II SA/GO 19/23

II SA/Go 19/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 64d, art. 64e
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2023 r. sprawy ze sprzeciwu A.K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz adwokat A.N. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako k.p.a.), Burmistrz odmówił przyznania A.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – matką J.M.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] lipca
2022 r. A.K. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy potwierdza, że J.M. legitymuje się od dnia [...] czerwca 2005 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe.
Powołując się na treść art. 17 ust. 1 b u.ś.r. organ zauważył, że w świetle tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z załączonego przez stronę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że powstanie niepełnosprawności miało miejsce po ukończeniu 25 roku życia.
Zdaniem organu I instancji wyrok Trybunału Konstytucyjny z dnia
21 października 2014 r. wydany w sprawie K 38/13 nie zmienił stanu prawnego, bowiem sam Trybunał w analizowanym wyroku wskazał, że wykonanie tego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.
Organ I instancji wskazał także, że w jego ocenie skarżąca nie opiekuje
się matką w takim zakresie, który uprawnia ją do pobierania wnioskowanego świadczenia, tym bardziej, że jej matka wymaga całodobowej opieki. Nie ma zatem z tej przyczyny, zdaniem organu I instancji przeszkody, do podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, co oznacza, że w sprawie występuje niemożność podjęcia pracy z powodu opieki.
2. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, wniesionego w terminie, decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...], wydaną, m. in. na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W jej uzasadnieniu wskazano, że skarżąca, będąca córką niepełnosprawnej J.M. jest osobą, na której zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny i spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. do przyznania świadczenia. Zdaniem Kolegium zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie.
W szerokim wywodzie Kolegium wskazało, że pogląd organu I instancji dotyczący skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r.
w sprawie K 38/13, jest błędny. Wyrok ten jest bowiem wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym stwierdza się zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu.
Dlatego organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej,
w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tym samym w niniejszej sprawie fakt zaistnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskodawczyni wnioskowanego świadczenia. Wskazano, że ta ocena prawna wiąże organ I instancji, który zdaniem Kolegium rażąco naruszył przepisy art. 6, 7, 77 i art. 107 § 3 k.p.a., co uzasadniało uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
3. Sprzeciw od tej decyzji wniosła w terminie A.K. wnosząc o jej uchylenie. W jego uzupełnieniu, zawartym w piśmie procesowym jej pełnomocnika z urzędu, które wpłynęło do tutejszego sądu w dniu 29 marca 2023 r., przed rozpoczęciem posiedzenia w przedmiocie rozpatrzenia sprzeciwu wskazano, że stanowisko organu I instancji dotyczące skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest błędne i przyjmujące prawidłową interpretację art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium nie miało podstaw do uchylenia sprawy do ponownego rozpatrzenia, jako, że nie zachodziły w niej przesłanki wskazane w art. 138 § 2 k.p.a.
4. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi zasady procedury administracyjnej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 64d § 1 w zw. art. 16 § 2 p.p.s.a.
6. Wniesiony w niniejszej sprawie sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw sąd dokonuje jedynie oceny istnienia przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Wynika to także z treści art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd uwzględnia sprzeciw od decyzji i uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Zatem podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego jest ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienia od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § k.p.a. sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu I instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem.
7. Stosownie do art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest zatem dopuszczalne wówczas, gdy zostaną spełnione następujące przesłanki: po pierwsze, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, po drugie, gdy organ ten uzna, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, jakkolwiek jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest jednak przesłanką wystarczającą. Niezbędne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2014 r., II OSK 2279/13, CBOSA).
8. Nadto jeżeli organ odwoławczy dochodzi do przekonania o konieczności wydania decyzji kasacyjnej, powinien nie tylko uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a., ale również wskazać, dlaczego nie skorzystał
z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 k.p.a. Przy czym, w świetle w art. 138 § 2 k.p.a. konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, należy oceniać przez pryzmat przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie, co oznacza, że art. 64e p.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., ale czyni to w świetle przepisów prawa materialnego, mogących mieć zastosowanie w danej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., II OSK 3311/19, CBOSA). Organ odwoławczy nie jest zatem uprawniony do wydania kasacyjnego rozstrzygnięcia, jeśli organ pierwszej instancji nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, gdyż decyzja kasacyjna nie może zostać wydana, jeśli kwestią sporną będzie tylko ocena prawna (czyli kwalifikacja materialnoprawna) zebranego w danej sprawie materiału dowodowego.
9. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi, przyjmując inną kwalifikację materialnoprawną art. 17 ust. 1b u.ś.r., bo uwzględniającą skutek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w zakresie oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, której należy dokonywać z pominięciem niekonstytucyjnego kryterium.
Kolegium odmiennie niż organ I instancji przyjęło też, do czego jest w pełni uprawnione jako organ merytorycznie orzekający w sprawie, że "wnioskodawczyni z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną nie podejmuje zatrudnienia" (s. 7 decyzji). Z uzasadnienia decyzji Kolegium nie wynika, by zachodziła jakakolwiek potrzeba dalszego wyjaśnienia tej kwestii, czyli okoliczności dotyczących możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, co inaczej ocenił organ I instancji.
Z powyższego jasno wynika, że uchylenie decyzji organu I instancji nie wynikała potrzeba przeprowadzenia jakiekolwiek postępowania wyjaśniającego, nie mówiąc już o postępowaniu w znacznym zakresie w celu wyjaśnienia okoliczności, które mogą mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (art. 138 § 2 k.p.a.). To zaś nie uzasadnia wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy, w takiej bowiem sytuacji organ ten powinien orzec merytorycznie w sprawie.
10. W związku z powyższym sprzeciw jest w pełnym zakresie zasadny i na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz przyznać adwokat reprezentującej skarżącą koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej jej z urzędu (art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 200, 205 § 2 i 209 p.p.s.a.).
Ponieważ niniejszy sąd orzeka w granicach sprzeciwu, tylko na marginesie można wskazać, że przedstawiony pogląd Kolegium, co do oceny skutków wyroku zakresowego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., jest prawidłowy i znajduje oparcie w jednolitym aktualnie stanowisku sądów administracyjnych.