II SA/Go 192/21

II SA/Go 192/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2021-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Jacek Jaśkiewicz
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 5524/21 - Wyrok NSA z 2022-10-20
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 85
art. 92, 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...]r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...]r., II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącej S.M. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. Komisja Stypendialna [...] na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 86 ust. 2-3, art. 91, art. 92 ust. 1 i 3, art. 93 ust. 1-3, art. 94, art. 95, art. 409 ust. 1 pkt 1, art. 414 ust. 3, art. 447 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (DZ.U. z 2020 r. poz. 85) zwana dalej ustawą, w związku z § 1 ust. 5,6, § 2 ust. 1 pkt 4, § 3 ust.1, 2, 6, § 4 ust. 1, 2, 4 - 6, § 5 ust. 1 - 3, 6, § 6, §7 ust. 1-3, 5, 6, § 16, § 17, § 23 ust. 9 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu, postanowiła nie przyznać S.M. stypendium rektora.
W uzasadnieniu organ wskazał, że przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia było wystąpienie w sprawie przesłanki określonej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz § 7 ust. 2 pkt 1 Regulaminu. Zgodnie z powyższymi przepisami świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 ustawy (tj. m.in. stypendium rektora) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Komisja analizując dane dotyczące toku kształcenia S.M., oparte na oświadczeniu złożonym przez wnioskodawczynię oraz zawarte w uczelnianej bazie danych Dziekanat i w Systemie Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym: Pol-on stwierdziła, że z końcem roku akademickiego 2019/2020 strona utraciła prawo do ubiegania się o w.w. świadczenie.
Od powyżej decyzji S.M. wniosła odwołanie. Skarżąca wskazała, że jest studentką szóstego roku Wydziału Lekarskiego [...]. Przez cztery lata akademickie pobierała stypendium socjalne oraz częściowo stypendium rektorskie. Pierwsze dwa lata akademickie, tj. 2014/2015 i 2015/2016 studiowała na innej uczelni w Polsce i nie pobierał stypendium. W związku z chorobą brata musiała przenieść się do [...], gdzie kontynuuje studia na Wydziale Lekarskim. Zdaniem skarżącej norma prawna wynikająca z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy odnosi się do okresu pobierania świadczenia, a nie do okresu, w którym – choćby potencjalnie – istniała taka możliwość. Dla biegu okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy znaczenie ma to czy student występował o świadczenie i czy je otrzymał. Jeżeli student nie korzysta w jakimś semestrze z pomocy stypendialnej, to nie można zaliczyć go do sześcioletniego okresu. Prezentowane stanowisko co do wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy skarżąca oparła na treści wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych wydanych w sprawach o wskazanych sygnaturach.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z dnia [...] listopada 2020 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że nie podziela prezentowanej przez skarżącą interpretacji przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organ poddał analizie zebrane w sprawie dowody na podstawie których ustalił, że w dniu [...] października 2014 r. skarżąca rozpoczęła studia jednolite magisterskie na Wydziale Nauk Medycznych [...], z listy studentów tej uczelni została skreślona w dniu [...] października 2016 r., w dniu [...] października 2014 r. skarżąca rozpoczęła studia jednolite magisterskie na Wydziale Lekarskim i Nauk o Zdrowiu [...], na wskazanych studiach jest obecnie studentką szóstego roku studiów, w dniu [...] października 2016 r. rozpoczęła studia jednolite magisterskie w [...] Uniwersytetu, kierunek Lekarski, z listy studentów wskazanego kierunku została skreślona z dniem [...] października 2016 r. Powołując się na opinię Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego zawartą w piśmie z dnia [...] lutego 2019 r., organ stwierdził, że w stanie faktycznym danej sprawy 6 - letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy upłynął w dniu 30 września 2020 r., bowiem strona realizowała studia przez okres 6 lat akademickich, czyli od 1 października 2014 r. do 30 września 2020 r. Jako błędną i zawierającą istotne braki logiczne ocenił organ interpretację wskazanego przepisu opierającą się na założeniu, że do okresu 6 lat, o którym mowa w powołanym przepisie, należy odnosić okres, w którym student spełniał warunki otrzymania pomocy materialnej i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej przez organ uczelni. Przeciwko takiej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, zdaniem organu przemawia okoliczność, że w "okresie 6 lat", który został oceniony przez orzecznictwo sądowe jako lata kalendarzowe, należałoby w konsekwencji uznawać pulę 72 miesięcy (6 x 12), podczas, gdy świadczenia są wypłacane maksymalnie przez 10 miesięcy roku akademickiego. Interpretacja przepisu prezentowana przez skarżącą doprowadzi w konsekwencji do przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom wielokrotnie rekrutującym się na kolejne studia bez ich ukończenia, a także wnioskującym o różne świadczenia pomocy materialnej, w łącznym okresie znacznie przekraczającym 6 lat kalendarzowych, czy 6 lat akademickich, czy nawet 72 miesiące studiowania.
Od powyższej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej S.M. wniosła skargę, w której w całości podtrzymała stanowisko i argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwana dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art.134 § 1 p.p.s.a.).
Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie była wykładnia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (do których zalicza się między innymi stypendium rektora o jakie ubiegała się skarżąca) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organy obu instancji wydając decyzje w sprawie dokonały interpretacji powołanego przepisu uznając, że dla obliczenia powyższego terminu kluczowy jest okres, w jakim skarżąca posiadała status studenta, ustalając tym samym, że na moment złożenia wniosku o przyznanie stypendium rektora skarżąca posiadała status studenta przez okres dłuższy niż 72 miesiące odpowiadające wskazanemu w ustawie okresowi 6 lat akademickich. W kontekście sposobu obliczania poszczególnych okresów wliczających się do sześcioletniego terminu, o którym mowa w treści art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, organ przyjął założenie, iż w przepisach ustawy nie wskazano, aby okres 6 lat dotyczył wyłącznie okresów studiów, w których student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium, stąd uwzględniono wszystkie okresy, kiedy dana osoba miała status studenta, a zatem potencjalnie mogła pobierać stypendium rektora. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium, zdaniem organów obu instancji, decydował zatem wyłącznie okres studiowania, co wobec niespornego w sprawie wyliczenia okresów kształcenia się przez skarżącą doprowadziło Odwoławczą Komisję Stypendialną, do wniosku, iż okres ustawowego uprawnienia skarżącej do otrzymywania stypendium rektora wynoszący 6 lat upłynął 30 czerwca 2020 r. (rok akademicki 2019/2020). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie takie stanowisko organu Uniwersytetu było następstwem błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Sposób skonstruowania tego przepisu bezspornie wskazuje, iż świadczenia o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy, a więc przyznawane na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 r. przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat. Wskazać zatem należy że pojęcie "przysługuje", którym ustawodawca posłużył się w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, wobec braku jego definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że: "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat".
Powyższe stanowisko zaprezentowano m.in. w wyrokach WSA w Krakowie z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 638/20; WSA w Gliwicach z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt III SA/GL 248/20; WSA w Kielcach z dnia 23 września 2020 r., sygn. II SA/Ke 356/20; WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. II SA/Sz 222/20 oraz z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 259/20. We wskazanym zakresie Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną w ww. orzeczeniach oraz powołane w nich stanowisko K. Leweckiego, przedstawione w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), wedle którego pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym Sąd wskazuje, że sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków.
Jak z powyższego wynika, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy możliwe jest wyłącznie przy zastosowaniu wykładni językowej. Nie ma konieczności sięgania do innych metod wykładni, w tym celowościowej. Równocześnie zauważenia wymaga, że w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 ustawy wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną (vide powołany powyżej wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. II SA/Sz 222/20). Oznacza to, że niezależnie od tego, przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4- i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres 6 lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art.93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy. Ponadto należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 92 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy (por. wyrok WSA w Olsztynie z 28 lipca 2020 r., II SA/Ol 107/29).
Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, iż z wykładni językowej art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w sposób nie budzący wątpliwości wynika, iż świadczenia w nim wskazane przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie - jak de facto przyjęły komisje stypendialne obu instancji - w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów.
Powyższe względy uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również uchylenie decyzji ją poprzedzającej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną, którą jest związany na mocy art. 153 p.p.s.a. Ponieważ skarga została uwzględniona Sąd - na podstawie art. 200 p.p.s.a. - zasądził rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania, które sprowadzają się do uiszczonego wpisu od skargi.