II SA/Go 245/24

II SA/Go 245/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-08-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jacek Jaśkiewicz
Kamila Karwatowicz /sprawozdawca/
Krzysztof Dziedzic /przewodniczący/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie negatywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie dofinansowania ze środków PFRON uchyla zaskarżoną decyzję. .
Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] lutego 2023 r. K. K. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o dofinansowanie do przystosowania lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w [...] do swoich potrzeb, obejmującego zakup i montaż: podłóg o podwyższonej ścieralności, płytek antypoślizgowych, szerszych drzwi wewnętrznych (3 szt) i drzwi wejściowych (1 szt), okna z obniżonymi klamkami, brodzika z uchwytami, wc i uchwytów o odpowiedniej wysokości,umywalki, szafek kuchennych, włączników oraz gniazd elektrycznych (na odpowiedniej wysokości).W treści wniosku storna podała, iż mieszkanie otrzymała z zasobów komunalnych i umowa z miastem obliguje ją do wykonania niezbędnych prac do [...] marca 2023 r. Wskazała, iż główna przyczyna jej niepełnosprawności to zaawansowany [...] – [...],[...],[...] i [...]. Dlatego porusza się z pomocą chodzika lub na wózku inwalidzkim. Stale się leczy. Do wniosku strona załączyła niezbędne dokumenty: umowę najmu mieszkania, zaświadczenie lekarskie potwierdzające, że porusza się przy pomocy chodzika lub wózka inwalidzkiego, fakturę proforma planowanych prac i zakupów objętych wnioskiem na kwotę 38 440 zł, zgodę gminy na wykonanie prac remontowych i orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2019 r. (wydane do [...] lutego 2024 r.).
W dniu [...] marca 2023 r. pracownik MOPS przeprowadził wizję lokalną mieszkania skarżącej, z której sporządzona została notatka z dokumentacją fotograficzną.
W piśmie z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] poinformował wnioskodawczynię, że jej wniosek został rozpatrzony pozytywnie w części dotyczącej poszerzenia otworu drzwiowego oraz zakupu i montażu skrzydła drzwiowego (wejściowych), a także zakupu i montażu uchwytów (4 szt). Dofinansowanie przyznane zostało w wysokości 95% na łączną kwotę 4.085 zł. W pozostałym zakresie nie stwierdzono barier architektonicznych. W treści informacji organ opisał stan faktyczny w sprawie, w tym przede wszystkim wyniki wizji lokalne, podczas której stwierdzono, że nie ma żadnych elementów wyposażenia, w tym wysokiej wanny, toalety ani szafek kuchennych, podłogi są przygotowane do montażu paneli i płytek, puszki do instalacji elektrycznej zostały zamontowane odpowiednio nisko, otwory drzwiowe wewnątrz zostały poszerzone, a zatem lokal został pozbawiony barier architektonicznychprzed rozpoznaniem wniosku. Wskazując na § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (w skrócie jako PFRON) (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 926 ze zm., dalej jako rozporządzenie), zgodnie z którym dofinansowanie nie może obejmować kosztów realizacji zadania poniesionych przed przyznaniem środków finansowych i zawarciem umowy o dofinansowanie, organ uznał, iż nie było możliwe przyznanie dofinansowania z PFRON na zakup i montaż: płytek, podłóg antypoślizgowych, szerszych drzwi wewnętrznych, okien z obniżonymi klamkami, brodzika prysznicowego, toalety, umywalki, szafek kuchennych oraz włączników światła i gniazd elektrycznych. Na końcu poinformowano stronę, iż w celu realizacji zadania w zakresie przyznanego dofinansowania poproszono o potwierdzenie chęci realizacji zadania do [...] marca 2023 r.
W piśmie z dnia [...] marca 2023 r. skarżąca wniosła odwołanie od decyzji dotyczącej odmowy przyznania jej dofinansowania w zasadniczej części. Strona wyjaśniła jak ciężki jest jej stan zdrowia i wskazała na szczególną sytuację związaną z przyjęciem lokalu komunalnego, do którego remontu się zobowiązała, obawiając się, że w sytuacji niezrealizowania prac ustalonych w umowie z miastem, utraci ten długo wyczekiwany przydział. Odwołująca załączyła zdjęcia obrazujące stan mieszkania i podkreśliła, że nie zostały wykonane prace wymienione we wniosku o dofinansowanie.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało na uchybienia zaskarżonej decyzji odnoszące się do jej wymogów przewidzianych przepisami art. 107 k.p.a., w tym przede wszystkim uzasadnienia istotnego przy decyzji uznaniowej.
