II SA/Go 23/23

II SA/Go 23/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jacek Jaśkiewicz
Krzysztof Rogalski /sprawozdawca/
Michał Ruszyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1a pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2023 r. sprawy ze skargi J.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2022 r. J.A. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną babcią Z.W., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W toku wszczętego postępowania administracyjnego ustalono, iż wnioskodawczyni sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną babcią. Z.W. jest zamężna. Jej małżonek L.W. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wraz z wnioskiem J.A. dostarczyła oświadczenia dzieci Z.W.: syna W.W., zamieszkałego w [...], który pracuje zawodowo oraz córki B.A. zamieszkałej w [...], która oświadczyła, że nie może opiekować się mamą, ponieważ opiekuje się ojcem i pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tego tytułu. J.A. nie podejmuje zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą, którą rozpoczęła [...] września 2015 r. i wykreśliła [...] lipca 2022 r. Składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne oświadczyła, że opiekuje się babcią 24 godz. na dobę. Rano pomaga jej w porannej toalecie, ubraniu się, szykuje posiłek, podaje leki. Pomaga przy dostarczeniu babci do wszystkich lekarzy specjalistów, dotarciu na rehabilitację, badania. Sprząta mieszkanie, towarzyszy na spacerach, pierze, prasuje, robi zakupy, gotuje obiady.
Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, Z.W. wraz z mężem zamieszkują w mieszkaniu własnościowym w budownictwie wielorodzinnym. Z.W. ma 76 lat, a jej niepełnosprawny w stopniu znacznym mąż ma 75 lat. Również wymaga opieki i pielęgnacji całodobowej. Z.W. w 2021 r. przeszła operację lewej kończyny dolnej z uwagi na jej złamanie. Stwierdzono także zakrzepicę żył głębokich. Po zabiegu przeszła rehabilitację usprawniającą. Jest pod kontrolą poradni chirurgicznej i ortopedycznej i została zobowiązana do utrzymywania diety oraz profilaktyki przeciwzakrzepowej. Przemieszcza się przy pomocy kuli, długie spacery sprawiają jej problem. Wnuczka J.A. czynnie uczestniczy w życiu babci. Z.W. wymaga pomocy osób drugich w takich czynnościach jak: mycie, ubieranie się. sprzątanie, wykonywanie czynności na pewnych wysokościach – mycie okien, pranie firan. dźwiganie przedmiotów itp. Wnuczka pomaga w organizowaniu codziennych spacerów, uczestniczy w zakupach, dokonuje opłat za mieszkanie i załatwia inne sprawy urzędowe. Syn W.W. zamieszkuje w [...], jest zatrudniony w systemie 3-zmianowym w [...]. Jego dzieci są pełnoletnie – córka zamężna, ma swoją rodzinę, a syn mieszka w [...]. Nikt z w/w osób nie ma możliwości pełnić obowiązków opiekuńczo-pielęgnacyjnych nad Z.W. Drugie z dzieci Z.W. – córka B. opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. W związku z tym otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne.
Decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...] Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza, odmówił J.A. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad Z.W.
Organ I instancji przyjął, że wnioskodawczyni jako wnuczka Z.W., jest osobą zobowiązaną do alimentacji w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jednakże na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku stanęła treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej w skrócie u.ś.r. – w wersji obowiązującej w dacie wydania tej decyzji), bowiem niepełnosprawność Z.W. powstała w wieku dorosłym, tzn. po ukończeniu 25 roku życia, a także fakt, że są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki.
Od powyższej decyzji J.A. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, iż babcia potrzebuje stałej opieki drugiej osoby aby mogła funkcjonować. Wnioskodawczyni jest jedyną osobą mogącą sprawować nad nią opiekę. Jej dzieci nie mogą sprawować tej opieki, bowiem jedno z nich pracuje w pracy trzyzmianowej, a drugie ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę. Strona zakwestionowała również ustalenia w zakresie niespełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W ocenie Kolegium organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. – bez uwzględnienia zmiany stanu prawnego spowodowanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, którego bezpośrednim skutkiem jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r. Przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem części przepisu art. 17 u.ś.r. uznanej za niekonstytucyjną, tzn. bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Niezależnie od powyższego Kolegium uznało jednak zaskarżoną decyzję organu I instancji za prawidłową. Okoliczności sprawy nie uzasadniały jednak odstąpienia od literalnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. i przyznania świadczenia stronie jako wnuczce osoby wymagającej opieki, mimo że żyją dzieci tejże osoby wymagającej opieki, niebędące osobami niepełnosprawnymi. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika aby W.W. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca nie wykazała też, żeby zachodziły inne przesłanki do uznania wyżej wskazanej osoby za osoby obiektywnie wykluczonej z kręgu zobowiązanych do sprawowania opieki nad swoją matką (w tym z uwagi na stan zdrowia). Fakt podejmowania zatrudnienia przez W.W. nie zwalnia go bowiem z obowiązku alimentacyjnego względem matki. Są to okoliczności zależne od woli dziecka osoby wymagającej opieki i jako takie nie mogą skutkować wyłączeniem stosowania art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Co istotne również, W.W. obciąża względem matki obowiązek alimentacyjny.
Dodatkowo limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Kryteria te nie mają charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu. Błędne jest zatem stanowisko, że wykluczenie wnuka z kręgu osób upoważnionych do świadczenia, gdy członkowie rodziny spokrewnieni w pierwszym stopniu nie mogą wykonywać opieki z innych powodów niż stwierdzona orzeczeniem niepełnosprawność w stopniu znacznym, narusza standardy Konstytucji. Co do zasady wnuk nie został wykluczony, ustawowo natomiast wprowadzono kryteria uzyskania świadczenia, odnoszące się nie personalnie do osoby spokrewnionej w dalszej linii, lecz do stanu rodziny jako całości. Nie można zatem przypisać regulacji ustawowej naruszenia art. 71 ust. 1 Konstytucji.
Co prawda w orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko niewykluczające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, przy braku legitymowania się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale dotyczy to sytuacji wyjątkowych, gdy zaawansowany wiek lub jednoznacznie wykazany stan zdrowia, jako względy obiektywne wskazują na brak możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu Decydujące są przyczyny obiektywne, do których ustawa zalicza przede wszystkim legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Innego rodzaju okoliczności, niepoparte treścią przepisów ustawy, nie mogą być brane pod uwagę. W niniejszej sprawie istotne jest jednak, że Z.W. ma dwoje dzieci zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji ustalenia, że dzieci te nie jest w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Jednak nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia jej odpowiedniej opieki przez inne osoby. Jak wynika z akt administracyjnych, wśród okoliczności, które miały świadczyć o tym, że dzieci babci skarżącej nie są w stanie sprostać obowiązkowi alimentacyjnemu wobec niepełnosprawnej matki, wskazana została aktywność zawodowa W.W. oraz w stosunku do B.A. fakt sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.
Strona nie spełnia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., warunkujących możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią z uwagi na fakt, że obowiązek alimentacyjny względem babcią obciąża w pierwszej kolejności dziecko niepełnosprawnej W.W. Organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę jest przy tym ograniczony ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi i nie działała w ramach uznania administracyjnego. Nie mógł zatem kierować się zasadami współżycia społecznego, czy słuszności, nawet w sytuacji wystąpienia trudnych sytuacji życiowych dotyczących rodziny wnioskodawczyni. Wpływu na rozstrzygnięcie nie mogło mieć tym samym to, że wnioskodawczyni od dłuższego czasu sprawuje faktyczną opiekę nad babcią, czy to, że jako osoba długotrwale opiekująca się babcią kształtowała swoją sytuację zawodową i osobistą w oparciu o przeświadczenie, że będzie jej przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne. Z materiału dowodowego wynika zaś w sposób jednoznaczny, że wnioskodawczyni nie spełnia w szczególności wymogu określonego w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy w relacji rodzinnej, znajdują się osoby zobowiązane do świadczeń alimentacyjnych przed osobą sprawującą faktyczną opiekę. Przepisy art. 17 u.ś.r. mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących co oznacza, że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w nim ku temu przesłanek.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J.A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., kwestionując jej zasadność i zgodność z prawem. Podała, iż na rzecz opieki nad babcią zamknęła swoją działalność gospodarczą w lipcu 2022 r., którą prowadziła od 2015 r., pozostając bez środków do życia. Jako powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium wskazało to, iż strona nie wykazała braku możliwości sprawowania opieki nad babcią przez jej syna W.W. Tymczasem oświadczył on na piśmie, że nie podejmie się opieki nad swoją mamą, ponieważ nie ma takiej możliwości. Pracuje w innym mieście, w systemie trzyzmianowym, nie może zrezygnować z pracy ze względu na swoje zobowiązania finansowe. W wolnym czasie pomaga swojej córce, która po urodzeniu dziecka wymaga jego pomocy. Poza tym jest osobą schorowaną, ma uszkodzony kręgosłup i nie jest w stanie nic dźwigać, a co dopiero opiekować się osobą niepełnosprawną. Nie posiada on orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ale posiada dokumentację medyczną wskazującą, że musi prowadzić oszczędny tryb życia, nie dźwigać cięższych rzeczy. Skarżąca z wykształcenia jest ratownikiem medycznym i chociażby z tego względu jest w stanie spełniać w pełni opiekę nad babcią. Skarżącej należy się świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ jest aktualnie jedyną osobą, która może w pełni sprawować opiekę nad babcią. Pomimo tego, że W.W., nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych opiekować się swoją mamą. Zaskarżona decyzja jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Skarżąca nie godzi się z odmową przyznania świadczenia pomimo tego, iż również jest osobą zobowiązaną do alimentacji i faktycznie sprawuje opiekę nad babcią. Jest to niezgodne z Konstytucją, że została poza zasięgiem wsparcia państwa.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w powyższym trybie złożył organ, natomiast skarżąca w terminie 14 dni od daty zawiadomienia o tym fakcie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Z ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszej sprawie wynika, że Z.W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej opieki innej osoby, którą sprawuje wnuczka J.A., nie podejmująca z tej przyczyny zatrudnienia i innej pracy zarobkowej. Małżonek Z.W. – L.W. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymienione osoby mają dwoje pełnoletnich dzieci. Córka B.A. opiekuje się ojcem i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Z kolei syn W.W. według złożonego oświadczenia pracuje zawodowo w systemie trzyzmianowym. Nadto, jak wskazano w skardze, nie ma możliwości podjęcia opieki nad mamą. Nie może bowiem zrezygnować z zatrudnienia z uwagi na zobowiązania finansowe, dodatkowo pracuje w innym mieście, pomaga swojej córce, która po urodzeniu dziecka wymaga pomocy, dodatkowo jest osobą schorowaną, ma uszkodzony kręgosłup i nie może dźwigać, a tym bardziej opiekować się osobą niepełnosprawną. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ale musi prowadzić oszczędny tryb życia. Z kolei skarżąca sprawuje opiekę nad babcią w pełnym zakresie, nadto z wykształcenia jest ratownikiem medycznym i chociażby z tego względu jest w stanie sprawować tę opiekę w należyty sposób.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji).
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazuje, iż organ ten nie uznał za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) podzielając oparte na orzecznictwie sądowym stanowisko, iż z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyroki WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie pogląd ten aprobuje.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W odniesieniu do przytoczonej wyżej regulacji wskazać należy, iż dnia 14 listopada 2022 r., w sprawie o sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny podjął następującą uchwałę:
1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);
2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
Należy przy tym mieć na uwadze, iż orzekając w niniejszej sprawie Sąd jest związany cytowaną uchwałą. W myśl bowiem art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej izby albo w uchwale pełnego składu NSA, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że z przepisu tego wynika jednoznacznie, iż dokonana w uchwale składu poszerzonego wykładnia przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych jak i rozszerzonych składów orzekających. Jest ona jednak wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Jeżeli sąd w toku rozpoznania sprawy nie podzieli stanowiska wyrażonego w uchwale, może jedynie powstałe zagadnienie prawne przedstawić do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi poszerzonemu. Uchwała traci moc tylko na skutek podjęcia na podstawie art. 269 p.p.s.a. nowej uchwały, odmiennie rozstrzygającej problem, którego dotyczyła wcześniejsza uchwała. Dopóki bowiem nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale, dopóty sądy administracyjne obowiązane są je respektować, (por. A. Skoczylas, Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2004, s. 234-235; M. Romańska, Skuteczność orzeczeń sądów administracyjnych, Warszawa 2010, s. 230).
W niniejszej sprawie okoliczność, iż syn Z.W., jako spokrewniony z nią w stopniu pierwszym, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza, iż nie została spełniona wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. materialnoprawna przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą, będącą wnuczką Z.W. Innymi słowy, w sytuacji gdy skarżąca nie jest zobowiązana alimentacyjnie względem swojej babci w pierwszej kolejności z uwagi na to że żyją jej dzieci, brak jest podstaw do przyjęcia, że może się ona skutecznie ubiegać o nabycie tego prawa. Powyższa uchwała NSA, w sposób wskazany w przytoczonej wyżej sentencji, rozstrzygnęła wcześniejsze rozbieżności w orzecznictwie co do wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., w tym m.in. w zakresie możliwości ubiegania się przez osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego wymagającego opieki (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), a więc m.in. wnuki jako krewnych w linii prostej (art. 128 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego) o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoby spokrewnione z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu (dzieci) nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W tej sytuacji zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego należało uznać za zgodną z prawem, podobnie jak zawartą w uzasadnieniu decyzji argumentację w tym zakresie, iż w niniejszej sprawie istotne jest, że Z.W. ma dwoje dzieci zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji, przy czym okoliczności innego rodzaju, niepoparte treścią przepisów ustawy, nie mogą być brane pod uwagę, zaś fakt podejmowania zatrudnienia przez W.W. nie zwalnia go z obowiązku alimentacyjnego względem matki. Ponadto rozstrzygając tego rodzaju sprawy organ ograniczony jest ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Nie może zatem kierować się zasadami współżycia społecznego, słuszności, nawet w przypadkach trudnych sytuacji życiowych dotyczących rodziny wnioskodawcy. Wpływu na rozstrzygnięcie nie mogło mieć również to, że skarżąca od dłuższego czasu sprawuje faktyczną opiekę nad babcią. Z materiału dowodowego wynika zaś w sposób jednoznaczny, że skarżąca nie spełnia w szczególności wymogu określonego w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.
Odnosząc się do zarzucanej w skardze sprzeczności zaskarżonej decyzji z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej wskazać należy, iż jak wskazano w uzasadnieniu przywołanej wyżej uchwały NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.
Podobnie okoliczność, że skarżąca sprawuje nad babcią faktyczną opiekę, nie stanowiła wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. O uprawnieniu do omawianego świadczenia decydują bowiem wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego organy orzekające w sprawie nie mogły zadośćuczynić żądaniu skarżącej, gdyż zobowiązane są działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.