II SA/Go 232/23

II SA/Go 232/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący/
Jarosław Piątek
Michał Ruszyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 119 pkt 2, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 9, art. 79a ust.1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...].
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2020 r. J.D. wniósł za pośrednictwem platformy PUE ZUS o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej w skrócie: "ZUS") na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej w skrócie: "ustawa COVID-19") w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266, dalej w skrócie: "u.s.u.s."), odmówił J.D. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r.
W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił, że wnioski o zwolnienie z opłacania składek należało złożyć do dnia 30 czerwca 2020 r., w tym terminie należało też przekazać do ZUS deklaracje rozliczeniowe i imienne raporty miesięczne należne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Do dnia 30 czerwca 2020 r. nie wpłynął dokument rozliczeniowy skarżącego za kwiecień 2020 r., w związku z czym stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za ten miesiąc.
Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. J.D. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją.
Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r., nr [...], ZUS - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej w skrócie: "K.p.a.") oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 - utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...].
Uzasadniając decyzję ZUS wskazał, że zgodnie z art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za kwiecień 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.
Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.
Dalej ZUS wskazał, że zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania.
Zgodnie z art. 47 ust. 1 u.s.u.s. płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż: 1) do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie; 2) do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych; 3) do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników.
Z powyższego wynika, że płatnicy opłacający składkę wyłącznie za siebie, deklarację rozliczeniową ZUS DRA za dany miesiąc powinni złożyć w terminie do 10 dnia następnego miesiąca. Zgodnie z art. 47 ust 2a u.s.u.s płatnik składek opłacający składki wyłącznie za siebie lub osoby z nim współpracujące zwolniony jest z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarował do podstawy wymiaru składek: 1. na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, 2. na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego.
W przypadku płatników, którzy wznawiają działalność gospodarczą od 1 dnia miesiąca - muszą za ten miesiąc złożyć deklarację rozliczeniową - ZUS DRA. Dopiero na podstawie tak złożonych dokumentów ZUS sporządza za płatnika dokumenty rozliczeniowe za następne miesiące.
W dalszej części uzasadnienia decyzji ZUS wyjaśnił, że po analizie dokumentów zgłoszeniowych oraz rozliczeniowych stwierdzono, że J.D. zgłosił się do ubezpieczeń z kodem 0590, czyli jako osoba prowadząca działalność korzystającą z ulgi "Mały ZUS plus". Ulga ta polega na obniżeniu podstawy wymiaru składek w zależności od uzyskanego dochodu w roku poprzednim (ustawa o tzw. małej działalności gospodarczej weszła w życie 1 stycznia 2019 r.). Dlatego w terminie składania dokumentów za styczeń (u płatnika do 10 lutego 2020 r.) płatnik powinien złożyć deklarację o uzyskanym przychodzie za poprzedni rok oraz w terminie składania dokumentów za luty (u płatnika do 10 marca 2020 r.) płatnik powinien ponownie złożyć deklaracje wskazując zarówno przychód jak i dochód za poprzedni rok, na podstawie której wyliczona zostanie podstawa wymiaru składek obowiązująca od lutego do grudnia 2020 r. Dokumenty każdorazowo powinny zostać złożone, wraz z deklaracją rozliczeniową DRA ponieważ zmienia się podstawa wymiaru składek.
ZUS zaznaczył, że od 1 lutego 2020 r. J.D. nie złożył w terminie deklaracji pierwszorazowej za miesiąc luty i z tego powodu na koncie generował się przypis z urzędu (PS) składek z podstawowym kodem 0510. Zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. Wskazane dokumenty zostały przez stronę złożone dopiero 28 września 2020 r, wykazując w nich obowiązującą podstawę składki w wysokości 60% minimalnego wynagrodzenia. Jeżeli w deklaracji przypisały się składki z urzędu ze wskazaną podstawą z wysokością - niezgodną z obowiązującą płatnika - co potwierdza prawidłowo złożona DRA - deklaracja rozliczeniowa - nie można było uznać, że płatnik jest zwolniony z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych i zwolnienie z opłacania składek za miesiąc kwiecień 2020 r. nie przysługuje.
Zgodnie z art. 47.ust. 2g u.s.u.s. osoba ustalająca najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i opłacająca składki wyłącznie za siebie lub osoby z nią współpracujące jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów, miesięcznych za kolejny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliła tę podstawę. Jest zobowiązana do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej, każdego kolejnego roku, na który ustaliła najniższą podstawę wymiaru składek.
