II SA/Go 25/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej I.T. na opiekę nad matką W.S., osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy I i II instancji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), który uzależniał prawo do świadczenia od powstania niepełnosprawności do 18. roku życia lub do 25. roku życia w trakcie nauki. Dodatkowo, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) uznało, że skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad matką, a brak jej zatrudnienia nie jest bezpośrednio związany z koniecznością sprawowania tej opieki. Skarżąca zakwestionowała te decyzje, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, który uznał część art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodną z Konstytucją RP ze względu na różnicowanie prawa do świadczenia w zależności od daty powstania niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję SKO. Sąd uznał, że wyrok TK skutecznie wyeliminował ograniczenie wiekowe jako podstawę odmowy. Ponadto, sąd ocenił, że opieka sprawowana przez skarżącą nad leżącą matką, wymagającą całodobowej pomocy, ma charakter stały i długoterminowy, nawet jeśli nie jest sprawowana przez 24 godziny na dobę i jest dzielona z siostrą. Sąd podkreślił, że kluczowe jest, aby zakres opieki wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, co w tym przypadku miało miejsce. W związku z tym, sąd stwierdził istnienie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką, co spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd zasądził od SKO na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia 'stałej' i 'długotrwałej' opieki w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, zastosowanie wyroku TK K 38/13 do spraw świadczeń pielęgnacyjnych, związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w świetle orzecznictwa TK. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny zakresu faktycznie sprawowanej opieki i jej wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, gdy niepełnosprawność osoby podopiecznej powstała po ukończeniu 25. roku życia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, ponieważ wyrok TK K 38/13 uznał za niezgodny z Konstytucją przepis różnicujący prawo do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na wyrok TK K 38/13, który stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Czy opieka sprawowana nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która nie jest wykonywana przez 24 godziny na dobę, może być uznana za 'stałą' i 'długotrwałą' w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, opieka może być uznana za stałą i długotrwałą, jeśli jest sprawowana codziennie, a opiekun pozostaje do dyspozycji podopiecznego, wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy, a jej zakres wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że pojęcie 'stałej' lub 'długotrwałej' opieki nie oznacza opieki bez przerwy przez 24 godziny na dobę, lecz ustawiczną opiekę sprawowaną codziennie, która wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Kluczowy jest związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki.
Czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, jeśli opiekunka nie zamieszkuje z matką i opieka jest dzielona z inną osobą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli zakres sprawowanej opieki faktycznie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, nawet jeśli opieka nie jest sprawowana przez 24 godziny na dobę i jest dzielona z inną osobą.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że biorąc pod uwagę stan zdrowia matki (leżąca, wymagająca ciągłego wsparcia) i zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą (mycie, karmienie, podawanie leków, kontakty z lekarzem), opieka ta wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, co potwierdza związek przyczynowo-skutkowy.
Przepisy (15)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu, rodzinie zastępczej spokrewnionej lub innym osobom zobowiązanym do alimentacji, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby oraz konieczności stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji dziecka.
k.p.a. art. 145 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 200
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 205 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (po ukończeniu 18. lub 25. roku życia), został uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem TK K 38/13.
u.ś.r. art. 3 § 11
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 24 § 1-4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
k.p.a. art. 104
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 119 § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 120
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
u.r.z.s. art. 3
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
u.r.z.s. art. 4 § 1
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok TK K 38/13 wyeliminował ograniczenie wiekowe jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. • Opieka sprawowana nad niepełnosprawną matką ma charakter stały i długotrwały, mimo że nie jest sprawowana przez 24 godziny na dobę i jest dzielona z siostrą. • Zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, co potwierdza związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem pracy a opieką.
Odrzucone argumenty
Niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu 25. roku życia (argument organów, podważony przez sąd). • Skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad matką (argument organów, podważony przez sąd). • Brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki (argument organów, podważony przez sąd).
Godne uwagi sformułowania
Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu. • Nie chodzi przy tym o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. • Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. • Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości lub długoterminowości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. • Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. • Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za zaprzestanie lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. • Warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki.
Skład orzekający
Michał Ruszyński
przewodniczący sprawozdawca
Krzysztof Rogalski
sędzia
Kamila Karwatowicz
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'stałej' i 'długotrwałej' opieki w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, zastosowanie wyroku TK K 38/13 do spraw świadczeń pielęgnacyjnych, związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w świetle orzecznictwa TK. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny zakresu faktycznie sprawowanej opieki i jej wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wpływa na indywidualne prawa obywateli. Pokazuje też, jak sądy interpretują pojęcie 'stałej opieki'.
“Świadczenie pielęgnacyjne dla opiekunów: czy wiek niepełnosprawności podopiecznego ma znaczenie po wyroku TK?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.