II SA/Go 167/12

II SA/Go 167/12 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2012-04-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2012-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Jacek Jaśkiewicz
Marek Szumilas /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Bohdanowicz
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Go 176/12 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2012-04-19
II GSK 1306/12 - Wyrok NSA z 2013-12-11
I OSK 1724/12 - Wyrok NSA z 2012-10-31
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 145, art. 154-156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
art. 173, art. 177 ust. 5-6, art. 184
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia w ramach nadzoru decyzji wydziałowej komisji stypendialnej studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału Uniwersytetu z dnia [...] r., II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Rektora Uniwersytetu dnia [...] grudnia 2011 roku, wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym postępowania administracyjnego.
Wnosząca skargę na powyższą decyzję A.D. ukończyła jednolite studia magisterskie na kierunku pedagogika na Wydziale [...] oraz w dniu [...] lipca 2010 roku uzyskała tytuł magistra. Ponadto w dniu [...] września 2010 roku ukończyła studia niestacjonarne pierwszego stopnia na kierunku historia na Wydziale [...]. Aktualnie jest ona studentką na studiach stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku historia na Wydziale [...],
Wydziałowa Komisja Stypendialna, przy Wydziale [...], decyzją z dnia [...] listopada 2010 roku, przyznała A.D. stypendium socjalne w wysokości 600 zł miesięcznie oraz stypendium na wyżywienie w wysokości 150 zł miesięcznie (łącznie 750 zł) na okres od listopada do czerwca 2011 roku.
W dniu [...] kwietnia 2011 roku, Dziekan Wydziału [...] wszczął z urzędu - w trybie nadzoru, na podstawie art. 177 ust. 5 i 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, postępowanie zmierzające do ustalenia zgodności z tą ustawą oraz regulaminem uczelnianym wymienionej wyżej decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej Studentów przy Wydziale [...] z dnia [...] listopada 2010 roku w sprawie przyznania A.D. stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie w łącznej kwocie 750 zł miesięcznie. Po przeprowadzeniu postępowania Dziekan Wydziału [...] decyzją z dnia [...] maja 2011 roku uchylił powyższą decyzję. Organ ten uznał bowiem, że z art. 184 ust. 5 ustawy oraz § 7 ust. 4 regulaminu studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe nie przysługuje chyba, że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat.
Od decyzji Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] maja 2011 roku, A.D. w ustawowym terminie wniosła odwołanie.
Rektor Uniwersytetu jako organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lipca 2011 roku utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzając, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na powyższą decyzję A.D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 27 października 2011 roku w spr. II SA/Go 652/11 uchylił decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] lipca 2011 roku. Sąd uznał, że postępowanie odwoławcze nie powinno polegać tylko na kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji, lecz powinno mieć miejsce ponowne merytoryczne rozpatrzenie spraw. Sąd zobowiązał Rektora do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dokonania także własnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, jak również przedstawienia własnej oceny prawnej rozpoznawanej sprawy. Ponadto Sąd zobowiązał Rektora do odniesienia się do zarzutów odwołania.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Rektor Uniwersytetu, zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 roku, utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] maja 2011 roku w przedmiocie uchylenia w ramach nadzoru decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej przy Wydziale [...] z dnia [...] listopada 2010 roku w sprawie przyznania A.D. stypendium socjalnego i na wyżywienie w części dotyczącej stypendium socjalnego oraz umorzył postępowanie odwoławcze w części dotyczącej stypendium na wyżywienie.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na wynikające z art. 177 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym umocowanie Dziekana do wydania decyzji
w trybie nadzorczym wobec wcześniejszej decyzji w sprawie przyznanie stypendium.
Odnosząc się do odwołania A.D., Rektor wskazał, że w myśl art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia pomocy materialnej chyba, że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Zgodnie z tym przepisem student, który ukończył już jeden kierunek studiów, może otrzymywać stypendium socjalne i jego zwiększenia tylko wtedy, gdy studiuje w celu uzyskania tytułu magistra. Intencja ustawodawcy zawarta w art. 184 ust. 5 ustawy koresponduje z przepisem art. 184 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym student studiujący równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać m.in. stypendium socjalne, tylko na jednym wskazanym przez studenta kierunku studiów. W ocenie organu odwoławczego intencją ustawodawcy jest, aby student otrzymywał stypendia tylko na jednym ze studiowanych równocześnie kierunków oraz umożliwienie studentowi otrzymywania stypendium, gdy ukończył już studia na jednym z kierunków na studiach pierwszego stopnia i kontynuuje studia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra na studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich.
