II SA/Go 273/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wlkp.2024-09-25
NSAAdministracyjneWysokawsa
rozgraniczenie nieruchomościpostępowanie administracyjnestwierdzenie nieważnościwznowienie postępowaniaprawo geodezyjne i kartograficznekodeks postępowania administracyjnegopełnomocnikdoręczeniaczynny udział strony

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, uznając, że naruszenia proceduralne mogły stanowić podstawę do wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji.

Skarżący L. K. i J. K. domagali się stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza o rozgraniczeniu nieruchomości, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych, w tym brak zawiadomienia ich pełnomocników o czynnościach ustalenia granic. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności, uznając, że wskazane uchybienia mogły być podstawą do wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił to stanowisko, oddalając skargę, podkreślając rozróżnienie między trybem stwierdzenia nieważności a trybem wznowienia postępowania.

Sprawa dotyczyła skargi L. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza z marca 2022 r. w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Skarżący zarzucili Burmistrzowi rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 32 Prawa geodezyjnego i kartograficznego oraz art. 7, 8, 9, 10, 40 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nieprawidłowe doręczenie wezwań do stawienia się na gruncie i pominięcie ich pełnomocników w czynnościach ustalenia granic. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że wskazane naruszenia, choć mogły mieć miejsce, stanowią podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), a nie do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), podkreślając zasadę niekonkurencyjności tych trybów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym i oddalił skargę. Sąd potwierdził, że doszło do naruszenia art. 40 § 2 k.p.a. poprzez niezawiadomienie pełnomocników skarżących o terminie czynności ustalenia granic, co jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu. Jednakże, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, takie uchybienia proceduralne, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, kwalifikują się do wznowienia postępowania, a nie do stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd podkreślił, że tryb stwierdzenia nieważności dotyczy wad tkwiących w samej decyzji, które powodują jej nieważność z mocy prawa, podczas gdy wznowienie postępowania dotyczy wadliwości samego postępowania, które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany decyzji. W związku z tym, Kolegium prawidłowo zinterpretowało przepisy, odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Naruszenie przepisów postępowania, takie jak pominięcie pełnomocnika strony, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, a nie do stwierdzenia nieważności decyzji.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił rozróżnienie między trybem stwierdzenia nieważności (art. 156 k.p.a.), który dotyczy wad tkwiących w samej decyzji, a trybem wznowienia postępowania (art. 145 k.p.a.), który dotyczy wadliwości samego postępowania. Pominięcie pełnomocnika jest wadą postępowania, która może prowadzić do wznowienia, ale nie do stwierdzenia nieważności decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Rażące naruszenie prawa jako podstawa stwierdzenia nieważności decyzji musi być oczywiste i wynikać z prostego zestawienia treści przepisu z rozstrzygnięciem.

u.p.g.i.k. art. 32 § 1

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Wezwanie do stawienia się na gruncie doręcza się stronom za zwrotnym poświadczeniem odbioru, nie później niż 7 dni przed wyznaczonym terminem.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

Pomocnicze

k.p.a. art. 145 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Brak udziału strony (lub jej pełnomocnika) w postępowaniu bez jej winy jest podstawą do wznowienia postępowania.

k.p.a. art. 40 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

W przypadku ustanowienia pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi.

u.p.g.i.k. art. 33 § 1

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Wójt wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli strony nie zawarły ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie dowodów lub zgodnego oświadczenia stron.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania, polegające na pominięciu pełnomocnika strony w czynnościach ustalenia granic, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, a nie do stwierdzenia nieważności decyzji.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżących dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 8, 9, 10, 40 k.p.a., art. 32 u.p.g.i.k.) powinny skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji Burmistrza.

Godne uwagi sformułowania

pominięcie pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony zasada niekonkurencyjności trybu stwierdzenia nieważności i wznowienia postępowania wady postępowania nie mogą być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji

Skład orzekający

Grażyna Staniszewska

sprawozdawca

Krzysztof Dziedzic

członek

Krzysztof Rogalski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Rozróżnienie między trybem stwierdzenia nieważności a trybem wznowienia postępowania w kontekście wad proceduralnych, zwłaszcza w sprawach dotyczących doręczeń i udziału pełnomocnika."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowań administracyjnych w zakresie doręczeń i reprezentacji, a także interpretacji przepisów k.p.a. i Prawa geodezyjnego i kartograficznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje kluczowe rozróżnienie między dwoma trybami nadzwyczajnymi weryfikacji decyzji administracyjnych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Kiedy błąd proceduralny prowadzi do wznowienia, a nie nieważności decyzji? Kluczowe rozróżnienie w prawie administracyjnym.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Go 273/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-09-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska /sprawozdawca/
Krzysztof Dziedzic
Krzysztof Rogalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 40, art. 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 1990
art. 32
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi L. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Gorzów Wlkp., dnia 25 września 2024 r. Sygn. akt II SA/Go 273/24 Zarządzenie 1. Odpis sentencji wyroku doręczyć: - pełnomocnikowi skarżących (bez pouczeń), - organowi i uczestnikom postępowania wraz z pouczeniem o terminie i sposobie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej. 2. Zgodnie z art. 139 § 5 p.p.s.a. udostępnić wyrok niezwłocznie w sekretariacie Sądu przez okres 14 dni. 3. Akta przedłożyć z wpływem lub po bezskutecznym upływie 35 dni od dnia doręczenia odpisu sentencji wyroku. S. WSA Grażyna Staniszewska
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu wniosku L. K. i J. K. na podstawie art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zm., dalej jako - kpa); odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia [...].03.2022 r., znak [...] wydanej w sprawie rozgraniczenia nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym [...], gm. [...] oznaczonej nr ewidencyjnym działki [...]. dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], której właścicielami są L. K. i J. K. z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr ewidencyjnym [...]. dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], której właścicielami są B. J. i M. J.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...].03.2022 r. znak [...], Burmistrz [...] orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym [...], gm. [...] oznaczonej nr ewidencyjnym działki [...] dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], której właścicielami są L. K. i J. K. z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr ewidencyjnym [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], której właścicielami są B. J. i M. J. W uzasadnieniu tej decyzji Burmistrz [...] podał, że w dniu [...].02.2021 r. L. K. i J. K. zwrócili się do organu o rozgraniczenie w.w. nieruchomości. Jako strony postępowania uznano właścicieli nieruchomości rozgraniczanych oznaczonych numerami [...] i [...] tj. L. K. i J. K., B. J. i M. J. oraz właścicieli działek sąsiednich, które w swoich granicach posiadają po jednym punkcie granicznym z nieruchomościami będącymi przedmiotem rozgraniczenia. Odnośnie stanu prawnego granic działek o nr [...] i [...] obręb [...] ustalono, że w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej znajduje się pięć operatów technicznych dotyczących pomiarów granic tych działek. W dniu [...].04.2021 r. Burmistrz [...] wszczął postępowanie rozgraniczeniowe dla przedmiotowych nieruchomości. Do przeprowadzenia czynności rozgraniczeniowych został wyznaczony uprawniony geodeta, który zgłosił prace geodezyjną w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...] pod numerem [...] oraz przeprowadził analizę materiałów źródłowych. Czynności z ustalenia przebiegu granic pomiędzy nieruchomościami o nr [...] i [...] zostały podjęte w dniu [...].11.2021 r. Rozgraniczenie nieruchomości zostało przeprowadzone na podstawie dokumentów określających położenie punktów granicznych i przebiegu granic nieruchomości tj. op. [...] dotyczący podziału działki numer [...] na gruncie wraz z dokumentami pomiarowymi, obliczeniowymi i opisowymi. Punkty graniczne [...],[...] stanowią słupki betonowe jako znak naziemny oraz butelka jako znak podziemny, punkty [...],[...] stanowią znaki farbą na budynku. Protokół graniczny wraz ze szkicem został sporządzony przez upoważnionego geodetę i przekazany dla Burmistrza [...] w dniu [...].12.2021 r. Z protokołu wynika, że wnioskodawca J. K. opuścił miejsce ustalenia granic bez podania przyczyny jeszcze przed zakończeniem ustalenia granic. L. K. złożyła do protokołu wniosek o wyznaczenie nowego terminu, w związku z brakiem zawiadomienia A. K. i E. N. jako pełnomocników jej i męża oraz odmówiła podpisania protokołu. B. J. również odmówiła podpisania protokołu. W dniu [...].01.2022 r. L. i J. K. wraz z pełnomocnikiem E. N. stawili się w Urzędzie Miejskim w [...] celem wglądu w akta sprawy oraz wnioskiem o kopie pism z postępowania. Żadna z pozostałych stron nie wypowiedziała się pisemnie co do zebranych dowodów i materiałów. Organ wskazał, że celem postępowania rozgraniczeniowego nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych, czy też ustalanie w ten sposób powierzchni rozgraniczanych nieruchomości, bądź tworzenie nieruchomości o całkiem nowych granicach, których przebieg nie wynika ze znajdujących się w państwowym zasobie geodezyjnym dokumentów. Celem postępowania rozgraniczeniowego jest wyłącznie ustalenie przebiegu istniejących granic pomiędzy nieruchomościami (wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3928/18). Ponadto podczas prowadzonego postępowania żadna ze stron nie przedstawiła dowodu na inny przebieg granic, niż ten odtworzony i wskazany.
