II SA/Go 23/24

II SA/Go 23/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Jarosław Piątek /przewodniczący sprawozdawca/
Kamila Karwatowicz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 58 § 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2024 r. sprawy ze skargi G.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
G.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...], którym utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]o odmowie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...].
W uzasadnieniu zaskarżonego do Sądu postanowienia organ II instancji podał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi wobec G.S. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] r., obejmującego zaległości z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Przedmiotowy tytuł wykonawczy doręczono zobowiązanemu za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A., w dniu 23 lutego 2022 r. W toku postępowania organ egzekucyjny zastosował następujące środki egzekucyjne:
- zawiadomieniem nr [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w G. sp. z o.o.
- zawiadomieniem nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w [...] S.A.;
- zawiadomieniem nr [...] dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Skarbowym, z tytułu nadpłaty podatku.
W dniu 14 lipca 2023 r. do ZUS wpłynęło podanie G.S., w którym wniósł
o uchylenie środków egzekucyjnych i zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że złożył do Rzecznika Praw Obywatelskich wniosek o skierowanie skargi nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego, ze względu na istniejące w obrocie prawnym dwa dotyczące Zobowiązanego prawomocne orzeczenia sądów, które wzajemnie się wykluczają - Sądu Okręgowego, na podstawie którego prowadzone jest przedmiotowe postępowanie egzekucyjne oraz Sądu Apelacyjnego. Zobowiązany podniósł, iż oba orzeczenia sprzecznie odnoszą się do tych samych okoliczności, tj. tego samego ubezpieczonego, tego samego płatnika, tego samego stosunku prawnego i tego samego okresu, w którym miały miejsce zdarzenia objęte dwoma postępowaniami sądowymi. Zobowiązany wskazał, że przynajmniej jedno z ww. orzeczeń musi zostać wyeliminowane z obrotu prawnego, stąd wniosek o uchylenie już podjętych środków egzekucyjnych i zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy jest zasadny. Pismem z [...] lipca 2023 r. organ egzekucyjny wezwał zobowiązanego do przedłożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej. W odpowiedzi pismem z [...] sierpnia 2023 r. zobowiązany odmówił składania ww. oświadczenia.
Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], wydanym na podstawie art. 58 § 2 w związku z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej u.p.e.a.), Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku G.S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne nie jest zawieszone, zobowiązany nie zawarł również układu ratalnego, wobec czego brak jest podstaw do uchylenia czynności egzekucyjnych.
G.S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie organu I instancji, w którym wskazał na wadę prawną zaskarżonego postanowienia, tj. wykazanie podstawy prawnej i faktycznej wystarczającej do zawieszenia egzekucji w postaci art. 56 § 1 u.p.e.a., a konkretnie: "w innych przypadkach przewidzianych w ustawach". Żalący podniósł także, że organ I instancji pominął w pouczeniu możliwość skutecznego złożenia zażalenia za pośrednictwem ePUAP, co dodatkowo potwierdza brak staranności ze strony organu w wykonywaniu swoich czynności, w tym prowadzeniu egzekucji, w sytuacji, kiedy w obrocie prawnym funkcjonują dwa wykluczające się prawomocne orzeczenia sądowe w tej samej sprawie.
W zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały przez ustawodawcę określone w art. 56 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 58 § 1 ustawy, w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne, z tym że w okresie zawieszenia z przyczyn określonych w art. 56 § 1 pkt 1 i 4 (tj. w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; zawieszenia postępowania na żądanie wierzyciela) mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków. Natomiast w myśl art. 58 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli jest to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych.
Zdaniem organu odwoławczego, z powołanych powyżej przepisów wynika, że ustawodawca jednoznacznie określił zasadę, że w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne. Uprawnieniem organu egzekucyjnego ograniczającym zasadę pozostawania w mocy dokonanych czynności egzekucyjnych jest możliwość ich uchylenia. Uchylenie czynności egzekucyjnych wymaga kumulatywnego spełnienia czterech przesłanek:
1) postępowanie egzekucyjne musi być zawieszone; 2) uchylenie czynności jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, którego wystąpienie powinno być ustalone na podstawie zobiektywizowanych przesłanek i nie musi to oznaczać znajdowania się zobowiązanego w sytuacji nadzwyczajnej; 3) interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie; 4) osoby trzecie na skutek czynności, które mają być uchylone, nie nabyły praw.
Postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. jest postępowaniem wpadkowym w obrąbie postępowania egzekucyjnego, o wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie przesłanek zawartych w tym przepisie, możliwe jest podjęcie - mającego uznaniowy charakter - rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Organ podkreślił także, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 ww. ustawy nie może służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach. W związku z tym, że rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych jest podejmowane na podstawie przepisu zawierającego upoważnienie do uznania administracyjnego, jest on obowiązany do dokonania wnikliwej oceny wystąpienia określonych prawem przesłanek, a następnie konsekwencji zarówno uchylenia, jak i pozostawania w mocy tych czynności.
DIAS stwierdził, że stan faktyczny sprawy odzwierciedlony w aktach niniejszej sprawy nie daje podstaw do przyjęcia, aby ziściła się którakolwiek z przesłanek, dopuszczających rozważenie przez organ egzekucyjny możliwości uchylenia czynności dokonanych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] nie jest zawieszone - postanowieniem nr [...] z [...] r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił zawieszenia ww. postępowania egzekucyjnego. DIAS postanowieniem nr [...] z [...] r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie organu I instancji. Natomiast z treści art. 58 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednoznacznie wynika, iż organ egzekucyjny może rozważyć uchylenie czynności egzekucyjnych jedynie w sytuacji, gdy postępowanie jest zawieszone, co nie zachodzi w przedmiotowej sprawie.
Odnosząc się do argumentacji zobowiązanego podnoszonej w zażaleniu, dotyczącej nieistnienia roszczenia, Dyrektor wskazał, iż zarzut ten nie może stanowić podstawy do uchylenia czynności egzekucyjnych, jak również do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Następnie organ dodał, że zgodnie z art. 124 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego postanowienie powinno zawierać m. in. pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego. W orzecznictwie wskazuje się, iż pouczenie powinno zawierać określenie dopuszczalnego od postanowienia środka zaskarżenia (jego nazwę), wskazanie terminu, w jakim może być złożony, organ właściwy do jego rozpoznania, sposób wniesienia (bezpośrednio do organu właściwego do rozpoznania czy za pośrednictwem organu, który wydał postanowienie), a także wymagania co do treści i formy. Organ stwierdził, iż pouczenie znajdujące się w przedmiotowym postanowieniu zawierało wszelkie niezbędne informacje potrzebne do skorzystania z przysługującego stronie prawa do
wniesienia środka zaskarżenia. W pouczeniu wskazano, iż na postanowienie przysługuje zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które należy złożyć za pośrednictwem organu wydającego to postanowienie w terminie 7 dni od jego otrzymania, bezpośrednio do organu lub wysłać pocztą. Zatem strona została prawidłowo pouczona o możliwości wniesienia środka zaskarżenia - w taki sposób, by mogła z tego prawa skorzystać.
W świetle powyższego, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zakwestionowania ustaleń poczynionych przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stan faktyczny przedmiotowej sprawy odzwierciedlony w aktach administracyjnych, zdaniem DIAS, jednoznacznie potwierdza brak podstaw do uchylenia czynności egzekucyjnej w trybie art. 58 § 2 u.p.e.a. Nie wystąpiła bowiem warunkująca zastosowanie ww. instytucji prawa okoliczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w którym czynności te zostały dokonane.
W skardze na postanowienie DIAS do Sądu G.S. zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 56 § 1 oraz art. 33 ustawy
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędną wykładnię przesłanki zawieszenia wraz z uchyleniem zastosowanych środków egzekucyjnych, a następnie umorzenia egzekucji, tj. wykładnię polegającą na tym, iż zdaniem organu, przesłanka opisana art. 56 § 1 pkt 5 wskazanej ustawy, "inne przypadki przewidziane w ustawie", nie obejmuje kwestii nieistnienia zobowiązania, podczas gdy fakt nieistnienia zobowiązania sam w sobie z mocy samego prawa jest przesłanką powodującą konieczność zawieszenia (do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez inny organ - w tym wypadku Sąd Najwyższy), a następnie, w przypadku rozstrzygnięcia pozytywnego dla skarżącego - umorzenia egzekucji.
2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj.: art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 1 i 3 kpa poprzez dokonanie ustaleń faktycznych nie mających oparcia w zgromadzonym materiałem dowodowym polegających na przyjęciu, że wskazane przed odwołującego orzeczenia sądowe dotyczą innych decyzji ZUS i wobec tego nie są wobec siebie wykluczające.