W ramach ponownego rozpoznania sprawy w piśmie z dnia [...] lipca 2023 r. skarżąca poinformowała organ, iż żadne z prac objętych jej wnioskiem nie zostały wykonane i dodała, iż podtrzymuje swój wniosek, przy czym wnioskowana kwota dofinansowania to 32 575,50 zł, gdyż zrezygnowała z zakupu i montażu okna z obniżonymi klamkami, jako zbędnych.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] wniosek z dnia [...] lutego 2023 r. został rozpatrzony negatywnie. Organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i podał, iż podczas wizji lokalnej w dniu [...] lipca 2023 r. ustalono, iż ułożone zostały panele i płytki podłogowe, wymieniono skrzydła drzwiowe, w łazience zamontowano kabinę prysznicową z niskim brodzikiem, siedziskiem prysznicowym i uchwytem i toaletę oraz umywalkę, a także włączniki światła i gniazda elektryczne, kuchnię. Dodano, iż brak było wózka inwalidzkiego oraz balkonika w mieszkaniu. W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, iż nie jest możliwe dofinansowanie z PFRON ponieważ cały wnioskowany zakres prac został wykonany przed rozpatrzeniem wniosku i zawarciem umowy, a skoro koszty likwidacji barier architektonicznych poniesione zostały przed rozpoznaniem wniosku i przyznaniem dofinansowania to w świetle § 9 ust. 4 rozporządzenia uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie uzupełniającym z [...] października 2023 r. strona wyjaśniła, iż po ostatniej chemioterapii skutkiem ubocznym jest [...] (upośledzone [...]), dotąd posiadała duży i ciężki wózek, z którym sobie nie radziła, musiała więc poruszać się przy pomocy kuli , ale ostatecznie otrzymała lżejszy i najwęższy wózek.
Decyzją z dnia [...] października 2023 r., nr [...] SKO w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując na wadliwą interpretację przez organ pojęcia likwidacji barier architektonicznych, skoro bowiem do wykonania pozostało jeszcze poszerzenie otworu drzwiowego, zakup i montaż skrzydła drzwiowego, zatem nie doszło do całkowitej likwidacji barier architektonicznych przed ostatecznym rozpoznaniem wniosku i zawarciem umowy, co stanowiło naruszenie § 6 rozporządzenia.
Decyzją z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] organ I instancji, powołując się na art. 35a ust. 1 pkt. 7 lit. d ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (aktualnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 44 ze zm., dalej jako u.r.z.s.), § 2 pkt 4, § 6 i § 9 ust. 4 rozporządzenia oraz art. 104 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (aktualnie t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako k.p.a.), negatywnie rozpatrzył wniosek skarżącej z [...] lutego 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał w pierwszej kolejności na treść przepisów prawa wskazanych w podstawie prawnej decyzji. Następnie opisał ustalony w sprawie stan faktyczny poczynając od złożenia wniosku, dodając, iż w toku ponownego rozpoznania sprawy przeprowadzona została jeszcze jedna wizja lokalna w dniu [...] października 2023 r., podczas której stwierdzono, iż w mieszkaniu dokonano poszerzenia otworu drzwiowego, zakupiono i zamontowano nowe skrzydło drzwiowe. Potwierdzono, ze skarżąca porusza się po mieszkaniu wózkiem inwalidzki o szerokości 60 cm i mieści się aktualnie w drzwiach mieszkania. Jednocześnie strona nie zgłosiła żadnych innych potrzeb. Organ podał też, iż w wyniku analizy fotografii z wizji lokalnych drzwi wejściowe do mieszkania zostały wymienione już przed wizją z [...] lipca 2023 r. Dodatkowo organ podał, iż ustalił w Administracji Budynków Mieszkalnych w [...], iż istnieje możliwość wydłużenia terminu przeprowadzenia pac remontowych. Mając na uwadze, iż przystosowanie nieruchomości nastąpiło przed wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie, pomimo istniejącej możliwości wnioskowania o wydłużenie terminu przeprowadzenia prac remontowych, stąd w świetle § 9 ust. 4 rozporządzenia uzasadnione było negatywne rozpatrzenie wniosku strony.