II SA/Go 159/05

II SA/Go 159/05 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2005-08-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Joanna Brzezińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Joanna Brzezińska (spr.), , Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2005 r. przy udziale sprawy ze skargi D.B. na Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie Zasiłek celowy Uchylono zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...], o przyznaniu D.B. zasiłku celowego w kwocie 50,00 zł, z przeznaczeniem na dofinansowanie potrzeb bytowych, dofinansowanie naprawy i udrożnienia zlewu oraz na żywność świąteczną.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji D.B. podniosła, iż wysokość przyznanego jej zasiłku jest zbyt niska i nie spełnia swojej roli. Strona zarzuciła organowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na nieprawidłowym obliczeniu jej stałych miesięcznych opłat. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej zasiłku w wyższej kwocie.
U podstaw zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego legły następujące ustalenia. D.B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje zawodowo, jej łączny miesięczny dochód wynosi 461,00 zł, na który składa się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 144,25 zł oraz zasiłek stały wyrównawczy w kwocie 316,75 zł. Korzysta również systematycznie z bezpłatnych posiłków, wydawanych na koszt Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, a także z innych form pomocy społecznej. Zajmuje 3-pokojowe mieszkanie, ponosi miesięczne opłaty za czynsz, energię i telewizję kablową w łącznej wysokości ok. 350 zł.
Motywując swoje rozstrzygnięcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż decyzja organu I instancji została poprzedzona analizą stanu faktycznego sprawy, tj. życiowej i finansowej sytuacji skarżącej, a ponadto uwzględnia możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz sytuację życiową i materialną innych osób ubiegających się o przyznanie pomocy finansowej, co stanowi realizację dyrektywy wynikającej z art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.).
Na powyższą decyzję D.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Decyzji organu II instancji zarzuca naruszenie jej interesu prawnego w ten sposób, iż dotychczasowa wielkość i rozmiar udzielonej jej pomocy nie odpowiada jej rzeczywistym potrzebom.
Zdaniem D.B. zaskarżona decyzja narusza zasadę równości wobec prawa przez to, iż poprzez odmowę udzielenia jej pomocy w szerszym rozmiarze faworyzuje jej kosztem rodziny z dziećmi, które posiadają środki do życia, a mimo to otrzymują pomoc ze środków publicznych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skargę należało oddalić.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.).
Ostatni z przywołanych przepisów utracił moc z dniem [...] maja 2004 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593). Wydając decyzję w sprawie dnia [...] maja 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno orzec na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten ma podobną treść co art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r., tzn. zasiłek celowy przyznaje się w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, jednak nowa ustawa przewiduje nieco inne przesłanki udzielenia pomocy. W poprzednim stanie prawnym do przesłanek tych zaliczały się: pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub w przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. W nowym stanie prawnym, spośród wymienionych przesłanek, ustawodawca wyeliminował takie cele przyznania zasiłku jak: remont mieszkania – zastąpiony "drobnymi remontami i naprawami w mieszkaniu" oraz pobyt dziecka w żłobku lub w przedszkolu. Do celów tych zaliczono jednak ponadto zakup żywności oraz niezbędnych przedmiotów użytku domowego.
Skutkiem wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji w sprawie na podstawie przepisu, który nie obowiązywał w chwili podejmowania rozstrzygnięcia, jest naruszenie prawa materialnego, polegające na błędnej subsumcji, tj. zakwalifikowaniu ustalonego stanu faktycznego pod hipotezę niewłaściwej normy prawnej.
Organ II instancji powinien oceniać sprawy według przepisów prawa materialnego obowiązujących w dniu wydania przez ten organ decyzji odwoławczej. Oznacza to, że jeżeli przepisy prawa materialnego ulegają zmianie w czasie między wydaniem decyzji w I instancji a rozpoznaniem odwołania, organ odwoławczy, przy zachowaniu tożsamości sprawy, obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, jeżeli z nowych przepisów nie wynika inny skutek (wyroki NSA z dnia 24 marca 2003 r., sygn. akt II SA2057/01, LEX nr 121774; z dnia 21 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2079/97, LEX nr 48737; wyrok SN z dnia 7 maja 2002 r. sygn. akt III RN 59/01, OSNP 2003/3/56).
W niniejszej sprawie naruszenie prawa nie jest jednak na tyle istotne, aby uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarówno z treści art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r., jak i z treści art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. wynika bowiem, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego, podejmowana przez organ udzielający pomocy opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ może przyznać pomoc, ale nie ma obowiązku tego zrobić. Podejmując rozstrzygnięcie w tym przedmiocie organ obowiązany jest uwzględnić nie tylko uzasadnione potrzeby osoby, która wnosi o udzielenie pomocy, ale również własne możliwości finansowe oraz usprawiedliwione potrzeby innych osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na pełną dowolność w załatwianiu sprawy, nie nakazuje mu jednak spełnienia każdego żądania obywatela. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 lutego 2001 r. (sygn. akt I SA 2116/00, LEX nr 79609), z dnia 26 września 2000 r. (sygn. akt I SA 945/00, LEX nr 79608), z dnia 22 grudnia 1999 r. (sygn. akt I SA 1410/99, LEX nr 48596) oraz z dnia 5 marca 1998 r. (sygn. akt I SA 984/97, LEX nr 45812).
Analiza zaskarżonej decyzji oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie to zostało poprzedzone ustaleniami co do stanu faktycznego i warunków życia wnioskodawczyni. Nie ulega wątpliwości, że D.B. znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej oraz ma kłopoty z samodzielnym zaspokojeniem swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Osiągając miesięczny dochód w wysokości nie przekraczającej 461 zł spełnia przewidziany w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej warunek posiadania uprawnienia do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego, było świadome istnienia tych okoliczności. Z tego względu rozstrzygnięcie Kolegium było zasadne pod względem merytorycznym.
Skarżąca nie zgadza się jednak z kwotą przyznanego jej zasiłku i domaga się pomocy finansowej w szerszym rozmiarze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie zauważyło jednak, iż wpływ na wysokość przyznanego zasiłku mają nie tylko okoliczności dotyczące osoby zwracającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe danego ośrodka pomocy społecznej, a także usprawiedliwione potrzeby innych beneficjentów tej pomocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż rozstrzygnięcie organu I instancji zawiera konkretne wyliczenia obrazujące wielkość zasobów pieniężnych, jakimi dysponuje Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, kwotę zasiłków przyznanych w miesiącach styczniu i lutym 2004 r. oraz liczbę rodzin korzystających z pomocy Ośrodka. Pod tym względem zaskarżona decyzja jest zgodna z linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2002 r. (sygn. akt I SA 3098/01, LEX nr 83731) NSA wyraził pogląd, iż okoliczność dotycząca ograniczonych możliwości płatniczych organu pomocy społecznej powinna jednoznacznie wynikać z ustaleń poczynionych w wydawanej przez niego decyzji.
Należy ponadto zauważyć, iż D.B. domaga się pomocy finansowej w bardzo szerokim zakresie, jednak sama nie wykazuje żadnej inicjatywy w dążeniu do poprawy swojej sytuacji. Jest osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe, jednak przy bardzo niskim dochodzie miesięcznym w kwocie 461 zł zajmuje 3-pokojowy lokal mieszkalny, za który czynsz oraz pozostałe opłaty wynoszą ok. 350 zł. Gmina proponowała skarżącej zamianę lokalu na mniejszy, co nie tylko wpłynęłoby na zmniejszenie kwoty czynszu, ale pociągnęłoby również za sobą nabycie przez D.B. uprawnienia do otrzymania dodatku mieszkaniowego. Skarżąca nie wyraziła jednak zgody na zamianę lokalu.
Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje również fakt, iż D.B. systematycznie korzysta z pomocy Ośrodka w różnych formach, otrzymując m.in. bezpłatne posiłki.
W kwestii naruszenia przez wydanie zaskarżonej decyzji zasady równości wobec prawa, wyjaśnić należy, iż zasadę tę wyraża art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Z kolei w myśl art. 67 ust. 2 Konstytucji obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Realizacji tej zasady służyła m.in. przywołana na wstępie ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.), zastąpiona ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593), która weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r.
Poza tym przy ocenie zasadności zarzutów skarżącej należy mieć na względzie treść art. 18 Konstytucji, zgodnie z którym małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 71 ust. 1 Konstytucji, w myśl którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają przy tym prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Analiza przytoczonych przepisów Konstytucji nie pozwala na przychylenie się do twierdzeń D.B., że organy administracji publicznej, odmawiając jej udzielenia pomocy w żądanym przez nią rozmiarze z powodu ograniczonych możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej oraz m.in. usprawiedliwionych potrzeb rodzin posiadających dzieci, naruszyły w ten sposób zasadę równości wobec prawa.
Wejście w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej pociągnęło za sobą częściową zmianę podstaw przyznania zasiłku celowego, jednak rozstrzygnięcie organu odwoławczego, pomimo iż wydane na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, mieści się w granicach przewidzianych przez art. 39 ust. 1 nowej ustawy. Skarżąca otrzymała zasiłek na dofinansowanie potrzeb bytowych, dofinansowanie naprawy i udrożnienia zlewu oraz na żywność świąteczną, tj. na cele dopuszczalne w świetle tego przepisu. Spór między skarżącą a Kolegium dotyczy jedynie wysokości przyznanego świadczenia, jednak w tym zakresie rozstrzygnięcie organu II instancji należy uznać za zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej w skrócie p.p.s.a.) przewiduje jako jedną z podstaw uchylenia przez Sąd decyzji administracyjnej naruszenie prawa materialnego, o ile Sąd ten stwierdzi, że naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy. Z przepisu tego wynika zatem a contrario, że naruszenie prawa nie wywierające wpływu na wynik sprawy nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji organu administracji publicznej. Pomimo, iż decyzja organu II instancji została wydana na podstawie niewłaściwego przepisu, naruszenie prawa materialnego było na tyle nieistotne, że nie miało wpływu na wynik sprawy. W związku z tym skarga D.B. nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozstrzygnięcie Sądu znajduje oparcie w art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.
W niniejszej sprawie, stosownie do art. 239 pkt 1a p.p.s.a. strona skarżąca nie miała obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.