II SA/Go 252/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił postanowienia o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego, uznając, że organy błędnie zastosowały przepis o przedawnieniu karalności zamiast przepisu o braku możliwości wszczęcia postępowania.
Skarżący, funkcjonariusz celno-skarbowy M. J., zaskarżył postanowienia o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego. Organy obu instancji umorzyły postępowanie, powołując się na przedawnienie karalności czynu (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.) w związku z przekroczeniem terminu do jego wszczęcia (art. 263 ust. 1 ustawy o KAS). WSA uchylił te postanowienia, stwierdzając, że organy błędnie zakwalifikowały przesłankę umorzenia. Zamiast przedawnienia karalności, należało zastosować przepis o innych okolicznościach wyłączających ściganie (art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k.), ponieważ postępowanie nie mogło być wszczęte z powodu upływu terminu. Sąd wskazał, że w postanowieniu o umorzeniu nie można dokonywać oceny winy obwinionego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznał skargę M. J., funkcjonariusza celno-skarbowego, na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) i Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego (UCS) o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego. Postępowanie zostało wszczęte w związku z zarzutem niedopełnienia obowiązków służbowych przez M. J. jako Kierownika Referatu. Organ I instancji, po uzyskaniu opinii prawnej wskazującej na przekroczenie terminu do wszczęcia postępowania (art. 263 ust. 1 ustawy o KAS), umorzył postępowanie dyscyplinarne, powołując się na art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. (przedawnienie karalności). DIAS utrzymał to postanowienie w mocy, podzielając argumentację organu I instancji. Skarżący zarzucił błąd w kwalifikacji prawnej umorzenia, niewłaściwą podstawę prawną oraz naruszenie jego praw procesowych. WSA uchylił oba postanowienia, uznając, że organy błędnie zastosowały przepis o przedawnieniu karalności. Sąd wyjaśnił, że przekroczenie terminu do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego (art. 263 ust. 1 ustawy o KAS) stanowi przesłankę do umorzenia na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. (inna okoliczność wyłączająca ściganie), a nie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. (przedawnienie karalności). Sąd podkreślił, że w przypadku umorzenia z powodu braku możliwości wszczęcia postępowania, niedopuszczalne jest dokonywanie oceny winy obwinionego i analizowanie materiału dowodowego w kontekście popełnienia deliktu dyscyplinarnego. W ponownym postępowaniu organy mają umorzyć postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., ograniczając argumentację do przesłanki z art. 263 ust. 1 ustawy o KAS.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Przekroczenie terminu do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego stanowi przesłankę do umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., a nie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.
Uzasadnienie
Sąd rozróżnił instytucje przedawnienia ścigania (brak możliwości wszczęcia postępowania) od przedawnienia karalności (brak możliwości ukarania za czyn, który został popełniony). Przekroczenie terminu do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego oznacza, że postępowanie w ogóle nie mogło być wszczęte, co jest inną okolicznością wyłączającą ściganie (art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k.), a nie przedawnieniem karalności. W przypadku umorzenia z powodu braku możliwości wszczęcia postępowania, niedopuszczalne jest dokonywanie oceny winy obwinionego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
ustawa o KAS art. 263 § ust.1
Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej
k.p.k. art. 17 § §1 pkt 6
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 17 § §1 pkt 11
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § §1 pkt 1 lit.a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § §1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa o KAS art. 254 § pkt 1
Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej
ustawa o KAS art. 275
Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej
ustawa o KAS art. 266 § ust. 1
Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej
k.p.k. art. 5
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 7
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 8
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 10
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § §1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § §2
p.p.s.a. art. 3 § §1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna kwalifikacja prawna umorzenia postępowania dyscyplinarnego jako przedawnienia karalności (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.) zamiast jako innej okoliczności wyłączającej ściganie (art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k.) w związku z przekroczeniem terminu do wszczęcia postępowania (art. 263 ust. 1 ustawy o KAS). Niedopuszczalność dokonywania oceny winy obwinionego i analizy materiału dowodowego w postanowieniu o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego z powodu braku możliwości jego wszczęcia.
