II SA/Go 262/24

II SA/Go 262/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Krzysztof Rogalski
Sławomir Pauter /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151 , art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 128, art. 129 ust. 5 pkt 1-3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez M.K. jest decyzja Wojewody z dnia [...] kwietnia 2024 r. w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość, którą to decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji - Starosty z dnia [...] maja 2023 r., którą odmówiono stronie ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę oznaczoną nr [...].
Zaskarżona decyzją została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
A. i S. małżonkowie J. aktem notarialnym z [...] kwietnia 1970r. Rep. A nr [...] w oparciu o art. 179 Kodeksu cywilnego zrzekli się własności działki numer [...] o powierzchni 3 ary – zabudowanej, położonej w [...] wchodzącej w skład nieruchomości dla której prowadzona była księga wieczysta Kw nr [...].
Decyzją z [...] maja 1982 r. nr [...] Naczelnik Gminy postanowił:
1) zabraną S.J. niezgodnie z prawem nieruchomość zabudowaną położoną na działce nr [...] pozostawić dotychczasowemu właścicielowi;
2) ustalić wartość powyższej nieruchomości zgodnie z wyceną biegłego powołanego przez Urząd Wojewódzki na kwotę 322.666 zł;
3) wypłacić ustaloną w pkt 2 kwotę S.J..
Decyzją z [...] czerwca 1983 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdził z urzędu nieważność ww. decyzji Naczelnika Gminy z [...] maja 1982 r.
Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku M.K. (córki i spadkobierczyni S.J.), stwierdził nieważność ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1983 r. z powodu wydania jej z naruszeniem przepisów o właściwości.
Decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] Starosta zwaloryzował odszkodowanie ustalone decyzją Naczelnika Gminy z [...] maja 1982 r. i ustalił skarżącej odszkodowanie w kwocie 49.605,20 zł. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewody, który decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] utrzymał ją w mocy.
Decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku Starosty, stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] maja 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1983r.
Wyrokiem z 20 października 2021 r. sygn. akt II SA/Go 265/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., po rozpoznaniu skargi M.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z [...] listopada 2020 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że wobec usunięcia z obrotu prawnego z datą wsteczną decyzji przyznającej odszkodowanie za przejętą nieruchomość, brak było podstaw do waloryzacji przedmiotowego odszkodowania.
W następstwie tego orzeczenia pismem z dnia [...] lutego 2022 r. pełnomocnik M.K. wezwał Starostę do ustalenia i wypłaty odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie własności nieruchomości położonej w [...], tj. części domu mieszkalnego obejmującego 2 pokoje o łącznej powierzchni 92 m2, werandę oraz jednego budynku gospodarczego ujętych w planie geodezyjnym na działce [...].
Pełnomocnik skarżącej wskazał, że Minister Rolnictwa i Wsi stwierdził, iż decyzja z 1983 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, na co zwrócił uwagę Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 października 2021 r. w sprawie o sygn. akt: II SA/Go 265/21. Zaznaczył, że Sąd zwrócił również uwagę, iż "na skutek ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia [...] czerwca 2021 r. z obrotu prawnego została wyeliminowana pierwotna decyzja Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. ustalająca odszkodowanie za przejętą nieruchomość. Na skutek decyzji Ministra Rolnictwa i Wsi z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] decyzja Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. została ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Decyzja ta ustalała odszkodowanie za bezprawnie przejętą w styczniu 1970r. przez Powiatową Radę Narodową nieruchomość należącą do spadkodawczyni M.K.. Zgodnie zaś z art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. W ocenie pełnomocnika skarżącej dyspozycja ww. przepisu rodzi po stronie Starostwa obowiązek ustalenia odszkodowania na rzecz M.K., która jest spadkobiercą osoby wywłaszczonej w styczniu 1970 r. Zdaniem pełnomocnika skarżącej wysokość odszkodowania winna zostać ustalona zgodnie z dyspozycją art 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, a więc według jej stanu na styczeń 1970 r. Pełnomocnik skarżącej stwierdził jednocześnie, że konieczność ustalenia wysokości odszkodowania oraz jego wypłaty wynika również z uzasadnienia wyroku Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2021 r.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Starosta, działając na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) – powoływanej dalej jako "k.p.a." w związku z art. 129 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. 2021 poz. 1899 ze zm.) – powoływanej dalej również jako "u.g.n.", odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącej.
Organ I instancji wskazał, że wywłaszczenie nieruchomości polega na odjęciu lub ograniczeniu, w drodze decyzji, własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Z definicji swojej ma ono charakter czynności administracyjnej, odbywa się zatem bez zgody osoby, której przedmiotowe prawo przysługuje.
Powołując się na treść art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 1 u.g.n. oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Gd 612/19 organ I instancji stwierdził, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, przyznawane stosowanie do art. 128 ust. 1 u.g.n. w trybie postępowania administracyjnego, stanowi w istocie ekwiwalent wynagrodzenia za pozbawienie w sposób władczy, właściwy dla stosunków administracyjnoprawnych, własności nieruchomości (użytkowania wieczystego lub innego ograniczonego prawa rzeczowego). Ten ekwiwalent nie stanowi wyrównania szkody za działanie bezprawne, ale wyrównanie uszczerbku majątkowego związanego z mającym podstawy prawne działaniem administracji publicznej. Dalej organ I instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie właściciele nieruchomości - S. i A.J., aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1970r. zrzekli się własności swojej nieruchomości - stawili się na akt notarialny, złożyli stosowne oświadczenia oraz złożyli swoje podpisy. Właściciele nieruchomości położonej w [...] oznaczonej działką numer [...] nie zostali jej pozbawieni w wyniku działania organów administracji publicznej. W przedmiotowej sprawie nie został wydany żaden akt administracyjny, który byłby aktualnie w obrocie prawnym. Zatem, w ocenie organu I instancji, nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z wywłaszczeniem. Starosta zaznaczył, że co prawda, decyzją z dnia [...] maja 1982 r. Naczelnik Gminy ustalił na rzecz S.J. kwotę 322.666,00 zł tytułem odszkodowania za uprzednio zabraną nieruchomość oznaczoną działką numer [...]. Przedmiotowa decyzja została jednak uchylona, a następnie decyzja która ją przywróciła do obrotu prawnego także została uchylona. Organ I instancji stwierdził, że nie jest rolą organu w przedmiotowym postępowaniu rozważanie, czy sformułowanie użyte w decyzji Naczelnika Gminy, jakoby nieruchomość została zabrana jest trafne. Fakt, czy nieruchomość została faktycznie zabrana znalazł odzwierciedlenie w decyzjach z dnia z dnia [...] czerwca 1983 r. Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz z dnia [...] czerwca 2021 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - poprzez uchylenie decyzji Naczelnika Gminy.
Odnosząc się do wezwania pełnomocnika skarżącej z dnia [...] lutego 2022 r. organ I instancji stwierdził, iż w wezwaniu tym pełnomocnik skarżącej raz wskazuje, że nieruchomość została bezprawnie zabrana, po czym w kolejnym zdaniu pisze, że nieruchomość została wywłaszczona. Starosta podkreślił, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewidują ustalenia odszkodowania za bezprawnie zabraną nieruchomość. Nadto stwierdził, że nie jest także rolą organu w przedmiotowym postępowaniu podważać treść aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1970r. Repertorium A numer [...], którym to S. i A. małżonkowie J. zrzekli się prawa własności swojej nieruchomości. Ponownie podkreślił, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami regulują ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną. Natomiast w przedmiotowej sprawie, nie mamy do czynienia z wywłaszczeniem.
Od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej wniósł odwołanie zarzucając jej naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez niedostosowanie się przez organ do wykładni prawnej i wskazań wyrażonych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 265/21 oraz art. 128 u.g.n. poprzez odmowę wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W konsekwencji pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz ustalenie odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie z nieruchomości.
Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej Sąd nie zawarł dyspozycji ustalenia odszkodowania tylko wskazał ewentualną konieczność ponownego rozpoznania sprawy. Dalej Wojewoda stwierdził, że słusznie w zaskarżonej decyzji organu I instancji wskazano, iż przepisy u.g.n. nie przewidują ustalenia odszkodowania za bezprawnie zabraną nieruchomość. Nie jest także rolą organu w przedmiotowym postępowaniu podważać treść aktu notarialnego z [...] kwietnia 1970 r. Repertorium A numer [...], którym to S. i A. małżonkowie J. zrzekli się prawa własności swojej nieruchomości. Organ odwoławczy podkreślił, że przepisy u.g.n. regulują kwestię ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną, a z wywłaszczeniem nieruchomości mamy do czynienia wówczas, gdy została wydana decyzja administracyjna i odbywa się ono generalnie bez zgody osoby, której pozbawia się prawa własności. Organ odwoławczy podzielił wniosek organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z wywłaszczeniem bowiem S. i A. małżonkowie J. dobrowolnie zrzekli się prawa własności nieruchomości zabudowanej oznaczonej działką numer [...], stając do aktu notarialnego. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że w dacie podpisania ww. aktu notarialnego, obowiązywał przepis art. 179 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r., Nr 16, poz. 93), który stanowił, iż jeżeli nieruchomość jest przedmiotem własności indywidualnej albo osobistej, właściciel może wyzbyć się własności przez to, że się jej zrzeknie. Zrzeczenie się wymaga formy aktu notarialnego. Do zrzeczenia się własności nieruchomości potrzebna jest zgoda właściwego organu prezydium powiatowej (miejskiej) rady narodowej (§ 1). Nieruchomość, której własności właściciel się rzekł, staje się własnością państwową. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia. Jeżeli w chwili zrzeczenia się własności nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa w stosunku do niej ustawowe prawo pierwokupu, odpowiedzialność ta ogranicza się do sumy, która należałaby się zrzekającemu w razie wykonania prawa pierwokupu (§ 2). W ocenie organu odwoławczego z przepisu tego nie wynikała konieczność ustanowienia odszkodowania za nieruchomość będącą przedmiotem zrzeczenia się przez właścicieli.
Na powyższą decyzję M.K. wniosła skargę zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 153 p.p.s.a. poprzez niedostosowanie się przez organ do wykładni prawnej i wskazań wyrażonych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 października 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 265/21;
2. art. 128 u.g.n. poprzez odmowę wypłaty odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie własności nieruchomości.
Wobec podniesionych zarzutów skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz ustalenie odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie własności nieruchomości położonej w [...] oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 21 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 610/22 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] kwietnia 2022 r.
W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd na wstępie stwierdził, że przedmiotem kontroli w sprawie była decyzja Wojewody z dnia [...] lipca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia [...] kwietnia 2022 r. odmawiającą skarżącej ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną numerem [...]. Zatem wbrew zarzutom podniesionym w skardze, w sprawie nie miał zastosowania art. 153 p.p.s.a. w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 265/21. W przypadku sprawy, która była przedmiotem kontroli tutejszego Sądu w postępowaniu o sygn. akt II SA/Go 265/21 oraz sprawy stanowiącej przedmiot rozpoznania w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt II SA/Go 610/22 nie można mówić o tożsamości przedmiotu. Przedmiotem oceny Sądu w postępowaniu sądowym o sygn. akt II SA/Go 265/21 była bowiem decyzja Wojewody z dnia [...] stycznia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję decyzji Starosty z dnia [...] listopada 2020 r. w sprawie zwaloryzowania odszkodowania ustalonego decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r. i ustalenia zwaloryzowanego odszkodowania wraz z odsetkami z tytułu niewypłaconego w terminie odszkodowania w łącznej kwocie 49.935,40 zł na rzecz spadkobierczyni S.J., tj. na rzecz M.K.. Wobec usunięcia z obrotu prawnego z datą wsteczną decyzji przyznającej odszkodowanie za przejętą nieruchomość, brak było podstaw do waloryzacji przedmiotowego odszkodowania i to stanowiło podstawę uchylenia tych decyzji wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 265/21. Tymczasem w niniejszej sprawie sprawa tj. sprawie o sygn. akt 610/22, jak już wyżej zaznaczono, sprawa dotyczy odmowy ustalenia i wpłaty skarżącej odszkodowania. Wbrew sugestii skarżącej z wyroku z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt II SA/Go 265/21 nie można wywieść wniosku jakoby Sąd zobowiązał organ do ustalenia wysokości odszkodowania oraz jego wypłaty na rzecz skarżącej. W wyroku tym Sąd stwierdził jedynie, że wobec usunięcia z obrotu prawnego z datą wsteczną decyzji przyznającej odszkodowanie za przejętą nieruchomość, brak było podstaw do waloryzacji tego odszkodowania. Zwrócił jednocześnie uwagę, że stwierdzenie nieważności lub uchylenie decyzji na podstawie której wypłacono odszkodowanie rodzi kolejne skutki prawne. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 132 ust. 3a u.g.n jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu. Zaznaczył, że zastosowanie art. 132 ust. 3a u.g.n. nie zostało uzależnione od dalszych warunków przewidzianych w jego treści, np. tego, by stwierdzono nieważność decyzji w całości, tj. by stanowiło to następstwo kwalifikowanych naruszeń prawa podczas całego procesu wywłaszczenia, a nie tylko podczas orzekania o łączącym się z tym odszkodowaniu. Przepis ten odnosi się do każdego przypadku, gdy doszło do utraty mocy decyzji, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, skutkującej nienależnością odszkodowania. Znajduje on więc zastosowanie także wówczas, gdy po stwierdzeniu nieważności takiej decyzji, zaistniała konieczność ustalenia i wypłaty odszkodowania na nowo. Oczywiście, obowiązek zwrotu uzależniony jest wtedy od tego, by na nowo ustalone odszkodowanie było niższe od tego, które już wcześniej nienależnie wypłacono uprawnionemu lub jego poprzednikowi prawnemu. Sąd podkreślił, że celem art. 132 ust. 3a u.g.n. jest unormowanie sytuacji, w której odszkodowanie wypłacone jest nienależne lub nienależne w tej wysokości, w jakiej zostało wypłacone. Sąd nie zobowiązywał zatem organu do wypłaty odszkodowania lecz dokonał wykładni art. 132 ust. 3a u.g.n. w sytuacji usunięcia z obrotu prawnego z datą wsteczną decyzji przyznającej odszkodowanie za przejętą nieruchomość. Wobec powyższego Sądu stwierdził, że chybione są zarzuty skarżącej wskazujące na naruszenie przez organ art. 153 p.p.s.a.
W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, że wnioski organów co do braku podstaw do ustalenia i wypłaty skarżącej odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, w szczególności dotyczące przesłanki, o której mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w kontekście zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego, uznać należy za przedwczesne. Powyższe konkluzje organy wywiodły przede wszystkim na podstawie aktu notarialnego z [...] kwietnia 1970 r. Rep. A nr [...], którym małżonkowie S. i A.J. zrzekli się prawa własności nieruchomości zabudowanej oznaczonej działką nr [...] oraz treści obowiązującego w dniu zawarcia tego aktu art. 179 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Organy stwierdziły, że nie jest ich rolą w przedmiotowym postępowaniu podważać treść ww. aktu notarialnego oraz, że z ww. przepisu Kodeksu cywilnego nie wynikała konieczność odszkodowania za nieruchomość będącą przedmiotem zrzeczenia się właścicieli. Organy pominęły jednak fakt, że w momencie zawierania ww. aktu przez małżonków J.z obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1961 r., Nr 18 poz. 94 ze zm.) – powoływana dalej jako "u.z.t.w.n.". W art. 1 tej ustawy wskazano, że nieruchomość może być wywłaszczona z zachowaniem przepisów niniejszej ustawy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.z.t.w.n. wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Z kolei w ust. 3 art. 3 ww. ustawy wskazano, że na obszarze miasta, osiedla lub gromady może być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczej i dla organizacji kółek rolniczych, o ile to jest uzasadnione interesem społecznym lub państwowym. O wywłaszczenie dla tych organizacji może ubiegać się właściwy organ administracji prezydium wojewódzkiej lub powiatowej (miejskiej) rady narodowej na wniosek właściwej statutowo wojewódzkiej lub centralnej organizacji spółdzielczej, a na potrzeby organizacji kółek rolniczych - na wniosek wojewódzkiego związku kółek rolniczych.
Wywłaszczenie może polegać na całkowitym odjęciu lub na ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości (art. 4 u.z.t.w.n.). Natomiast w art. 6 ust. 1 u.z.t.w.n. określono, że ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka może być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następuje w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej. W przypadku zawierania umowy zamiany przez przedsiębiorstwo państwowe wymagana jest zgoda właściwego ministra, któremu podlega przedsiębiorstwo, a w stosunku do przedsiębiorstwa podległego prezydium wojewódzkiej rady narodowej - zgoda tego prezydium. Minister wyraża zgodę po porozumieniu z prezydium wojewódzkiej rady narodowej.
Sąd wskazał, że rozważając zatem możliwość wypłaty skarżącej odszkodowania, mając przy tym na uwadze, że decyzja przyznająca ówczesnej właścicielce takie odszkodowanie została wyeliminowana z obrotu prawnego w postępowaniu, które również obarczone było wadami, organy winny ustalić czy zrzeczenie się nieruchomości na podstawie ww. aktu notarialnego i ówcześnie obowiązującego art. 175 § 1 Kodeksu cywilnego mogło mieć związek z procesem wywłaszczenia. Jak kształtowała się wówczas procedura wywłaszczenia, na podstawie jakich przepisów. Jaki był cel czynności dokonanej w formie aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1970 r. i czy istnieje związek nabycia w formie cywilno-prawnej spornej nieruchomości przez Skarb Państwa z realizacją celu publicznego. Takich ustaleń w sprawie organy nie dokonały. W aktach niniejszej sprawy prócz rzeczonego aktu notarialnego oraz wskazanych w części wstępnej niniejszego uzasadnienia decyzji z dnia [...] maja 1982r., [...] czerwca 1983r., [...] maja 2012 r., i [...] czerwca 2021 r. nie ma żadnych dokumentów, na podstawie których można by odtworzyć przebieg zdarzeń z 1970 r. na podstawie, których S. i A.J. zrzekli się spornej nieruchomości. Uzasadnienia ww. decyzji są jednak bardzo lapidarne. Na podstawie ww. dokumentów nie sposób jednoznacznie stwierdzić czy skarżącej przedmiotowe odszkodowanie przysługuje czy też nie i dlaczego.
Sąd zaznaczył, że jego wątpliwości w tym zakresie wynikają m.in. z treści decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] maja 1982 r., w której postanowiono: 1) zabraną S.J. niezgodnie z prawem nieruchomość zabudowaną położoną na działce nr [...] pozostawić dotychczasowemu właścicielowi; 2) ustalić wartość powyższej nieruchomości zgodnie z wyceną biegłego powołanego przez Urząd Wojewódzki na kwotę 322.666 zł; 3) wypłacić ustaloną w pkt 2 kwotę S.J.. W motywach uzasadnienia tej decyzji organ wskazał, że zwrot S.J. uprzednio bezprawnie zabranej nieruchomości nie jest możliwy. Przedmiotowa część budynku została przekazana Gminnej Spółdzielni w trwałe użytkowanie celem zorganizowania w niej " [...]". (...) Ponadto w związku z występującymi brakami wolnych pomieszczeń na terenie gminy, nie ma żadnej możliwości przeniesienia Klubu do innego zastępczego lokalu.
Powyższe, zdaniem Sądu, może zatem świadczyć (choć nie musi) o wywłaszczeniu, o którym mowa w ww. art. 3 ust. 3 u.z.t.w.n.
Natomiast w decyzji z dnia [...] czerwca 1983 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdzając nieważność ww. decyzji Naczelnika Gminy wskazał, że stanowisko w niej zajęte jest błędne. "Art. 160 kpa nie stanowi samoistnej podstawy do przyznania odszkodowania. Roszczenie o odszkodowanie przysługuje stronie tylko wówczas, jeśli stwierdzona zostanie nieważność decyzji o przejęciu nieruchomości lub, że przejęcia dokonano z naruszeniem prawa /art. 158 i 158 k.p.a./. Omawiana nieruchomość stanowiąca część gospodarstwa rolnego przekazanego później na własność Państwa za świadczenia rentowe, została przejęta na rzecz Państwa aktem notarialnym z dnia [...].IV.1970 r. Rep. A. nr [...] w trybie art. 179 kodeksu cywilnego." W decyzji tej organ nie odniósł się zatem w ogóle do argumentacji Naczelnika Gminy sugerując przy tym jeszcze inny tryb przejęcia nieruchomości tj. za świadczenia rentowe.
W ocenie Sądu rozbieżności wynikające z ww. decyzji muszą zostać przez organy wyjaśnione. Zupełnie chybiona jest zatem argumentacja Starosty, że "nie jest rolą organu w przedmiotowym postępowaniu rozważanie, czy sformułowanie użyte w decyzji Naczelnika Gminy, jakoby nieruchomość została zabrana jest trafne. Fakt, czy nieruchomość została faktycznie zabrana znalazł odzwierciedlenie w decyzjach z dnia z dnia [...] czerwca 1983 r. Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz z dnia [...] czerwca 2021 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi poprzez uchylenie decyzji Naczelnika Gminy." Jest bowiem wręcz przeciwnie. Decyzja z dnia [...] czerwca 2021 r. żadnych wątpliwości w sprawie nie rozwiewa. W decyzji tej stwierdzono jedynie, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r., którą stwierdzono nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1983 r. została wydana z naruszeniem art. 156 § 2 k.p.a. z uwagi na brak uwzględnienia przesłanki negatywnej, w postaci upływu czasu (10 lat), która została wskazana w tym przepisie.
Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia i uzupełnić materiał dowodowy o dokumenty wskazujące okoliczności w jakich złożone zostało oświadczenie woli o zrzeczeniu się nieruchomości określonej w akcie notarialnym z [...] kwietnia 1970 r. Rep. A nr [...] a następnie rozważyć, uwzględniając wszelkie ówcześnie obowiązujące przepisy dotyczące wywłaszczenia nieruchomości jak i aktualne przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, czy pozwalają one na ustalenie skarżącej stosownego odszkodowania. Sąd zaznaczył, że zdaje sobie sprawę, że ustalenie ww. okoliczności, z uwagi na znaczny upływ czasu może być kłopotliwe jednakże organy winny dołożyć należytych starań i wykorzystać wszelkie możliwe dowody (dokumenty archiwalne, oświadczenia strony) by odtworzyć w jakim celu doszło do zrzeczenia się spornej nieruchomości.
Decyzją z [...] maja 2023 r. znak: [...] Starosta odmówił M.K. ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę oznaczoną numerem [...], która została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda powołał się na związanie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Go 610/22, wynikające z art. 153 p.p.s.a. Następnie, przystępując do analizy sprawy organ wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji oraz z decyzji Starosty wynika, że w przedmiotowej sprawie ówcześni właściciele nieruchomości – S. i A.J., aktem notarialnym z [...] kwietnia 1970 r. zrzekli się własności swojej nieruchomości - stawili się na akt notarialny, złożyli stosowne oświadczenia oraz złożyli swoje podpisy. Przy ww. akcie notarialnym wnieśli o dopisanie do księgi wieczystej numer [...] S.J. jako właścicieli na prawach ustawowej wspólności, o odłączenie od powyższej księgi wieczystej działki numer [...] zabudowanej o powierzchni 0,03 ha oraz o założenie dla powyższej działki odrębnej księgi wieczystej wraz z wpisem prawa własności na rzecz Skarbu Państwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa. Uznać zatem należy, iż właściciele nieruchomości położonej w [...] oznaczonej działką numer [...] nie zostali jej pozbawieni w wyniku działania organów administracji publicznej, w obrocie prawnym nie funkcjonuje żaden akt administracyjny, który dotyczy tego zagadnienia.
W dalszej części uzasadnienia decyzji Wojewoda między innymi wskazał, że w dniu zawarcia aktu notarialnego obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U.1951.18.94). Zgodnie z art. 3 ww. ustawy wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych pianach gospodarczych. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 ww. ustawy ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka może być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Starosta zaznaczył, iż w przypadku wywłaszczenia to ubiegający się o wywłaszczenie występuje do właściciela nieruchomości o dobrowolne odstąpienie nieruchomości.
Następnie organ odwoławczy przedstawił zgromadzone dokumenty w oparciu o które dokonał ustaleń istotnych do rozstrzygnięcia sprawy. W pierwszej kolejności odwołał się pisma ze stycznia 1968 r., w którym A.J. poinformował Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, iż z dniem [...].12.1969 r, zdaje na Skarb Państwa ziemię, łąkę, dół domu mieszkalnego, w którym znajdują się dwie sale o pow. 92 m2. Dla siebie A.J. pozostawił resztę budynku mieszkalnego, szopę i budynki gospodarcze. Ponadto A.J. wskazał, że zdaje też na Skarb Państwa jeden budynek gospodarczy. A.J. uzasadnił swoją decyzję złym stanem zdrowia. Pismo to znajduje się w aktach sprawy. Odwołał się do pisma z dnia [...] lutego 1969 r. Prezydium Rady Narodowej, którym organ ten zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o podanie wartości zabudowań stanowiących własność ob. J.A. w celu ustalenia renty za przejmowane gospodarstwo rolne. Wskazał, że dnia 11 lipca 1969 r. A.J. wystosował pismo do Prezydium Rady Narodowej, które potraktowane zostało jako jego rezygnacja z przekazania w całości gospodarstwa na rzecz Państwa za rentę (pismo to również znajduje się w aktach sprawy). W związku z powyższym Prezydium Rady Narodowej dnia 23 lipca 1969 r. wystosowało do A.J. pismo znak [...], w którym wskazano, że wnioskiem z dnia [...].01.1969 r. pragnął przekazać całość gospodarstwa w zamian za rentę i tym samym tut. Wydział przystąpił do naliczenia renty, w wyniku czego zostało wydane zawiadomienie w którym podano warunki na jakich może być przejęte gospodarstwo na rzecz Państwa w zamian za rentę. Wobec złożonej rezygnacji z przekazania w całości gospodarstwa na rzecz Państwa za rentę wydział zawiadomił, że nie wyraża zgody na przejęcie gruntów z gospodarstwa obywatela w zamian za rentę z pozostawieniem zabudowań. Wobec powyższego, obywatel jest nadal prawnym właścicielem gospodarstwa o pow. 9,72 ha położonego we [...].
Ponadto organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się pismo z dnia [...] września 1969 r. Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej przesłane do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, w którym wskazane jest, iż A.J. zgadza się przekazać na rzecz Skarbu Państwa połowę swojego budynku mieszkalnego, tj. tej części w której kiedyś była restauracja, a Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej popiera wniosek i wskazuje, że lokal można byłoby wykorzystać na cele kulturalno- oświatowe, bibliotekę mając do dyspozycji jeden pokój u góry.
Z kolei w piśmie z dnia [...] września 1969 r. skierowanym do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej A.J. wskazuje, iż nie miał zamiaru zdawać gospodarstwa w całości, lecz tyko pół domu z budynkiem gospodarczym stojącym tyłem do ulicy. Obecnie zdaje ziemię w całości za rentę a budynki pozostawia sobie. Zadłużenie w Państwowym Funduszu Ziemi ureguluje w całości przy ostatecznym rozliczeniu.
W dniu [...] grudnia 1969 r. została sporządzona notatka służbowa na okoliczność podziału budynku mieszkalnego stanowiącego część gospodarstwa A.J., która stanowi że na parterze wyłącza się dwa pokoje z werandą oraz dojściem z ogrodu jak również kuchnię ze spiżarnią. Na piętrze pozostawia się dla obywatela A.J. prawą część mieszkania oraz dla szwagierki pozostawia się zajmowany pokoik na piętrze po lewej stronie patrząc od strony szosy [...]. Następnie obywatel A.J. wyraża zgodę na wspólne użytkowanie schodów prowadzących na piętro. Kuchnia odchodzi do dyspozycji Gromadzkiej Rady Narodowej (GRN). Właściciel poprosił o zainstalowanie wody oraz zlewu na części budynku pozostających w dyspozycji obywatela A.J.. Następnie, w budynku gospodarczym znajdują się dwie ubikacje, z której właściciel nadal pragnie korzystać.
Dalej organ wskazał na pismo z dnia [...] marca 1970 r. znak: [...] w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,72 ha położonego w [...] na rzecz Państwa z pozostawieniem zabudowań w zamian za rentę, w którym Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej informuje A.J., że wyraża zgodę na przekazanie działki numer [...] wraz z częścią budynku mieszkalnego znajdującego się na powyższej działce na rzecz Państwa w trybie art. 179 k.c. Termin sporządzenia aktu notarialnego ustalono do dnia 30 marca 1970 r. Po tym terminie pismo niniejsze, które jest podstawą do sporządzenia aktu notarialnego traci moc obowiązującą, a obywatel będzie nadal właścicielem powyższej działki.
Także pismem z dnia [...] marca 1970 r. znak [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przesłał do A.J. zgodę na przejęcie działki nr [...] o pow. 0,3 ha wraz z częścią budynku mieszkalnego na rzecz Państwa oraz pismo o wyrażeniu zgody przejęcie gruntów na rzecz Państwa w zamian za rentę z pozostawieniem drugiej części budynku mieszkalnego i zabudowań gospodarczych. W piśmie tym wskazano, że obywatel powinien w podanym w piśmie terminie sporządzić akt notarialny przekazania działki nr [...] wraz z częścią budynku. A.J. został poinformowany, że w przypadku niesporządzenia aktu notarialnego sprawa przejęcia gruntów na rzecz Państwa w zamian za rentę zostanie umorzona.
Dnia [...] października 1981 r. została sporządzona notatka służbowa przez J.R., z której wynika iż obywatel A.J. podaniem z dnia [...] sierpnia 1969 r. zwrócił się do Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PPRN z prośbą o przyjęcie jego gruntów bez budynków w zamian za rentę. Mimo braku wyraźnej zgody ob. J. w piśmie GRN obywatel H.S. stwierdza, że właściciel zgadza się oddać na rzecz Państwa połowę budynku mieszkalnego (była restauracja). Proponuje przyjąć na tych warunkach gruntu z zagospodarowaniem których nie widzi trudności. W piśmie z dnia [...] marca 1970 r. informuje się o pozytywnym załatwieniu podania z dnia [...] sierpnia 1969 r. oraz wyrażą zgodę na przekazanie w trybie art. 179 k.c. działki o pow. 0.03 ha, na której położony jest budynek (była restauracja) na własność Państwa. W notatce zaznaczono, że w aktach brak jest wniosku strony o wyrażenie zgody na przekazanie działki [...] na rzecz Państwa.
Powyższe dokumenty, zdaniem organu, potwierdzają ustalenie, że A. i S.J. przekazali działkę o nr [...] na rzecz Państwa dobrowolnie, na podstawie art. 179 Kodeksu cywilnego.
Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. 1968.3.15) państwo może odmówić przejęcia na własność nieruchomości, jeżeli uzna, że nie może zapewnić warunków do ich racjonalnego zagospodarowania. Art. 4 ust. 3 cytowanej ustawy stanowił, że w przypadku gdy budynki wchodzące w skład przejmowanych lub przejętych już nieruchomości będą potrzebne do należytego zagospodarowania tych nieruchomości, Państwo za zgodą rolnika może przejąć te budynki na własność.
Według organu domniemać można iż, ówczesna władza uznała, że zasadne będzie przejęcie także działki [...] wchodzącej w skład gospodarstwa S. i A.J., aby skutecznie zagospodarować całość nieruchomości. Brak jest jednak jakichkolwiek dowodów mogących świadczyć, że małżonkowie J. w jakikolwiek sposób zostali zmuszeni do zrzeczenia się nieruchomości.
Wojewoda zauważył, że po analizie wyżej wskazanych dokumentów organ I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. To nikt inny jak A.J. zwrócił się do Prezydium Rady Narodowej o przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę. W związku z powyższym, cała procedura została zainicjowana przez właściciela nieruchomości. O wywłaszczeniu mówimy, gdy to ubiegający się o wywłaszczenie inicjuje rozpoczęcie działań oraz podejmuje kroki zmierzające do pozbawienia właściciela dotychczasowej nieruchomości. Ponadto, zgodnie z brzmieniem powołanej ustawy w przypadku dojścia stron do porozumienia należało zawrzeć umowę nabycia nieruchomości, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Stanowisko to Wojewoda podzielił bez zastrzeżeń. Dalej wskazał, że zgodnie z obowiązującym wówczas brzmieniem art. 179 K.c., właściciel mógł wyzbyć się własności przez to, że się jej zrzekł. Kluczowe w brzmieniu niniejszego przepisu jest wyrażenie "może". W brzmieniu Kodeksu cywilnego w ówczesnych latach brak jest wskazania, iż za zrzeczenie się prawa własności przysługuje właścicielowi odszkodowanie. Ponadto, w piśmie z dnia [...] marca 1970 r. znak [...] wskazane jest wyraźnie, że termin sporządzenia aktu notarialnego ustalono do dnia [...] marca 1970 r. Po tym terminie pismo niniejsze, które jest podstawą do sporządzenia aktu notarialnego traci moc obowiązującą, a obywatel będzie nadal właścicielem powyższej nieruchomości. Nikt nie zmuszał właściciela do jej zbycia. Akt notarialny został spisany dnia [...] kwietnia 1970 r., a więc po wskazanym w w/w piśmie terminie. Uznać zatem należy, że małżonkowie J. sami dobrowolnie zrzekli się przedmiotowego gruntu. Ze zgromadzonych przez organ dokumentów nie wynika, iż Państwo wywierało jakiekolwiek naciski na właścicieli nieruchomości. Co więcej, wskazywane było, że jeśli do dnia [...] marca 1970 r. nie zostanie zawarta umowa notarialna, wówczas pismo traci moc. Brzmienie treści pisma wskazuje na pozostawienie A.J. decyzji czy zamierza zrealizować swój zamiar dobrowolnego zrzeczenia się prawa własności. Z zgromadzonych przez organ dokumentów nie wynika, aby A.J. odpowiedział na pismo lub poinformował o zawarciu aktu w innym terminie. Organy Państwowe zawiadomieniem Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...] kwietnia 1970 r. poinformowało o zawarciu aktu.
Organ zaznaczył, że niezależnie od powyższej sprawy, decyzją z dnia [...] maja 1970 r. numer [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej orzekło przejąć na własność Państwa nieruchomości rolne o pow. 9,69 ha składające się z działek nr [...] od małżonków A. i S.J. w zamian za rentę. Spod przejęcia wyłączono zabudowania wchodzące w skład przekazywanych nieruchomości położone na działce numer [...]. W decyzji wskazano, że zabudowania o których mowa wyżej stanowią odrębny przedmiot własności i z chwilą śmierci właściciela przechodzą na własność Państwa, chyba, że uprzednio przez niego zostały zbyte.
Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [...] S.J. oraz A.J. przyznano rentę w zamian za ww. gospodarstwo rolne przekazane na własność Państwa.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 1970 r. Państwowe Biuro Notarialne postanowiło wydzielić budynki położone na działce numer [...] i przenieść do KW [...], a w KW [...] pozostałe gospodarstwo rolne we [...].
Organ II instancji w związku z powyższymi ustaleniami i dokumentami zgodził się ze Starostą, aby uznać za bezsprzeczne, iż A. i S. małż. J. zrzekli się nieruchomości oznaczonej działką numer [...], natomiast gospodarstwo rolne składające się z dziatek nr [...] zdali w zamian za rentę.
Ponadto Wojewoda ponownie wskazał, że na skutek decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] czerwca 2021 r. z obrotu prawnego została wyeliminowana pierwotna decyzja Naczelnika Gminy z [...] maja 1982 r. ustalająca odszkodowanie za przejętą nieruchomość. W tym stanie sprawy brak jest przedmiotu postępowania prowadzonego na podstawie art. 132 ust. 3 u.g.n.
W ocenie organów zarówno I jak i II instancji zrzeczenie się prawa własności nieruchomości przez małżonków J. z całą pewnością nie było wywłaszczeniem i nie wpisuje się w przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o czym świadczy przytoczony materiał dowodowy.
Ponadto Wojewoda zgodził się z twierdzeniem Starosty, iż w zgromadzonych w sprawie dokumentach brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących, jakoby S. i A.J. byli przymuszani i działali pod naciskiem ówczesnych władz. Dowodem jest akt notarialny sporządzony [...] kwietnia z 1969 r., w którym S. i A.J. zrzekają się nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Kolejno po 10 latach została wydana decyzja ustalająca odszkodowanie za rzekomo bezprawnie zabraną nieruchomość ([...] maja 1982 r.), która następnie została uchylona z uwagi na fakt, iż organ ją wydający działał w błędzie ([...] czerwca 1983 r.).
Dalej Wojewoda wskazał, że z wywłaszczeniem nieruchomości mamy do czynienia wówczas, gdy została wydana decyzja administracyjna i odbywa się ono generalnie bez zgody osoby, której pozbawia się prawa własności. W przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z wywłaszczeniem, ponieważ S. i A.J. dobrowolnie zrzekli się prawa własności nieruchomości zabudowanej oznaczonej działką numer [...], stając do aktu notarialnego.
Wojewoda zgodził się także ze stanowiskiem Starosty, iż jednym z kluczowych dowodów w sprawie jest fakt, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1983 r. była przedmiotem analizy przez ówczesną Prokuraturę Wojewódzką. Nie znalazła ona podstaw do jej zaskarżenia. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej uzasadnił, że odszkodowanie dla S. i A.J. nie przysługuje. Dysponując więc takim materiałem dowodowym stwierdzić należy, że nie ma podstaw, aby po 50 latach ustalać odszkodowanie za nieruchomość, która nie została wywłaszczona, a Naczelnik Gminy wydając decyzję o odszkodowaniu działał niezgodnie z obowiązującym wówczas prawem.
Wątpliwości organu budził także fakt, iż S.J. wystąpiła o zwrot nieruchomości w 1981 r. tj. 11 lat po podpisaniu aktu notarialnego. Wcześniej S.J. nie kwestionowała zawartej umowy notarialnej. Nieruchomość została zagospodarowana przez Kółko Rolnicze, został tam zakwaterowany lokator i przez ponad dekadę ww. nie wnosiła, że nieruchomość została jej zabrana. Ponadto, że M.K., córka S. i A.J. nie przedłożyła żadnych dowodów świadczących o tym, że rodzice zrzekli się nieruchomości pod przymusem. Jedynym dowodem, na którym się opiera spadkobierczyni jest decyzja Naczelnika Gminy ustalająca odszkodowanie, która ostatecznie została wycofana z obiegu prawnego.
Zgromadzone w aktach sprawy dokumenty nie dają organowi podstaw do uznania, jakby S. i A.J. byli przymuszani czy też działali pod naciskiem władz. Decyzja ustalająca odszkodowanie nie powinna rzutować na stanowisko organu w przedmiocie ustalenia odszkodowania z uwagi na to, iż została wydana błędnie, co zostało potwierdzone przez Prokuraturę Wojewódzką w 1984 r.
Reasumując powyższe organ odwoławczy stwierdził, iż Starosta wykonał dyspozycje WSA w Gorzowie Wlkp., zawarte w wyroku z 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Go 610/22.
Od powyższej decyzji Wojewody z [...] lipca 2023 r. nr [...] M.K. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez niedostosowanie się przez organ do wykładni prawnej i wskazań wyrażonych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 21 grudnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 610/22.
2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę wypłaty odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie własności nieruchomości.
Wojewódki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Go 536/23 uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wyroku, powołując się na treść art. 153 p.p.s.a. oraz ocenę prawną i wskazania co do dalszego postepowania zawarte w wyroku z dnia 21 grudnia 2022 r., Sąd stwierdził, że rozpoznając ponownie sprawę organy uzupełniły materiał dowodowy w zakresie wskazanym w ww. wyroku, jednak nie przeprowadziły pełnej analizy tak zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem treści art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz z uwzględnieniem wskazań wynikających z powyższego wyroku. Dotyczy to okoliczności w jakich doszło do sporządzenia oświadczenia woli w formie aktu notarialnego o zrzeczeniu się nieruchomości oraz na konieczność rozważenia uwarunkowań stanu prawnego - w kontekście możliwości ustalenia na rzecz skarżącej stosownego odszkodowania. W omawianym zakresie analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego została przeprowadzona przez organ pobieżnie, bez uwzględniania wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego. W szczególności organ nie odniósł się do treści pism Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] lipca 1969 r. znak: [...], w którym odmówiono przejęcia gospodarstwa rolnego, następnie pisma z dnia [...] września 1969 r. znak: [...], w którym stwierdzono, że A.J. zgadza się oddać na Skarb Państwa połowę swojego budynku mieszkalnego oraz pisma Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] listopada 1981 r. znak: [...] z którego wynika, że badając tok postępowania administracyjnego Wojewódzka Komisja na posiedzeniu w dniu [...] listopada 1981 r. ustaliła, że podniesione zarzuty polegają na prawdzie. Zabrakło również analizy treści pism z dnia [...] marca 1970 r. znak: [...], w tym pisma w którym wyznaczono termin sporządzenia aktu notarialnego na dzień [...] marca 1970 r. ze stwierdzeniem, że po tym terminie pismo to traci moc obowiązującą, przypomnieć w tym miejscu należy, że akt notarialny sporządzono w dniu [...] kwietnia 1970 r. Nie znajduje bowiem oparcia w aktach sprawy stanowisko organu, zgodnie z którym procedura przekazania dz. nr [...] została zainicjowania wnioskiem A.J. lub S.J.. Takie stwierdzenie nie ma oparcia w aktach sprawy. Sąd stwierdził także brak ze strony organu dokładnej analizy celu jaki stanowił podstawę przekazania nieruchomości- zrzeczenia się jej części na rzecz Skarbu Państwa z uwagi na treść art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Podkreślił, że wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu. Co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 października 2023 r. II SA/Gd 127/23).
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r., nr [...] Wojewoda ponownie utrzymał w mocy decyzję Starosty z [...] maja 2023 r.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania i stanowiska organu I instancji oraz strony skarżącej stwierdził, że podjęcie w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia poprzedzone zostało przeprowadzeniem postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Przytoczył treść art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 1 i ust. 5 u.g.n. Dalej stwierdził, że z zgromadzonej w przedmiotowej sprawie dokumentacji wynika, iż ówcześni właściciele nieruchomości – S. i A.J., aktem notarialnym z [...] kwietnia 1970 r. zrzekli się własności swojej nieruchomości - stawili się na akt notarialny, złożyli stosowne oświadczenia oraz złożyli swoje podpisy. W obrocie prawnym nie funkcjonuje żaden inny dokument pozwalający na przyjęcie, że zostali wywłaszczeni. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z obowiązującym wówczas brzmieniem art. 179 K.c., właściciel mógł wyzbyć się własności przez to, że się jej zrzekł. Kluczowe w brzmieniu niniejszego przepisu jest wyrażenie "może". W brzmieniu Kodeksu cywilnego w ówczesnych latach brak jest wskazania, iż za zrzeczenie się prawa własności przysługuje właścicielowi odszkodowanie. W ocenie Wojewody uznać należy, że małżonkowie J. sami dobrowolnie zrzekli się przedmiotowego gruntu. Ze zgromadzonych przez organ dokumentów nie wynika, iż Państwo wywierało jakiekolwiek naciski na właścicieli nieruchomości, celem przeniesienia własności na jego rzecz. Następnie organ odwoławczy podkreślił, że akt notarialny jest formą prawną dokumentującą czynności prawne z zakresu prawa cywilnego dotyczące m.in. nieruchomości. To właśnie przynależność tej instytucji do sfery prawa cywilnego przesądza, że nie może ona podlegać weryfikacji w trybie administracyjnym. Jedynym podmiotem uprawnionym do zbadania ważności czynności prawnej "ubranej" w akt notarialny jest sąd cywilny. Wojewoda zgodził się ze Starostą, że A. i S.J. zrzekli się nieruchomości oznaczonej działką numer [...], natomiast gospodarstwo rolne składające się z działek nr [...] zdali w zamian za rentę. W ocenie organów zarówno I jak i II instancji zrzeczenie się prawa własności nieruchomości przez małżonków J. z całą pewnością nie było wywłaszczeniem i nie wpisuje się w przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o czym świadczy przytoczony materiał dowodowy. Organ odwoławczy zgodził się z twierdzeniem Starosty, iż w zgromadzonych w sprawie dokumentach brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących, jakoby S. i A.J. byli przymuszani i działali pod naciskiem ówczesnych władz. Podzielił także stanowisko Starosty, iż jednym z kluczowych dowodów w sprawie jest fakt, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1983 r. była przedmiotem analizy przez ówczesną Prokuraturę Wojewódzką. Nie znalazła ona podstaw do jej zaskarżenia. W 1983 r. prokuratura badała sprawę w ówczesnym systemie prawnym i ówczesnych realiach. Również Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej uzasadnił, że odszkodowanie dla S. i A.J. nie przysługuje. Dysponując więc takim materiałem dowodowym stwierdzić najeży, że nie ma podstaw, aby po 50 latach ustalać odszkodowanie za nieruchomość, która nie została wywłaszczona, a Naczelnik Gminy wydając decyzję o odszkodowaniu działał niezgodnie z obowiązującym wówczas prawem. Jak zaznaczył Starosta wątpliwości organu budzi także fakt, iż S.J. wystąpiła o zwrot nieruchomości w 1981 r., tj. 11 lat po podpisaniu aktu notarialnego. Wcześniej nie kwestionowała zawartej umowy notarialnej. Nieruchomość została zagospodarowana przez Kółko Rolnicze, został tam zakwaterowany lokator i przez ponad dekadę nie wnosiła, że nieruchomość została jej zabrana. Ponadto M.K., córka S. i A.J. podczas toczącego się postępowania nie przedłożyła żadnych dowodów świadczących o tym, że rodzice zrzekli się nieruchomości pod przymusem. Jedynym dowodem, na którym się opiera spadkobierczyni jest decyzja Naczelnika Gminy ustalająca odszkodowanie, która ostatecznie została wycofana z obiegu prawnego. Ostatecznie Wojewoda zaaprobował stanowisko organu I instancji, iż na podstawie zgromadzonych dokumentów nieruchomość została dobrowolnie przekazana na rzecz Skarbu Państwa i brak jest dowodów aby doszło do przymusu czy też nacisku władz. Zgromadzone w aktach sprawy dokumenty nie dają organowi podstaw do uznania, jakby S. i A.J. byli przymuszani czy też działali pod naciskiem władz.
Od powyższej decyzji Wojewody z [...] kwietnia 2024 r. M.K. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wnosząc o jej uchylenie oraz ustalenie odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie nieruchomości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez niedostosowanie się przez organ do wykładni prawnej i wskazań wyrażonych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 21 grudnia 2022 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Go 610/22;
2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę wypłaty odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie własności nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Nadto wniósł o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Jednocześnie, z uwagi na fakt, że przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody dotycząca rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a więc sprawa będąca już uprzednio poddana dwukrotnie kontroli sądowej, wskazać należy na treść art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem kontrola przez sąd rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd. Przy tym podkreślić trzeba, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący a uregulowania zawarte w art. 153 p.p.s.a. mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu. Nadto, zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Orzekając obecnie sąd zobowiązany jest zatem skontrolować, czy organ rozpatrujący sprawę ponownie, dostosował się do przedstawionej oceny i wskazań wynikających z wyroku z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Go 610/22 oraz wyroku z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Go 536/23.
W wyroku z dnia 21 grudnia 2022 r. Sąd wskazał, że stan faktyczny sprawy nie został wyczerpująco wyjaśniony, a w sprawie wymagane jest uzupełnienie materiału dowodowego o dokumenty związane z przekazaniem przez S. i A.J. na rzecz Skarbu Państwa działki o nr [...] (a nie tylko o akt notarialny z dnia [...] kwietnia 1970 r. i późniejsze decyzję dotyczące spornego odszkodowania) oraz dokumentów związanych z przejęciem gospodarstwa rolnego ww. przez Państwo w zamian za rentę. Natomiast w wyroku z dnia 16 listopada 2023 r. Sąd uznał, że organy rozpoznając ponownie sprawę uzupełniły materiał dowodowy w zakresie wskazanym w wyroku z dnia 21 grudnia 2022 r. pod kątem treści art. 129 ust. 5 pkt 5 u.gn. Jednak pobieżnie zostały w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy zbadane okoliczności w jakich doszło do sporządzenia oświadczenia woli w formie aktu notarialnego o zrzeczeniu się nieruchomości mogące przemawiać za przyznaniem skarżącej spornego odszkodowania z tytułu faktycznego wywłaszczenia nieruchomości na cele publiczne. Zdaniem Sądu - jak stwierdzono w wyroku z dnia 16 listopada 2023 r. - organ nie odniósł się i nie ocenił wszystkich przedłożonych w sprawie dokumentów , których treść może podważać konkluzję organu. Organ nie odniósł się do treści pism Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] lipca 1969 r. znak: [...], w którym odmówiono przejęcia gospodarstwa rolnego, następnie pisma z dnia [...] września 1969 r. znak: [...], w którym stwierdzono, że A.J. zgadza się oddać na Skarb Państwa połowę swojego budynku mieszkalnego, tj. tej części w której kiedyś była restauracja, treści notatki służbowej z dnia [...] września 1981 r. oraz pisma Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] listopada 1981 r. znak: [...] z którego wynika, że badając tok postępowania administracyjnego Wojewódzka Komisja na posiedzeniu w dniu [...] listopada 1981 r. ustaliła, że podniesione zarzuty polegają na prawdzie. Zabrakło również zdaniem sądu analizy treści pism z dnia [...] marca 1970 r. znak: [...], w tym pisma w którym wyznaczono termin sporządzenia aktu notarialnego na dzień [...] marca 1970 r. ze stwierdzeniem, że po tym terminie pismo to traci moc obowiązującą, przypomnieć w tym miejscu należy, że akt notarialny sporządzono w dniu [...] kwietnia 1970 r. Jednocześnie w wyroku tym, odwołując się do treści art. 80 k.p.a., Sąd stwierdził, że wynikająca z tego przepisu zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenie wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu.
Podkreślić należy, że swoboda oceny dowodów nie może się przerodzić się w samowolę - musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł tej oceny. Organ winien opierać się na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istotne okoliczności faktycznych , powinno być zgodne z prawidłami logiki. Zasada swobodnej oceny dowodów wyrażana w art. 80 k.p.a nakłada na organ administracji dokonania oceny poszczególnych dowodów z osobna oraz wszystkich dowodów we wzajemnej ich łączności. Przepisy kodeksu postepowania administracyjnego nie regulują podstaw , na których organ ma oprzeć ocenę dowodów, jednakże w nauce wskazuje się, że w tej ocenie powinien kierować się wiedzą oraz zasadami życiowego doświadczenia. Naruszenie wskazanych wyżej reguł stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Podkreślić także należy, że zdarzenia niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia sprawy. Mogą oczywiście mieć pewien wpływ, ale tylko w sytuacjach ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego. Wszechstronna oraz nieskrępowana ocena wszelkich faktów i środków dowodowych nie może jednocześnie sprowadzać się do przyjęcia, że ma ona dorowadzić z góry przyjętego założenia co do sposobu załatwienia sprawy.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Już w wyroku z dnia 16 listopada 2023 r. Sąd stwierdził, że ponownie rozpoznając sprawę po wyroku z dnia 21 grudnia 2022 r. uchylającym decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] kwietnia 2022 r. organy uzupełniły materiał dowodowy w zakresie wskazanym w tym wyroku, jednak nie przeprowadziły analizy tak zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem treści art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. która to analiza okazało się pobieżna, bez uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Dokonując oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia [...] kwietnia 2024 r., stanowiącej przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie, uznać należy, że organ uwzględnił w całości ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2023 r. Dotyczy to w szczególności poddania szczegółowej analizie i ocenie dowodów zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego, w tym dokumentów wskazanych przez Sąd w ww. wyroku.
Zgodzić należy się z dokonaną przez organy oceną, że pismo Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lipca 1969 r., w którym organ ten odmówił przyjęcia gospodarstwa rolnego powiązane jest z uprzednim pismem A.J. noszącym datę [...] lipca 1969 r., w którym wnoszący o przyznanie renty A.J. ustosunkowuje się do treści doręczonego mu w lipcu 1969 r. zawiadomienia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej noszącego datę [...] lipca 1969 r. określającego na jakich warunkach może być przejętego gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami za rentę. W piśmie noszącym datę [...] lipca 1969 r. A.J. opisując stan gospodarstwa w tym wchodzące w jego skład budynki wnosił o pozostawienie mu budynków. Organ w piśmie z dnia [...] lipca 1969 r., uznając, że jest wnioskiem z dnia [...] stycznia 1969 r. chciał przekazać całość gospodarstwa za rentę stwierdził, że nie wyraża zgody na przejęcie samych gruntów wchodzących w skład gospodarstwa w zamian za rentę z pozostawieniem budynków zainteresowanym rolnikom. W piśmie tym jednoznacznie wskazano, że w związku ze stanowiskiem tego organu A.J. nadal pozostaję właścicielem całego gospodarstwa.
Organ poddał analizie i ocenie także pismo noszące datę [...] września 1969 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i zgodzić się należy z jego stanowiskiem, że z treści tego pisma wynika jedynie, że organ ten wyraża zgodę na przejęcie przez Skarb Państwa od A. i S.J. części zabudowań – połowy budynku mieszkalnego celem późniejszego jego wykorzystania na cele kulturalno-oświatowe. Z dokumentu tego co najwyżej można, zdaniem Sądu, wywnioskować, iż były prowadzone rozmowy z udziałem właścicieli gospodarstwa w przedmiocie przekazania części działki siedliskowej zabudowanej na rzecz Skarbu Państwa celem określonego w tym piśmie ich zagospodarowania przez nowego właściciela która to działka nie została jeszcze geodezyjnie podzielona. Jednak pismo to w żaden sposób nie daje podstaw do ustalenia w jakiej formie przekazanie to by miało nastąpić, w szczególności czy odpłatnie czy też nie (np. umowa kupna – sprzedaży, zrzeczenia się w trybie art. 179 K.c. ) czy też organ zamierzał przeprowadzić procedurę wywłaszczenia w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 1957 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości obowiązującej w tym okresie.
Nie może stanowić podstawy do odmiennej oceny wyżej przedstawionych środków dowodowych pismo adresowane do A.J. noszące datę [...] marca 1970 r. autorstwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z treści którego wynika, że adresatowi tegoż pisma przesyła się w załączeniu pismo wyrażające zgodę na przejęcie działki nr [...] o powierzchni 0,03 ha wraz z częścią budynku mieszkalnego na rzecz Państwa oraz pismo informujące o wyrażeniu zgody przejęcia gruntów na rzecz Państwa w zamian za rentę z pozostawieniem drugiej części budynku mieszkalnego z zabudowaniami. W piśmie tym stwierdzono, że akt przekazania działki o nr [...] w wskazanym terminie do [...] marca 1970 r. oraz, że przekazanie działki winno nastąpić w formie zrzeczenia się w trybie art. 179 K.c. Kwestia podpisania umowy notarialnej w przedmiocie zrzeczenia się własności powyższej działki w terminie późniejszym jest jedynie istotna z punktu oceny ważności tejże czynności cywilnoprawnej w oparciu o przepisy prawa materialnego cywilnego i właściwym do jej dokonania jest sąd powszechny. Okoliczność ta, jak zasadnie stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie ma wpływu do oceny istoty niniejszej sprawy, tj. czy przejęcie wspomnianej działki na własność Państwa nastąpiło w oparciu o przepisy dotyczące wywłaszczenia. Nie może stanowić podstawy zmiany oceny wyżej przedstawionego materiału dowodowego także pismo Wojewódzkiej Komisji działającej przy Wojewodzie z dnia [...] listopada 1981 r. adresowane do Naczelnika Gminy. W piśmie tym zawarto jedynie stwierdzenie, że uznaje się za prawdziwe zarzuty S.J., zgodnie z którymi działka gruntu o nr [...] została przekazana na własność Państwa nieodpłatnie pod przymusem ówczesnych władz. Z pisma tego nie wynika w oparciu o jaki materiał dowodowy organ ten doszedł do powyższego ustalenia, czy dysponował innymi środkami dowodowymi niż organ rozstrzygający stanowiącą przedmiot niniejszej kontroli sądowej decyzji. Nadto nadmienić należy, że w oparciu o to pismo Naczelnik Gminy wydał decyzję o przyznaniu S.J. odszkodowania, a której to decyzji nieważność została stwierdzona decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1983 r., wobec uznania, że działka o nr [...] została przekazana na rzecz Państwa aktem notarialnym z dnia [...] maja 1970 r. w trybie art. 179 Kodeksu cywilnego.
Zdaniem Sądu powyższa ocena przedstawionych dowodów znajduje nadto potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, a w szczególności dotyczącym przekazania przez A. i S.J. gruntów rolnych na rzecz Państwa za rentę i prowadzonych w tym okresie rozmów między wnioskodawcami a przedstawicielami Prezydium Powiatowej Rady Narodowej dotyczących wyodrębnienia z działki siedliskowej części gruntu o pow. 0,03 ha zabudowanej częścią budynku mieszkalnego i jej przekazania w trybie zrzeczenia się na rzecz Państwa. W toku tych, trwających 16 miesięcy, rozmów, licznej korespondencji, w której strony tych negocjacji przedstawiały swoje stanowisko, a którą dołączono do akt sprawy nie wynika, aby S. i A.J. sprzeciwiali się temu, żądali zapłaty za przekazaną działkę. Z sporządzonych notatek służbowych wynika, że ww. żądali zapewnienia szwagierce możliwości korzystania z pokoiku, który zajmowała, a położonego na piętrze nad częścią budynku, który miał być przekazany na rzecz Państwa. Nadto wnosili o "zainstalowanie wody oraz zlewu na części pozostającej w ich dyspozycji" (notatka służbowa z dnia [...] grudnia 1969 r.).
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organ zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i w oparciu o tak zgromadzony materiał dokonał ustalenia wszystkich istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie daje podstaw do przyjęcia, że przekazanie na rzecz Państwa, w trybie art. 179 Kodeksu cywilnego, działki gruntu o nr [...] nie miało związku z przeprowadzeniem procesu wywłaszczenia. Brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że S. i A.J. zostali w jakikolwiek sposób zmuszeni do zrzeczenia się przedmiotowej działki. Wymaga podkreślenia, że w piśmie noszącym datę [...] marca 1970 r., Powiatowe Prezydium Rady Narodowej, w którym wyrażono zgodę na przejęcie przedmiotowej działki i zakreślono termin do sporządzenia aktu notarialnego do [...] marca 1970 r., jednoznacznie stwierdzono, że w przypadku nie podpisania w tym terminie aktu notarialnego pismo, "które jest podstawą do sporządzenia aktu notarialnego traci moc obowiązująca, a Obywatel będzie nadal właścicielem powyższej działki". Nie wspomina się w piśmie tym o toczącym się ewentualnie procesie wywłaszczeniowym. Trudno przyjąć aby w przypadku prowadzenia takiego procesu organ zawierał w piśmie tym stwierdzenie, że S. i A.J. w przypadku nie podpisania aktu notarialnego będą nadal właścicielami działki, a nie o możliwości jej wywłaszczenia w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Nadto nie zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., tj. pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Zrzeczenie się prawa własności w trybie art. 179 Kodeksu cywilnego, który to przepis stanowił podstawę przekazania nieruchomości na rzecz Państwa przez A. i S.J. nie przewidywał obowiązku ustalenia odszkodowania, czynność ta mogła być nieodpłatna.
Uznać zatem należy, że organ przeprowadził postepowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji z zachowaniem zasad określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności w pełni zrealizował zasadę prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., znajdującą rozwiniecie w regulacji zawartej w art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązującej organy administracji do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. W uzasadnieniu prawnym wyjaśnił podstawę prawną wydanej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ocena zgromadzonego materiału dowodowego odpowiada zasadzie swobody oceny dowodów zawartej w art. 80 k.p.a., co jest również istotne w niniejszej sprawie zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. uwzględnił ocenę prawną oraz zrealizował w pełni wskazania co do dalszego postepowania wyrażone w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia z dnia 21 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 610/22 oraz z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Go 536/23. Nadmienić należy, że w toku całego postępowania administracyjnego toczącego się od lutego 2022 r. jak i również w złożonych skargach od wydanych decyzji strona skarżąca nie przedstawiła innych dowodów niż te zgromadzone przez organy I jak i II instancji, a które mogłyby stanowić podstawę dokonania innych istotnych do rozstrzygnięcia sprawy ustaleń. Zasadnie więc organy przyjęły, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 129 ust. 5 pkt 1-3 u.g.n. uzasadniające ustalenie dla skarżącej jako spadkobierczyni S. i A.J. odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.
Przedstawiona wyżej ocena zgromadzonego przez organy materiału dowodowego czyni bezzasadnym zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 153 p.p.s.a. albowiem ocenia prawna jak i wskazania co do dalszego postepowania wyrażone zarówno w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 21 grudnia 2022 r., jak i 16 listopada 2023 r. zostały, jak już wyżej wskazano, w pełni przez organy zrealizowane. Wydana natomiast decyzja w przedmiocie wypłaty odszkodowania znajduje oparcie w art. 128 u.g.n. Wobec braku spełnienia przesłanek określonych w art. 129 ust. 5 pkt 1-3 wskazanej ustawy organ winien wydać decyzję w przedmiocie odmowy jego ustania i wypłaty.
Tym samym uznając, że skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżona decyzją odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w wyroku, tj. skargę oddalono w całości.