Pismem z dnia [...].05.2023 r. L. K. i J. K., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, powołując się na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia [...].03.2022 r. znak [...] w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Przedmiotowej decyzji skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a mianowicie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo Geodezyjne i Kartograficzne, art. 7 k.p.a.. art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 40 § 2 k.p.a. polegającego na nie wezwaniu przez uprawnionego geodetę pełnomocników wnioskodawców do stawienia się celem ustalenia granic w terminach wyznaczonych nadzień [...].10.2021 r. i nadzień [...].11. 2021 r. i jej przeprowadzeniu bez udziału tych pełnomocników co oznacza, że doszło do rażącego naruszenia nie tylko zasad postępowania administracyjnego, ale i rażącego naruszenia prawa skutkującego uniemożliwieniem stronom obrony swojego interesu prawnego w sprawie o rozgraniczenie przedmiotowych nieruchomości
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji służy usuwaniu z obrotu prawnego decyzji administracyjnych obarczonych szczególnie ciężkimi wadami. Wady decyzji wylicza wyczerpująco art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa., przy czym wady te muszą tkwić w samej decyzji, a ich występowanie powoduje, że z mocy decyzji powstaje albo stosunek prawny ułomny, albo w ogóle się on nie nawiązuje. Stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc) od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą (jest to konsekwencja przyjęcia konstrukcji nieważności względnej). Dla oceny decyzji nie są istotne przepisy prawa materialnego z daty stwierdzenia nieważności, lecz przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji. Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Jeśli chodzi o przesłankę rażącego naruszenia prawa wyrażoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że nie każde naruszenie prawa będzie skutkowało koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji. Za rażąco naruszające prawo należy uznać takie rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, które pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią normy prawnej będącej podstawą rozstrzygnięcia albo gdy w wyniku wydania decyzji powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania w praworządnym państwie. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, godzącą w zasadę trwałości decyzji administracyjnych, zatem zaistnienie przesłanki, powodującej stwierdzenie nieważności, musi być oczywiste. Odnosząc tę oczywistość do przesłanki rażącego naruszenia prawa Kolegium wskazało, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa, i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego, chodzi przy tym o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Nie każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa musi być przy tym uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Ocenie organu, a następnie sądu administracyjnego, podlega zatem to, czy do naruszenia prawa kwestionowaną decyzją doszło, a jeśli tak, czy można mówić o rażącym naruszeniu prawa, czy też jest to wprawdzie naruszenie prawa, lecz nie mające w istocie charakteru rażącego, gdyż da się pogodzić z porządkiem prawnym. Kolegium zaznaczyło, że przedmiotem rozważań nie jest ocena merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości lecz kwestie dotyczące zaistnienia, bądź nie, podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w tym przedmiocie. Zauważyć bowiem należy, że postępowanie nieważnościowe nie jest kolejną instancją, nie jest postępowaniem, w toku którego bada się sprawę merytorycznie, a rozstrzyga o ewentualnych wadach decyzji kontrolowanej. Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm., dalej jako - jako u.p.g.i k.) wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) przeprowadzają rozgraniczenie nieruchomości z urzędu lub na wniosek strony (art. 30 ust. 1 u.p.g.i.k.). Postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości przeprowadza się z urzędu przy scaleniu gruntów, a także jeżeli jest brak wniosku strony, a potrzeby gospodarki narodowej lub interes społeczny uzasadniają przeprowadzenie rozgraniczenia (art. 30 ust. 2 u.p.g.i.k.). Postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie scalenia gruntów zastępuje postanowienie o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości (art. 30 ust. 3 u.p.g.i.k.). Na postanowienie o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości nie służy zażalenie (art. 30 ust. 4 u.p.g.i.k.).- Zgodnie z art. 31 ust. 1 u.p.g.i.k. czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (art. 31 ust. 2 u.p.g.i.k.). Jeżeli jest brak danych, o których mowa w ust. 2, lub są one niewystarczające albo sprzeczne, ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy (art. 31 ust. 3 u.p.g.i.k.). W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej (art. 31 ust. 4 u.p.g.i.k.). Stosownie natomiast do art. 32 ust. 1 u.p.g.i.k. wezwanie do stawienia się na gruncie doręcza się stronom za zwrotnym poświadczeniem odbioru, nie później niż 7 dni przed wyznaczonym terminem. W wezwaniu należy poinformować strony o skutkach niestawiennictwa (art. 32 ust. 2 u.p.g.i.k.). Nieusprawiedliwione niestawiennictwo stron nie wstrzymuje czynności geodety (art. 32 ust. 3 u.p.g.i.k.). W razie usprawiedliwionego niestawiennictwa strony, geodeta wstrzymuje czynności do czasu ustania przeszkody lub wyznaczenia pełnomocnika - nie dłużej jednak niż na okres jednego