Informacje o rocznym przychodzie z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskanym w poprzednim roku kalendarzowym oraz o najniższej podstawie wymiaru składek ustalonej na dany rok kalendarzowy osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą zobowiązana jest przekazać raz w roku (chyba że będą niezbędne korekty) w:
- imiennym raporcie miesięcznym,
- w deklaracji rozliczeniowej,
składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia działalności w danym roku kalendarzowym zgodnie z art. 18c ust. 9 u.s.u.s.
Za styczeń 2020 r. przedsiębiorca, który korzystał z małego ZUS, musiał przekazać do Zakładu informację (w deklaracji ZUS DRA cz. II albo w raporcie ZUS RCA cz. II złożonym - wraz z deklaracją ZUS DRA) o:
- rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności w poprzednim roku kalendarzowym,
- ustalonej od przychodu podstawie wymiaru składek.
Przedsiębiorca, który korzysta z małego ZUS plus miał obowiązek przekazać do Zakładu informację za luty 2020 r. (w deklaracji ZUS DRA cz. Il albo w raporcie ZUS RCA cz. II złożonym wraz z deklaracją ZUS DRA) o:
- formach opodatkowania,
- rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności w poprzednim roku kalendarzowym,
- rocznym dochodzie z tej działalności w poprzednim roku kalendarzowym,
- ustalonej od dochodu podstawie wymiaru składek.
Zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których , mowa w art. 31 zo, jest - przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj - 2020 r., nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania.
ZUS zaznaczył, że J.D. nie jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za okres kwiecień 2020 r. Deklarację o uzyskanym dochodzie na podstawie którego, można wyliczyć właściwą podstawę wymiaru składek złożył dopiero 28 września 2020 r., tj. po terminie wskazanym w ustawie.
Złożenie przez płatnika dokumentów rozliczeniowych we wrześniu 2020 r. nie wpływa na zmianę stanowiska, ponieważ dokumenty, te nie zostały złożone w terminie wskazanym przez ustawodawcę, tj. do 30 czerwca 2020 r., co stanowiło jedną z koniecznych przesłanek niezbędnych do zastosowania ulgi.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.D. (dalej w skrócie: "skarżący") złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 9 K.p.a. i art. 79 a § 1 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nieudzielenie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu i niepoinformowanie o brakujących elementach wniosku o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek za okres: kwiecień 2020 r., co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego,
b) art. 10 § 1 K.p.a. i art. 8 § 1 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niepoinformowanie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału, co skutkowało uniemożliwieniem stronie czynnego udziału w sprawie a w konsekwencji wydaniem negatywnej decyzji w sprawie,
c) art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych związanych ze spełnieniem przez skarżącego warunków do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r., co skutkowo prowadzeniem postępowania administracyjnego w sposób, który nie budzi zaufania do organu oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami K.p.a.,
d) art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji interesu społecznego i słusznego interesu obywateli poprzez nieustosunkowanie się do okoliczności wskazanych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w tym niewyjaśnienie w pełni kwestii związanej ze złożeniem przez skarżącego stosownej deklaracji w lutym 2020 r., co doprowadziło do wydania decyzji sprzecznej tak z interesem społecznym, jak i słusznym interesem obywateli;
e) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.
2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
a) art. 31 zo w zw. z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmówienie skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania składek za kwiecień 2020 r., podczas gdy skarżący spełniał kryteria konieczne do przyznania prawa do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2020 r.;
b) art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID w zw. z art. 47 ust. 2a i 2g u.s.u.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za kwiecień 2020 r., podczas gdy zdaniem skarżącego był on zwolniony z obowiązku składania deklaracji,
c) art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 w zw. z art. 31zq ust. 3 tej ustawy poprzez jego niezastosowanie i niezawiadomienie skarżącego o uchybieniu terminu do złożenia koniecznych dokumentów rozliczeniowych, a także poprzez niewyznaczenie skarżącemu terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tych czynności, co w konsekwencji oznaczało działanie na szkodę skarżącego skutkujące poniesieniem negatywnych skutków wadliwego działania organu powodujących odmowę przyznania prawa do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2020 r.
Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...].
Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, na wniosek płatnika składek, który na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r.
Stosownie do treści art. 31zp ust. 1 i 2 ustawy COVID-19, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.
Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 stanowi, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2a u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek: 1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g; 2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373 z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.
