II SA/Go 193/21

II SA/Go 193/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2021-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 5980/21 - Wyrok NSA z 2022-10-20
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par 1 pkt 1 lit c, art 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 86 ust 1 pkt 1-4, 93 ust 2 pkt 1, art 94
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...]r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...]r., II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] na rzecz strony skarżącej S.M. kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. Komisja Stypendialna [...], po rozpatrzeniu wniosku S.M. odmówiła przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. W podstawie prawnej tej decyzji organ wskazał art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 86 ust. 2-3, art. 87, art. 88, art. 92 ust. 1 i 3, art. 93 ust. 1-3, art. 94, art. 95, art. 409 ust. 1 pkt 1, art. 414 ust. 1, art. 447 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 85 ze zm.) w zw. z § 1 ust. 5, 6, § 2 ust. 1 pkt 1, § 3 ust. 1,2,6, § 4, § 5 ust. 1-3, 6, § 6, § 7 ust. 1-3, 5, 6, § 10, § 11, § 12, § 13 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia [...] września 2020 r.).
Odmawiając uwzględnienia wniosku, Komisja Stypendialna wskazała, że stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga, stypendium rektora, stypendium ministra przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W ocenie organu strona posiadała prawo do otrzymywania świadczeń do dnia [...] września 2020 r., to jest do końca roku akademickiego 2019/2020.
2. W odwołaniu od decyzji S.M. wniosła o udzielenie pomocy materialnej w roku akademickim 2020/2021 przez przyznanie zarówno stypendium rektora za wysoką średnią ocen za poprzedni rok akademicki, jak i o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. Skarżąca podkreśliła fakt, że pobierała stypendium socjalne i częściowo stypendium rektora przez 4 lata akademickie. Przez pierwsze zaś lata studiowania nie pobierała stypendium, a w związku z sytuacją rodzinną musiała przenieść się do [...] i z tego faktu wynikała konieczność uzupełnienia różnic programowych. W ocenie strony dla biegu okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, znaczenie powinno mieć to, czy student występował o świadczenie i czy je otrzymywał.
3. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., wydaną na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 86 ust. 2-3, art. 87, art. 88, art 92 ust. 1 i 3, art. 93 ust. 1-3, art. 95, art. 409 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w związku z § 1 ust. 5, § 2 ust. 1 pkt 1, § 3 ust. 1, 2 i 6, § 4 ust. 1, 2,6, § 5 ust. 1 pkt 6, § 7 ust. 1, ust. 2 pkt 1, § 10, § 11, Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako k.p.a.), Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując w całej rozciągłości stanowisko organu I instancji.
Dokonując ponownej analizy wszystkich zebranych w sprawie dowodów, organ II instancji ustalił, że S.M.:
- w dniu [...] października 2014 r. rozpoczęła studia jednolite magisterskie na Wydziale Nauk Medycznych Uniwersytetu [...], kierunek Lekarski; z listy studentów wskazanego kierunku studiów została skreślona z dniem [...] października 2016 r.;
- w dniu [...] października 2015 r. rozpoczęła studia jednolite magisterskie na Wydziale Lekarskim i Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu [...], kierunek Lekarski; na wskazanych studiach jest obecnie studentką szóstego roku studiów; w dniu [...] października 2016 r. rozpoczęła studia jednolite magisterskie w Uniwersytetu [...], kierunek Lekarski; z listy studentów wskazanego kierunku studiów została skreślona z dniem [...] października 2016 r.
Zdaniem organu II instancji do okresu 6 lat studiowania należy liczyć łącznie wszystkie okresy dotychczasowego studiowania na wszelkich kierunkach i nawet na różnych uczelniach. Wobec powyższego Odwoławcza Komisja Stypendialna uwzględniła - dla zagadnienia okresu 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - że w stanie faktycznym sprawy, strona jako studentka wnioskująca w październiku 2020 r. o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości uprzednio realizowała studia od [...] października 2014 r. do [...] września 2020 r., to jest przez okres 6 lat akademickich uwzględnionych przez Odwoławczą Komisję Stypendialną jako 6 lat z ww. okresu 6 lat (w trakcie których strona realizowała studia jednolite magisterskie na Wydziale Nauk Medycznych Uniwersytetu [...], kierunek Lekarski oraz studia jednolite magisterskie na Wydziale Lekarskim i Nauk o Zdrowiu (później [...]) Uniwersytetu, kierunek Lekarski). Okres 6 lat uległ zatem wyczerpaniu w dniu 30 września 2020 r.
Organ II instancji podkreślił, że w mocy komisji nie leży uznaniowe dysponowanie środkami z dotacji przeznaczonymi na stypendia. Świadczenie dla studentów, w tym stypendium socjalne w zwiększonej wysokości, przyznawane są na podstawie ściśle określonych kryteriów i zgodnie z konkretnymi zasadami, którym komisja stypendialna zobowiązana jest podporządkować się.
Odnosząc się do powołanych w odwołaniu okoliczności rodzinnych i osobistych dotykających członków rodziny, które prowadziły do decyzji o zmianie uczelni, jak i odnoszące się do konieczności powtarzania zajęć i uzupełniania różnic programowych po przeniesieniu się przez stronę na studia na Uniwersytecie, organ II instancji ich nie uwzględnił z uwagi na to, że przepisy prawa nie przewidują wpływu tego rodzaju okoliczności na ocenę spełnienia, albo niespełnienia przesłanki ograniczającej tj. przesłanki 6 lat.
Organ nie zgodził się z zaprezentowaną przez stronę wykładnią art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wskazując, że zawiera w sobie istotne błędy logiczne i luki w toku rozumowania. Wyjaśnił, że gdyby przyjąć interpretację, na którą powołuje się strona w odwołaniu i stosować sposób liczenia okresu 6 lat, zgodnie z którym uwzględnia się wszelkie pobrane przez studenta świadczenia, na wszelkich kierunkach i wszelkich uczelniach, a przy tym zarówno świadczenia przewidziane w powołanej ustawie, jak i świadczenia analogiczne do obecnych, przewidziane w poprzednio obowiązującej ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym, to okazałoby się, że konieczność liczenia okresu w miesiącach pobierania świadczeń (maksymalnie 72 miesięcy) zawartych w "okresie 6 lat" może prowadzić w konsekwencji do przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom wielokrotnie rekrutującym się na kolejne studia bez ich ukończenia, a także tym wnioskującym o różne świadczenia pomocy materialnej, w łącznym okresie znacznie przekraczającym 6 lat kalendarzowych czy 6 lat akademickich, czy nawet 72 miesiące studiowania.
4. Na powyższą decyzję S.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucając jej:
- błędną wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce,
- naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez odmienne traktowanie studentów ze względu na to, kiedy rozpoczynali studia,
- naruszenie art. 70 ust. 4 Konstytucji RP przez brak indywidualnej pomocy dla studentów.
5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wolą stron (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
7. Stan faktyczny sprawy jest jasny i nie budzi wątpliwości. Kwestią sporną jest rezultat wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (do których zalicza się między innymi stypendium socjalne o zwiększonej wysokości, którego dotyczy sprawa) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organy obu instancji wydając decyzje w sprawie dokonały interpretacji powołanego przepisu uznając, że dla obliczenia powyższego terminu kluczowy jest okres, w jakim skarżąca posiadała status studenta, ustalając tym samym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium rektora, skarżąca posiadała status studenta przez okres dłuższy niż 72 miesiące odpowiadające wskazanemu w ustawie okresowi 6 lat akademickich.
Zdaniem organu w przepisach ustawy nie wskazano, aby okres 6 lat dotyczył wyłącznie okresów studiów, w których student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium, stąd uwzględniono wszystkie okresy, kiedy dana osoba miała status studenta, a zatem potencjalnie mogła pobierać stypendium rektora. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium, zdaniem organów obu instancji, decydował zatem wyłącznie okres studiowania, co wobec niespornego w sprawie wyliczenia okresów kształcenia się przez skarżącą doprowadziło Odwoławczą Komisję Stypendialną, do wniosku, iż okres ustawowego uprawnienia skarżącej do otrzymywania stypendium rektora wynoszący 6 lat upłynął 30 czerwca 2020 r. (rok akademicki 2019/2020).
8. Taka wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jest, zdaniem sądu, błędna. Ze wskazanego przepisu wynika bowiem, że okres świadczeń (o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 tej ustawy) wynosi maksymalnie 6 lat. Jak określa to ustawa chodzi tu o maksymalny okres przysługiwania uprawnień do świadczeń nie dłuższy niż 6 lat. Przedmiotowe stypendium "przysługuje" bowiem danej osobie dopiero po spełnieniu przez nią określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii.
Powyższa wykładnia znajduje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. W uzasadnieniu projektu tej ustawy wskazano, że: "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat".
Takie też stanowisko przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. w wyrokach WSA w Krakowie z dnia 24 listopada 2020 r., III SA/Kr 638/20; WSA w Gliwicach z dnia 15 września 2020 r., III SA/Gl 248/20; WSA w Kielcach z dnia 23 września 2020 r., II SA/Ke 356/20; WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., II SA/Sz 222/20 oraz 18 grudnia 2020 r., II SA/Sz 259/20, CBOSA) oraz doktrynie (por. K. Lewecki, Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów, Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych nr 1/ 2020, s. 157 i n.).
9. Wskazać również należy, że w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie od tego, przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4- i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres 6 lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy.
Podkreślenia wymaga w szczególności to, że odmienna wykładnia (prezentowana przez organy) prowadziłaby do ewidentnej nierówności wobec prawa, o czym mowa jest trafnie w skardze. Studenci, których faktyczny okres studiów nie przekraczałby 6 lat mogliby pobierać stypendia przez cały ten okres, a studenci którzy studiują dłużej, a ich nie pobierali, bo nie przysługiwało im w danym roku akademickim stypendium, tak jak skarżąca, mieliby ten okres zmniejszony. Takie ograniczenie nie tylko nie wynika z ustawy, ale nie ma oparcia w konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), rozumianej jako równość w tej samej kategorii podmiotowej (studenci) i przedmiotowej (stypendium).
Z powyższych względów należy uznać, że rezultatem prawidłowej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce musi być uznanie, iż świadczenia wskazane w tym przepisie przysługują osobie uprawnionej nie dłużej niż przez okres sześciu lat, nie zaś nie dłużej niż w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów, jak przyjęły organy.
10. Istotne naruszenie prawa materialnego przez błędna jego wykładnię mające bezpośredni wpływ na wynik kontrolowanej sprawy skutkować musiały uchyleniem zaskarżonej decyzji, jak również uchyleniem decyzji ją poprzedzającej (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną, którą będzie związany (art. 153 p.p.s.a.).
Ponieważ skarga została uwzględniona Sąd, na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania, który sprowadza się do zwrotu uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 200 zł.