Rektor wskazał nadto, że zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym oraz systemem bolońskim studia są studiami trzystopniowymi: studia pierwszego stopnia to studia licencjackie lub inżynierskie, umożliwiające uzyskanie wiedzy
i umiejętności w określonym zakresie kształcenia, przygotowujące do pracy
w określonym zawodzie, kończące się uzyskaniem tytułu licencjata albo inżyniera (art. 2 ust. 1 pkt 7 ustawy); studia drugiego stopnia to studia magisterskie, kończące się uzyskaniem tytułu magistra albo tytułu równorzędnego (art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy); studia trzeciego stopnia to studia doktoranckie, na które przyjmowani są kandydaci posiadający tytuł magistra albo tytuł równorzędny, (art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy). Na mocy art. 169 ust. 1 pkt 2 ustawy, do odbywania studiów drugiego stopnia w uczelni może być dopuszczona osoba, która ma tytuł magistra, licencjata, inżyniera lub równorzędny i spełnia warunki określone na podstawie ust. 2 oraz spełnia warunki rekrutacji ustalone przez uczelnię. Dlatego jako błędne uznał twierdzenia odwołującej się, że skoro ukończyła studia pierwszego stopnia na kierunku historia i od razu po nich rozpoczęła studia drugiego stopnia na tym kierunku, ma prawo otrzymywać stypendium socjalne oraz stypendium na wyżywienie na studiach drugiego stopnia. Stanowisko to nie znajduje uzasadnienia w art. 184 ust. 4 i 5 ustawy. Rektor uznał, że A.D. nie bierze pod uwagę faktu, iż art. 184 ust. 5 ustawy wyklucza możliwość przyznania jej stypendium socjalnego z uwagi na posiadanie tytułu magistra w związku z ukończonymi w dniu [...] lipca 2010 roku jednolitymi studiami magisterskimi na kierunku pedagogika. Tak jak dla przyjęcia na studia drugiego stopnia nie ma znaczenia, jakie studia pierwszego stopnia albo jednolite studia magisterskie zostały ukończone, tak też w art. 184 ust. 5 nie ma znaczenia, jaki drugi kierunek studiów jest studiowany po ukończeniu pierwszego. Stypendium można przyznać tylko wtedy, gdy ten kierunek prowadzi do uzyskania po raz pierwszy tytułu magistra. Przepis ten nie wymaga bowiem, aby student kontynuował studia w celu uzyskania tytułu magistra na tym samym kierunku, na którym studiował na studiach pierwszego stopnia. Powyższe stanowisko stało się podstawą do utrzymania w mocy decyzji Dziekana w zakresie stypendium socjalnego.
Odnośnie stypendium na wyżywienie organ odwoławczy wskazał, że organ zobowiązany jest wydać decyzję w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w dniu wydania decyzji. Do dnia 30 września 2011 roku na podstawie ustawy Prawo
o szkolnictwie wyższym student mógł ubiegać się o przyznanie stypendium socjalnego, stypendium mieszkaniowego oraz stypendium na wyżywienie. Po nowelizacji ww. ustawy od 1 października 2011 roku student może ubiegać się
o przyznanie stypendium socjalnego oraz zwiększeń tego stypendium na podstawie art. 182 ustawy. Zgodnie z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W przypadku stypendium na wyżywienie Rektor Uniwersytetu nie może - z uwagi na wykazany powyżej brak podstawy prawnej - wydać merytorycznego rozstrzygnięcia dotyczącego stypendium na wyżywienie. Dlatego też w tym zakresie umorzył postępowanie odwoławcze.
Od powyższej decyzji A.D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w której domagała się uchylenia decyzji w całości oraz stwierdzenia jej nieważności. W uzasadnieniu skargi przedstawiła obszernie stan faktyczny oraz odwołała się do treści art. 184 ust 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.
Zdaniem skarżącej z treści tego artykułu wynika, że student po 3 latach studiów licencjackich może otrzymywać stypendia na studiach drugiego stopnia przez nawet 3 lata, co daje razem 6 lat otrzymywania świadczeń stypendialnych. Skutkuje to tym, że osoba taka może nawet zmienić kierunek studiów drugiego stopnia po pierwszym roku i rozpocząć studia od nowa i ma prawo do stypendium do końca studiów. Zaznaczyła nadto, że otrzymywała stypendium socjalne na jednolitych studiach magisterskich przez 5 lat, zatem odmowa przyznania tego świadczenia jest pewną formą dyskryminacji.
W odpowiedzi na skargę Rektor domagał się jej oddalenia przywołując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 - zwanej dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Bierze tym samym z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego
i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona.
Na zasadzie natomiast art. 145 p.p.s.a., Sąd uchyla decyzję lub stwierdza jej nieważność, ewentualnie niezgodność z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 roku nr 98, poz. 1071, ze zm.), zwanej dalej "k.p.a." lub innych przepisach.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia [...] grudnia 2011 roku, nr [...], którą to organ utrzymał w mocy decyzję nadzorczą Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] maja 2011 roku podjętą w ramach procedury przewidzianej w art. 177 ust. 5-6 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", zaś na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 105 § 1 kpa oraz art. 207 ust 1 i 173 ustawy, umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie stypendium na wyżywienie.
Decyzją nadzorczą Dziekan Wydziału [...] uchylił orzeczenie Wydziałowej Komisji Stypendialnej studentów Wydziału [...] przy Uniwersytecie z dnia [...] listopada 2010 roku przyznające A.D. na okres od listopada 2010 roku do czerwca 2011 roku stypendium socjalne oraz stypendium na wyżywienie.
Na podstawie art. 177 ust. 5 ustawy nadzór nad działalnością komisji stypendialnej sprawuje dziekan, który ma prawo uchylić decyzję wydziałowej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami ustawy lub regulaminem (art. 177 ust. 6 ustawy). Wszczęcie postępowania nadzorczego przez dziekana jest zatem jego wyłączną kompetencją, która ma na celu zbadanie prawidłowości rozstrzygnięć wydawanych przez wydziałowe komisje stypendialne w sprawach świadczeń pomocy materialnej.
W tym miejscu należy zauważyć, że czynności nadzorcze, o których mowa
w przywołanych wyżej przepisach trudno jednoznacznie przyporządkować którejś
z procedur ujętych w kodeksie postępowania administracyjnego. Nie jest to część postępowania "zwykłego", gdyż wskutek przekazania uprawnień, o których mowa
w przepisach art. 175 ust. 3 w związku z art. 207 ust. 1 ustawy, czynności postępowania zwykłego wykonują komisje stypendialne. Nie można także uznać,
iż są to czynności podejmowane w ramach trybów nadzwyczajnych regulowanych
w Kodeksie postępowania administracyjnego, na co wskazują wymienione w art. 177 ust. 6 ustawy kryteria nadzoru tj. zgodność z przepisami ustawy lub regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej - odmiennie od kryteriów wznowienia postępowania (art. 145 k.p.a.), stwierdzenia nieważności (art. 156 k.p.a.), czy też uchylenia lub zmiany decyzji ( art. 154, 155 k.p.a.).
Należy wobec tego uznać, że ustawodawca w art. 177 ust. 5 i 6 ustawy przewidział odrębną procedurę nadzorczą, do której jedynie odpowiednio należy stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazana swoista procedura nadzorcza, stosownie do treści art. 177 ust. 6 przedmiotowej ustawy może zakończyć się, tak jak to miało w niniejszej sprawie, uchyleniem kontrolowanej decyzji komisji stypendialnej. Jednakże ustawodawca nie wypowiedział się w kwestii formy, w jakiej ma zapaść tego rodzaju rozstrzygnięcie organu nadzorczego.
W kontrolowanej sprawie Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu wydał – w trybie nadzoru przewidzianego w art. 177 ust. 5 i 6 ustawy – decyzję z dnia 16 maja 2011 roku uchylającą decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Studentów przy Wydziale [...] z dnia [...] listopada 2010 roku, przyznającą A.D. stypendium socjalne i na wyżywienie w okresie od listopada 2010 roku do czerwca 2011 roku, jako niezgodną z art. 184 ust 5 ustawy i § 77 regulaminu o pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Uniwersytetu. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia [...] grudnia 2011 roku utrzymująca wymienioną decyzję nadzorczą Dziekana w mocy, zaś w zakresie stypendium na wyżywienie umarzająca postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe.