Na podstawie tak postawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w tym ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził w skarżonych postanowieniach, że skoro wyrok Sądu Okręgowego z [...] r. dotyczy decyzji ZUS z [...]r. o pobraniu nienależnych świadczeń, a wyrok Sądu Apelacyjnego z [...] r. dotyczy odwołania od innej decyzji ZUS, która nie dotyczy należności dochodzonej w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, to orzeczenia te nie są wobec siebie opozycyjne. Tymczasem jest dokładnie odwrotnie: a) Sąd Okręgowy uznał prawomocnie, że skarżący pobrał nienależne świadczenie w kwocie ponad 20 000 zł, które jest objęte obecnie skarżonym postępowaniem egzekucyjnym, gdyż uznał Sąd, że taka kwota została zadeklarowana przez płatnika, jako podstawa do obliczenia wypłacanego świadczenia. b) Jednocześnie Apelacyjny prawomocnie uznał, że podstawa do obliczenia wypłacanego świadczenia za ten sam okres wobec tego samego ubezpieczonego i tego samego płatnika powinna być niższa tj. w wysokości minimalnego wynagrodzenia. To, że postępowanie w przedmiocie podstawy wymiaru składek przed S.A. było objęte inną decyzją ZUS, to rzecz bezsporna, jednakże oba postępowania sądowe dotyczyły tego samego stanu faktycznego i prawnego, zatem skoro dwa różne sądy doszły do odmiennych ustaleń, co do podstawy wymiaru świadczeń, to jest rzeczą oczywistą, że są to orzeczenia sprzeczne wobec siebie, wobec czego nie mogą ostać się w obrocie prawnym, gdyż przynajmniej jedno z nich jest wadliwe, co jest obecnie przedmiotem kognicji Sądu Najwyższego. Zdaniem skarżącego powyższe wskazuje na występowanie przesłanki uzasadniającej przynajmniej zawieszenie wraz z uchyleniem środków egzekucyjnych, a następnie, po zakończeniu postępowania przed S.N., umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec faktu nieistnienia zobowiązania.
Ponadto skarżący zauważył, że wbrew twierdzeniom Dyrektora Izby Skarbowej w skarżonych postanowieniach, organ egzekucyjny pominął w pouczeniu możliwość skutecznego złożenia przedmiotowego zażalenia za pomocą systemu
ePUAP.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności
(art. 134 § 2 p.p.s.a.). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.).
Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył prawa i w konsekwencji trafnie uznał, że brak jest podstaw do uchylenia czynności egzekucyjnych dokonanych w postępowaniu egzekucyjnym toczącym się przeciwko skarżącemu.
Należy wskazać, że kwestia uchylenia czynności egzekucyjnych została uregulowana w treści przepisów art. 58 § 1 i 2 u.p.e.a. Przepis § 1 stanowi, że w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Z kolei przepis § 2 przywiduje możliwość uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, zaś interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Obydwie te jednostki redakcyjne dotyczą sytuacji, kiedy dochodzi do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że instytucja uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej opisanej
w przepisie art. 58 § 2 u.p.e.a. może być zastosowana tylko i wyłącznie w takiej sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. Jeżeli do zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie doszło, instytucja ta stosowana być nie może. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. jest pewnego rodzaju postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie przesłanek zawartych
w tym przepisie, możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Postępowanie to nie może natomiast służyć badaniu prawidłowości i zgodności z prawem całego postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego aspektach i fazach. Norma ujęta
w art. 58 § 2 u.p.e.a. może znaleźć zastosowanie jedynie w fazie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, co wynika z relacji pomiędzy poszczególnymi paragrafami art. 58 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 2 października 2019 r., II FSK 1127/19, wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 marca 2021 r., III SA/Wa 1730/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie jest w sprawie kwestionowana okoliczność, że do zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sprawie nie doszło. Należy dodać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt: II SA/Go 24/24 oddalił skargę skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie postępowanie egzekucyjne nie było zawieszone - to brak było podstaw do uchylenia dokonanej w jego toku czynności egzekucyjnej. Przedmiotowa okoliczność sama w sobie sprawiała, że badanie pozostałych przesłanek określonych w art. 58 § 2 u.p.e.a., warunkujących możliwość uchylenia dokonanej czynności egzekucyjnej, było niecelowe. Także argumenty skargi dotyczące zapadłych w sprawie skarżącego wyroków sądów powszechnych (wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...], wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia [...]) oraz fakt złożenia przez skarżącego do Rzecznika Praw Obywatelskich wniosku o skierowanie skarg nadzwyczajnych do Sądu Najwyższego od ww. orzeczeń, nie posiada znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Skargę należało zatem oddalić, o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.