Godne uwagi sformułowania
przedawnienie karalności inna okoliczność wyłączająca ściganie przesłanka negatywna procesowa brak możliwości wszczęcia postępowania nie można dokonywać oceny winy obwinionego
Skład orzekający
Jacek Jaśkiewicz
przewodniczący sprawozdawca
Jarosław Piątek
sędzia
Krzysztof Rogalski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących terminów wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w KAS oraz rozróżnienie między przedawnieniem ścigania a przedawnieniem karalności."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowań dyscyplinarnych funkcjonariuszy KAS.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniach dyscyplinarnych funkcjonariuszy publicznych, w szczególności interpretacji przepisów o terminach i przedawnieniu, co ma znaczenie praktyczne dla prawników i samych funkcjonariuszy.
“Kiedy przedawnienie ścigania ratuje przed postępowaniem dyscyplinarnym? Kluczowa interpretacja WSA.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Go 252/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Jarosław Piątek
Krzysztof Rogalski
Symbol z opisem
6197 Służba Celna
Hasła tematyczne
Służba celna
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.145§1 pkt 1 lit.a i c, art.135, art.134§1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 615
art.263 ust.1
Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 46
art.17§1 pkt 6 i 11
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Protokolant st. sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia [...] r. nr [...].
Uzasadnienie
1.Postanowieniem z dnia [...] lutego 2025 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej DIAS, organ II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] (dalej N[...] UCS, organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2025 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec funkcjonariusza celno-skarbowego - starszego aspiranta M. J. (skarżący).
2. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że DIAS przekazał N[...] UCS notatkę służbową zawierającą informację o możliwości niedopełnienia obowiązków służbowych przez M. J. (pełniącego w tym okresie funkcję Kierownika Referatu Dochodzeniowo-Śledczego oraz Kontroli Celno-Skarbowej i Postępowania Podatkowego w [...]), polegających na braku lub nieprawidłowym nadzorze nad podległymi pracownikami, to jest o naruszenie przepisu art. 254 pkt 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 615, dalej jako ustawa o KAS).
Postanowieniem z [...] września 2024 r. rzecznik dyscyplinarny organu wszczął postępowanie wyjaśniające, podczas którego ustalił, że zebrany materiał nie wykazał, by M. J. naruszył powierzone mu obowiązki. Organ I instancji (N[...] UCS) nie podzielił jednak tego stanowiska i postanowieniem z [...] października 2024 r. wszczął postępowanie dyscyplinarne wobec M. J. obwiniając go o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 254 ust. 1 ustawy o KAS.
Prowadząc postępowanie dyscyplinarne N[...]UCS wystąpił do organów wskazanych szczegółowo w decyzji o przesłanie ocen okresowych obwinionego za cały okres pracy/służby i udzielenie informacji o przebiegu służby oraz stanowiska i stopnia służbowego. Nadto wystąpił o opinię radcy prawnego dotyczącą dopuszczalności prowadzenia postępowania. We wnioskach tej opinii radca prawny stwierdził, że N[...] UCS jako właściwy organ dyscyplinarny już w dniu [...] marca 2024 r. powziął wiadomość o niedopełnieniu przez M. J. obowiązków służbowych opisanych w postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Zdaniem opiniującego wszczęcie postępowania w dniu [...] października 2024 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu przewidzianego dla dokonania czynności zakreślonego w art. 263 ust. 1 ustawy o KAS, co powinno prowadzić do umorzenia postępowanie dyscyplinarnego.
Postanowieniem z [...] stycznia 2025 r., nr [...] (k. 162-166 tomu I akt postępowania dyscyplinarnego, 9 s.), powołując się na art. 254 pkt 1 ustawy o KAS oraz art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. (ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r.Kodeks postępowania karnego, aktualny t.j.Dz. U. z 2025 r.poz. 46 ze zm.),N[...]UCS umorzył postępowanie dyscyplinarne.