Jak powiedziano wyżej kwestie dotyczące przyznania studentowi stypendium za wyniki w nauce reguluje ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z przepisem art. 173 ustawy, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa przykładowo w formie stypendium socjalnego jak również na wyżywienie. W uczelni posiadającej podstawowe jednostki organizacyjne (tj. wydział lub inną jednostkę organizacyjną uczelni) świadczenia,
o których mowa w art. 173 ustawy, są przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej, przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku przez studenta. Na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej lub rektor uprawnienia te przekazuje odpowiednio komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej (art. 175 ustawy).
Stosownie do przepisu art. 186 ust. 1 ustawy rektor w porozumieniu
z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ustawy, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią prawidłowo powołane przez organy decyzyjne przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Przepis art. 184 ustawy, ustanawia zasady wypłacania studentom uczelni wyższych stypendiów wymienionych w art. 173 ust. 1 pkt 1 – 7 tej ustawy, w tym także stypendium socjalnego i na wyżywienie. Omawiana ustawa w art. 184 ust. 5, zaś regulamin w § 7ust 5, będącym jego dosłownym powtórzeniem, ustanawia jednak przesłankę negatywną, której spełnienie przesądza o braku możliwości przyznania studentowi stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego. Zgodnie z owym przepisem prawa, studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe nie przysługuje, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednakże nie dłużej, niż przez okres trzech lat. Zdaniem Sądu, norma zawarta w powyższym przepisie prawa jednoznacznie wskazuje, że uprawnienie studenta do uzyskania przykładowo stypendium socjalnego i na wyżywienie wygasa z chwilą ukończenia przez studenta jednego kierunku studiów, pod warunkiem, że student nie kontynuuje nauki po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, i to jednak nie dłużej, niż przez okres trzech lat.
W ocenie Sadu z przepisu art. 184 ust. 5 ustawy wynika zatem, że stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe przysługuje jedynie studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów, ale studiów pierwszego stopnia, kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, i to jednak nie dłużej, niż przez okres trzech lat ( zobacz wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 sierpnia 2010 w spr. IV SA/Go 164/10 ).
Przepis ten konsekwentnie pozostaje w związku logicznym z regulacją zawartą w art. 184 ust. 4 odnoszącego się do studentów, którzy jednocześnie studiują także na innych kierunkach. Tenże przepis przyznaje takim studentom możliwość uzyskania stypendium tylko na jednym z kierunków.
W świetle takiego treści omawianych przepisów, stanowisko organów obydwu instancji odnośnie ich wykładni nie może się ostać.
Dokonana przez Dziekana i podtrzymana następnie przez Rektora wykładnia art. 184 ust. 5 ustawy, nie może zawężać jego stosowania, jak to wynika z obydwu decyzji, wyłącznie do przypadku gdy student rozpoczął naukę na drugim kierunku studiów jako kontynuację pierwszego kierunku studiów celem uzyskania tytułu magistra. Taki wniosek nie wynika zupełnie z treści omawianego przepisu. Zdaniem Sądu druga część przepisu art. 184 ust. 5 :"chyba że kontynuuje studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra" jest odstępstwem od zasady zawartej w pierwszej części tego przepisu,
że wskazane w przepisie rodzaje stypendiów "nie przysługują studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku".
W ocenie Sądu ukończenie studiów, według terminologii ustawy na jednym kierunku, nie musi być równoznaczne z ukończeniem studiów drugiego stopnia lecz także dotyczy studiów zakończonych licencjatem.
Stan faktyczny kontrolowanej sprawy nie budzi wątpliwości. A.D. z końcem roku akademickiego 2010 roku ukończyła studia na jednym kierunku, uzyskując stopień magistra pedagogiki ([...] lipca) oraz studia pierwszego stopnia na drugim kierunku uzyskując stopień licencjata ([...] września). Decyzją z dnia [...] października 2010 roku skarżąca została przyjęta na I rok studiów na kierunku historia. Tak zatem zostały spełnione przesłanki o jakich mowa w art. 184 ust. 5 ustawy, że A.D. po ukończeniu jednego kierunku studiów, kontynuuje studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. Zatem zgodnie z dyspozycja zawartą w tym przepisie, jest ona wykluczona spośród studentów, którym stypendium socjalne i żywnościowe nie przysługuje gdyż po zakończeniu jednego kierunku kontynuują naukę na drugim. Skarżąca znalazła się bowiem w szczególnej sytuacji będącej odstępstwem od wskazanej zasady.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdza, że organy obydwu instancji naruszyły w opisany wyżej sposób przepisy prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię przepisu art. 184 ust. 5 ustawy co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy. W świetle tych rozważań zarzuty i twierdzenia skargi w zakresie interpretacji tego przepisu okazały się zasadne. W takiej sytuacji sąd, zgodnie
z dyspozycją zawartą w art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, uwzględniając skargę uchyla decyzję.
Przedmiotem kontroli Sądu jest także druga część zaskarżonej decyzji dotycząca umarzenia postępowania odwoławczego w zakresie stypendium na wyżywienie ze względu na jego bezprzedmiotowość.
Jako podstawę faktyczną i prawną organ wskazał, że od 1 października 2011 roku z systemu świadczeń pomocy materialnej zniknęło stypendium na wyżywienie, ustawodawca nie przewidział zwiększenia z tego tytułu świadczenia socjalnego.
Przepis art. 138 § 1 k.p.a. stanowi: organ odwoławczy wydaje decyzję,
w której:
1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości, albo w części, albo
3) umarza postępowanie odwoławcze.
Przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej sprawie należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a. Umorzenie postępowania przez organ odwoławczy przewidują przepisy art. 138 § 1 pkt 2 in fine
i pkt 3 k.p.a. to jednak stanowią względem siebie odrębne podstawy decyzji o umorzeniu postępowania. Wspólna dla tych podstaw jest przesłanka umorzenia w postaci bezprzedmiotowości postępowania, z tym że w pierwszym przypadku dotyczy ona postępowania w sprawie, a w drugim – tylko postępowania odwoławczego. Odnośnie jednoznacznie brzmiącego art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. jednolicie przyjmuje się, że do umorzenia postępowania odwoławczego może dojść, po pierwsze, w razie skutecznego cofnięcia odwołania przez stronę po drugie z powodu bezprzedmiotowości (por. J. Borkowski [w]: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wyd. Unimex Wrocław 2003, str. 677, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2010 roku
w spr. I FSK 826/10). W tym ostatnim przypadku chodzi o podmiotowe
i przedmiotowe przyczyny bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Przyczyną przedmiotową może być np. wygaśnięcie decyzji organu pierwszej instancji lub sytuacja, w której w sprawie będącej przedmiotem odwołania nie zapadło jeszcze rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Również zmiany stanu faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji mogą nie tylko wpływać na treść rozstrzygnięcia merytorycznego, ale też spowodować bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego. Stanowisko takie zaprezentowane zostało w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2000 roku w spr. III SA 7499/98, z 10 października 2002 roku w spr. I SA/Łd 51/01, z 18 września 2007 roku w spr. I FSK 869/07, z 8 stycznia 2008 roku w spr. II FSK 1499/06 i II FSK 1500/06, z 27 lipca 2010 roku w spr. I GSK 826/09 (niepubl.) oraz w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2008 roku w spr III SA/Wa 107/08 (niepubl.). Jako przyczynę podmiotową wskazać należy np. śmierć strony, gdy sprawa ma charakter osobisty,
a także brak statusu strony wnoszącego odwołanie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 1999 roku w spr. 16/98 ONSA 1999 Nr 4 poz. 119). Przyczyny umorzenia postępowania, w tym umorzenia postępowania odwoławczego, podlegają wykładni ścisłej jako wyjątki od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.
W rozpatrywanej sprawie żadna z wymienionych przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego nie wystąpiła, w szczególności cofnięcie odwołania, bezsporny jest także status prawny strony przysługujący A.D..
Jak się okazuje obowiązujące aktualnie przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie przewidują formy stypendium na wyżywienie. Taki stan prawny został ukształtowany ustawą z dnia 18 marca 2011 roku o zmianie ustawy – Prawo
o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz
o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 21 kwietnia 2011 r.) i obowiązuje od dnia 1 października 2011 roku.
Stypendium na wyżywienie zostało przyznane A.D. decyzją z dnia [...] listopada 2010 roku na okres od listopada 2010 roku do czerwca 2011 roku dlatego Sąd ocenił prawidłowość decyzji Dziekana jako organu pierwszej instancji oraz Rektora jako organu odwoławczego w stanie prawnym obowiązującym w okresie podjęcia decyzji stypendialnej oraz wypłacania stypendium.
Przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym obowiązujące do dnia 1 października 2011 roku, w art. 173 pkt 6 przewidywały możliwość ubiegania się studentów o pomoc materialną w formie stypendium na wyżywienie. Ustawa nowelizująca omawianą formę stypendium zniosła z dniem wejścia jej w życie ze wskazaną wyżej datą (art. 38 ust. 1) i nie zawiera w tym zakresie przepisów intertemporalnych. Decyzja nadzorcza Dziekana z dnia [...] maja 2011 roku, uchylająca przyznane stypendium na wyżywienie, odnosiła się zatem do obowiązującego w dacie jej wydania stanu prawnego. Tym samym należy stwierdzić istnienie przedmiotu postępowania i w konsekwencji tego, przedmiotu odwołania. Późniejsza zmiana przepisów nie wpływała w żaden sposób na obowiązujący wcześniej stan prawny. Decyzja organu drugiej instancji odnosiła się do odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, zatem do stanu prawnego jaki wtedy obowiązywał. Stan prawny istniejący w chwili podejmowania decyzji przez Rektora nie miał wpływu na ocenę prawną decyzji Dziekana skoro przepisy ustawy nowelizującej nie zawierały postanowień kształtujących miniony stan prawny. Dlatego Sąd stwierdza, że w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji istniał przedmiot postępowania administracyjnego, w wyżej opisanym rozumieniu przedmiotowym.
W świetle poczynionych wyżej rozważań Sąd stwierdza, że Rektor umarzając postępowanie odwoławcze, w omawianym zakresie, naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu żądanie skarżącej stwierdzenia nieważności decyzji okazało się bezpodstawne albowiem zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa.
W myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach. W myśl art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,
2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,
4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,
5) była niewykonalna w dniu jej wydania,
6)w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,
7) zawiera wadę powodującą nieważność z mocy prawa.
Skarżąca nie uzasadniła żądania w omawianym zakresie, dlatego mając na uwadze argumentację zawartą w skardze, Sąd uznał iż wywodzi się to żądnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.. i dotyczy wydania decyzji (lub postanowienia) z rażącym naruszeniem prawa.
Stwierdzenie nieważności pozostającej w obrocie ostatecznej decyzji, może być uzasadnione przede wszystkim wagą naruszenia prawa, tzn. jego rażącym charakterem. W tym miejscu należy podkreślić, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia w sytuacji, gdy interpretacja obowiązującego przepisu prawa nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości i którego treść bez żadnych sporów może zostać ustalona, zaś organ narusza go w sposób oczywisty i nie dający się w żadnej mierze pogodzić z zasadą praworządności. Innymi słowy z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy pozostawienie takiej decyzji ze względu na oczywiste i nie podlegające sporom interpretacyjnym naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie jest w żadnej mierze możliwe do pogodzenia z obowiązującym porządkiem prawnym. Ponadto za rażące naruszenie prawa uznaje się takie naruszenie porządku prawnego, które wywołuje nie akceptowane skutki społeczno-gospodarcze. Zaznaczenia wymaga, że stwierdzenie nieważności ma charakter nadzwyczajny, wyjątkowy, w związku z czym do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w tym trybie nie wystarczy stwierdzenie istnienia uchybień i wad w wydanym akcie administracyjnym. Wspomniane naruszenia przepisów prawa materialnego muszą zostać ocenione jako kwalifikowane, nie do pogodzenia z zasadą praworządności obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym. W świetle powyższej argumentacji, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa.
Z tych wszystkich względów Sąd , z powołaniem się na przepis art. 145 § 1 ust. 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponieważ decyzja Dziekana jest decyzją nadzorczą wobec decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej, dlatego Sąd uchylił także decyzję organu pierwszej instancji. Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Skarżąca
w sprawie nie poniosła kosztów postępowania.