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła skarżąca podnosząc, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu I instancji wskazując jednocześnie, że nie mogła czekać na ostateczne rozwiązanie sprawy ze względu na warunki umowy najmu z Urzędem Miasta, zmuszona była dostosować lokal do swoich potrzeb, żeby móc w nim zamieszkać. Odwołująca wniosła o przyznanie dofinansowania ze środków PFRON na likwidację barier architektonicznych w kwocie 32 575,50 zł.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] SKO w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, uznając decyzję organu I instancji za prawidłową i zgodną z prawem.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż organ I instancji przyjął jako przyczynę negatywnego rozpatrzenia wniosku odwołującej argumentację, że o ile nie kwestionuje, że prace remontowe w lokalu odwołującej były uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności, ale bariery zostały zlikwidowane przed zakończeniem postępowania o dofinansowanie ich likwidacji. Skład orzekający wyjaśnił, że uzyskanie dofinansowania wskazanego we wniosku osoby niepełnosprawnej następuje na podstawie umowy cywilnoprawnej, o której mowa w § 14 ust. 1 rozporządzenia, a ta powinna zawierać:oznaczenie stron umowy, rodzaj zadania podlegającego dofinansowaniu, wysokość środków PFRON przyznanych na realizacje zadania, termin rozpoczęcia realizacji zadania, zakres i sposób realizacji umowy, zobowiązanie do zachowania formy pisemnej w przypadku zmiany lub rozwiązania umowy, warunki i termin wypowiedzenia umowy, warunki rozwiązania umowy i zwrotu niewykorzystanych środków PFRON, sposób sprawowania kontroli wykorzystania środków PFRON, zobowiązanie do przedłożenia odpowiednio powiatowemu centrum pomocy rodzinie lub powiatowemu urzędowi pracy dokumentów rozliczeniowych oraz dowodu pokrycia udziału własnego w kosztach zadania, sposób rozliczenia oraz zestawienie dokumentów potwierdzających wydatkowanie środków Funduszu.
Zdaniem SKO kwestia likwidacji barier architektonicznych bezwzględnie musi być poprzedzona zawarciem stosownej umowy. Umowy takiej nie można natomiast zawrzeć post factum, to jest po wykonaniu koniecznych prac remontowych, na co wskazują elementy, jakie musi ona zawierać, zgodnie § 14 ust. 1 rozporządzenia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie było sporne, że w toku postępowania odwołująca przeprowadziła w mieszkaniu remont, obejmujący prace wymienione we wniosku z dnia [...] lutego 2023r. W wyniku tego remontu dostosowano lokal do potrzeb odwołującej. Jednak strona wykonała wszystkie prace przed rozpatrzeniem wniosku, wydaniem decyzji, przyznaniem środków na ten cel i zawarciem stosownej umowy. Z uwagi na przeprowadzenie koniecznych prac przed przyznaniem środków finansowych i zawarciem umowy o dofinansowanie ze środków PFRON, zgodnie z powołanym § 9 ust. 4 rozporządzenia, nie było możliwe przyznanie odwołującej dofinansowania na wykonane prace. SKO podało, iż nie kwestionuje, że odwołująca była zmuszona okolicznościami z własnych środków dostosowała lokal do własnych potrzeb, nie kwestionuje również, że wykonane prace były uzasadnione potrzebami wynikającymi z niepełnosprawności, należy jednak podkreślić, że brzmienie § 9 ust. 4 rozporządzenia jest całkowicie jednoznaczne, a obowiązujące przepisy nie przewidują jakichkolwiek wyjątków, od wprowadzonego w nim zakazu dofinansowania prac wykonanych przed przyznaniem środków finansowych i zawarciem umowy cywilnoprawnej. W ocenie Kolegium organ I instancji nie naruszył przepisów prawa materialnego, tj. art. 35a u.r.z.s. i § 9 ust. 4 rozporządzenia.
Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w [...], zarzucając organowi naruszenie prawa dotyczące działania urzędnika MOPS: a) nadużycie uznania administracyjnego w podjętej decyzji b) naruszenie przepisów postępowania art. 7,77§1, 80 k.p.a. Skarżąca wniosła o przyznanie odszkodowania w związku z niezgodnym z prawem działaniem urzędnika MOPS, na podstawie z art. 361 k.c. i Art. 4171 §2- w wysokości poniesionej straty równej nieotrzymanej kwoty 32.575,50zł dofinansowania w ramach PFRON.