W jego uzasadnieniu szczegółowo przedstawił przebieg postępowania, zakres obowiązków spoczywających na obwinionym Kierownika Referatu Dochodzeniowo-Śledczego oraz Kontroli Celno-Skarbowej i Postępowania Podatkowego w [...], stan faktyczny sprawy w zakresie zarzucanego obwinionemu czynu (s. 2- 5 postanowienia), stwierdzając, że "w świetle dokonanych ustaleń bezsporne jest, że M. J. nie nadzorował w sposób właściwy terminu wysyłania oraz nie zweryfikował prawidłowości doręczenia właściwej osobie – właściwemu adresatowi postanowienia o przekształceniu kontroli celno-skarbowej w postępowanie podatkowe", co świadczy o niedopełnieniu obowiązków w zakresie prawidłowej i terminowej realizacji zadań (s. 5 postanowienia).
Opisując szczegółowo rodzaj i terminowość podejmowanych czynności oraz zaniechań organ I instancji negatywnie ocenił postępowanie obwinionego konstatując, że "w pełni nie nadzorował swoich pracowników" stwierdzając, że dokonane ustalenia "potwierdzają tylko przyjętą tezę o popełnieniu przez M. J. przewinienia dyscyplinarnego" (s. 6 postanowienia). W dalszej części uzasadnienia dokonano konfrontacji wyjaśnień obwinionego z jego obowiązkami służbowymi, które, zdaniem organu, nie zostały zrealizowane (s. 7-8 postanowienia).
W przedostatnim akapicie uzasadnienia N[...]UCS stwierdził, że M. J. złożył wniosek o umorzenie postępowania dyscyplinarnego powołując się przesłankę określoną w art. 263 ust. 1 ustawy o KAS. W ostatnim zaś, że "w świetle dokonanych w tej sprawie ustaleń" należy przyjąć, że wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w dniu [...] października 2024 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu dla dokonania tej czynności określonego w art. 263 ust. 1 ustawy o KAS. "Fakt ten stanowi określoną w art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. negatywną przesłankę procesową i związku z tym postanowiono jak na wstępie."
3. Zażalenie na ww. postanowienie wniósł M.J. zarzucając w nim, że "zostało ono wydane poprzez zastosowanie nieodpowiedniej formy zakończenia postępowania dyscyplinarnego, niewłaściwej podstawy prawnej oraz poprzez ujęcie w nim uzasadnienia, niemającego oparcia w materiale dowodowym i wykraczającego poza zakres merytoryczny i prawny decyzji kończącej postępowanie dyscyplinarne".
W jego uzasadnieniu podniósł w szczególności, że kwalifikacja prawna umorzenia postępowania – art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. jest błędna, a uzasadnienie postanowienia powinno odnosić się wyłącznie do kwestii wszczęcia postępowania z naruszeniem terminu wskazanego w art. art. 263 ust. 1 ustawy o KAS, bez dokonywania merytorycznej oceny sprawy i ustalenia jego winy. Podniósł także, że przez brak wysłuchania naruszono jego prawo do obrony.
4. Uzasadniając utrzymanie w mocy zaskarżonego zażaleniem postanowienia DIAS (k. 184-186vII tomu akt postępowania dyscyplinarnego, 5 s.)omówił zasady odpowiedzialności dyscyplinarna funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej uregulowane w przepisach art. 254-275 ustawy o KAS, streścił uzasadnienie organu I instancji oraz zażalenie obwinionego (s. 1-3).
Dalej organ II instancji podkreślił, że "istotę sporu zaistniałego miedzy stronami stanowi rozstrzygnięcie czy, jak przyjął organ dyscyplinarny, wobec wystąpienia negatywnej przesłanki procesowej określonej w art. 263 ust. 1 ustawy o KAS oraz braku wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w toku prowadzenia postępowania dyscyplinarnego koniecznym było jego umorzenie postanowieniem na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.", czy też rację ma skarżący wywodząc, że w umorzonym postępowaniu "jedyną prawnie dopuszczalną formą zakończenia postępowania" powinno być, zgodnie z art. 266 ust. 1 ustawy o KAS "orzeczenie dyscyplinarne poprzedzone wysłuchaniem rzecznika dyscyplinarnego i obwinionego oraz rozpatrzeniem innych dowodów mających znaczenie w sprawie" (s. 3 in fine postanowienia).
