II SA/Go 243/26Nieważność statutu sołectwa zdolność sądowa kompetencje organów

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Okręgowego na uchwałę Rady Gminy z 2005 roku w sprawie uchwalenia statutu jednostki pomocniczej Gminy - sołectwa. Prokurator zarzucił uchwale istotne naruszenie przepisów prawa, w tym art. 7 i 94 Konstytucji RP oraz art. 11b, 35, 36 i 40 ustawy o samorządzie gminnym. Główne zarzuty obejmowały przyznanie sołectwu zdolności sądowej (§ 5), uznanie rady sołeckiej za organ sołectwa (§ 8 ust. 1 pkt 3), umożliwienie zebraniu wiejskiemu powoływania innych organów (§ 8 ust. 2), stosowanie nieprecyzyjnych sformułowań "w szczególności" przy określaniu zadań zebrania wiejskiego (§ 30) i sołtysa (§ 31 ust. 1), nakładanie na sołtysa obowiązku reprezentowania sołectwa przed sądami (§ 31 ust. 1 pkt 5) oraz określanie zadań rady sołeckiej (§ 33). Wójt Gminy wniósł o odrzucenie lub oddalenie skargi, argumentując m.in. przedwczesnością postępowania z uwagi na niewyczerpanie przez prokuratora trybu przewidzianego w art. 70 Prawa o prokuraturze. Sąd jednak nie podzielił tego stanowiska, uznając, że prokurator ma wybór między różnymi środkami kontroli praworządności, w tym skargą do sądu administracyjnego, niezależnie od innych procedur. Sąd odniósł się również do zarzutów merytorycznych, wskazując na powszechną praktykę tworzenia statutów z lat 2005, która nie była kwestionowana przez organy nadzoru. Podkreślono, że sołectwo jako jednostka pomocnicza nie posiada odrębnej podmiotowości prawnej ani zdolności sądowej, a jego reprezentacja w obrocie prawnym odbywa się w ramach gminy. Sąd uznał za trafne zakwestionowanie przez prokuratora § 5 statutu, który przyznawał sołectwu zdolność sądową, a także § 31 ust. 1 pkt 5, nakładający na sołtysa obowiązek reprezentowania sołectwa przed sądami. Podobnie, sąd zgodził się z zarzutami dotyczącymi stosowania zwrotu "w szczególności" w § 30 i § 31 ust. 1, uznając, że zadania organów sołectwa powinny być określone w sposób wyczerpujący, a nie otwarty. Zakwestionowano również § 8 ust. 2, który pozwalał zebraniu wiejskiemu na powoływanie innych organów, co wykraczało poza jego kompetencje. Sąd uznał, że rada sołecka nie jest organem sołectwa, a jedynie organem wspomagającym sołtysa, co czyniło niezasadnym jej traktowanie jako odrębnego organu w kontekście § 8 ust. 1 pkt 3 i § 33. Stwierdzono również, że sołtys nie może z mocy statutu pełnić funkcji przewodniczącego rady sołeckiej (§ 31 ust. 1 pkt 3), gdyż takie połączenie funkcji nie jest przewidziane ustawowo. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność uchwały w części dotyczącej wskazanych paragrafów.

Zagadnienia prawne (6)

Skład orzekający