II SA/GO 255/18

II SA/Go 255/18 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2018-07-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-04-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jacek Jaśkiewicz
Jarosław Piątek
Sławomir Pauter /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 3297/18 - Wyrok NSA z 2022-10-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 145 § 1 pkt 1 a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2017 poz 1201
art.15 § 1, art. 33, art. 34
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
art. 24 ust. 4 i ust. 5 b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2018 r. sprawy ze skargi J. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wlkp. z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze na rzecz skarżącego J. A. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r., którym to postanowieniem na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – określanej dalej jako k.p.a.), w związku z art. 18 oraz art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. – określanej dalej jako u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia z dnia [...] października 2017 r., złożonego przez J.A. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r., znak [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2017r., nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] czerwca 2017 r. o nr [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, utrzymano zaskarżone postanowienie w mocy.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia:
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] czerwca 2017 r., o numerach: [...], zmierzających do zaspokojenia z majątku J.A. należności z tytułu, składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wynikających z deklaracji składanych przez płatnika za miesiące styczeń i luty 2007 r.
W toku postępowania, organ egzekucyjny skierował do Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółki z o.o. zawiadomienia z dnia [...] czerwca 2017 r. o numerach: [...] o zajęciu wynagrodzenia za pracę zobowiązanego J.A.. Powyższe dokumenty doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 9 czerwca 2017 r. Natomiast odpisy ww. zawiadomień o zajęciu egzekucyjnym wraz z odpisami tytułów wykonawczych z dnia [...] czerwca 2017 r. o numerach: [...], doręczono zobowiązanemu J.A. w dniu 12 czerwca 2017 r.
W dniu 19 czerwca 2017 r. J.A. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze, powołując się na przedawnienie dochodzonych zaległości. Wystąpił jednocześnie o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutu oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanego zajęcia wynagrodzenia za pracę.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (będący jednocześnie wierzycielem egzekwowanych należności), orzekł o odmowie uwzględnienia zgłoszonych zarzutów. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ egzekucyjny wskazał, że nie doszło do przedawnienia egzekwowanych zobowiązań, ponieważ w następstwie doręczenia zobowiązanemu J.A. upomnień nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego na ww. postanowienie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji rozpatrując zgłoszony przez zobowiązanego J.A. zarzut przedawnienia, nie przedstawił koniecznej analizy stanu faktycznego, pozwalającej ocenić poprawność stanowiska organu, że wobec faktu doręczenia zobowiązanemu upomnień w dniu 12 kwietnia 2007 r., bieg terminu przedawnienia został zawieszony do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie organ odwoławczy zalecił, by przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji przedstawił opis stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności, dotyczący okresu pomiędzy doręczeniem upomnieli w dniu 12 kwietnia 2007r., a wystawieniem tytułów wykonawczych w dniu [...] czerwca 2017r. Wyjaśnienia wymagało bowiem, czy są to pierwsze tytuły wykonawcze w tej sprawie, czy wcześniej było prowadzone postępowanie egzekucyjne.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] października 2017 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił zgłoszonego zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że terminy wymagalności należności objętych ww. tytułami wykonawczymi przypadały odpowiednio na dzień [...] lutego 2007 r. oraz [...] marca 2007 r. W chwili wymagalności wskazanych wyżej należności przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 – dalej jako u.s.u.s.) stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Oznaczało to, że obowiązki zakreślone w powołanych wyżej tytułach wykonawczych uległyby przedawnieniu odpowiednio w dniach [...] lutego 2017 r. i [...] marca 2017 r. Organ I instancji dodał, że w dniu 1 stycznia 2012 r. wszedł w życie przepis art. 11 pkt 1a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, w związku z czym z dniem 1 stycznia 2012 r. przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych otrzymał brzmienie: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6". Podkreślił przy tym, że wykładni tego przepisu dokonał Sąd Apelacyjny w Poznaniu, w wyroku sygn. akt III AUa 1800/13 z dnia 24 czerwca 2014 r., wskazując: "Do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia), ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r." W ocenie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma natomiast fakt doręczenia zobowiązanemu J.A. upomnień, który skutkował zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, a z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia ww. należności, obowiązująca od dnia 1 stycznia 2012 r. treść przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. nie spowodowała zaistnienia dwóch wersji oceny terminu przedawnienia.
Zażalenie na postanowienie z dnia [...] października 2017 r. wniósł J.A., wskazując w nim, poza wcześniejszą argumentacją, na naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu przez organ, że upomnienie zostało skutecznie doręczone oraz błędną wykładnię art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Ponadto wniósł o uwzględnienie zarzutów i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy ww. postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W uzasadnieniu organ II instancji powołał się na zapisy art. 27 § 1 pkt 9, art. 34 i art. 35 u.p.e.a. i zauważył, że w przedmiotowej sprawie spór dotyczy ustalenia, czy uległy przedawnieniu należności składkowe za miesiące styczeń i luty 2007 r. Wyjaśnił, że zasady przedawnienia należności z tytułu składek wynikają z uregulowań art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i koniecznym było ustalenie wpływu zmian stanu prawnego jakie nastąpiły po 1 stycznia 2003 r. na bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. W dacie bowiem powstania zobowiązań J.A. wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z tytułu składek za miesiące styczeń i luty 2007 r. obowiązywała ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074). Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s., obowiązujący od 1 styczna 2003 r. stanowił, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Organ odwoławczy podkreślił, że nowela u.s.u.s., dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r., wprowadziła instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378), w art. 11, znowelizowano przepis art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez wskazanie, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zawarty w art. 27 ust. 1 cytowanej ustawy przepis przejściowy wskazuje, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym nową ustawy, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Przy czym ust. 2 art. 27 stanowi, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że zez zmian pozostał natomiast przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2004 r.), który stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Organ odwoławczy powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 3031/12 wskazał, że według zasady wynikającej z art. 27 ust. 1 ustawy z 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Artykuł 21 ust. 2 ustawy z 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia I stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Ustawodawca przyjął w tym względzie nakaz posługiwania się regułą kolizyjną lex benignior, zgodnie z którą należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, do zapłaty których zobowiązany jest określony podmiot. Z kolei zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane również inne czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że wierzyciel skierował do zobowiązanego J.A. upomnienia z dnia [...] marca 2007 r. o numerach: [...]. Przesyłkę poleconą, zawierającą powyższe dokumenty nadano w placówce Poczty Polskiej S.A. w dniu 23 marca 2007 r. Z zapisów znajdujących się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynikało, że po dwukrotnym awizowaniu przedmiotowej przesyłki, tj. w dniach 27 marca 2007 r. i 4 kwietnia 2007 r., doręczyciel, stwierdzając upływ 14-dniowego okresu przechowywania tej przesyłki, odesłał ją w dniu 12 kwietnia 2007 r. do nadawcy, który odbiór korespondencji potwierdził w dniu 16 kwietnia 2007 r.
Zdaniem organu II instancji według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2011 r., znajdującego zastosowanie do zobowiązań J.A. z tytułu składek za miesiące styczeń i luty 2007 r., upływ 10-letniego biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do najwcześniejszych składek, które stały się wymagalne, odpowiednio w dniu 16 lutego 2007 r. oraz w dniu 16 marca 2007 r., nastąpiłby dopiero odpowiednio w dniach 16 lutego 2017 r. oraz 16 marca 2017 r. Jednakże z uwagi na to, że ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców w art. 11, znowelizowano przepis art. 24 u.s.u.s., poprzez wskazanie, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, przedawnienie zobowiązań składkowych zobowiązanego J.A. za miesiące styczeń i luty 2007 r., nastąpiłoby z dniem 1 stycznia 2017 r. Poprzez czynności zmierzające do ściągnięcia należności, za jakie uznać trzeba doręczenie J.A. ww. upomnień, zawierających wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, zdaniem organu odwoławczego bieg terminu przedawnienia został zawieszony i stan ten trwa do zakończenia postępowania egzekucyjnego, zgodnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. W tej sytuacji nie było podstaw do stwierdzenia, że nastąpiło przedawnienie składek za ww. miesiące i podnoszona przez J.A. argumentacja nie mogła stanowić podstawy do uwzględnienia zgłoszonego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. wniósł J.A., wnosząc o jego uchylenie i postanowienia go poprzedzającego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie, mimo iż zgodnie z ww. przepisami podstawą skutecznych zarzutów
do tytułu wykonawczego może być przedawnienie obowiązku;
- art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez błędną jego interpretację i uznanie, że czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, a skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, jest doręczenie upomnienia pomimo, iż przyjęcie takiej argumentacji doprowadziłoby do sytuacji, w której organ wystawiałby upomnienie zaraz po upływie terminu płatności składki, a następnie mógłby nie dokonywać żadnej czynności egzekucyjnej, co tworzyłoby sytuację niepewności prawnej zobowiązanego, a jednocześnie umożliwiałoby prowadzenie egzekucji w każdym czasie, bez ograniczeń czasowych, co, zdaniem skarżącego, naruszałoby zasady pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego, w tym zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, którą to zasadę należy wywodzić z zawartej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego,
- art. 44 k.p.a. poprzez niewykazanie czy upomnienia, których skarżący nigdy nie odebrał były wysłane na właściwy adres oraz w sposób właściwy awizowane.
W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że zgodnie z argumentacją zawartą w zaskarżonym postanowieniu, należności objęte ww. tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu, bowiem skarżącemu doręczono upomnienia, o których mowa w art. 15 u.p.e.a., co skutkowało zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Jednocześnie skarżący zauważył, że przedmiotowych upomnień nigdy nie odebrał i nie ma wiedzy, czy były one w sposób prawidłowy wysłane (na jaki adres) i awizowane. Podkreślił przy tym, że w rozważanej sprawie w szczególności wątpliwości budzi fakt, że od upomnień do wystawienia tytułów wykonawczych minęło ponad 10 lat. Zdaniem skarżącego nie można uznać za czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, a skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, samych upomnień, o których mowa w art. 15 u.p.e.a. Skarżący stoi na stanowisku, że poprzez czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek należy rozumieć zastosowanie środka egzekucyjnego, analogicznie jak w regulacji art. 70 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.).
W odpowiedzi na skargę, organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa.
W związku z powyższym wyeliminowanie z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny, że doszło do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Kryteria powyższe zostały określone przepisami art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. - zwanej p.p.s.a.). Eliminacja zaskarżonego aktu następuje także w sytuacji, gdy zaskarżony akt dotknięty jest wadą nieważności; podstawą orzekania jest wówczas art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zauważa nadto, iż pomimo aktualnego brzmienia art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., który wyłącza skargę na postanowienia wierzyciela przedmiotem, których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, to ich kontrola przez sąd administracyjny jest realizowana w razie wniesienia skargi na postanowienie organu nadzoru nad organem egzekucyjnym. Skoro bowiem postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element postanowienia tego organu w sprawie zgłoszonych zarzutów, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego i organu nadzoru nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego.
Zarysowany tu zakres kognicji sądu administracyjnego, umożliwiający sądowi również kontrolę legalności postanowień wierzyciela daje się wyprowadzić z art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane zarzuty oraz argumenty uzasadnienia skargi, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.
Zarzuty są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanki stanowiące podstawę ich wniesienia zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a. I tak, zgodnie z treścią art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podstawą wniesienia zarzutów przez zobowiązanego może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Stosowanie natomiast do brzmienia art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. W zakresie zarzutów, o których jest mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (art. 34 § 1 u.p.e.a.).
Jak więc wynika z cytowanych regulacji, przed rozpoznaniem zarzutu podniesionego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny obowiązany jest pozyskać stanowisko wierzyciela w tej kwestii i tym stanowiskiem pozostaje związany wydając rozstrzygnięcie w kwestii zarzutów. De facto więc art. 34 § 1 u.p.e.a., w którym wyrażono zasadę związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela, uniemożliwia organowi egzekucyjnemu kontrolę prawidłowości tego stanowiska. Kontrola instancyjna stanowiska wierzyciela dokonywana jest w postępowaniu zażaleniowym, a organem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie wierzyciela wyrażające stanowisko w zakresie zarzutów jest właściwy dla tego wierzyciela organ wyższego stopnia. W niniejszej sprawie zgodnie z art. 83c ust. 1 u.s.us. jest nim Dyrektor Izby Administracji Skarbowej. Natomiast organ egzekucyjny jest pozbawiony instrumentów prawnych do weryfikacji rozstrzygnięcia wierzyciela i nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu oraz do zakwestionowania w ten sposób stanowiska wierzyciela. Zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - także o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.
Podstawowy zarzut zawarty w skardze dotyczy nie uwzględnienia przez organy zgłoszonego w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. zarzutu przedawnienia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi noszącymi datę [...] czerwca 2017 rok o numerach: [...].
Sąd podziela w całości rozważania organu dotyczące ustalenia terminu wymagalności należności objętych wymienionymi wyżej tytułami wykonawczymi, jak i dotyczące terminu ich przedawnienia z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 16 września 2011 roku o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorstw, a w szczególności art. 11, zgodnie z którym zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat , licząc od dnia w którym się stały wymagalne oraz art. 27 zawierającego przepisy przejściowe odnośnie składek, które stały się wymagalne przed dniem wejścia tejże ustawy w życie tj. przed dniem 1 stycznia 2012 roku. Zgodnie z powyższymi regulacjami do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne , których bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 roku stosuje się nowe przepisy, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 roku. Jednak zgodnie z ust. 2 art. 27 powołanej ustawy, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 roku nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienia następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Bez zmian pozostał natomiast art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004 roku), który stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia egzekucji.
Uwzględniając powyższe regulacje prawne dotyczące terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należy podzielić stanowisko organów, zgodnie z którym należności objęte tytułami wykonawczymi wystawionymi przeciwko stronie skarżącej - składki na ubezpieczenie społeczne za styczeń i luty 2007 roku, stały się wymagalne odpowiednio z dniem 15 lutego 2007 roku i 15 marca 2007 roku, a ulegały przedawnieniu z dniem 15 lutego 2017 roku i z dniem 15 marca 2017 roku. Bezspornym jest w niniejszej sprawie, że tytuły wykonawcze obejmujące nieuiszczone należności przez stronę zostały wystawione [...] czerwca 2017 roku, a dnia [...] czerwca 2017 roku dokonano zajęcia wynagrodzenia dłużnika. Spornym jest czy upomnienie jakie winien doręczyć wierzyciel dłużnikowi na podstawie art. 15 u.p.e.a. zawiesza bieg terminu przedawnienia, czyli jest czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności, o której mowa w art. 24 ust. 5 u.s.u.s. skutkującą zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania administracyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Celem tego unormowania jest dążenie do dobrowolnego wykonania już istniejącego obowiązku poprzez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania. Omawiana instytucja stanowi w istocie kontynuację wyrażonego w postępowaniu typu administracyjnego założenia, że nakłonienie zobowiązanego do wykonania ciążącego na nim obowiązku spowoduje realizację obowiązku przy możliwie najmniejszych uciążliwościach dla zobowiązanego. Upomnienie nie przypomina o obowiązku, ale powinności jego wykonania (R.Hauser, A. Skoczylas. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz wydanie 8, str. 103). Upomnienie zobowiązanego przez wierzyciela nie jest czynnością dokonywaną w postępowaniu egzekucyjnym. Ze stwierdzenia zawartego w art. 15 u.p.e.a., iż pisemne upomnienie wierzyciela skierowane do zobowiązanego zawiera wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, wynika wprost, że upomnienie jest czynnością wierzyciela poprzedzająca wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Upomnienie ma walor czysto informacyjny, przypomina bowiem zobowiązanemu o konieczności wykonania nałożonego na niego obowiązku oraz wskazuje na konsekwencje niewykonania obowiązku – wszczęcie egzekucji administracyjnej (Komentarz do art. 15 ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji, autor Piotr Marek Przybysz, System Informacji Prawniczej Lex). Powyższe prowadzi do wniosku, że upomnienie nie może być uznane za pierwszą czynność egzekucyjną zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o której dłużnik został zawiadomiony, a o której to czynności mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zawieszającej bieg terminu przedawnienia. Jest to czynność poprzedzająca czynność, o której mowa w powołanym artykule. Upomnienie odnosi się wyłącznie do relacji między wierzycielem i zobowiązanym, a nie czynnością organu egzekucyjnego skierowaną do strony postępowania egzekucyjnego. Przemysław Ostojski w artykule pt. "Instytucja upomnienia w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" stwierdził, że upomnienie do wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym można przyrównać - nie zapominając o fundamentalnych różnicach obu porządków prawnych - do wezwania do zapłaty dłużnika cywilnoprawnego stosunku zobowiązaniowego. Należy je zakwalifikować do kategorii działań faktycznych o charakterze materialno- technicznym. Nie stanowi ono sensu stricto czynności w postępowaniu egzekucyjnym, a tym bardziej nie jest środkiem egzekucyjnym. Po pierwsze jest to czynność wykonywana przez wierzyciela, a nie przez organ egzekucyjny, a po drugie cel upomnienia różni się od celu postępowania egzekucyjnego, które zmierza już bezpośrednio do przymusowego wyegzekwowania świadczenia, nie zaś do skłonienia zobowiązanego do dobrowolnego wykonania obowiązku.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że upomnienie, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. nie jest czynnością, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a tym samym nie zawiesza biegu terminu przedawnienia.
Podnieść jednocześnie należy, że w aktach sprawy administracyjnej znajduje się upomnienie, z tym, że przesyłka wysłana listem poleconym zawierającym to upomnienie nie została przez zobowiązanego podjęta, mimo dwukrotnego awizo. Została nadana w placówce pocztowej w dniu 14 kwietnia 2007 roku.
Ponownie rozpatrując zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego, organy winny uwzględnić powyższe rozważania i wynikające z nich wnioski co do prawnego charakteru, skutków jakie wywołuje upomnienie, o którym mowa w art. 15 u.s.u.s. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio związaną z postępowaniem egzekucyjnym jaką może być np. wystawienie tytułów wykonawczych, zajęcie wynagrodzenia, czyli czynności sensu stricte egzekucyjne.
Mając powyższe na uwadze należało skargę uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a., wobec stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 5b u.s.u.s., zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 roku uchylić. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I wyroku.
O kosztach postępowania (pkt II wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego w łącznej wysokości 597 zł, tj. 100 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu, 17 zł tytułem zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa procesowego oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym, którego wysokość ustalono na podstawie § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 265).