Organ II instancji wskazał, że "informację o możliwości wystąpienia negatywnej przesłanki procesowej określonej w art. 263 ust. 1 ustawy KAS, organ I instancji uzyskał w trakcie trwania postępowania dyscyplinarnego, w postaci wniosku obwinionego z [...] listopada 2024 r., podkreślając, "że w tej kwestii wypowiedział się radca prawny, sporządzając na wniosek organu opinię prawną, która potwierdziła, że wszczęcie postępowania nastąpiło z przekroczeniem terminu przewidzianego dla dokonania czynności zakreślonego wart. 263 ust. 1 ustawy o KAS" (s. 4 postanowienia).
Odnosząc się do podniesionego przez stronęzarzutu błędnej formy umorzenia ze wskazaniem niewłaściwej podstawy prawnej umorzenia postępowania, DIAS wyjaśnił, że "przedawnienie karalności stanowi bezwzględną przeszkodę do prowadzenia postępowania karnego". Dalej, że "przedawnienie postępowania jest w tym przypadku ujemną przesłanką procesową i jej wystąpienie powoduje konieczność umorzenia postępowania. W ocenie DIAS, decyzja podjęta przez organ I instancji o formie zakończenia postępowania oraz wskazana podstawa prawna jest prawidłowa (s. 4-5 postanowienia).
Odnosząc się do zarzutu ujęcia w postanowieniu o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego uzasadnienia niemającego oparcia w materiale dowodowym i wykraczającego poza zakres merytoryczny i prawny decyzji kończącej postępowanie dyscyplinarne, DIAS uznał go za niezasadny stwierdzając, że "argumenty skarżącego mają charakter czysto polemiczny". Organ II instancji podkreślił, że opinia wyrażona w uzasadnieniu postanowienia organu dyscyplinarnego oparta została na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym (co szczegółowo opisano, s. 5 postanowienia).
W końcowym akapicie uzasadnienia DIAS stwierdził, że "organ I instancji w jasny i przekonujący sposób przedstawił tok swojego rozumowania. Każdy z zebranych w toku postępowania dowodów został poddany analizie, z zachowaniem zasady ich swobodnej oceny. W złożonym natomiast zażaleniu skarżący nie uwiarygodnił w żaden sposób podniesionego zarzutu, że ustalenia organu I instancji nie mają oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, że włączył do podstawy ustaleń dowody nieujawnione, czy też, że uchybił regułom prawidłowego logicznego rozumowania, wskazaniom wiedzy lub życiowego doświadczenia. Brak jest zatem argumentów przemawiających za przyjęciem stanowiska wyrażonego w zażaleniu".
5. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim M. J. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu:
1) naruszenie art. 263 ust. 1 ustawy o KAS przez niedopuszczalne wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wbrew temu przepisowi, który określa termin prekluzyjny, po upływie którego takie wszczęcie w ogóle nie jest dopuszczalne;
2) naruszenie przepisu jak w pkt 1 "i wbrew niedopuszczalności wszczęcia postępowania także niedopuszczalne dokonanie ustalenia zaistnienia przewinienia dyscyplinarnego i przyjęcie, że karalność czynu na podstawie art. 17 § 1 pkt. 6 k.p.k. uległa przedawnieniu";
3) naruszenie art. 266 ust. 1 ustawy o KAS i umorzenie postępowania dyscyplinarnego postanowieniem, podczas gdy każde zakończenie postępowania dyscyplinarnego w I instancji musi się dokonać w drodze orzeczenia dyscyplinarnego, bo tak stanowi ww. przepis";
4) naruszenie interesu strony "przez skrócenie skarżącemu terminu do zaskarżenia orzeczenia I instancji, co dokonało się na skutek wydania postanowienia zamiast orzeczenia, a w konsekwencji przez udzielenie nieadekwatnych pouczeń o trybie i terminie do wniesienia środka zaskarżenia".
Zarzucając powyższe skarżący wniósł o uchylenie postanowień obu organów dyscyplinarnych oraz obciążenie kosztami postępowania skargowego z niniejszej skargi, w tym ewentualnie kosztów zastępstwa procesowego DIAS. W jego uzasadnieniu przedstawił argumentację dotyczącą poszczególnych zarzutów.
6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
W piśmie z dnia [...] maja 2025 r. skarżący zawarł polemikę ze stanowiskiem organu.
