową na nieruchomości zobowiązanej, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] w celu zabezpieczenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi.
W dniu 3 września 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział doręczył zobowiązanej upomnienia zawierające wezwania do zapłaty zaległości w terminie 7 dni, pod rygorem wszczęcia egzekucji. Z akt sprawy wynika, że odpisy ww. tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej w dniu 20 marca 2020 r. wraz z zawiadomieniem z dnia [...] marca 2020 r. o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.
W dniu 30 marca 2020 r. wpłynęły do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział podania zobowiązanej z dnia [...] marca 2020 r. określone jako zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz jako skarga na czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu ww. podań zobowiązana zakwestionowała wszczęte postępowanie egzekucyjne z uwagi na przedawnienie zaległości.
W wyniku rozpoznania sprawy organ I instancji wydał w dniu [...] kwietnia 2020 r. postanowienie, którym uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione.
Nie godząc się z otrzymanym rozstrzygnięciem B.A. złożyła zażalenie, w którym wniosła o:
- uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy,
- umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych,
- uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z dnia [...] marca 2020 r.
Po rozpoznaniu zażalenia DIAS utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko w pierwszej kolejności organ wskazał, że ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070) dokonano zmiany m. in. przepisów art. 33 i art. 34 ww. ustawy regulujących podstawy zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz tryb postępowania w tej sprawie. Nowelizacja w ww. zakresie weszła w życie dnia 30 lipca 2020 r. W myśl art. 13 ust. 1 ustawy nowelizacyjnej, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Wobec powyższego, zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdują przepisy regulujące środek zaskarżenia w postaci zarzutów na postępowanie egzekucyjne w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r.
Następnie DIAS przytoczył treść art. 27 § 1 , art. 33, art. 34 i art. 35 u.p.e.a, regulujących tryb zgłaszania zarzutów do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dalej wskazał, że zobowiązana B.A., wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] października 2007 r. o numerach: [...], wskazała na przedawnienie składek objętych ww. tytułami wykonawczymi. W złożonych zarzutach zobowiązana podniosła, że doręczone w dniu 20 marca 2020 r. odpisy ww. tytułów wykonawczych obejmują zaległości z okresu od grudnia 2003 r. do marca 2004 r. Odnosząc się do powyższego organ odwoławczy zauważył, że zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynikają z uregulowań art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1373 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W pierwotnej wersji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, okres przedawnienia ustalono na 5 lat. Taki stan prawny uległ zmianie na mocy nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2003 r., a która wydłużyła okres przedawnienia do 10 lat. Natomiast z dniem 1 stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011. nr 232, poz. 1378), zmieniającego treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skrócony został okres przedawnienia składek. Zgodnie z tym przepisem, z dniem 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Tym samym ustawodawca skrócił okres przedawnienia składek z dotychczas obowiązującego okresu 10-letniego do 5 lat. Nadto, w art. 27 ust. 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców ustawodawca stwierdził, iż do przedawnienia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Tym samym wedle zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Jednocześnie wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki), zależy od tego, który z tych terminów upłynie wcześniej.
Organ dodał też, że w świetle unormowań art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Według art. 24 ust. 5a ww. ustawy bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.
Z kolei przepis art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Zdaniem DIAS, organ I instancji słusznie wskazał, że w rozważanej sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło z chwilą doręczenia B.A. upomnień, czyli z dniem 3 września 2007 r. Organ podkreślił, że zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. W związku z tym bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych należności rozpoczął się odpowiednio:
- za grudzień 2003 r. - z dniem [...] stycznia 2004 r.
- za styczeń 2004 r. - z dniem [...] lutego 2004 r.
- za luty 2004 r. - z dniem [...] marca 2004 r.
- za marzec 2004 r. - z dniem [...] kwietnia 2004 r.
W związku z tym zawieszenie biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do ww. należności z dniem 3 września 2007 r. nastąpiło przed upływem 5-letniego terminu przedawnienia. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ podniósł, że za pierwszą czynność - w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s., tj. czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, należy niewątpliwie uznać samo wystosowanie do strony upomnień przedegzekucyjnych. Wobec powyższego, w ocenie organu II instancji, przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, bowiem bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu z dniem 3 września 2007 r., wskutek doręczenia B.A. upomnień i zawieszenia to trwa nadal z uwagi na niezakończenie postępowania egzekucyjnego.
B.A. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie DIAS, w której zarzuciła mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców w zw. z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędnie przyjęcie, że zobowiązania skarżącej za okres od grudnia 2003 r. do marca 2004 r. nie uległy przedawnieniu;
- art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędnie przyjęcie, że bieg terminu przedawnienia zobowiązań skarżącej uległ zawieszeniu z dniem 3 września 2007 r., wskutek doręczenia skarżącej upomnień.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli zaskarżona decyzja lub postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie było postanowienie DIAS z dnia [...] stycznia 2021 r., którym organ utrzymał w mocy postanowienie o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów wniesionych przez B.A. w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie wymienionych wyżej tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...] października 2007 r. Na wstępie należy wskazać, że art. 1 pkt 20 i 21 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070), które to przepisy weszły w życie z dniem 30 lipca 2020 r., zmieniły brzmienie art. 33 i art. 34 u.p.e.a., które regulują podstawy zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz tryb postępowania w tej sprawie. Jednakże z uwagi na treść art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, w niniejszej sprawie zastosowanie znajdą przepisy regulujące środek zaskarżenia w postaci zarzutów na postępowanie egzekucyjne w brzmieniu sprzed nowelizacji.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca
2020 r., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
4) błąd co do osoby zobowiązanego;
5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.
W piśmie z dnia [...] marca 2020 r., inicjującym postępowanie w przedmiocie zarzutów, zobowiązana zgłosiła zarzuty na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podnosząc, że wskazane tytuły wykonawcze dotyczą zobowiązań z okresu od grudnia 2003 roku do marca 2004 roku, które uległy przedawnieniu; terminy ich płatności upływały bowiem w okresie od stycznia do kwietnia 2004 roku.
Należy zauważyć, że w chwili powstania zobowiązania obowiązywał przepis
art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualny t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 – dalej jako u.s.u.s.), zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis ten uległ zmianie i od dnia 1 stycznia 2012 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, nowelizująca między innymi u.s.u.s., stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 1 ustawy nowelizującej do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. W ustępie 2 ustawodawca wskazał, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z przypadkiem określonym właśnie w art. 27 ust. 2 ustawy nowelizującej, w świetle którego należałoby przyjąć, że należności z tytułu składek, do opłacenia których skarżąca była zobowiązana uległy przedawnieniu w 2014 roku. Jednakże art. 24 ust. 5b u.s.u.s. stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje właśnie okoliczność, czy upomnienia wystosowane przez organ egzekucyjny do skarżącej i odebrane przez nią w dniu 3 września 2007 r. (data odbioru upomnień pozostaje bezsporna) można uznać za pierwszą czynność w rozumieniu w/w przepisu, która spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 15 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z treści tego przepisu wynika, że co do zasady postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia ww. upomnienia. Upomnienie jest zatem obligatoryjnym elementem postępowania egzekucyjnego, bez którego skutecznie nie może zostać wszczęta.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym można znaleźć pogląd, z którym Sąd orzekający w niniejszej sprawie się zgadza, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio związaną z postępowaniem egzekucyjnym, jaką może być np. wystawienie tytułów wykonawczych, czy też zajęcie wynagrodzenia, czyli czynności sensu stricte egzekucyjne. Należy więc przyjąć, że wystosowane do zobowiązanego upomnienia nie mogą zostać uznane za pierwszą czynność egzekucyjną, zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Co więcej, upomnienie nie jest w ogóle czynnością egzekucyjną; jest kierowane do zobowiązanego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Upomnienie ma walor czysto informacyjny, przypomina bowiem zobowiązanemu o konieczności wykonania nałożonego na niego obowiązku oraz wskazuje na konsekwencje niewykonania obowiązku, czyli wszczęcie egzekucji administracyjnej. Innymi słowy, ma na celu zmobilizowanie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania ciążącego na nim obowiązku (wyrok WSA w Warszawie z 9 lipca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 964/20; wyrok WSA w Łodzi z 20 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 203/20; M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. IX, publ. WKP 2021). Upomnienie odnosi się wyłącznie do relacji między wierzycielem i zobowiązanym i nie jest czynnością organu egzekucyjnego skierowaną do strony postępowania egzekucyjnego. Przemysław Ostojski w artykule pt. "Instytucja upomnienia w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" stwierdził, że upomnienie do wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym można przyrównać - nie zapominając o fundamentalnych różnicach obu porządków prawnych - do wezwania do zapłaty dłużnika cywilnoprawnego stosunku zobowiązaniowego. Należy je zakwalifikować do kategorii działań faktycznych o charakterze materialno- technicznym. Nie stanowi ono sensu stricto czynności w postępowaniu egzekucyjnym, a tym bardziej nie jest środkiem egzekucyjnym. Po pierwsze jest to czynność wykonywana przez wierzyciela, a nie przez organ egzekucyjny, a po drugie cel upomnienia różni się od celu postępowania egzekucyjnego, które zmierza już bezpośrednio do przymusowego wyegzekwowania świadczenia, nie zaś do skłonienia zobowiązanego do dobrowolnego wykonania obowiązku (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Go 255/18)..
Wobec powyższego, zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że wystosowane do B.A. i odebrane przez nią dnia 3 września 2007 r. upomnienia nie stanowiły czynności w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s., która spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia, a tym samym pozwoliła na dochodzenie wierzytelności z tytułu niezapłaconych składek po upływie znacznego okresu czasu od dnia, w którym stały się wymagalne. Przypomnieć bowiem trzeba, że tytuły wykonawcze – wystawione w dniu [...] października 2007 r. – zostały doręczone skarżącej dopiero w dniu 20 marca 2020 r., a więc prawie 13 lat później.
Do rozważenia w niniejszej sprawie pozostaje jeszcze kwestia możliwości przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego z przedmiotu objętego hipoteką.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ II instancji wskazał bowiem, że w dniu [...] listopada 2004 r. wpisano hipotekę przymusową na nieruchomości B.A., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] w celu zabezpieczenia należności objętymi wskazanymi w sprawie tytułami wykonawczymi. Zgodnie z art. 109 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204) z hipoteką przymusową mamy do czynienia w sytuacji, gdy wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, na podstawie tego tytułu uzyskuje hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Celem hipoteki przymusowej jest ochrona interesów wierzyciela na wypadek, gdyby dłużnik zamierzał zbyć określoną nieruchomość z zamiarem ukrycia majątku przed wierzycielem. Hipoteka taka powstaje niezależnie od woli właściciela obciążonej nieruchomości; zależy od woli wierzyciela. Hipoteka jest instrumentem zabezpieczenia o charakterze cywilnoprawnym. W wielu przypadkach w celu ochrony interesów finansowych Skarbu Państwa i innych podmiotów publicznych ustawodawca wykorzystuje ją do zabezpieczenia należności publicznoprawnych, np. podatków czy składek na ubezpieczenia społeczne (T. Czech, Księgi wieczyste i hipoteka, publ. LexisNexis 2014). W świetle art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W swoich rozważaniach organy nie zawarły żadnych uwag co do tego, czy w niniejszej sprawie możliwe jest zastosowanie powyższego przepisu i przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec nieruchomości skarżącej objętej hipoteką i wyegzekwowanie w ten sposób wierzytelności.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że organy przeprowadziły postępowanie z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., regulujące obowiązki organów administracji publicznej w przedmiocie zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego i dokonania jego rzetelnej oceny przy poszanowaniu zasady swobody oceny dowodów. Wobec ustalenia, że organy orzekające w sprawie dopuściły się naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku.
O zwrocie kosztów sądowych, na które składa się uiszczony przez skarżącą wpis sądowy w kwocie 100 zł, orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. (punkt II wyroku).