II SA/Go 27/23

II SA/Go 27/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-04-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący sprawozdawca/
Grażyna Staniszewska
Kamila Karwatowicz
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1555/23 - Wyrok NSA z 2025-06-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 8 ust. 3, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4, art. 109, art. 110 ust. 7 i 8
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata M. P-M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza, powołując się na art. 2 ust.1, art. 3 ust. 1, 3, 4, art. 7 pkt 4,9, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4, art. 109, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej jako u.p.s.), § 1 ust. 1a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296; dalej jako r.z.k.d.), art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako k.p.a.), odmówił M.M. pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że 19 sierpnia 2022 r. M.M. złożył wniosek o udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na żywność. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] sierpnia 2022 r. organ ustalił, że dochód strony w wysokości 1.967,94 zł (składający się z zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł, świadczenia rentowego w wysokości 1.717,98 zł wraz ze świadczeniem uzupełniającym oraz dodatku mieszkaniowego w kwocie 34,12 zł), znacząco przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., tj. kwotę 776,00 zł – ustalone na podstawie r.z.k.d. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła faktury, rachunki i paragony potwierdzających poniesione wydatki. Dalej organ I instancji wskazał, że strona nie poinformowała o znacznych lub nieprzewidzianych wydatkach związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie zaistniały również okoliczności nagłego zaspokojenia niezbędnej, podstawowej potrzeby życiowej w wyniku sytuacji nadzwyczajnej. Ponadto sytuacja dochodowa wnioskodawcy uległa poprawie ze względu na wzrost uzyskiwanych świadczeń finansowych.
W związku z tym organ uznał, że w przedmiotowej sprawie brak jest szczególnie uzasadnionych przesłanek do zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s. Treść tego bowiem przepisu jednoznacznie przesądza o szczególnym charakterze zasiłku celowego specjalnego. Świadczenie to może być przyznane w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach wyjątkowych, bowiem o możliwości jego uzyskania nie decyduje dochód osoby ubiegającej się o zasiłek, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Celem tej regulacji jest umożliwienie ubiegania się o świadczenie
z pomocy społecznej osobie znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, pomimo tego, iż jej dochód przekracza kryterium dochodowe przewidziane w ustawie.
M.M. nie zgodził się z powyższą decyzją i wniósł od niej odwołanie,
w którym podniósł, że wydana decyzja jest wadliwa i kłamliwa. Wyjaśnił, że nie ma przyznanego dodatku mieszkaniowego, nie posiadał we wrześniu takiego przychodu renty socjalnej. Dochód we wrześniu był niższy o 200 zł. Pracownicy Opieki Społecznej błędnie interpretują prawo oraz robią błędne wyliczenia o dochodach, przychodach, rozchodach, oraz wyliczeniach ustawowych, w którym jest stwierdzone jaki strona musi mieć dochód, aby uzyskała pomoc finansową z opieki społecznej na jedzenie
i dożywianie. Natomiast w piśmie z [...] września 2022 r. podał, że wiele miesięcy nie ma dodatku mieszkaniowego. Posiada rentę socjalną ZUS od dnia [...] stycznia 2022 r., ma potrącenia komornicze z renty w wysokości 150 zł i 23 grosze, które uległy zmianie
i wzrosły do sumy 237 zł i 79 groszy. Pracownicy Urzędu ZUS również dokonywali potrąceń z renty na rzecz OPS od dnia [...] stycznia 2022 r. w kwocie 183 zł i 21 groszy miesięcznie tytułem zajęcia [...] i kwota ta później kwota wzrosła do 196 zł i 3 groszy. Po potrąceniach otrzymywał rentę socjalną w wysokości 732 zł i 86 groszy. W dniu 25 kwietnia 2022r. renta socjalna uległa podwyżce i wyniosła po potrąceniach 904 zł i 62 grosze. Obecnie renta socjalna wynosi 1100 zł i 65 groszy, gdyż OPS został spłacony w całości. Egzekucja została zakończona w lipcu 2022 .r obecnie potrąceń z renty dokonuje ZUS na rzecz komornika - kwota 237 zł i 79 groszy. Strona w związku z rentą ma świadczenie uzupełniające 500zł, w życiu codziennym wymaga opieki osoby drugiej, posiada zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215 zł. Zdaniem odwołującego pracownicy OPS źle obliczali jego dochód.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 6 pkt 10, art. 8 ust.1 pkt 1, art. 36 pkt 1c, art. 41 pkt 1 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że decyzja Burmistrza z dnia [...] września 2022 r. została sprostowana postanowieniem z [...] września 2022 r., nr [...] w ten sposób, że na stronie 1 w wierszu 22 zamiast: "26.08.2022r stwierdzono, że Pana dochód w wysokości 1967,94 zł - składający się zasiłku pielęgnacyjnego w" powinno być: "26.08.2022r stwierdzono, że Pana dochód w wysokości 1933,82 zł - składający się zasiłku pielęgnacyjnego w" oraz błąd pisarski na stronie 1, w wierszu 24 zamiast: "dodatku mieszkaniowego w kwocie 34,12 i znacząco przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie" powinno być: "i znacząco przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie".
