II SA/GO 20/05

II SA/Go 20/05 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2005-07-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2005-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Ireneusz Fornalik
Jerzy Stankowski /przewodniczący/
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Sygn. powiązane
II OSK 1205/05 - Wyrok NSA z 2006-10-17
I OSK 1205/05 - Wyrok NSA z 2006-08-30
I SA/Wa 819/04 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-06-14
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski, Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik, Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Monika Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2005 r. sprawy ze skargi M.T.N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych , na podstawie przepisu art. 1-4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U.
z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) odmówił przyznania M.N. uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji do Generalnej Guberni. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskowany przez stronę rodzaj represji nie jest represją w rozumieniu ustawy kombatanckiej.
W związku z powyższą decyzją M.N. złożyła do ww. organu wniosek
o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazano, że w odwecie za działalność patriotyczną ojca J.R., odwołująca się w wieku 1 roku została waz z matką
i bratem deportowana do miejscowości Ruchna na Podlasiu (teren Generalnej Guberni), gdzie była (przez okres około 4 lat) ofiarą represji wojennych i politycznych ze strony władz hitlerowskich, przebywając przymusowo w skrajnie ciężkich warunkach bytowych, porównywalnych do tych jakie panowały w niemieckich obozach odosobnienia. Strona wskazała także, że Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" w oparciu o przedłożone dokumenty przyznała jej świadczenie pieniężne z tytułu prześladowań hitlerowskich zaliczonych do kat. V obejmującej dzieci do lat 12 deportowane wraz z rodzicami na teren III Rzeszy w granicach 1937 lub na tereny okupowane.
Decyzją [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną z dnia [...]. W jej uzasadnieniu podniósł, że ustawodawca w art.
1-4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych
i okresu powojennego szczegółowo określił jaką działalność można uznać za działalność kombatancką, za równorzędną z kombatancką, a także do jakiego rodzaju represji należy stosować niniejszą ustawę. W ocenie organu, podnoszona przez zainteresowaną okoliczność pobytu wraz z matką, deportowaną do pracy przymusowej w III Rzeszy, nie jest represją
w rozumieniu ustawy o kombatantach i nie może zostać potraktowana jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Organ wskazał także, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania przywołany przez odwołującą się przepis art. 4 ust. 1 lit. c ustawy o kombatantach, zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Miejsca odosobnienia, o których wyżej mowa zostały szczegółowo wymienione w § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r.
a M.N. w toku postępowania wyjaśniającego nie podnosiła faktu przebywania w którymś ze wskazanych tam miejsc odosobnienia. Ponadto organ zaznaczył, że w aktach sprawy nie ma dokumentów poświadczających deportowanie i pobyt odwołującej się
w miejscowości Ruchna w Generalnej Guberni. Odnosząc się do załączonego do wniosku zawiadomienia Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" uznającej zainteresowaną za osobę, która doznała prześladowań nazistowskich, organ wyjaśnił natomiast, że fundacja ta jest instytucją niezależną od Urzędu, zajmującą się sprawami przyznawania jednorazowej pomocy finansowej i odszkodowań od strony niemieckiej z tytułu represji doznanych na terenie III Rzeszy. Wskazano, że instytucja ta działa na podstawie własnych, odrębnych przepisów, a jej decyzje nie mają wpływu na rozstrzygnięcia Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych.
W dniu 15 stycznia 2004 r. M.N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia ww. decyzji, podnosząc argumentację prezentowaną we wcześniejszym odwołaniu i wskazując, że organ rozpoznający jej wniosek nie zapoznał się dokładnie z aktami sprawy.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z przepisem § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004 r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim i Kielcach rozpoznawania spraw
z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie (Dz.U. Nr 187, poz.1926) w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 sierpnia 2004 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 187, poz. 1927) sprawy, w których skargi na działalność organów administracji publicznej mających siedzibę na terenie województwa lubuskiego zostały wniesione do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i postępowanie nie zostało zakończone do dnia 1 lipca 2005 r. - zostały przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. Mając powyższe na uwadze, na mocy powyższych przepisów, Sąd ten
z dniem 1 lipca 2005 r. stał się właściwym do rozpoznania przedmiotowej skargi.
W ocenie Sądu skarga M.N. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji organu administracji publicznej. Należy podkreślić, że przyznanie uprawnień kombatanckich nie zależy od uznania organu, który wydaje decyzję, ale od spełnienia przez osobę ubiegającą się o te uprawnienia, przesłanek ściśle określonych przez ustawodawcę w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.).
Wbrew podnoszonym przez skarżącą zarzutom Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozstrzygnął sprawę przyznania jej uprawnień kombatanckich zgodnie z prawem, nie naruszając zarówno przepisów prawa materialnego tj. art. 1-4 ustawy o kombatantach, ani też przepisów postępowania administracyjnego
w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazana wyżej ustawa kombatancka w przepisie art. 1 jednoznacznie definiuje, kto jest kombatantem, w art. 2 i 3 jakiego rodzaju działalność uznaje się za równorzędną
z działalnością kombatancką. Przepis art. 4 wskazuje natomiast, iż przepisy ustawy stosuje się także do osób podlegających represjom wojennym i okresu powojennego precyzując, co uważa się za represje w rozumieniu ustawy. Zgodnie z wolą ustawodawcy represjami są cierpienia zadane obywatelom Państwa Polskiego m.in. przez władze III Rzeszy Niemieckiej, poprzez umieszczenie w miejscach odosobnienia z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w o0bozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
W art. 8 ust. 1 ustawy Prezes Rady Ministrów został upoważniony do określenia, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych, w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Prezesa instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu - miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzień i obozów NKWD lub będących pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) oraz w pkt 3.
Prezes Rady Ministrów w wykonaniu tej delegacji ustawowej, w rozporządzeniu
z dnia 20 września 2001 r. (Dz.U. Nr 106, poz. 1154) określił miejsca odosobnienia,
w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. Rozporządzenie to określa także miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w osobach koncentracyjnych, a osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W § 2 ww. rozporządzenia wymienione zostały obozy koncentracyjne oraz podobozy obozów koncentracyjnych określone w art. 3 pkt 2 ustawy, natomiast w § 5 inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) tj. przejściowe obozy policji bezpieczeństwa (obozy internowania), wychowawcze obozy pracy (Arbeitserziehungslager): samodzielne oraz utworzone na terenie więzień i obozów przesiedleńczych, karne obozy pracy (Strafarbeitslager): samodzielne oraz utworzone na terenie więzień, obozy typu Polenlager i obozy pracy przymusowej dla Żydów (Zwangsarbeitslager fur Juden).
Ponadto § 6 powołanego wyżej rozporządzenia określono precyzyjnie inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Mając na względzie treść normy prawnej, jaka wynika z podanych przepisów należy stwierdzić, że organ prawidłowo uznał, że wskazany przez skarżącą stan faktyczny - deportowanie wraz z matką do miejscowości Ruchna na terenie Generalnej Guberni, mimo przebywania tam w szczególnie ciężkich warunkach bytowych - nie wypełnił jej dyspozycji.
Poza sporem pozostaje fakt, że T. N. nie powołała się na fakt przebywania w którymkolwiek z miejsc odosobnienia wskazanych w ww. rozporządzeniu. Jednocześnie nie można podzielić poglądu skarżącej, że brak we wskazanym wykazie miejsc odosobnienia na Podlasiu może wynikać z jego niekompletności spowodowanej znacznym upływem czasu. Wbrew poglądom skarżącej, przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie należy interpretować ściśle, a pierwszeństwo ma wykładnia językowa. Już bowiem na podstawie tytułu ustawy oraz jej preambuły można stwierdzić, że wolą ustawodawcy było objęcie jej przepisami kombatantów oraz niektórych spośród innych osób będących ofiarami represji wojennych.
Nie negując faktu, ze podczas wojny i okupacji skarżąca w wieku dziecięcym wraz
z matką doznała represji związanych m.in. z przymusową zmianą miejsca zamieszkania
i szczególnie trudnymi warunkami bytowymi, Sąd podziela pogląd organu administracji publicznej, że ustawodawca nie uznał okoliczności przesiedlenia i pobytu skarżącej w wieku 1 - 4 lat wraz z matką na terenie Generalnej Guberni (niezależnie od przyczyny przesiedlenia) w miejscowości Ruchna na Podlasiu, za przesłankę przyznania uprawnień kombatanckich.
Jednocześnie odnosząc się do polemiki skarżącej ze stanowiskiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w kwestii odrębności i niezależności rozstrzygnięć podejmowanych przez ten organ w oparciu o przepisy ustawy kombatanckiej,
w stosunku do decyzji Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" w przedmiocie odszkodowań od strony niemieckiej z tytułu doznanych w czasie wojny represji, należy podzielić stanowisko prezentowane przez organ administracji publicznej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" nie jest organem administracji publicznej wydającym rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnych, na podstawie upoważnień ustawowych.. Przesłanki uzyskania świadczeń ze środków niemieckiej Fundacji "Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość" wynikały z ustawy niemieckiej oraz porozumień i umów zawartych pomiędzy tymi fundacjami, z pewnością zatem nie można na zasadzie automatyzmu odnosić faktu uzyskania przez skarżąca świadczenia z tytułu prześladowań ze środków niemieckiej Fundacji "Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość" do oceny zasadności przyznania uprawnień kombatanckich, na podstawie przepisów ustawy
z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
W tym stanie rzeczy, przy braku określenia miejscowości Ruchna jako: "innego miejsca odosobnienia", w odniesieniu do dyspozycji przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c), jak też innych podstaw do uznania wnioskowanego przez stronę skarżącą rodzaju doznanych represji wojennych, za represję w rozumieniu ustawy, nie można skutecznie podnosić zarzutu, iż decyzja w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich naruszała prawo.
Z tego powodu skarga, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, zm. Dz.U. z 2004 r. nr 162, poz. 1692), podlega oddaleniu.
Ireneusz Fornalik Jerzy Stankowski Joanna Brzezińska