W myśl natomiast art. 47 ust. 2g u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c u.s.u.s. są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c.
W rozpoznawanej sprawie ZUS, odwołując się do art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 stwierdził, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. i w ustawowym terminie, tj. do 30 czerwca 2020 r., nie złożył deklaracji rozliczeniowej za wskazany okres. Deklaracje rozliczeniowe za kwiecień złożył w dniu 28 września 2020 r.
Zdaniem Sądu ZUS rozpoznając wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek (w niniejszej sprawie za kwiecień 2020 r.) nie może pomijać celów, jakie zamierzał osiągnąć ustawodawca, wprowadzając ustawą COVID-19 możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było przede wszystkim umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 K.p.a. (zgodnie z treścią art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej) obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a., polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).
W rozpoznawanej sprawie wszczęcie postępowania administracyjnego nastąpiło na skutek złożenia wniosku, w dniu 25 czerwca 2020 r. ZUS kierując się zatem zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 K.p.a., powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 K.p.a., organ powinien - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia, m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. ZUS nie udzielił jednak skarżącemu przed dniem 30 czerwca 2020 r. jakichkolwiek wyjaśnień, co do warunków formalnych niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku w zakresie zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za kwiecień 2020 r. Nie wyjaśnił zatem, że jedną z przesłanek uzyskania zwolnienia z opłacenia należności składkowych za wskazany powyżej okres jest złożenie deklaracji rozliczeniowych w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. Nie wezwał także skarżącego do złożenia deklaracji w określonym terminie. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby świadczyć o tym, że ZUS podjął starania, aby w porę poinformować skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania we właściwym momencie nie został stronie zasygnalizowany przez organ ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku. Tym samym doszło do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2022 r., III SA/Łd 36/22, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej w skrócie: "CBOSA").
Wniosek o zwolnienie z opłacenia należności składkowych skarżący złożył w dniu 25 czerwca 2020 r. (deklarację rozliczeniową skarżący powinien złożyć do dnia 30 czerwca 2020 r.). Okres pomiędzy złożeniem wniosku a końcem terminu na złożenie deklaracji był zatem krótki. Zaznaczyć jednak należy, że termin 30 czerwca 2020 r., o którym mowa w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 może być przywrócony w oparciu o treść art.15zzzzzn2 tej ustawy (dodany do ustawy COVID-19 z dniem 16 grudnia 2020 r.). Stanowi on, że: 1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. 2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.). Oznacza to, że termin 30 czerwca 2020 r., o którym mowa w art. 31zq ust. 3 jest terminem przywracalnym, w oparciu o treść art.15zzzzzn2.
Mając na uwadze powyższe wywody Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca), ZUS nie udzielił stronie wyjaśnień, m.in. że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych. Brak ten, który w toku postępowania nie został stronie zasygnalizowany przez ZUS, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że gdyby nastąpiło to przed 30 czerwca 2020 r., wówczas strona miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. ZUS powinien był o to zadbać. Zwłaszcza, że zgodnie z art. 12 § 1 K.p.a., ZUS był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Tymczasem ZUS nie pouczył skarżącego w sposób wyczerpujący o warunkach uzyskania zwolnienia z obowiązku zapłaty składek, nie wezwał do złożenia deklaracji w określonym terminie oraz o skutkach ich niezłożenia we wskazanym terminie. Stanowi to naruszenie art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując sprawę ponownie ZUS powinien wziąć pod uwagę, że wobec swej bierności w poinformowaniu skarżącego we właściwym terminie o konieczności złożenia wraz z wnioskiem również deklaracji, złożenie przez stronę deklaracji w dniu 28 września 2020 r. nie powinno stanowić przeszkody do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za wskazany okres. Stosowanie bowiem przepisów ustawy COVID-19 powinno następować z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Podkreślić bowiem należy, że w wyroku z dnia 7 października 2021 r., I GSK 496/21 Naczelny Sąd Administracyjny (CBOSA) wskazał, że jeżeli okaże się, że na stronie spoczywał obowiązek przesyłania deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ administracyjny w sprawie o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek powinien pominąć fakt opóźnienia strony w złożeniu dokumentów, w sytuacji kiedy opóźnienie wiązało się z zaniechaniem wykonania przez organ przed dniem 30 czerwca 2020 r. obowiązku informacyjnego przewidzianego w art. 79a § 1 K.p.a.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...].
Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek skarżącego, któremu to wnioskowi nie sprzeciwił się organ (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).