Niezrozumiały jest dla skarżącej, że pomimo potwierdzenia jej niepełnosprawności, bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i potrzeby dostosowania jej mieszkania do jej potrzeb, nie zostało jej przyznane dofinansowanie z PFRON. Skarżąca wskazała, iż SKO w pierwszej decyzji po jej odwołaniu – potwierdziło nieprawidłową interpretację urzędnika MOPS, przy czym SKO uchylił dwa razy zaskarżona decyzję, a i tak wydana została decyzja odmowna. Skarżąca podała, iż musiała kontynuować remont ze względu na obligatoryjny termin 3 miesięcy wykonania wskazanych prac w mieszkaniu i zasiedlenie mieszkania komunalnego, na które czekała kilka lat i nie mogła go stracić przez nie dotrzymanie warunków umowy.
Skarżąca podała, iż ze względu na swoją niepełnosprawność musiała dostosować lokal do potrzeb swoich i ponieść wysokie koszty i w tej sytuacji działanie pracownika MOPS doprowadziły do poniesienia przez nią straty. Dowolność interpretacji co jest barierą architektoniczną a co nie doprowadziły do sprzecznej z prawem decyzji. Z powyższych względów skarżąca czuje się bardzo skrzywdzona interpretacją prawa i decyzją organu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, uznając zarzuty skargi za niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyła skarżąca, a organ nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Przedmiot tak rozumianej kontroli na gruncie przedmiotowej sprawy stanowiła decyzja SKO w [...] z dnia [...] stycznia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie dofinansowania na likwidację barier architektonicznych ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły w przedmiotowej sprawie przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz przepisy wykonawcze uzupełniające tę ustawę (rozporządzenie).
Stosownie do art. 35a ust. 1 pkt 4 u.r.z.s. do zadań powiatu należy podejmowanie działań zmierzających do ograniczenia skutków niepełnosprawności. Natomiast według art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d u.r.z.s. do zadań powiatu należy dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. Z kolei w art. 35a ust. 4 u.r.z.s. zostało zawarte upoważnienie dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia rodzajów zadań, o których mowa w ust. 1, które mogą być finansowane ze środków Funduszu, z uwzględnieniem wymagań, jakie powinny spełniać podmioty ubiegające się o dofinansowanie tych zadań, a także trybu postępowania i zasad ich dofinansowania ze środków Funduszu. W jej wykonaniu regulacje dotyczące zadań powiatu, o których mowa w art. 35a ust. 1 u.r.z.s. zostały zawarte rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej rozporządzenie).
W myśl § 2 pkt 4 tego rozporządzenia ze środków Funduszu może być finansowane w części lub w całości zadanie polegające na likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. Według § 6 pkt 1 rozporządzenia, o dofinansowanie ze środków Funduszu zadań, jeżeli ich realizacja umożliwi lub w znacznym stopniu ułatwi osobie niepełnosprawnej wykonywanie podstawowych, codziennych czynności lub kontaktów z otoczeniem, mogą ubiegać się – na likwidację barier architektonicznych – osoby niepełnosprawne, które mają trudności w poruszaniu się, jeżeli są właścicielami nieruchomości lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości albo posiadają zgodę właściciela lokalu lub budynku mieszkalnego, w którym stale zamieszkują. Dofinansowanie zadań ze środków Funduszu następuje na wniosek złożony do powiatowego centrum pomocy rodzinie lub powiatowego urzędu pracy (§ 10 rozporządzenia), który ma spełniać określone w § 11 rozporządzenia wymogi formalne i który w zakresie dofinansowania likwidacji barier architektonicznych, może być złożony w każdym czasie (§ 12 ust. 2). Stosownie zaś do treści § 9 ust. 2 dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych przysługuje oddzielnie na każdy rodzaj zadania. Z kolei według § 9 ust. 4 rozporządzenia dofinansowanie nie może obejmować kosztów realizacji zadania poniesionych przed przyznaniem środków finansowych i zawarciem umowy o dofinansowanie. W § 12 ust. 3b zawarto regulację, zgodnie z którą właściwa jednostka organizacyjna samorządu terytorialnego informuje wnioskodawcę o sposobie rozpatrzenia wniosku w terminie 7 dni od dnia rozpatrzenia kompletnego wniosku. W § 14 rozporządzenia wskazano, iż podstawę dofinansowania zadań ze środków Funduszu stanowi umowa zawarta przez starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu) z osobą niepełnosprawną lub jej przedstawicielem ustawowym, osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej.
Zatem pozytywne rozpatrzenie wniosku złożonego wraz z wymaganymi dokumentami skutkuje tym, że właściwa jednostka samorządu terytorialnego doręcza stronie pismo informujące o przyznaniu dofinansowania i jego wysokości. W przypadku zaś negatywnego załatwienia wniosku rozporządzenie nie określa odrębnie formy i sposobu jego kwestionowania, jednak orzecznictwo sądów administracyjnych przyjęło, że taka dopuszczalność zachodzi. Rozstrzygnięcie takie bowiem ma charakter indywidualny, dotyczy praw oraz wolności jednostki i jest podejmowane przez organ administracji publicznej, wobec czego powinno ono przybierać postać decyzji administracyjnej podlegającej kontroli na podstawie przepisów k.p.a. (por. wyroki: NSA z 12 grudnia 2017 r., II GSK 2835/17, WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2024 r., III SA/Po 10/24, WSA w Lublinie z dnia 31 października 2023 r., II SA/Lu 616/23, WSA w Gliwicach z 5 lutego 2020 r., I SA/Gl 1405/19 i in.). Ponadto wskazuje się w orzecznictwie, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania dofinansowania na likwidację barier architektonicznych jest podejmowane na zasadzie uznania administracyjnego (§ 2 pkt 4 rozporządzenia) wobec czego tym bardziej konieczne jest zagwarantowanie wnioskodawcy możliwości wszczęcia skutecznej kontroli sądowej, której przedmiotem powinna być ocena, czy organ w sposób zgodny z prawem skorzystał z przysługującej mu kompetencji, a w szczególności, czy w sposób należyty zbadał wniosek osoby ubiegającej się oświadczenie pod kątem spełnienia przewidzianych prawem przesłanek.
Do postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych zastosowanie znajdują przepisy k.p.a., biorąc pod uwagę, iż jest to postępowanie przed organem administracji publicznej w należącej do właściwości tego organu sprawie indywidualnej załatwianej w drodze decyzji administracyjnej. Podstawę do stosowania przepisów k.p.a. stanowi nadto art. 66 u.r.z.s., w myśl którego w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie było kwestionowane, iż skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, poruszającą się niesamodzielnie z pomocą chodzika lub wózka inwalidzkiego, bardzo schorowaną, znajdującą się w trudnym położeniu.
Złożenie przez skarżącą w lutym 2023 r. wniosku o dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych związane było z przyznaniem skarżącej lokalu komunalnego, na który jak podała skarżąca bardzo długo czekała. Wobec stanu zdrowia skarżącej i wynikających z jej niepełnoprawności ograniczeń konieczne było przystosowanie w/w lokalu do specjalnych potrzeb skarżącej. W treści wniosku skarżąca wskazała na powyższe, informując jednocześnie, iż według porozumienia z gminą (miastem) zobowiązała się do wykonania określonych prac w lokalu z obowiązkiem zakończenia prac remontowych do [...] marca 2023 r. Kwota wnioskowana przez skarżącą wynosiła 38.440 zł. (potem ograniczona do 32.575,50 zł.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku skarżącej z lutego 2023 r. toczyło się w istocie prawie rok, a w jego toku wydanych zostało łącznie sześć decyzji.
Co prawda skargą i kontrolą tutejszego Sądu objęta jest ostatnia decyzja SKO z dnia [...] stycznia 2024 r. i utrzymaną nią w mocy decyzja organu I instancji z [...] listopada 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej dofinansowania ze środków PFRON. Decyzje te wydane zostały z uwagi na ustalenie przez organy, że skarżąca wykonała prace objęte wnioskiem przed przyznaniem jej dofinansowania i zawarciem umowy, co skutkuje w świetle cyt. § 9 ust. 4 rozporządzenia negatywnym rozpoznaniem wniosku. Jednak dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie bardzo ważne znaczenie ma w ocenie Sądu wcześniejszy etap postępowania.
W tym zakresie Sąd przede wszystkim zwraca uwagę na pierwszy etap postępowania kiedy organ I instancji w piśmie z dnia [...] marca 2023 r. poinformował skarżącą o pozytywnym rozpatrzeniu wniosku skarżącej w części dotyczącej poszerzenia otworu drzwiowego oraz zakupu i montażu skrzydła drzwiowego, a także zakupu i montażu uchwytów (4szt) na łączną kwotę 4.085 zł. Dotyczyło to części prac, które uznane zostały przez organ jako prowadzące do likwidacji barier architektonicznych w mieszkaniu skarżącej, a jednocześnie prac, które nie zostały wówczas jeszcze wykonane, wobec czego za możliwe uznał organ ich dofinansowanie. W pozostałym zakresie wniosek negatywnie rozpoznano, nie stwierdzając w lokalu innych barier architektonicznych. Dodać należy, iż w piśmie tym skarżąca jedynie została poproszona o potwierdzenie dalszej chęci realizacji zadania w zakresie na jaki przyznane zostało dofinansowanie ze wskazaniem terminu do [...] marca 2023 r. pod rygorem potraktowania jako rezygnacja z przyznanego dofinansowania.
W takich okolicznościach skarżąca, nie zgadzając się ze stanowiskiem organu wniosła odwołanie do organu II instancji, przy czym wnosząc je zakwestionowała część rozstrzygnięcia, która była dla niej negatywna, na co wskazuje treść odwołania (k.26 akt administracyjnych). Tymczasem SKO wydając decyzję z [...] czerwca 2023 r. uchyliło decyzję organu I instancji w całości, a zatem także w części, która dotyczyła przyznania dofinansowania.
Natomiast w dalszych etapach postępowania, po dokonanych przez organy kolejnych wizjach lokalnych i stwierdzeniu, że wszystkie prace objęte wnioskiem zostały wykonane przez skarżącą przez rozpoznaniem wniosku i zawarciem umowy o dofinansowanie, organy ostatecznie rozpoznały wniosek skarżącej negatywnie, odmawiając przyznania jej dofinansowania w całości.
W ocenie Sądu organy w przedmiotowej sprawie dopuściły się naruszenia przepisów dotyczących postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, uzasadniając tym samym uchylenie zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim naruszony został w przeprowadzonym przez organy postępowaniu art. 6, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. Zgodnie z art. 6 k.p.a organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W myśl art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Stosownie zaś do art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Za szeroką wykładnią art. 9 k.p.a. opowiedział się SN w wyroku z 23.07.1992r., III ARN 40/92, LEX nr 10909, z glosą W. Tarasa, PiP 1993/3, s. 110, oraz J. Zimmermanna, PiP 1993/8, s. 116, który stwierdził, że: "Obowiązek informowania i wyjaśnienia stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy [...] powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe". Z utrwalonej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego zasady ochrony zaufania do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, że nie powinien doznać uszczerbku obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się do niego działania (m.in. informacja) organów państwa są prawidłowe i odpowiadające prawu.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sądu uznał, że organ przede wszystkim nie dokonał prawidłowego rzetelnego poinformowania skarżącej co do przysługujących jej praw, nie udzielił niezbędnych wskazówek, nie czuwając nad tym, aby skarżąca, do tego jako osoba niepełnosprawna, wymagająca szczególnej ochrony, nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Mianowicie w piśmie informacyjnym z dnia [...] marca 2023 r. jedynie poproszono skarżącą o potwierdzenie chęci realizacji zadania w zakresie poszerzenia otworu drzwiowego, zakupu i montażu drzwi wejściowych do mieszkania (nie wspominając przy tym o uchwytach, na które również przyznano dofinansowanie) zastrzegając sztywny termin do [...] marca 2023 r. z rygorem potraktowania niedotrzymania terminu jako rezygnacji z przyznanego dofinansowania. W/w pismo nie zawierało żadnych pouczeń odnośnie ewentualnej możliwości złożenia odwołania. Jak powyżej wyjaśnił Sąd brak przewidzianej przepisami u.r.z.s. oraz rozporządzenia wprost procedury odwoławczej, a możliwość w tym zakresie w istocie wyinterpretowana została przez sądy administracyjne. Przy takim braku jednoznaczności w przepisach prawa i braku pouczenia strony o przysługujących jej prawach, należy przede wszystkim zarzucić organowi, że nie wyjaśnił stronie, iż może wnieść odwołanie do części objętej odmową. Natomiast, aby jak najlepiej zabezpieczyć interesy strony organ winien poinformować ją, iż co do części przyznanego jej dofinansowania może kontynuować procedurę i zawrzeć umowę o dofinansowanie. W ten sposób co do tej części skarżąca miałaby zapewnioną realizację dofinansowania, nie tracąc prawa do zaskarżenia i kwestionowania decyzji organu w zakresie w jakim odmówił jej dofinansowania. Organ przy tym nie uprzedził skarżącej o tym jakie w istocie konsekwencje wiąże organ z brakiem potwierdzenia chęci realizacji zadania objętego przyznaniem dofinansowania, tj. że w efekcie ewentualnego ponownego rozpoznania sprawy organ ponownie będzie dokonywał oceny od nowa i w sytuacji ustalenia, że w/w prace zostały wykonane odmówi przyznania dofinansowania. Skarżąca natomiast mogła pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, działając w zaufaniu do organów, iż przyznane jej dofinansowanie, skoro się w tym zakresie nie odwołała i w/w zakres prac skoro nie został wykonany przed przyznaniem jej dofinansowania, to może liczyć na takie dofinansowanie, choćby w zakresie określonym w piśmie z [...] marca 2023 r.
Natomiast w wyniku braku prawidłowego, jednoznacznego pouczenia skarżącej, udzielenia jej stosownych wskazówek, doszło ostatecznie do sytuacji, w której skarżącej w wyniku zaskarżonej decyzji organy w ogóle nie przyznały dofinansowania na likwidację barier architektonicznych w jej mieszkaniu, w tym co do elementów, na które wcześniej skarżącej przyznano dofinansowanie.
Zwrócić przy tym należy uwagę, iż SKO w [...] w decyzji z [...] czerwca 2023 r., uchylając decyzję organu i instancji z dnia [...] marca 2023 r. orzekło, iż uchyla ją w całości, nie zaś tylko w części dotyczącej odmowy przyznania dofinasowania. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 139 k.p.a. organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Co prawda w świetle piśmiennictwa przyjmuje się, iż cyt. przepis nie odnosi się do orzeczeń wydawanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (tzw. decyzja kasacyjna) jak decyzja z [...] czerwca 2023 r., uznając, iż w ten sposób nie dochodzi wprost do orzeczenia na niekorzyść strony. Jednak zdaniem Sądu, w efekcie takie rozstrzygnięcie SKO w decyzji z [...] czerwca 2023 r. doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącej rozpoznania w dalszym etapie postępowania, jej wniosku w części w której początkowo przyznano jej dofinansowanie. W ocenie zaś Sądu skarżąca nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji takiego nieprawidłowego działania organów w postępowaniu, w zakresie odnoszącym się do części dofinansowania, które zostało jej przecież przyznane.
Natomiast to, że skarżąca nie zawarła umowy co do części przyznanego jej w piśmie z dnia [...] marca 2023 r. dofinansowania, wiązać należy także z brakiem właściwego pouczenia strony. Po pierwsze zwrócić należy uwagę, iż w informacji z [...] marca 2023 r. organ nie wspomniał o konieczności zawarcia umowy jako elementu niezbędnego do zrealizowania przyznanego dofinansowania, a mowa tylko o zgłoszeniu chęci dalszej realizacji zadania w zakresie przyznanego dofinansowania w określonym czasie. Po drugie zauważyć należy, iż w przepisach rozporządzenia brak jest przepisu określającego, w jakim terminie ma zostać zawarta ewentualna umowa oraz brak przewidzianego też w rozporządzeniu następstwa braku zgłoszenia chęci realizacji zadania w postaci uznania za rezygnację strony z dofinansowania. Na takie zaś konsekwencje wskazał organ w piśmie z [...] marca 2023 r., wyznaczając przy tym stronie dość krótki termin, nieznajdujący oparcia w przepisach prawa. Zdaniem Sądu skarżąca mogła pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że to cześć dofinansowania przyznana jej w piśmie z [...] marca 2023 r. będzie jej przysługiwać, skarży bowiem tylko część objęta odmową dofinansowania.
Sąd zwraca przy tym uwagę, iż sama ustawa u.r.z.s. nie określa umownego trybu jako warunku przyznania dofinansowania likwidacji barier architektonicznych, nie przewidując takiego ograniczenia. Tryb taki kreuje rozporządzenie wydane na podstawie u.r.z.s. Przy czym przewidziane w rozporządzeniu elementy umowy zdaniem Sądu nie mogą przemawiać za odmową dofinansowania skarżącej likwidacji barier architektonicznych w zakresie, w którym przyznane zostało ono w piśmie z [...] marca 2023 r.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż skarżąca nie powinna zostać pozbawiona przyznanego jej dofinansowania w zakresie określonym w piśmie z [...] marca 2023 r. Skoro skarżąca przed przyznaniem dofinansowania pismem z dnia [...] marca 2023 r., co nie było kwestionowane, nie wykonała prac w zakresie objętym przyznanym dofinansowanie, zatem była w tych okolicznościach uprawniona do zawarcia umowy i skorzystania ze środków PFRON w w/w zakresie.