Na rozprawie w dniu 11 czerwca 2025 r. strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
7. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co ma znaczenie dla wyroku wydanego w tej sprawie.
8. W sprawie nie ma potrzeby szerszego omówienia właściwości organów i zasad wszczynania i prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, za wyjątkiem spornej okoliczności, która dotyczy konsekwencji prawnych wystąpienia i stwierdzenia przez właściwe organy prowadzące postępowanie dyscyplinarne w kontrolowanej przez sąd sprawie przesłanki, o której mowa w art. 263 ust. 1 ustawy o KAS. Zgodnie z art. 263 ust. 1 ustawy o KAS postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia przez organ dyscyplinarny wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5.
Cały art.263 ustawy o KAS(czyli jego ustępy od 1 do 5) określany jest w komentarzach i systemach informacji prawniczych notką "Zakaz wszczynania postępowania"oraz "przedawnienie karalności". Są to bowiem dwie różne sytuacje uregulowane w odrębnych przepisach tego artykułu. Pierwsza jest uregulowana właśnie w art. 263 ust. 1, druga – w art. 263 ust. 4a(por. A. Melezini,K. Teszner, (red.), Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej. Komentarz, SIP LEX, tezy 1 do 4 do art. 263).Obie są wzorowane na ogólnych regulacjach prawa karnego, gdzie przedawnienie ścigania i przedawnienie karania to dwie różne instytucje.
Przepis art. 263 ust. 1 ustawy o KAS jest tak skonstruowany, że organ powinien albo wszcząć postępowanie dyscyplinarne przed upływem wskazanego w nim terminu albo go nie wszczynać, jeśli na etapie rozważania dopuszczalności wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wystąpiła już ta negatywna przesłanka (co praworządnie działający organ ma obowiązek ocenić na tym właśnie etapie).Jeśli jednak zdarzy się tak, że mimo wystąpienia przesłanki określonej w tym przepisie organ wszcznie postępowanie dyscyplinarne (co miało miejsce w kontrolowanej przez Sąd sprawie), konieczne staje się jego umorzenie w oparciu o posiłkowe stosowanie przepisu kodeksu postępowania karnego (art. 275 ustawy o KAS), gdyż przepis art. 263 ust. 1 ustawy o KAS nie reguluje skutku wystąpienia tej przesłanki po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego.
Takim przepisem jest art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. ("inna okoliczność wyłączająca ściganie"), nie zaś art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. ("nastąpiło przedawnienie karalności"). Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez "inne okoliczności wyłączające ściganie" w ujęciu art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. rozumie się przeszkody natury prawnej wynikające z norm kodeksu postępowania karnego oraz przepisów innych ustaw lub umów międzynarodowych. Do nich zalicza się także kwalifikacje przesłanki określonej w art. 263 ust. 1 ustawy o KAS (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2023 r., II SA/Wa 232/23, CBOSA).
9. Istotą przedawnienia karalności jest natomiast stwierdzenie, że czyn będący przedmiotem postępowania nie podlega karalności z uwagi na przewidziany w ustawieokres przedawnienia. Upływ czasu wywołuje w tym przypadku konsekwencje zarówno w sferze prawa materialnego, gdyż powoduje ustanie karalności czynu, jak i w sferze prawa procesowego, albowiem przesądza o konieczności odmowy wszczęcia lub umorzenia postępowania (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.).Warunkiem umorzenia postępowania z tej przyczyny jest uprzednie stwierdzenie, że zebrane dowody wskazują na fakt popełnienia przestępstwa (deliktu dyscyplinarnego). Dopiero po tym można mówić o upływie określonego ustawowo terminu warunkującego przedawnienie (por. R. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do 17, SIP LEX; por. także postanowienie SN z dnia 18 stycznia 2018 r., III KO 53/16, SIP LEX). W uchwale z 13 marca 1997 r., I KZP 1/97 (OSNKW z. 5-6/1997 poz. 42) Sąd Najwyższy stwierdził wprost, że istnieją ważne racje przemawiające za tym, by ujawnienie się ujemnej przesłanki procesowej w postaci przedawnienia karalności prowadziło do umorzenia procesu jedynie wtedy, gdy sam czyn rzeczywiście został popełniony i brak jest podstawy do uniewinnienia obwinionego.Na ten właśnie aspekt zwraca się uwagę również w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie wskazuje się, że "wystąpienie negatywnej przesłanki procesowej w postaci przedawnienia karalności czynu nie wyklucza umorzenia postępowania z przyczyn materialnych bądź wydania orzeczenia uniewinniającego, o ile zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie czy czyn popełniono oraz umożliwia jego merytoryczną ocenę, pod kątem odpowiedzialności dyscyplinarnej" (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2011 r., I OSK 2093/10, CBOSA).
