II SA/Go 155/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję odmawiającą Z.K. umorzenia należności składkowych. Sprawa dotyczyła wniosku o umorzenie składek za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r. w łącznej kwocie przekraczającej [...] zł. W poprzednim wyroku z 7 września 2023 r. (sygn. akt II SA/Go 197/23) WSA uchylił decyzję ZUS, wskazując na wadliwe wnioski organu dotyczące niespełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.). Sąd podkreślił, że bezskuteczność egzekucji, stwierdzona przez komornika, świadczy o całkowitej nieściągalności, a organ powinien samodzielnie ocenić przesłankę kosztów egzekucji w stosunku do majątku. W ponownym postępowaniu ZUS zebrał dodatkowe dokumenty, w tym oświadczenie o stanie majątkowym i zdrowotnym skarżącego. Ustalono, że Z.K. jest rozwiedziony, nie pracuje, nie pobiera świadczeń, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z J.Ś. (która uzyskuje dochody), ponosi znaczne wydatki i ma zobowiązania. Jego przedsiębiorstwo zostało wykreślone z rejestru z powodu zakazu prowadzenia działalności. ZUS stwierdził, że wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. (brak majątku, bezskuteczność egzekucji), jednak odmówił umorzenia, powołując się na uznanie administracyjne i możliwość uzyskania świadczenia emerytalnego w przyszłości. Sąd uznał tę decyzję za niezgodną z prawem. Podkreślił, że uznanie administracyjne nie może być dowolne i nie może prowadzić do uczynienia instytucji umorzenia martwą. Błędne jest powoływanie się na przyszłe zdarzenia (emerytura) jako podstawę odmowy, gdy przesłanki nieściągalności są spełnione. Sąd wskazał, że odmowa umorzenia naruszyła przepisy k.p.a. i p.p.s.a., dlatego uchylił zaskarżoną decyzję, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z wiążącą oceną prawną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia całkowitej nieściągalności należności składkowych, stosowanie instytucji umorzenia przez ZUS, granice uznania administracyjnego w sprawach o umorzenie składek.
Dotyczy specyficznych przesłanek umorzenia określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu wykonawczym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ rentowy prawidłowo ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności należności składkowych, zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odmawiając umorzenia pomimo stwierdzenia bezskuteczności egzekucji i braku majątku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nieprawidłowo ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji i braku majątku powinno prowadzić do umorzenia, a organ nadużył uznania administracyjnego, powołując się na przyszłe potencjalne uzyskanie emerytury.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ błędnie zinterpretował przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Bezskuteczność egzekucji stwierdzona przez komornika jest wystarczającą podstawą do uznania całkowitej nieściągalności. Uznanie administracyjne nie może być dowolne i nie może prowadzić do uczynienia instytucji umorzenia martwą. Powoływanie się na przyszłe zdarzenia, jak uzyskanie emerytury, jest niezgodne z prawem, gdy przesłanki nieściągalności są spełnione.
Czy organ rentowy prawidłowo zastosował instytucję uznania administracyjnego, odmawiając umorzenia należności składkowych pomimo spełnienia przesłanek ustawowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nadużył uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne nie uprawnia organu do dowolnego rozstrzygania wniosków i nie może prowadzić do uczynienia instytucji umorzenia martwą lub fasadową.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że uznanie administracyjne musi bazować na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, a nie na dowolności. Organ nie może ignorować spełnionych przesłanek ustawowych, powołując się jedynie na uznanie administracyjne, zwłaszcza gdy prowadzi to do wyeliminowania stosowania danej instytucji.
Czy odmowa umorzenia należności składkowych, pomimo spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, może być uzasadniona ogólnym odwołaniem do interesu publicznego lub solidarności płatników?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie ogólne odwołania nie są przekonujące i nie mogą zastąpić rzetelnej oceny indywidualnego stanu faktycznego.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że argumenty o interesie społecznym i solidarności płatników nie są wystarczające do odmowy umorzenia, gdy spełnione są przesłanki nieściągalności. Solidarność społeczna powinna wspierać osoby w trudnej sytuacji, zwłaszcza z przyczyn od nich niezależnych. Wiek, stan zdrowia i sytuacja materialna skarżącego uzasadniają oczekiwanie wsparcia.
Przepisy (11)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obowiązek organu związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku sądu.
u.s.u.s. art. 28 § ust.3 pkt 5 i 6
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Przesłanki całkowitej nieściągalności należności składkowych (brak majątku, bezskuteczność egzekucji).
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 28 § ust.3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa umarzania należności ZUS, stosowana do dłużników, którzy wykazali wykorzystanie zdolności do pracy i aktywną postawę w poszukiwaniu dochodów.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust.1 pkt 2 i 3
Przesłanki umorzenia należności ZUS związane z zaprzestaniem działalności gospodarczej i stanem zdrowia.
Ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji art. 9
Świadczenie uzupełniające jest wolne od potrąceń i egzekucji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nieprawidłowo ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.). • Organ nadużył uznania administracyjnego, odmawiając umorzenia pomimo spełnienia przesłanek. • Powoływanie się na przyszłe potencjalne uzyskanie emerytury jako podstawę odmowy jest niezgodne z prawem. • Ogólne odwołania do interesu publicznego i solidarności płatników nie mogą zastąpić rzetelnej oceny stanu faktycznego.
Odrzucone argumenty
Organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Godne uwagi sformułowania
uznanie administracyjne nie może być dowolne • nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą • nie można czynić uznania administracyjnego instytucją martwą lub fasadową • nie zawiera w treści art. 28 ust. 3 pkt 5 lub pkt 6 u.s.u.s. dookreślenia tych przesłanek wymogiem trwałości wskazanego w nich stanu rzeczy • solidarność społeczna jest argumentem na rzecz wspomagania tych, których sytuacja, zwłaszcza z przyczyn od nich niezależnych i obiektywnych, jest trudniejsza
Skład orzekający
Jacek Jaśkiewicz
przewodniczący sprawozdawca
Grażyna Staniszewska
sędzia
Krzysztof Rogalski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia całkowitej nieściągalności należności składkowych, stosowanie instytucji umorzenia przez ZUS, granice uznania administracyjnego w sprawach o umorzenie składek."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przesłanek umorzenia określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu wykonawczym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy kontrolują stosowanie uznania administracyjnego przez organy i jak ważne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w kontekście umorzenia należności publicznych. Pokazuje też ludzki wymiar spraw związanych z zadłużeniem i trudną sytuacją materialną.
“ZUS odmówił umorzenia składek, ale sąd stanął po stronie dłużnika: uznanie administracyjne ma swoje granice!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.