miesiąca (art. 32 ust. 4 u.p.g.i.k.). Z kolei zgodnie z art. 32 ust. 5 u.p.g.i.k. z czynności ustalenia przebiegu granic sporządza się protokół graniczny lub akt ugody. Natomiast zgodnie z art. 33 ust. 1 u.p.g.i.k., wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Kolegium wyjaśniło, że jeżeli zebrane przez geodetę dowody w ramach wywiadu terenowego oraz analizy dotychczasowych dokumentów opisujących stan ewidencyjny i stan prawny nieruchomości są wystarczające do ustalenia przebiegu granicy, to nawet gdy strony postępowania rozgraniczeniowego nie zgadzają się z ustaleniami geodety, wynik jego pracy jest podstawą do wydania decyzji o rozgraniczeniu. Decyzja ta służy rozstrzygnięciu o przebiegu granicy nieruchomości, jaki wynika ze zgromadzonych dowodów. W takiej sytuacji do wydania decyzji zgoda stron nie jest potrzebna. Celem decyzji bowiem nie jest rozstrzygnięcie ewentualnego sporu granicznego, tylko wykazanie, jaki przebieg granicy nieruchomości wynika z ustaleń geodety. Ewentualne podważenie ustaleń i czynności geodety mogłoby nastąpić wyłącznie w toku postępowania przed sądem powszechnym, w wyniku przekazania sprawy rozgraniczenia temu sądowi zgodnie z właściwością. Należy bowiem mieć na względzie, że sprawa rozgraniczeniowa z istoty prawnej jest sprawą cywilną, gdyż dotyczy ściśle sfery prawa własności. Ustawodawca sprawę rozgraniczenia nieruchomości w pierwszym etapie poddał kognicji organu administracji publicznej. Rozstrzygnięcie administracyjne stanowi prejudykat, otwierający drogę postępowania przed sądem cywilnym. Wyrażone przepisami art. 33 ust. 1 i ust. 3 p.g.i.k. odstępstwo oznacza, że po wydaniu decyzji o rozgraniczeniu przez właściwy organ, kwestia merytorycznej poprawności ustaleń przebiegu granicy, nie podlega już kontroli organów administracji publicznej w toku instancji. W aktach sprawy znajdują się wezwania z dnia [...].10.2021 r. kierowane do stron postępowania przez uprawnionego geodetę, do stawienia się w dniu [...].10.202Ir. przy działce nr ewid. [...] w sprawie ustalenia przebiegu granic nieruchomości oznaczonych w ewidencji jako działki [...]. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż powyższe wezwania zostały skierowane bezpośrednio do wnioskodawców tj. L. K. i J. K. W aktach sprawy znajdują się kolejne wezwania z dnia [...].10.2021 r. kierowane do stron postępowania przez uprawnionego geodetę, do stawienia się w dniu [...].11.2021 r. przy działce nr ewid. [...] w sprawie ustalenia przebiegu granic nieruchomości oznaczonych w ewidencji jako działki [...],[...],[...],[...]. Z akt sprawy wynika, że powyższe wezwania zostały również skierowane bezpośrednio do wnioskodawców tj. L. K. i J. K. i zostały odebrane przez nich w dniu [...].20.2021 r. Z protokołu granicznego z dnia [...].11.2021 r. wynika m.in., że podjęto w nowo wyznaczonym terminie czynności ustalenia przebiegu granic pomiędzy nieruchomością stanowiąca własność J. K. i L. K. oznaczoną jako działka nr [...], a nieruchomościami oznaczonymi nr ewid [...]. Z protokołu wynika również, że czynności ustalenia przebiegu prac dokonał uprawniony geodeta, a jako strony zainteresowane ustaleniem przebiegu granic stawili się m.in. J. K., L. K., B. J., R. Z., T. J., J. H., J. H., A. T.. R. P. E. L. J. B. J. S., B. S. Z protokołu wynika także, że L. K. złożyła wniosek o wyznaczenie nowego terminu podając, że o czynności tej nie zostali powiadomieni jej pełnomocnicy w osobach adw. A. M. K. i E. N. Z treści protokołu wynika, że w trakcie prac polowych odszukano stabilizację punktu [...]. wykonano pomiar budynku oraz treści koniecznych do przeprowadzenia rozgraniczenia, a następnie przedstawiono przebieg granicy na odcinkach oznaczonych na szkicu granicznym w następujący sposób: linia prosta wyznaczona przez punkty [...] ustalono na podstawie wznowionych znaków granicznych operatu [...] pomiędzy punktami. W protokole znajduje się informacja, że J. H., J. K., E. L.,, B. S. - opuścili miejsce ustalania granic bez podania przyczyny przed zakończeniem czynności, natomiast L. K. i B. J. odmówiły jego podpinania. Po przekazaniu przez geodetę protokołu granicznego, Burmistrz [...] skierował do stron zawiadomienie o zakończeniu postępowania. Ww. pismo zostało odebrane przez E. N. - pełnomocnika L. K. i J. K. Wskazaną powyżej decyzją z dnia [...].03.2022 r., znak [...] Burmistrz [...] orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym [...], gm. [...], oznaczonej nr ewidencyjnym działki [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], której właścicielami są L. i J. K. z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr ewidencyjnym [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...]. Wspólna granica pomiędzy działką [...], a działką [...] została ustalona zgodnie z § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości, na podstawie dokumentów określających położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości, tj. - operatu technicznego [...] dotyczącego podziału działki nr [...] na gruncie, wraz z dokumentami pomiarowymi, obliczeniowymi i opisowymi. Punkty graniczne [...] stanowią słupki betonowe jako znak naziemny oraz butelka jako znak podziemny, punkty [...] stanowią znaki farbą na budynku. Powyższa decyzja została skierowano do stron postępowania, w tym do E. N. - pełnomocnika L. K. i J. K., jak również do samych wnioskodawców. Kolegium wskazało, że podniesione we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia [...].03.2022 r., znak [...], zarzuty dotyczą naruszenia przepisów postępowania w zakresie prawidłowego doręczenia przez organ wezwania do stawienia się na gruncie, tj. pominięcia pełnomocników L. K. i J. K. Przepis art. 32 p.g.i.k.. regulujący kwestię wezwania do stawienia się na gruncie stanowi, że wezwanie do stawienia się na