Sąd podkreśla, iż przeprowadzona interpretacja ma charakter indywidualny, odnoszący się do ustalonego na gruncie przedmiotowej sprawy stanu faktycznego, który ma charakter wyjątkowy, wymagając tym samym indywidualnego podejścia i oceny Sądu. Przy czym opisana interpretacja, zdaniem Sądu pozostaje w zgodzie z przepisami przede wszystkim u.r.z.s. (cyt. art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. d ) i Konstytucji (art. 69). W piśmiennictwie przyjmuje się, iż konstytucja nie musi mieć tylko znaczenia interpretacyjnego, lecz może "współtworzyć" normę prawa w oparciu zarówno o treść ustawy, jak i treść jej samej.
Zgodnie z art. 35 a ust. 1 pkt 7 lit. d u.r.z.s. do zadań powiatu należy dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych. Z kolei w myśl art. 69 Konstytucji osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Treścią obowiązków wynikających z art. 69 jest "udzielanie pomocy" osobom niepełnosprawnym, tak aby mogły one prowadzić życie w społeczeństwie, co jest jedną z koniecznych przesłanek poszanowania godności człowieka (zob. B. Banaszak, M. Jabłoński, [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku, red. J. Boć, Wrocław 1998, s. 128; zob. też B. Banaszak, Konstytucja..., s. 413). W tej perspektywie art. 69 staje się bezpośrednio powiązany z art. 30, a stworzenie godnych warunków życia dla osób niepełnosprawnych należy traktować jako szczególną wartość konstytucyjną (L. Garlicki, M. Derlatka [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, red. M. Zubik, Warszawa 2016, art. 69).
Powyższe rozważania Sądu odnoszą się przy tym do części pierwotnie przyznanego skarżącej dofinansowania likwidacji barier architektonicznych w piśmie z [...] marca 2023 r., gdyż w pozostałym zakresie uznać należało rozstrzygnięcie organów za prawidłowe. Z ustaleń stanu faktycznego spawy wynika, iż w toku postępowania skarżąca przeprowadziła w mieszkaniu remont i że wykonane zostały prace objęte wnioskiem o dofinansowanie z [...] lutego 2023 r. (przy czym poszerzenie otworu drzwiowego, zakup i montaż drzwi wejściowych oraz zakup i montaż uchwytów nie nastąpiło przed przyznaniem dofinansowania). Z uwagi na przeprowadzenie prac wymienionych we wniosku z [...] lutego 2023 r. (poza poszerzeniem otworu drzwiowego, zakupu i montaż drzwi wejściowych oraz zakupu i montażu uchwytów), przed przyznaniem środków finansowych i zawarciem umowy o dofinansowanie ze środków PFRON, zgodnie z powołanym § 9 ust. 4 rozporządzenia, za uzasadnione uznać należy negatywne rozparzenie wniosku o przyznanie dofinansowania ze środków PFRON. Takie stanowisko i prawidłowość interpretacji potwierdza m.in. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 czerwca 2020r., II SA/Go 134/20.
Natomiast brak było podstaw do uwzględnienia przez Sąd w niniejszym postępowaniu zarzutów skargi dotyczących wyrządzenia w ocenie skarżącej szkody przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i uwzględnienia żądania skarżącej wypłaty odszkodowania na podstawie art. 471 1 § 2 i art. 361 k.c., gdyż rozstrzyganie w tym zakresie i na wskazanej przez skarżącą podstawie prawnej zastrzeżone jest do wyłącznej właściwości sądów powszechnych, stąd brak w tym zakresie kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu.
Mając na uwadze powyższe Sad orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ obowiązany będzie zgodnie z art. 153 p.p.s.a. uwzględnić ocenę prawną i wskazania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku, w szczególności rozważy zasadność przyznania skarżącej dofinansowania na realizację zadania w zakresie i wymiarze przyznanym jej pierwotnie w piśmie z [...] marca 2023 r.