Następnie organ odwoławczy przywołał treść art. 3, art. 8 ust. 1, ust. 3, art. 41
pkt 1 u.p.s. i powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że katalog wyjątków od zasady ustalania dochodu zamieszczonej w art. 8 ust. 3 u.p.s. nie podlega wykładni rozszerzającej. Tym samym wszystkie przychody - poza wyrażonymi w art. 8 ust. 4 i 4a u.p.s. - wlicza się do dochodu. Wszelkie zatem wydatki związane
z codzienną egzystencją w postaci opłacenia np. czynszu za mieszkanie, media oraz wszelkie obciążenia wynikające z egzekucji komorniczych nie podlegają odliczeniu od dochodu.
Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Na podstawie obowiązujących przepisów i przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2022 r. wywiadu środowiskowego prawidłowo ustalił dochód strony oraz ustalił w oparciu
o przeprowadzone postępowanie dowodowe sytuację materialną strony. Strona jest osobą samotnie gospodarującą - osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 u.p.s.). Strona nie pracuje, źródłem utrzymania strony jest renta socjalna w wysokości 1480,19 zł netto, razem ze świadczeniem uzupełniającym
w wysokości 500,00 zł (zaświadczenie ZUS), zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Łącznie jest to kwota 1.696,03 zł. Zatem zostało przekroczone kryterium dochodowe wynoszące 776 zł dla osoby samotnie gospodarującej. W przypadku zaś przekroczenia kryterium dochodowego przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów (art. 8 ust. 1 u.p.s.)
Dalej organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że przepis art. 41 u.p.s. w sposób jednoznaczny wskazuje na wyjątkowy charakter specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone
z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Szczególne przypadki, o których mowa w tym przepisie, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Chodzi zatem o zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności. Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków
w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej.
Celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń, ale wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej. Organ zaznaczył, że pomoc przyznawana na gruncie u.p.s. - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej. W ramach pomocy społecznej nie jest więc możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Okolicznością powszechnie znaną jest bowiem to, że środki przeznaczone na pomoc społeczną nie wystarczają na przyznanie świadczeń wszystkim osobom, które takiej pomocy potrzebują. Organy administracji działają zatem w warunkach, w których zasoby systemu pomocy społecznej nigdy nie są wystarczające do zapewnienia wszystkim potrzebującym godnych warunków życia. Stąd potrzeby bytowe osób ubiegających się o wsparcie podlegają pewnej gradacji,
a wsparcie udzielane ze środków pomocy społecznej często nie będzie obejmowało takiego zakresu, jakiego oczekuje beneficjent.
Kolegium uznało - w kontekście powyższych rozważań - finansowanie żywności, w sytuacji dochodowej strony, nie można zaliczyć do "szczególnie uzasadnionego przypadku", szczególnie, że strona za taki sam okres opłaciła rachunek za usługi telekomunikacyjne w sieci [...] w wysokości 79 zł (przedłożony przez stronę dowód zapłaty), co sugerować może, że strona przezwycięża trudne sytuacje życiowe, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Reasumując, zdaniem Kolegium organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o zabezpieczenie swoich potrzeb. Również organ I instancji właściwie uzasadnił przesłanki swojego stanowiska, szczegółowo wskazując z jakich powodów odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego opierając się na faktach wynikających z posiadanych przez organ wiadomości i dokumentów.
Odnosząc się do natomiast do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że dochód strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest przyznanie pomocy społecznej, a przyznanie specjalnego zasiłku celowy dotyczy jedynie szczególnie uzasadnionych przypadków, którym nie jest zakup żywności. Co prawda sytuacja materialna strony jest niewątpliwie trudna, jednakże stosownie do art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jedynie wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Pomoc społeczna ma charakter jedynie subsydiarny, to jest uzupełniający w stosunku do obowiązku samodzielnego rozwiązywania przez osoby i rodziny własnych problemów życiowych. Pomoc ta nie służy wyręczaniu podmiotów ubiegających się o jej udzielenie z obowiązku własnej aktywności, a ma na celu wspomaganie ich we własnych działaniach zmierzających do zapewnienia im życia w godnych warunkach.
Kolegium nie dopatrzyło się również w sprawie naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Orzekający w sprawie organ I instancji wypełnił wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Dokonał też oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. Ocena stanu faktycznego powołanego przez organ I instancji jest prawidłowa i z tak ustalonego stanu faktycznego organ ten na podstawie prawidłowych przepisów prawa materialnego, wyprowadził prawidłowe rozstrzygnięcie skutkujące odmową przyznania specjalnego zasiłku celowego.
M.M. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w której zarzucił naruszenie zarówno przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego, a także sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Zdaniem skarżącego pozbawianie go odpowiednich praw do pobierania pomocy finansowej stanowi działanie "przeciwko ustawom, przepisom, dokumentom, zdrowiu, życiu, finansom oraz obowiązującemu prawu" burzące "porządek i logikę prawną". Podkreślił, iż pracownicy organów przeprowadzili postępowanie wyjaśniające w sposób nieprawidłowy, a sposób w jaki zbierali dowody oraz je oceniali budzą wątpliwość. Przede wszystkim błędnie dokonali wyliczenia dochodów, przychodów i rozchodów. Błędnie również ocenili jego sytuację życiową, która w tamtym okresie była ciężka i oddziaływała na jego funkcjonowanie w społeczeństwie, jego zdrowie jako osoby chorej psychicznie, która wymaga opieki osoby drugiej w samodzielnej egzystencji.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie, unieważnienie i zmianę wadliwych decyzji oraz ukaranie urzędników, którzy je wydali.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wyznaczony zaś z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały pokryte ani w całości, ani w części. Jednocześnie podniósł, że w sposób niedostateczny rozpoznano sytuację rodzinną i zdrowotną skarżącego. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że skarżący jest osobą chorą psychicznie i nie ulega wątpliwości, że wymaga wsparcia z pomocy społecznej, tym bardziej, że wcześniej takie wsparcie uzyskiwał.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności
w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności.
Podstawą materialną powyższych decyzji stanowił art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie
z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy
w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przesłankami udzielenia powyższego świadczenia jest przekroczenie kryterium dochodowego i wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Kryterium dochodowe określone zostało w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. w zw.
z § 1 pkt 1 lit. a i b r. z.k.d. i wynosi ono w przypadku osoby samotnie gospodarującej - 776 zł (pkt 1), natomiast w przypadku osoby w rodzinie – 600 zł (pkt 2). W myśl art. 8 ust. 2 u.p.s. rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć wskazane powyżej kwoty. Na tej podstawie prawnej Rada Miejska podjęła w dniu 18 grudnia 2018 r. uchwałę nr 0007.18.2018 w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania (Dz.Urz.Woj.
z 2018 r., poz. 3049 - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2022 r.). Zgodnie z § 1 tej uchwały w celu przyznawania pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności dla osób i rodzin w związku z uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r. poz. 1007) podwyższa się do 150% kryteria dochodowe, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.
Stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone
w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Skarżący złożył wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego w dniu
19 sierpnia 2022 r., tym samym – zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. - co do zasady organy ustalając, czy przekroczył on wspomniane kryterium dochodowe, powinny były uwzględnić jego dochód osiągnięty w lipcu 2022 r. Jednakże w związku z tym, iż jak wynika z zaświadczenia z dnia [...] września 2022 r. (k. 17 akt administracyjnych), utracił on dochód w postaci dodatku mieszkaniowego w wysokości 34,12 zł, który otrzymywał do 31 lipca 2022 r., podstawę ustalenia czy skarżący osiągnął dochód przekraczający kryterium dochodowe był jego dochód osiągnięty w sierpniu 2022 r.
Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego (por. zaświadczenie
z dnia [...] września 2022 r., k. 25 akt administracyjnych) skarżący uzyskał w tym miesiącu świadczenia z ZUS w łącznej wysokości 1838,44 zł brutto, na którą składa się renta socjalna w wysokości 1338,44 zł oraz świadczenie, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2021 r. poz. 1842; dalej jako u.ś.u.) w wysokości 500 zł. Powyższą kwotę brutto należało zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. umniejszyć
o składkę na ubezpieczenie społeczne w wysokości 120,46 zł, naliczaną jedynie od renty socjalnej. Ponadto jako, iż zarówno zasiłek celowy, jak i specjalny zasiłek celowy,
są – zgodnie z art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s. – świadczeniami pieniężnymi, wspomniane świadczenie uzupełniające wysokości 500 zł nie należało wliczyć do dochodu. W myśl bowiem art. 8 ust. 4a u.p.s. w przypadku dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 i 4 na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego oraz opłaty wnoszonej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, w dochodzie osoby lub rodziny nie uwzględnia się świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 u.ś.u. Ponadto skarżący otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł (por. wywiad
z dnia [...] sierpnia 2022 r., okoliczność przyznana przez skarżącego w piśmie z dnia
[...] listopada 2022 r. - k. 3 i 27 akt administracyjnych).
Dochód skarżącego nie przekraczał kwoty wolnej od podatku dochodowego od osób fizycznych, nie podlegał on zatem pomniejszeniu o obciążenie podatkiem dochodowym (art. 8 ust. 3 pkt 1 u.p.s.). Otrzymywanie powyższych świadczeń nie wiąże się z jakimikolwiek kosztami uzyskania przychodu, wobec tego ten element nie mógł stanowić podstawy do umniejszenia dochodu stosownie do powyższego przepisu. Z akt sprawy i twierdzeń skarżącego nie wynika również, aby był on obciążony obowiązkiem alimentacyjnym i świadczył w związku tym alimenty na rzecz osób trzecich. Stąd nie miało zastosowanie umniejszenie dochodu wskazane w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. Również potrącenia dokonywane przez ZUS - wykazane we wspomnianym zaświadczeniu z dnia [...] września 2022 r. - w wysokości 237,79 zł nie zmniejszały wysokości dochodu, gdyż nie zostały one wymienione w przepisach art. 8 ust. 3 – 4a u.p.s.
W konsekwencji należało uznać, iż prawidłowo wyliczony dochód skarżącego
w sierpniu 2022 r. – mając na uwadze powołane powyższej przepisy - wyniósł 1433,82 zł (1838,44 zł – 120,46 zł – 500 zł + 215,84 zł). Jedynie na marginesie należy zauważyć, iż zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że skarżący uzyskał w lipcu 2022 r. dochód w tożsamej wysokości, tyle tylko, iż był on powiększony o wspomniany dodatek mieszkaniowy w wysokości 34,12 zł, który utracił z końcem lipca 2022 r. Błędne wyliczenia dochodu, dokonane przez organy, a wynikające z nie uwzględnienia wszystkich norm mających zastosowanie w sprawie, nie miały jednak wpływu na rozstrzygnięcie. Nie zmienia to bowiem prawidłowej konstatacji, iż skarżący – jako osoba samotnie gospodarująca w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.p.s. – osiągnął dochód przekraczający kryterium dochodowe wskazany w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w. zw. z § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a r.z.k.d., tj. kwotę 779 zł. Zaznaczyć należy, iż skarżący przekroczył również kryterium dochodowe wskazane przez Radę Miejską we wspomnianej uchwale podjętej w dniu 18 grudnia 2018 r., nr 0007.18.2018, podwyższającej do 150% m.in. kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.
Mając na uwadze powyższe, prawidłowo organy obu instancji uznały, że skarżący może ubiegać się - wobec przekroczenia kryterium dochodowego –
o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., który wymaga spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Przesłanka ta była wielokrotnie przedmiotem zainteresowania sądów administracyjnych, które uznały, że przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach
i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por wyroki NSA
z 27 maja 2020 r., I OSK 1363/19 i I OSK 2245/19, z 25 maja 2020 r., I OSK 1890/19,
z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/2007). W związku z powyższym za szczególne przypadki uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie uznaje się spłaty zadłużenia, opłacenia rachunku za gaz, braku środków na bieżące wydatki, uregulowania opłat za pobyt w domu studenckim, zapłaty kary za przejazd środkami komunikacji, zakup biletów MPK. Nie można również potrzeby w postaci zakupu leków zażywanych w związku z przewlekłą chorobą uznać za mającą charakter nadzwyczajny, wyjątkowy i nieprzewidywalny. Taka potrzeba nie jest konsekwencją wielu niefortunnych zbiegów okoliczności i wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia
i przeciwdziałania (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, t. do art. 41 i powołane tamże orzecznictwo).
Specjalny zasiłek celowy jest szczególną formą wsparcia. Podkreśla się wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, przede wszystkim dlatego, że beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że winni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom przy ograniczonych środkach finansowych i ogromnej liczbie beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej winien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która winna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu (por. wyrok WSA w Poznaniu z 14 maja 2021 r., II SA/Po 684/20).
Mając na uwadze powyższe rozważania – zdaniem Sądu – trafnie organy uznały, iż w kontrolowanej sprawie nie mamy do czynienia z takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem. Skarżący motywował bowiem swój wniosek tym, że po uiszczeniu wszystkich opłat związanych lokalem, jak zakupem środków higieny brakuje mu pieniędzy na zakup żywności. Sama sytuacja, w której wnioskodawca nie posiada środków pieniężnych na bieżące wydatki codziennego utrzymania nie może być traktowana jako nagłe, nieprzewidywalne zdarzenie uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. (por. wyrok WSA
w Poznaniu z 13 września 2011 r., II SA/Po 433/11). Z wywiadu przeprowadzonego
w niniejszej sprawie nie wynikają żadne szczególne okoliczności, które zaistniały
w życiu skarżącego, które można byłoby kwalifikować jako odbiegające od sytuacji innych osób ubiegających o otrzymanie pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Skarżący również takich okoliczności nie wskazywał. Trudna sytuacja osobista skarżącego nie wynika ze zdarzenia nagłego, będącego konsekwencją wielu niefortunnych zbiegów okoliczności i wydarzeń. Na marginesie jedynie należy zauważyć, że analiza dostarczonych przez skarżącego dowodów zakupu (k. 4 akt administracyjnych) wskazuje, iż powoływana przez niego niemożność zakupu żywności jest m.in. efektem nieracjonalnego gospodarowania środkami pieniężnymi na zakup środków higienicznych. Z paragonów wynika bowiem, iż w dniu 18 sierpnia 2022 r. zakupił szereg produktów tego rodzaju, w tym aż pięciu odświeżaczy powietrza
i czterech dezodorantów. Również choroba psychiczna skarżącego nie stanowi takiego zdarzenia nagłego, ma bowiem charakter przewlekły. Jednocześnie skarżący nie wskazywał na jakieś nagłe zaostrzenie tej choroby, które wymagałoby podjęcia jakiś nadzwyczajnych wydatków, które uniemożliwiały mu w konsekwencji zakup żywności.
Nie jest też argumentem dla przyznania specjalnego zasiłku celowego udzielanie skarżącemu wcześniej pomocy przez organ. Każdą bowiem sytuację należy rozstrzygać indywidualnie, uwzględniającą zmianę sytuacji skarżącego. Ponadto należy podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a także umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym wymagającym wsparcia instytucji publicznych poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny jednak zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna nie ma służyć pełnemu zaspokajaniu potrzeb beneficjentów, a rodzaj, forma i rozmiar świadczeń powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Pomoc społeczna oparta jest bowiem właśnie na zasadzie pomocniczości. Jej celem jest wspieranie osób w trudnej sytuacji życiowej i nie może być ona traktowana jako stałe źródło dochodu służące zaspokajaniu wszystkich i wszelkich zgłoszonych potrzeb. Tym samym, nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy, osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że pomoc może nie zostać jej przyznana, bądź jej wymiar może być ograniczony.
Reasumując Sąd uznał, iż trafnie organy w kontrolowanej sprawie stwierdziły, że skarżący przekroczył wspomniane kryterium dochodowe i nie zaistniała wymagana przez art. 41 pkt 1 u.p.s. przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Końcowo należy zauważyć, iż na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2023 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe złożone przez skarżącego w piśmie z [...] stycznia 2023 r.,
tj. o powołanie biegłych w celu ustalenia szkody i krzywd wyrządzonych przez pracowników administracji oraz dokonania wyliczeń finansowych, jako dotyczące okoliczności wykraczających poza przedmiot niniejszego postępowania oraz stanowiące środki dowodowe do przeprowadzenia których sąd administracyjny nie jest uprawniony w świetle art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie bowiem z tym przepisem sąd może przeprowadzić jedynie dowód z dokumentu.
Ponadto Sąd oddalił wnioski o odroczenie rozprawy, gdyż skarżący, po pierwsze był reprezentowany przez pełnomocnika, który brał udział w posiedzeniu, a po drugie nie zachodziły żadne przeszkody, które uniemożliwiałyby mu osobiste uczestnictwo. Wbrew bowiem jego twierdzeniom, miał możliwość dotarcia do sądu środkami komunikacji publicznej w dniu 6 kwietnia 2023 r. na godz. 10.00. Dostępny był bowiem pociąg REGIO wyjeżdżający z [...] (miejsca zamieszkania skarżącego) o godz. 6.49, który przyjeżdża do [...] o godz. 08.31 (k. 50 akt). W związku z tym nie zaktualizowały się przesłanki odroczenia rozprawy wskazane w art. 109 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – oddalił skargę.
O przyznanych pełnomocnikowi z urzędu kosztach Sąd orzekł na podstawie
art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 18).