gruncie doręcza się stronom za zwrotnym poświadczeniem odbioru, nie później niż 7 dni przed wyznaczonym terminem (ust. 1). W wezwaniu należy poinformować strony o skutkach niestawiennictwa (ust. 2). Nieusprawiedliwione niestawiennictwo stron nie wstrzymuje czynności geodety (ust. 3). Zdaniem Kolegium naruszenie polegające na pominięciu przez organ administracji pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym i może stanowić j podstawę do wznowienia postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalone jest stanowisko zapoczątkowane wyrokiem NSA z dnia 10 lutego 1987 r. (sygn. akt SA/Wr 875/86, ONSA 1987/1, poz. 13), w którym przyjęto, że pominięcie w toku postępowania pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony i uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (tak też NSA w wyrokach z dnia: 16 czerwca 1998 r., sygn. akt III SA 1597/96, LEX nr 35482; 8 października i 2015 r., sygn. akt II OSK 338/14. LEX nr 2002661; a także w wyroku WSA w Krakowie z 13 sierpnia 2018 r., sygn. akt 111 SA/Kr 392/18. LEX nr 2540515). W niniejszej sprawie z akt sprawy wynika, że wezwania do stawienia się w celu ustalenia granic nie były kierowane do pełnomocników skarżących, jednak okoliczności te nie mają wpływu na wynik postępowania prowadzonego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, bowiem nie stanowią przesłanki rażącego naruszenia prawa, wyrażonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., dającego podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, a jedynie wypełniają przesłanki dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a.). Przesłanki te nie dają podstaw do stosowania trybu stwierdzenia nieważności decyzji. Podstawy stwierdzenia nieważności decyzji enumeratywnie wylicza art. 156 § 1 k.p.a. Wyliczenie to jest zamknięte i nie daje podstaw do rozszerzania na inne rodzaje naruszenia przepisów prawa. W myśl przepisów u.p.g.i.k., w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym ustalenie przebiegu granicy następuje albo w wyniku zawarcia ugody pomiędzy stronami, mającej moc ugody sądowej (art. 31 ust. 4), albo też w drodze decyzji o rozgraniczeniu, opartej na przepisie art. 33 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zabranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Przepis ust. 2 tego artykułu przewiduje, że strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać w terminie 14 dni od doręczenia jej decyzji w tej sprawie przekazania sprawy sądowi (powszechnemu). Taka regulacja oznacza odstępstwo od statuowanej art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności, w myśl której sprawa administracyjna może być rozpoznana merytorycznie dwukrotnie - przez organ I instancji i przez organ odwoławczy. Wyrażone przepisami art. 33 ust. 1 i 3 u.p.g.i.k. odstępstwo oznacza, że po wydaniu decyzji o rozgraniczeniu przez właściwy organ kwestia merytorycznej poprawności ustaleń przebiegu granicy, nie podlega już kontroli organów administracji publicznej w toku instancji. Kontrolę taką może już przeprowadzić tylko sąd powszechny po przekazaniu mu sprawy w następstwie zgłoszenia przez stronę w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, wniosku określonego przepisem art. 33 ust. 3 ustawy. Od wydanej zatem w postępowaniu rozgraniczeniowym decyzji opartej na przepisie u.p.g.i.k. nie służy odwołanie do organu II instancji, natomiast stronom służy prawo do skorzystania z tzw. nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, a więc m.in. z trybu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji lub o wznowienie postępowania. Poszczególne tryby nadzwyczajnego postępowania administracyjnego mają na celu usunięcie określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Jest to tzw. zasada niekonkurencyjności. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stanowiącą możliwość ponownego rozpoznania i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy już zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w których ona zapadła, było dotknięte co najmniej jedną z kwalifikowanych wadliwości postępowania wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a., (ew. w przypadku określonym w art. art. 145a k.p.a.). Zgodnie z aft. 145 § l pkt 4 k.p.a. jedną z podstaw wznowienia postępowania stanowi brak udziału strony, bez jej winy, w postępowaniu. Jednakże w myśl art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 następuje tylko na żądanie strony. W świetle powyższego zgłoszony przez strony zarzut wykracza poza przedmiot postępowania o stwierdzenie nieważności zakończonego zaskarżoną decyzją. Kolegium ponowie zauważyło, że w literaturze i orzecznictwie przyjmuje się dominuje paradygmat niekonkurencyjności obu trybów - wznowienia i stwierdzenia nieważności. Stąd przyjmuje się, że okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania nie mogą jednocześnie stanowić podstaw do żądania stwierdzenia nieważności decyzji. Dlatego też np. w wyroku NSA z dnia 19 września 2013 r. (sygn. akt II OSK 533/12, LEX nr 1408542) trafnie stwierdzono, że okoliczność stanowiąca podstawę wznowienia postępowania nie jest jednocześnie okolicznością skutkującą stwierdzeniem nieważności decyzji. Podobnie Sąd Naczelny w wyroku z 24 lipca 2018 r. (sygn. akt II OSK 2132/16, LEX nr 2531085) skonstatował, że "Żadna z przesłanek wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 - 8 k.p.a. nie może jednocześnie skutkować nieważnością postępowania". Podsumowując powyższe rozważania, w przekonaniu Kolegium, nie można uznać, iż ww. decyzja Burmistrza [...] została podjęta z rażącym naruszeniem prawa o jakim mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stwierdzić zatem trzeba, że z analizy akt sprawy wynika, iż decyzja z dnia [...].03.2022 r., znak [...]. została wydana przez właściwy organ, została skierowana do właściwej strony postępowania, opierała się na istniejącej podstawie prawnej - art. 33 ust. 1 w zw. art. 29, art. 30 ust. 1 i art. 32 ust. 5 u.p.g.i.k., przy jej wydaniu nie doszło do rażącego naruszenia prawa, nadawała się do wykonania, a jej wykonalność nie powodowała czynu zagrożonego karą, nie zawierała także wad powodujących jej nieważność z mocy prawa.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. znak [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2022 r. znak [...], L. K. i J. K., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili mające istotny wpływ na wynik sprawy rażące naruszenie przepisów postępowania:
- art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i 3, art. 79 § 1 i § 2, 81 k.p.a. poprzez niezapewnienie pełnomocnikom skarżących, a w rezultacie samym skarżącym, czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w szczególności przez pozbawienie strony skarżącej prawa do wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
- art. 79a k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie przez organy obu instancji - organ nie wskazał skarżącym niespełnionych przesłanek do wydania decyzji zgodnej z ich żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji, w szczególności nie wskazał skarżącym na możliwość przedłożenia lub naprowadzenia dowodów na okoliczności podnoszone we wniosku.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że pominięcie pełnomocnika w skutkach prawnych jest równoznaczne z pominięciem strony oznacza to, że w niniejszej sprawie zachodzi naruszenie przepisów: art. 32 ust. 1 u.p.g.i.k., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 40 § 2 k.p.a.
W postępowaniach o rozgraniczenie nieruchomości takich jak w niniejszej sprawie stosuje się art. 31 ust. 1 u.p.g.k., zgodnie z którym czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Natomiast art. 32 ust. 1 cyt. ustawy stanowi, że wezwanie do stawienia się na gruncie doręcza się stronom za zwrotnym poświadczeniem odbioru, nie później niż 7 dni przed wyznaczonym terminem. Niestety, w sprawie skarżących przepisy te nie zostały zastosowane na etapie wykonywania przez geodetę najważniejszych czynności rozgraniczeniowych, co świadczy o tym, że zostały naruszone zarówno zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), ale i zasada zaufania obywateli do organów (art. 8 k.p.a.).
Natomiast z treści pkt 15 protokołu granicznego sporządzonego przez geodetę w dniu [...].11.2021 r. wynika, że L. K. oświadczyła do tego protokołu, że nie zostali powiadomieni o tym terminie jej pełnomocnicy. Geodeta w pkt 15 protokołu złożył dodatkowe uwagi, że pełnomocnicy "nie są oni wskazani w postanowieniu wszczynającym rozgraniczenie, nie ma również informacji, że L. K. działa poprzez swojego pełnomocnika lub pełnomocników. Dodatkowo L. K. nie podała adresu doręczeń dla swoich pełnomocników". Nadto, w pkt 9.2 tego protokołu znajduje się wniosek L. K. o wyznaczenie nowego terminu, ponieważ nie zostali powiadomieni pełnomocnicy w osobach adw. A. K. i E. N. Geodeta przeprowadził czynności ustalenia granic z pominięciem tego wniosku nie podejmując jakichkolwiek kroków, ażeby wyjaśnić kwestię reprezentacji wnioskodawców.
Wnioskodawcy zauważyli, że z akt sprawy wynika, iż w toku postępowania dokumenty były doręczone ich pełnomocnikom co oznacza, że Geodeta już z treści tych pism posiadał wiedzę, że wnioskodawcy w tym postępowaniu są reprezentowani przez pełnomocników. Od chwili ustanowienia pełnomocnika strona działa za jego pośrednictwem z pełnym skutkiem prawnym, a wobec tego również wszystkie pisma doręcza się pełnomocnikowi, a nie stronie (art. 40 § 2 k.p.a.) Przepis art. 40 § 2 k.p.a. nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w Kodeksie Postępowania Administracyjnego zasadą oficjalności doręczeń i obarcza organy administracji prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień), pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie (por. m.in. postanowienie Sąd Najwyższego z dnia 9 września 1993 r., III ARN 45/93). Wskazany przepis pełni funkcje gwarancyjną dla ochrony interesów strony, która mając ustanowionego pełnomocnika i dokonując przez niego czynności procesowych, nie może ponosić ujemnych konsekwencji prawnych z powodu braku wezwania do stawienia się na spornej nieruchomości w celu ustalenia granic ustanowionemu pełnomocnikowi. Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika powinien mieć on zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona, a pominięcie pełnomocnika w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym, wywołuje te same skutki prawne.
Skarżący podnieśli, że nie zgadzają się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i odwołują się do uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2022 r. sygn. II SA/Po 715/21. Dalej wskazali, że jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) Zgodnie z tą zasadą strona może realizować wiele uprawnień procesowych wynikających choćby z art. 78 § 1 k.p.a. i 79 k.p.a., jak również ma prawo do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 81 k.p.a.). Zdaniem skarżących powyższe naruszenia procedury administracyjnej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżący zarzucili ponadto, że organy administracji w dotychczasowym toku postępowania, nie zastosowały się do zasady wynikającej z art. 79a k.p.a. W przedmiotowej sprawie powyższa zasada została naruszona już na etapie postępowania administracyjnego prowadzonego przez Burmistrza [...], nie wyłączając postępowania dowodowego z udziałem geodety.
Reasumując, o ile by przyjąć za zasadną tezę Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że w przedmiotowej sprawie brak czynnego udziału strony skarżącej (art. 10 § 1 k.p.a.) wypełnia jedynie przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., o tyle nie można się zgodzić z tym, iż naruszenie wyżej wskazanych zasad, w szczególności nie umożliwienie stronie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów (i to w sytuacji, gdy była ona pozbawiona możliwości uczestniczenia w czynnościach geodety) i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz złożenia wniosków nie stanowi rażącego naruszenia prawa mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie organu odmawiającego stwierdzenia nieważności decyzji. W rezultacie zaskarżona decyzja winna zostać uchylona.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako - "p.p.s.a.") sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2022 r. o rozgraniczeniu nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym [...], gm. [...] oznaczonej nr ewidencyjnym działki [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], której właścicielami są L. K. i J. K. z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr ewidencyjnym [...]. dla której prowadzona jest księga wieczysta [...], której właścicielami są B. J. i M. J.
Zaskarżona decyzja została wydana w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie stwierdzenia nieważności przewidzianym w art. 156 § 1 k.p.a. W związku z powyższym przypomnieć należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie to jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych określonej w art. 16 § 1 k.p.a. Celem tego postępowania nie jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, lecz jej weryfikacja polegająca na badaniu, czy w dacie jej podjęcia była ona dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a., przy czym podstawę do zastosowania tego przepisu stanowi jedynie istnienie wady tkwiącej w samej decyzji. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że art. 156 § 1 k.p.a. powinien być interpretowany ściśle i niedopuszczalne jest odwoływanie się do innych, nie wymienionych w tym przepisie przesłanek.
W świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie każde naruszenie prawa może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. O rażącym naruszeniu prawa, jako przesłance stwierdzenia nieważności decyzji, można mówić tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Zauważyć również trzeba, że postępowanie nadzorcze prowadzone na podstawie art. 156 - 158 k.p.a. podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.
Jak już wskazano wyżej, przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone zostały w art. 156 § 1 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Wyeliminowanie decyzji we wskazanym trybie może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter zawężający.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zgodnie z art. 32 ust. 1- 5 u.p.g.i.k. wezwanie do stawienia się na gruncie doręcza się stronom za zwrotnym poświadczeniem odbioru, nie później niż 7 dni przed wyznaczonym terminem (ust. 1). W wezwaniu należy poinformować strony o skutkach niestawiennictwa (ust. 2.). Nieusprawiedliwione niestawiennictwo stron nie wstrzymuje czynności geodety (ust. 3.). W razie usprawiedliwionego niestawiennictwa strony, geodeta wstrzymuje czynności do czasu ustania przeszkody lub wyznaczenia pełnomocnika - nie dłużej jednak niż na okres jednego miesiąca (ust. 4). Z czynności ustalenia przebiegu granic sporządza się protokół graniczny lub akt ugody (ust. 5).
W myśl art. art. 40 § 1 i § 2 kpa pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi (§ 1). Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Strona może wskazać takiego pełnomocnika. (§ 2).
Z przytoczonego powyżej przepisu art. 32 ust. 1 u.p.g.i.k. wynika jednoznacznie, że strony postępowania powinny być zawiadomione o terminie wykonywania czynności ustalania przebiegu granic na gruncie. W przypadku ustanowienia przez stronę pełnomocnika, na zasadzie art. 40 kpa, o terminie i miejscu powyższej czynności powinien być zawiadomiony pełnomocnik strony. W badanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący w toku postępowania dotyczącego ustalenia granic pomiędzy w.w. nieruchomościami ustanowili pełnomocników w osobach adwokat A. K. i E. N. Pełnomocnictwa udzielone wymienionym osobom obejmowały reprezentację skarżących w postępowaniu, nadto złożone zostały przed przeprowadzeniem czynności procesowych w dniu [...] października 2021 r. W sprawie nie jest również kwestionowana okoliczność, że o czynnościach ustalania przebiegu granic na gruncie wyznaczonych przez geodetę na dzień [...] października 2021 r. i na dzień [...] listopada 2021 r. zawiadomieni zostali A. K. i J. K., natomiast nie został zawiadomiony żaden z ich pełnomocników.
Z powyższych ustaleń, które są bezsporne, wynika że w toku postępowania zakończonego decyzją Burmistrza [...] z dnia [...].03.2022 r., znak [...] wydanej w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, doszło do naruszenia procedury administracyjnej. Wskazać bowiem należy, że z momentem ustanowienia pełnomocnika strona uzyskuje uprawnienia do występowania przed organem za jego pośrednictwem bądź też łącznie z nim, organ administracji państwowej natomiast staje przed obowiązkiem prowadzenia postępowania przede wszystkim z udziałem tego pełnomocnika. Konieczność ta wynika wprost z art. 40 § 2 k.p.a., który ustala, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika organ administracji państwowej pisma doręcza temu pełnomocnikowi. Przepis ten nie przewiduje żadnych modyfikacji tej zasady. Należy wobec tego wnioskować, że w razie ustanowienia pełnomocnika brak jest podstaw prawnych do kierowania pism bezpośrednio do strony postępowania administracyjnego. Skoro więc w niniejszej sprawie strona była powiadomiona o terminie czynności procesowej, a pełnomocnik o tym terminie nie został powiadomiony, nastąpiło naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. Z tego wynikają takie konsekwencje, że jeżeli strona powinna o czynnościach organu dowiadywać się przez pełnomocnika, albowiem inna forma w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego nie jest przewidziana, to pominięcie tego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym musi być traktowane i jest równoznaczne z pominięciem strony. Bez znaczenia prawnego zatem będzie fakt osobistego udziału strony w toczącym się postępowaniu, jeżeli nie może ona korzystać z pomocy swego pełnomocnika. W piśmiennictwie wskazuje się, że doręczenie pisma tylko stronie, jeśli ustanowiła ona pełnomocnika, jest bezskuteczne (J. Borkowski, str. 247-248 nb 3, 4; H. Knysiak - Molczyk w. H. Knysiak - Molczyk, A. Mudrecki "Czynności procesowe zawodowego pełnomocnika w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych" LexisNexis 2011).
W postanowieniu z dnia 9 grudnia 1993 r. sygn. akt III ARN 63/93 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, zgodnie z którym przepis art. 40 § 2 k.p.a. nie dopuszcza żadnych wyjątków i zobowiązuje organy administracyjne prowadzące postępowanie do doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień) pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika powinien on mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona, a pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje te same skutki prawne. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie sądowym.
W konsekwencji należy przyjąć, że skoro pominięcie pełnomocnika w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje takie same skutki prawne, to właśnie przed takimi skutkami takiego niezawinionego przez stronę pozbawienia jej możliwości udziału w postępowaniu, chroni art. 145 § 1 pkt 4 kpa, dopuszczając wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją lub postanowieniem (por. wyrok NSA sygn. akt II OSK 338/14).
W związku z powyższym stwierdzić należy, że przeprowadzona przez Kolegium wykładnia mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa jest prawidłowa. Słusznie stwierdziło Kolegium, że omawiane naruszenie przepisów prawa do jakiego doszło w postępowaniu zakończonym w.w. decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2022 r. podlega badaniu i analizie w postępowaniu wznowieniowym prowadzonym na podstawie art. 145 i nast. kpa, a nie w trybie postępowania nieważnościowego. Zgodnie ze wcześniejszymi uwagami stwierdzone uchybienie wyczerpuje przesłankę wznowienia
z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Wskazany przepis stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Ponownie trzeba zauważyć, że obydwa tryby nadzwyczajne weryfikacji decyzji ostatecznej (czyli tryb nieważnościowy i tryb wznowieniowy) nie są wobec siebie konkurencyjne. Odmienność pomiędzy nimi wynika z faktu, że innego rodzaju wady prawne są przedmiotem badania w poszczególnych trybach nadzwyczajnych oraz inne są skutki prawne eliminacji decyzji ostatecznej w wyniku przeprowadzenia poszczególnych trybów. Jak już wyżej zauważono tryb o którym mowa w art. 156 § 1 kpa dotyczy wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., które tkwią w samej decyzji lub postanowieniu, w wyniku których następuje ich nieważność, i których skutki - na mocy nowego aktu stwierdzającego tę nieważność - nie są uznawane przez prawo. Natomiast tryb wznowieniowy odnosi się do wad określonych w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 i art. 145b § 1 k.p.a., które są istotnymi wadami postępowania, które mogły mieć wpływ na decyzję administracyjną lub postanowienie, co oznacza, że wady te mogą spowodować jedynie wzruszalność decyzji lub postanowienia i dlatego też właśnie wznowienie postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy w celu sprawdzenia, czy dana wada postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia, co powoduje, że skutki prawne decyzji wzruszalnych są uznane przez prawo, a nowym aktem pozbawia się jedynie zdolności ich wywoływania w przyszłości (zob. M. Jaśkowska, (w:) Komentarz aktualizowany do postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024, t. 1 - 3 do art. 145; zob. również uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2012 r., w sprawie I OPS 2/12). Z tego też względu nie jest możliwe w postępowaniu nieważnościowym rozpatrywanie i uwzględnienie przesłanki stanowiącej podstawę wznowienia postępowania administracyjnego.
Dodać należy, że jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ dokonał analizy inkryminowanej decyzji pod kątem istnienia wszystkich wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa i nie stwierdził podstaw do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Organ stwierdził, że badana decyzja została wydana przez właściwy organ, została skierowana do właściwej strony postępowania, opierała się na istniejącej podstawie prawnej - art. 33 ust. 1 w zw. art. 29, art. 30 ust. 1 i art. 32 ust. 5 u.p.g.i.k., przy jej wydaniu nie doszło do rażącego naruszenia prawa, nadawała się do wykonania, a jej wykonalność nie powodowała czynu zagrożonego karą, nie zawierała także wad powodujących jej nieważność z mocy prawa.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi zauważyć należy, że dotyczą one naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a zatem - jak wynika to również z treści skargi - zarzucane naruszenia stanowią w istocie konsekwencję braku zapewnienia pełnomocnikowi stron prawa czynnego udziału w postępowaniu. Ze względu na charakter podniesionych zarzutów mieszczą się one w przesłance wznowieniowej wymienionej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
W tym stanie sprawy skarga nie była zasadna.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI