II SA/Go 213/23

II SA/Go 213/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jarosław Piątek /przewodniczący/
Kamila Karwatowicz /sprawozdawca/
Krzysztof Rogalski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 259
art145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...], nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E.S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] – na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615; dalej jako u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej jako k.p.a.) – odmówił E.S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem.
W uzasadnieniu decyzji organ, odnosząc się do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, wskazał, że E.S. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem A.S.. Mąż strony samodzielnie: wykonuje wszystkie czynności samoobsługowe i higieniczne, przygotowuje i spożywa posiłki, porusza się w środowisku. Strona pomaga mężowi jedynie w załatwianiu spraw urzędowych. Mąż strony legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, a niepełnosprawność powstała w wieku 30 lat.
Następnie organ powołał treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. i wyjaśnił, że przy wydawaniu decyzji jest związany tymi przepisami, a ponieważ ustawodawca nie zmienił przepisu dotyczącego wieku nabycia niepełnosprawności, to nie pozostawił organom prawa do przyznania przedmiotowego świadczenia na osoby, które nabyły niepełnosprawność po ukończeniu 25. roku życia. W ocenie organu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., a poprawienie stanu prawnego i wykonanie wyroku w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Powstanie niepełnosprawności męża strony w wieku 30 lat jest okolicznością powodującą niemożność nabycia uprawnień do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Dalej organ zauważył, że strona posiada orzeczenie o niepełnosprawności
w stopniu umiarkowanym i pobiera zasiłek stały. Przy czym strona poinformowała,
że zrezygnuje z należnego jej zasiłku stałego z momentem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie zrezygnuje z należnego jej zasiłku stałego do momentu uzyskania potwierdzenia, że spełnia wszystkie pozostałe przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Strona nie dostarczyła decyzji o zawieszeniu wypłaty zasiłku stałego.
Ponadto organ wywiódł, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, ponieważ opieka ta nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej. Zakres sprawowanej przez stronę opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej, gdyż sprowadza się jedynie do niewielkiej pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Mąż strony jest samodzielny w większości sfer życia. Czynności podejmowane przez stronę w ramach opieki nad mężem nie wymagają całodobowej dyspozycyjności, mogą być wykonywane przez osobę, która na co dzień pracuje zawodowo.
E.S., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, przez:
1) zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
2) błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie przez stronę pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem
o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji
i przyznanie jej prawa do świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...] – na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5, art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż świadczenie pielęgnacyjne stanowi ekwiwalent zarobków za pracę. Przysługuje ono opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Jedną z koniecznych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.
Następnie Kolegium wskazało, że E.S. jest uprawniona do zasiłku stałego, ale pobieranie tego zasiłku – wbrew twierdzeniom organu I instancji – nie wyklucza możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podobnie okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 30 roku życia, nie może stanowić odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Oznacza to, iż dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej.
W ocenie organu odwoławczego przyczyną ostatecznej odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. brak związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez stronę opieki niepełnosprawnemu mężowi a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązując się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniają stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Opieka ta musi być stała lub długoterminowa, a nie doraźna lub sporadyczna. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem w przedmiotowej sprawie zakres opieki sprawowanej przez stronę nad niepełnosprawnym mężem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia. Wszystkie czynności opiekuńcze wykonywane przez stronę można świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Mąż wnioskodawczyni jest osobą samodzielną, a pomocy wymaga jedynie w nieznacznym zakresie. Brak jest więc przeszkód do podjęcia zatrudnienia przez stronę. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.
E.S., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenia prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku tym skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium odwoławcze wniosło o jej oddalenie, a ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 529, dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyły obie strony postępowania.
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2022 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] czerwca 2022 r., znak: [...] odmawiającą E.S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu konieczności sprawowania stałej opieki nad mężem A.S..
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przy czym wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r., Dz. U. z 2019 r., poz. 1257) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia jedną z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Mianowicie przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W przedmiotowej sprawie nie było kwestionowane, iż wymagający opieki – A.S. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (orzeczenie z dnia [...] grudnia 2019 r.), w którym stwierdzono, po konsultacji psychiatry ZUS, że jest niesamodzielny, trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] października 2019 r., jednocześnie przyznano mu w orzeczeniu 40 pkt w skali Barthela dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Dodatkowo A.S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, wydane do 31 stycznia 2026 r., w którym stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje od 2005 r., a ustalony stopień od 2008 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że konieczna jest stała lub długotrwała opieka lub pomoc innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niesporne jest także, że opiekę nad A.S. sprawuje jego żona – E.S.. Przy czym należy dodać, iż skarżąca ma przyznane prawo do zasiłku stałego na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] zmienioną decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...], co do którego to świadczenia złożyła oświadczenie o rezygnacji z chwilą uzyskania potwierdzenia, że spełnia wszystkie przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego tj. do przyznania jej prawa do korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego (k. 40 akt administracyjnych).
W tak opisanym stanie faktycznym organ I instancji odmówił skarżącej prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po pierwsze z uwagi na brak spełnienia przesłanki dotyczącej wieku w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. w wieku 30 lat, określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a po drugie z uwagi na brak spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem. Organ zwrócił przy tym uwagę na zakres opieki (tj. niewielka pomoc w codziennym funkcjonowaniu polegająca na pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych), która nie nosi cech stałej lub długotrwałej i która jego zdaniem nie wyklucza podjęcia zatrudnienia oraz brak powiązania między rezygnacją z pracy lub jej niepodejmowaniem w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Organ I instancji dodał też, że w wyznaczonym terminie strona nie dostarczyła decyzji o zawieszeniu zasiłku stałego (wezwanie organu z [...] maja 2022 r., k. 32 akt administracyjnych).
SKO utrzymując w mocy decyzję organu I instancji uznało za błędne zastosowanie przez organ I instancji przesłanki z art. 17 ust. 1 b u.ś.r., która w przedmiotowej sprawie w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, nie powinna zostać zastosowana i podlega pominięciu. Jednocześnie za błędne uznało Kolegium stanowisko organu I instancji, według którego pobieranie zasiłku stałego przez skarżącą wykluczać miałoby możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak mimo tego Kolegium uznało, iż strona nie spełnia warunków pozwalających na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a sprawowaną opieką nad mężem, gdyż sprawowana opieka, z uwagi na zakres czynności składających się na opiekę, w istocie nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy zawodowej przez stronę.
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji po pierwsze wskazać należy, iż niewątpliwie organ odwoławczy słusznie uznał stanowisko organu I instancji w zakresie interpretacji i zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. za błędne. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, iż w wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, jak w przypadku A.S., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Powyższe oznacza, iż w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Mając na uwadze powyższe w przedmiotowej sprawie w/w kryterium w stosunku do A.S. należało pominąć i go nie stosować, nawet jeżeli jego niepełnosprawność powstała w wieku 30 lat.
Nie budziło zastrzeżeń na gruncie przedmiotowej sprawy, iż skarżąca należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc żoną sprawującą opiekę nad wymagającym opieki mężem. Wskazać należy, iż ustawodawca sankcjonuje właśnie wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 359/21). W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęte, że małżonek osoby niepełnosprawnej, sprawujący nad niepełnosprawnym opiekę należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ciąży bowiem nad nim swoisty obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka wynikający z art. 23 i 27 zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia albo na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji może otrzymać w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21).
Analiza zaskarżonej decyzji wykazała także, że według Kolegium przeszkody w uzyskaniu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi fakt pobierania przez nią zasiłku stałego przyznanego decyzją Burmistrza z dnia [...] kwietnia 2021 r. zmieniona decyzją z [...] lutego 2022 r. Stanowisko to uznać należy za prawidłowe. Zgodzić należy się z wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20 poglądem, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W szczególności za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nie przemawia stan finansów państwa. NSA zwrócił uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. W orzecznictwie wskazuje się, iż całkowite wykluczenie opiekunów, którym przyznano zasiłek stały, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych wskazuje na sprzeczność z konstytucyjną zasadą równości. Dlatego przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania. Jednocześnie w orzecznictwie wskazuje się, że celem regulacji określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest niewątpliwie uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania tych świadczeń. Do zagadnienia tego odnosi się art. 27 ust. 5 u.ś.r., który przyznaje uprawnionemu prawo wyboru świadczenia w sytuacji zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń (tj. świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów), przepis ten jednak nie wymienia zasiłku stałego. Jednak kwestia zbiegu zasiłku stałego ze świadczeniem pielęgnacyjnym została uregulowana w art. 37 ust. 4 u.p.s., w myśl którego, że w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że zbieg ww. uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 740/20 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21).
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 273/21 (por. także wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21 i z 15 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 61/21, wyrok WSA w Łodzi z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 118/21wyrok WSA w Gliwicach z 20 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 144/21). Odnośnie możliwości dokonania wyboru, o którym mowa powyżej, wskazać należy, iż organ winien stronę poinformować zgodnie z obowiązek wynikającym z art. 9 k.p.a. Zgodnie natomiast z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Podkreślić należy, iż informacja, o której mowa powyżej powinna zostać skierowana do strony dopiero wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku a jedyną przeszkodą jest pobieranie zasiłku stałego. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne i świadczenia z pomocy społecznej, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas.
Jeżeli zatem na gruncie przedmiotowej sprawy skarżąca, w związku z prawidłowym wezwaniem organu odnośnie dokonania wyboru świadczenia, złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do zasiłku stałego (pismo z dnia [...] maja 2022 r.) brak było przeszkód w świetle powyższych rozważań do uznania powyższego za przeszkodę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W istocie kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie ulega wątpliwości, iż art. 17 ust. 1 u.ś.r., jako przesłankę przyznania świadczenia, określa nie tylko rezygnację z zatrudnienia, ale również niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje równorzędnie, co potwierdza jednolite w tym zakresie orzecznictwo sądowoadministracyjne. Spełnienie przesłanek przyznania świadczenia następuje także wówczas, gdy wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym wskazany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej.
Dalej wyjaśnić należy, iż celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną wymagająca opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić, przynajmniej częściowo, dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może wykonywać lub podjąć sprawujący opiekę. Sprawowana opieka musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne, nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego wyżej orzeczenia. Organy orzekające w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie są powołane do weryfikacji samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności. Do organów administracyjnych należy ustalenie i ocena na gruncie konkretnej sprawy, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone wyrokach NSA z dnia 7 maja 2019 r. I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19 – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy podkreślić, iż legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji bądź orzeczenia lekarza ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Z kolei "(...) sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień" (...) – powołany już wyrok NSA z 29 maja 2020r., I OSK 1854/19; "warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka" (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18; wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20). Należy przy tym wziąć pod uwagę, iż rodzaj czynności wykonywanych w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest sztywno określony. Po pierwsze zależy on od rodzaju choroby osoby niepełnosprawnej i tego czego w związku z tym potrzebuje. Inne bowiem są potrzeby osoby dotkniętej ograniczeniami na tle sprawności ruchowej, a inne na tle sprawności umysłowej, mającej podłoże neurologiczne lub psychiczne. Ponadto potrzeba wykonania czynności przez osobę pielęgnującą może się zmieniać, tak jak zmienia się stan zdrowia i kondycja osoby chorej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19). Nie ulega jednak wątpliwości, iż opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W istocie na gruncie przedmiotowej sprawy, skarżąca w toku postępowania administracyjnego podała, iż sprawując opiekę nad mężem przede wszystkim pomaga mu załatwiać wszystkie urzędowe sprawy, wspiera w codziennym funkcjonowaniu, choć mąż samodzielnie wykonuje wiele czynności. Organy uznały, iż taki zakres sprawowania opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia.
Jednak zdaniem Sądu organy dokonując oceny materiału dowodowego w sprawie pominęły istotną okoliczność jaka wynika z akt sprawy, a która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mianowicie nie zwrócono uwagi na jednostkę chorobową jaka ujawniona jest w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności męża skarżącej, stanowiąca przyczynę niepełnosprawności tj. 02-P (choroby psychiczne). Do tego z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] grudnia 2019 r. również wynika, że uznano A.S. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, podając w uzasadnieniu, iż z dokumentacji medycznej i konsultacji psychiatry ZUS, wynika, że badany jest po przebytych urazach czaszkowo-mózgowych i od kilku lat leczy się psychiatrycznie, co spowodowało jego niezdolność do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu lekarza ZUS dodano także, iż A.S. w skali Barthela osiąga 40 pkt. Do tego w treści protokołu z przesłuchania skarżącej wpisano, iż jej mąż jest niepełnosprawny z uwagi na choroby psychiczne i systematycznie przyjmuje leki (k. 47 akt administracyjnych).
W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, mając też na uwadze wcześniejsze rozważania, należy uwzględnić rodzaj schorzenia niepełnosprawnego, z którym mogą być związane szczególne potrzeby, na tle wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Skarżąca, jak wynika z akt sprawy i treści skargi, opisała codzienne czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad mężem. Jednak opis ten w wywiadzie środowiskowym i innych dokumentach jest dość lakoniczny, a organ przy jego ocenie nie uwzględnił schorzenia będącego przyczyną stwierdzenia niepełnosprawności męża skarżącej, a w szczególności z akt sprawy nie wynika jakie znaczenie ma dla chorego z uwagi na jego schorzenie, wykonywanie przez jego żonę określonych czynności. Jednak zarówno orzeczenie lekarza orzecznika ZUS i orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazują na niezdolność chorego do samodzielnej egzystencji i potrzebę stałej lub długotrwałej opieki. Należy mieć na względzie, że A.S. może być sprawny ruchowo, jednak stała lub długotrwała opieka jakiej wymaga związana może być z jego potrzebami wynikającymi z choroby psychicznej, będącej przyczyną stwierdzenia znacznego stopnia niepełnosprawności. Sąd zwraca uwagę, iż z załączonej do akt administracyjnych dokumentacji medycznej (z pobytów w szpitalach) wynika, że m.in. rozpoznano u A.S. encefalopatię z zaburzeniami osobowości i zachowania dysocjacyjne, a także organiczne zaburzenia nastroju i osobowości, zaburzenia świadomości, dezorientacji, wykazywał stany osłupienia, amnezji i zaburzenie zachowania. Ponadto należy także zwrócić uwagę, iż według orzeczeniu lekarza ZUS wymagający opieki osiągnął 40 pkt w skali Batrhela. Międzynarodowa skala Barthela służy ocenie stopnia samodzielności pacjenta, tj. ocenie czy pacjent jest w stanie wykonywać podstawowe czynności samodzielnie czy też potrzebuje opieki długoterminowej. Maksymalna ilość punktów to 100. Uzyskanie punktów od 0 do 40 w skali Barthel kwalifikuje chorego do opieki długoterminowej (pielęgniarskiej) w ramach refundacji Narodowego Funduszu Zdrowia (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, Dz. U. z 2022 r., poz. 965). Otrzymanie przez męża skarżącej 40 pkt w w/w skali sugeruje jednak ograniczoną samodzielność pacjenta.
Sąd stwierdził wobec tego, że dla oceny związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem osobiście opieki lub pomocy osobie niepełnosprawnej nie wystarczy samo tylko oparcie się na lakonicznym opisie zakresu wykonywanych czynności przestawionych przez skarżącą, lecz należy poddać to ocenie w kontekście rodzaju schorzenia osoby wymagającej opieki potwierdzonego orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i orzeczeniem lekarza ZUS. Według Sądu powyższe wymaga dodatkowego wyjaśnienia i ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie.
Zdaniem Sądu organy nie dokonały pełnej weryfikacji zakresu czynności opiekuńczych, sprawowanych przez skarżącą, jako opiekuna przez pryzmat określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności - konieczności zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, przy uwzględnieniu ostatecznej treści orzeczenia o niepełnosprawności A.S. i rodzaju wskazanego tam schorzenia osoby niepełnosprawnej. Na konieczność dokonania takiego uwzględnienia przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w podobnym stanie faktycznym zwrócił też uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2050/21. Przy czym NSA słusznie zauważył, iż treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów wiążąca, z jego treści wynika charakter i zakres opieki sprawowanej nad chorą, a postępowanie wyjaśniające organu powinno obejmować ustalenie czy osoba z kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w zakresie określonym w orzeczeniu. Zasadnicze znaczenie ma więc faktyczne wykonywanie opieki w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności. Może bowiem w takiej sytuacji okazać się, że sprawowanie przez skarżącą opieki nad mężem i wykonywane w jej ramach czynności, odpowiadające zakresowi określonemu w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, jednak uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia przez skarżącą.
Mając na uwadze dokonane powyższe ustalenia Sąd stwierdził, że organy nie rozważyły wszystkich istotnych kwestii i nie zebrały oraz nie oceniły w sposób prawidłowy materiału dowodowego w sprawie, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Powyższe zaś uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając jednak na uwadze wcześniejsze zastrzeżenia Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., mając na uwadze konieczność uzupełnienia znacznego materiału dowodowego i dokonania ponownej jego oceny w opisanym powyżej zakresie, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie zgodnie z art. 153 p.p.s.a. uwzględnić ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu wyroku i zawarte w nim wskazania. W szczególności zaś organ zobowiązany będzie uzupełnić w wymaganym zakresie materiał dowodowy w sprawie, stosownie do wcześniejszych rozważań, a następnie dokona ponownej oceny tego materiału na tle przepisów u.ś.r.
W zakresie zwrotu kosztów postępowania sadowego, obejmujących koszty zastępstwa procesowego pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).