10. Między oboma instytucjami występuje zatem kardynalna różnica, gdyżpod względem skutków materialnoprawnych, także w sferze wykraczającej poza postępowanie dyscyplinarne, czymś zasadniczo innym jest stwierdzenie, że obwiniony popełnił delikt dyscyplinarny, ale nie można go za to ukarać, bo przedawniła się możliwość wymierzenia kary, a czym innym stwierdzenie, że postępowanie dyscyplinarne w ogólenie mogło być wszczęte z powodu przedawnienia możliwości wszczęcia takiego postępowania. Należy też pamiętać o tym, że w toku postępowania dyscyplinarnego funkcjonariusz na podstawie znajdujących odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.k. korzysta z ogólnych gwarancji procesowych takich jak w szczególności zasada domniemania niewinności obwinionego (art. 5 k.p.k.).
W przypadkuumorzenia postępowania z powodu przedawnienia ścigania niedopuszczalne jest zatem rozważanie w uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego winy obwinionego i dokonywanie jakiejkolwiek oceny dowodów skutkujących przypisaniem mu faktu popełnienia deliktu dyscyplinarnego, gdyż godzi to bezpośrednio w podstawowe podmiotowe prawa i gwarancje przysługujące stronie postępowania dyscyplinarnego, wynikające z zasad postępowania karnego (dyscyplinarnego) oraz istoty regulacji przewidzianej w art. 263 ust. 1 ustawy o KAS. Logiczną konsekwencją sensu przepisu art. 263 ust. 1 ustawy o KAS jest bowiem to, że jeśli w sprawie nie można było wszcząć postępowania dyscyplinarnego, to tym bardziej w postanowieniu o umorzeniu tego postępowania (sanującym niezgodny z prawem stan rzeczy) nie można dokonywać jakiejkolwiek materialnej oceny deliktu i rozstrzygać o winie strony.
11. Z tych przyczyn choć co do generalnego skutku (umorzenie postępowania dyscyplinarnego) i formy (postanowienie) rozstrzygnięcia organów są prawidłowe, to przyjęta w nich błędna kwalifikacja przesłanki umorzenia jako przedawnienie karalności deliktu dyscyplinarnego (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. art. 263 ust. 1 ustawy o KAS) jest naruszeniem prawa mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Streszczone wyżej uzasadnienie postanowienia organu I instancji jest wyraźnie ukierunkowane na stwierdzenie popełnienia zarzucanego obwinionemu deliktu i niemożność jego ukarania wyłącznie z powodu przedawnienia karalności. Ta kwalifikacja została w całości zaaprobowana przez organ II instancji. Przyjęta przez oba organy ocena prawna (subsumpcja i stojąca za niąargumentacja), pod względem procesowymi materialnym naruszyły przepis art. 263 ust. 1 ustawy o KAS w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., a przez to art. 5, art. 7,art. 8i art. 10 k.p.k.,co miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a. Z uwagi na charakter stwierdzonego naruszenia prawa uzasadnione było skorzystanie przez Sąd z kompetencji określonej art. 135 p.p.s.a. i uchylenie zaskarżonego postanowienia orazpostanowienia wydanego przez organ I instancji.
12. W ponowionym postępowaniu, stosownie do art. 153 p.p.s.a., organy będą związane przedstawioną przez Sąd oceną prawną, co sprowadza się do nakazu umorzenia przedmiotowego postępowania dyscyplinarnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., i co za tym idzie ograniczenia argumentacji zawartej w postanowieniu wyłącznie do przesłanki określonej w art. 263 ust. 1 ustawy o KAS, czyli faktu przedawnienia możliwości wszczęcia postępowania w sprawie.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI