II SA/Go 155/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wlkp.2024-05-23
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ZUSskładkiumorzenienależnościnieściągalnośćegzekucjauznanie administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

WSA uchylił decyzję ZUS odmawiającą umorzenia składek, uznając, że organ nieprawidłowo ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności i nadużył uznania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję ZUS odmawiającą umorzenia należności składkowych Z.K. Sąd uznał, że organ nieprawidłowo ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), mimo stwierdzenia bezskuteczności egzekucji i braku majątku. Sąd podkreślił, że uznanie administracyjne nie może być dowolne i nie może prowadzić do uczynienia instytucji umorzenia martwą. Organ błędnie powołał się na przyszłe potencjalne uzyskanie emerytury jako podstawę odmowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję odmawiającą Z.K. umorzenia należności składkowych. Sprawa dotyczyła wniosku o umorzenie składek za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r. w łącznej kwocie przekraczającej [...] zł. W poprzednim wyroku z 7 września 2023 r. (sygn. akt II SA/Go 197/23) WSA uchylił decyzję ZUS, wskazując na wadliwe wnioski organu dotyczące niespełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.). Sąd podkreślił, że bezskuteczność egzekucji, stwierdzona przez komornika, świadczy o całkowitej nieściągalności, a organ powinien samodzielnie ocenić przesłankę kosztów egzekucji w stosunku do majątku. W ponownym postępowaniu ZUS zebrał dodatkowe dokumenty, w tym oświadczenie o stanie majątkowym i zdrowotnym skarżącego. Ustalono, że Z.K. jest rozwiedziony, nie pracuje, nie pobiera świadczeń, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z J.Ś. (która uzyskuje dochody), ponosi znaczne wydatki i ma zobowiązania. Jego przedsiębiorstwo zostało wykreślone z rejestru z powodu zakazu prowadzenia działalności. ZUS stwierdził, że wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. (brak majątku, bezskuteczność egzekucji), jednak odmówił umorzenia, powołując się na uznanie administracyjne i możliwość uzyskania świadczenia emerytalnego w przyszłości. Sąd uznał tę decyzję za niezgodną z prawem. Podkreślił, że uznanie administracyjne nie może być dowolne i nie może prowadzić do uczynienia instytucji umorzenia martwą. Błędne jest powoływanie się na przyszłe zdarzenia (emerytura) jako podstawę odmowy, gdy przesłanki nieściągalności są spełnione. Sąd wskazał, że odmowa umorzenia naruszyła przepisy k.p.a. i p.p.s.a., dlatego uchylił zaskarżoną decyzję, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z wiążącą oceną prawną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nieprawidłowo ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji i braku majątku powinno prowadzić do umorzenia, a organ nadużył uznania administracyjnego, powołując się na przyszłe potencjalne uzyskanie emerytury.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ błędnie zinterpretował przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Bezskuteczność egzekucji stwierdzona przez komornika jest wystarczającą podstawą do uznania całkowitej nieściągalności. Uznanie administracyjne nie może być dowolne i nie może prowadzić do uczynienia instytucji umorzenia martwą. Powoływanie się na przyszłe zdarzenia, jak uzyskanie emerytury, jest niezgodne z prawem, gdy przesłanki nieściągalności są spełnione.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit.c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek organu związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku sądu.

u.s.u.s. art. 28 § ust.3 pkt 5 i 6

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Przesłanki całkowitej nieściągalności należności składkowych (brak majątku, bezskuteczność egzekucji).

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 28 § ust.3a

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Podstawa umarzania należności ZUS, stosowana do dłużników, którzy wykazali wykorzystanie zdolności do pracy i aktywną postawę w poszukiwaniu dochodów.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust.1 pkt 2 i 3

Przesłanki umorzenia należności ZUS związane z zaprzestaniem działalności gospodarczej i stanem zdrowia.

Ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji art. 9

Świadczenie uzupełniające jest wolne od potrąceń i egzekucji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nieprawidłowo ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.). Organ nadużył uznania administracyjnego, odmawiając umorzenia pomimo spełnienia przesłanek. Powoływanie się na przyszłe potencjalne uzyskanie emerytury jako podstawę odmowy jest niezgodne z prawem. Ogólne odwołania do interesu publicznego i solidarności płatników nie mogą zastąpić rzetelnej oceny stanu faktycznego.

Odrzucone argumenty

Organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Godne uwagi sformułowania

uznanie administracyjne nie może być dowolne nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą nie można czynić uznania administracyjnego instytucją martwą lub fasadową nie zawiera w treści art. 28 ust. 3 pkt 5 lub pkt 6 u.s.u.s. dookreślenia tych przesłanek wymogiem trwałości wskazanego w nich stanu rzeczy solidarność społeczna jest argumentem na rzecz wspomagania tych, których sytuacja, zwłaszcza z przyczyn od nich niezależnych i obiektywnych, jest trudniejsza

Skład orzekający

Jacek Jaśkiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Grażyna Staniszewska

sędzia

Krzysztof Rogalski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia całkowitej nieściągalności należności składkowych, stosowanie instytucji umorzenia przez ZUS, granice uznania administracyjnego w sprawach o umorzenie składek."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przesłanek umorzenia określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu wykonawczym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy kontrolują stosowanie uznania administracyjnego przez organy i jak ważne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w kontekście umorzenia należności publicznych. Pokazuje też ludzki wymiar spraw związanych z zadłużeniem i trudną sytuacją materialną.

ZUS odmówił umorzenia składek, ale sąd stanął po stronie dłużnika: uznanie administracyjne ma swoje granice!

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Go 155/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Jacek Jaśkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Rogalski
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 1220/24 - Wyrok NSA z 2024-11-20
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art.145§1 pkt 1 lit.c, art.153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1009
art.28 ust.3 pkt 5 i 6
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r., nr [...] odmawiającą Z.K. umorzenia należności składkowych objętych tytułami wykonawczymi [...], [...], [...] oraz [...].
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pismem z [...] października 2022 r. Z.K. zwrócił się do organu z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek objętych tytułami wykonawczymi [...], [...], [...] oraz [...]. Decyzją z [...] r., nr [...] ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 08/2019 – 12/2019 w łącznej kwocie [...] zł. Decyzją z [...] r., nr [...] ZUS utrzymał w mocy wskazaną decyzję.
2. Po rozpatrzeniu skargi Z.K. wyrokiem z dnia 7 września 2023 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Go 197/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uchylił decyzję z dnia [...] r. w całości. Wyrok nie został zaskarżony przez strony i stał się prawomocny.
2.1. W jego uzasadnieniu Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że wobec skarżącego nie zachodził żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej jako u.s.u.s.). Zdaniem Sądu wadliwe były wnioski organu dotyczące niespełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.
Co do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Sąd stwierdził, że z tego przepisu nie wynika, że stwierdzenie braku majątku miałoby nastąpić w toku egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek, co implikuje po stronie organu obowiązek ustalenia, czy w toku prowadzonej egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego, bądź komornika stwierdzono lub nie brak majątku. Oznacza to, że o całkowitej nieściągalności może świadczyć bezskuteczność każdego postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku zobowiązanego do uiszczenia składek. Z postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z [...] r., [...] wydanego w sprawie prowadzonej przeciwko skarżącemu przez Skarb Państwa – DIAS wynika, że postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do zaspokojenia wierzyciela. Ustalono bowiem, iż dłużnik nie pobiera świadczeń z ZUS i KRUS-u, nigdzie nie jest zatrudniony, egzekucja z wierzytelności w postaci zwrotu podatku i wydatków związanych z budownictwem oraz z rachunków bankowych okazała się bezskuteczna, ponadto nie posiada pojazdów mechanicznych. Zdaniem Sądu dla przyjęcia niezaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącemu było w toku. Argumentu tego organ nie powiązał z realną możliwością wyegzekwowania należności z majątku skarżącego.
Oceniając stanowisko organu w zakresie przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Sąd w poprzednim wyroku wskazał, że z tego przepisu wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Zatem organ powinien dokonać samodzielnie oceny tej przesłanki, w trakcie której winien mieć na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek, a jeżeli tak, to czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji. Natomiast w zaskarżonej decyzji wskazano jedynie, że przesłanka całkowitej nieściągalności opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 p.p.s.a. nie zachodzi, gdyż przymusowe dochodzenie należności jest w toku.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Sąd wyjaśnił, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie zaległości konieczne jest uwzględnienie przebiegu prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego, w szczególności co do skuteczności tego postępowania i rokowań w tym zakresie. Konieczna jest bowiem analiza czy występuje "zmniejszanie" zadłużenia czy też jego "narastanie". Jest to istotna okoliczność i powinna zostać dokładnie zbadana przez organ prowadzący postępowanie o zastosowanie ulgi. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ prowadzi postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego w istocie nie ma szans na wyegzekwowanie dochodzonej należności. Celem bowiem postępowania egzekucyjnego nie jest jedynie jego prowadzenie, lecz jest nim wyegzekwowanie dochodzonych kwot. Wierzyciel decydując się na kontynuowanie egzekucji musi w bliższej lub dalszej perspektywie przewidywać zaspokojenie należności. Tymczasem w zaskarżonej decyzji nie zawarto żadnych danych dotyczących omawianych kwestii.
2.2. Odnosząc się do stanowiska organu co do spełnienia przesłanek zawartych w § 3 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365; dalej jako rozporządzenie) Sąd uznał je za prawidłowe wskazując, że prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Sąd podkreślił, że omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia.
Za prawidłowe Sąd również uznał stanowisko organu co do niespełniania przez skarżącego przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bowiem nie wykazał on, że cierpi na choroby, na które się powołuje oraz że uniemożliwiają mu uzyskanie dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Nie wskazywał również, aby opiekował się przewlekle chorym członkiem rodziny.
2.3. We wskazaniach Sąd stwierdził, że w ponowionym postępowaniu zadaniem organu będzie dokonanie pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia, mogących mieć zastosowanie w sprawie w kontekście zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego. Organ powinien mieć na względzie, że wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.
3. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r., wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy w następstwie realizacji omawianego wyżej wyroku, organ wskazał, że uzupełnił akta sprawy o oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] r., orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z [...] r.
3.1. Na podstawie przedłożonych dokumentów organ ustalił, że skarżący jest rozwiedziony od [...] 1995 r., nie pracuje zarobkowo i nie otrzymuje świadczeń emerytalno-rentowych, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 68-letnią J.Ś., która uzyskuje dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat – [...] zł, opłat eksploatacyjnych – [...] zł oraz kosztów związanych z leczeniem - [...] zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...] zł, alimentacyjne - [...] zł oraz inne - [...] zł, których nie spłaca, nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, wierzytelności i praw majątkowych. Z danych pochodzących z systemu informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych organ ustalił, że Przedsiębiorstwo [...] "A." Z.K. zostało wykreślone z rejestru [...] r. w związku z prawomocnym orzeczeniem zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Od 2008 r. do końca 2021 r. strona była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą; na okres od [...] 2023 r. do [...] 2025 r. zostało przyznane mu świadczenie uzupełniające w wysokości 500,00 zł miesięcznie, które jest wolne od potrąceń i egzekucji na podstawie art. 9 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2023 r., poz. 156 ze zm.). Na nazwisko zobowiązanego nie są zarejestrowane żadne pojazdy; strona nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości, natomiast okres dochodzenia należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jeszcze nie upłynął.
3.2. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. Organ że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. W szczególności nie zachodziła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., bowiem nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych. Zdaniem organu nie wystąpiła też przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, które wynoszą w sprawie 16,00 zł.
Organ wskazał jednak, że w sprawie wystąpiła natomiast przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję – [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz [...] r. i [...] r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w umarzali prowadzone wobec strony postępowania egzekucyjne ze względu na bezskuteczność. Ponadto postanowieniem z [...] r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, a w uzasadnieniu poinformował, że strona nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS I KRUS, nie jest nigdzie zatrudniony, ma zgłoszoną działalność gospodarczą, nie posiada pojazdów, egzekucja z wierzytelności i rachunków bankowych okazała się bezskuteczna. Postanowieniem Sądu Okręgowego Wydział [...] Gospodarczy Odwoławczy z [...] r., sygn. akt [...] Z.K. został pozbawiony możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na dwa lata i została ona wykreślona z rejestru.
Ponadto organ stwierdził, że w sprawie wystąpiła przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek obejmujące okres od 6/2011 do 4/2021 prowadzone od października 2012 r. przez Dyrektora Oddziału ZUS jest nieskuteczne, ponieważ nie zostały ujawnione żadne składniki majątkowe mogące podlegać skutecznej egzekucji. Aktualnie strona nie uzyskuje dochodów podlegających egzekucji, jak i nie jest również właścicielem majątku ruchomego lub nieruchomego, z którego możliwe byłoby dochodzenie należności.
W odniesieniu do tych dwóch przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., organ "biorąc pod uwagę to że działa w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego" odmówił umorzenia należności z tytułu składek". Wskazał tu także, że dnia [...] kwietnia 2024 r. strona ukończy 65 lat, tj. osiągnie wiek emerytalny i będzie miał prawo wnioskowania o przyznanie świadczenia emerytalnego, z którego organ - zgodnie z przepisami prawa - może prowadzić postępowanie egzekucyjne do wysokości 25% świadczenia emerytalnego brutto z uwzględnieniem kwoty wolnej od potrąceń.
3.3. Wyjaśniając natomiast czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ZUS podał, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zdaniem organu przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej. Wyjaśniając, że w sprawie nie występuje przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotycząca stanu zdrowia organ podał szczegółowe informacje na temat stanu zdrowia strony, w tym, że Z.K. cierpi na bóle kręgosłupa i stawów, które uniemożliwiają mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. (lekarz Orzecznik ZUS stwierdził, że Z.K. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji od [...] 2023 r. do [...] 2025 r. i z tego tytułu otrzymuje świadczenie uzupełniające).
Podał też, że wnioskujący do końca 2021 r. był zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Aktualnie pobiera świadczenie uzupełniające w wysokości [...] zł miesięcznie. Jest rozwiedziony i prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z J.Ś., która uzyskuje dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Wskazał, że strona nie korzysta ze wsparcia socjalnego lub innych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Dalej podano wydatki strony.
4. W skardze wniesionej do tutejszego sądu Z.K. zarzucił zaskarżonej decyzji nienależyte odniesienie się do jego sytuacji materialnej, naruszenie przepisów postępowania przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i ich pominięcie oraz pozbawienie środków na utrzymanie konieczne.
5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jedn. z 2023 r., poz. 1634; dalej jako p.p.s.a.) wynika, że sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym
w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
7. Pierwszoplanową kwestią jest w niniejszej sprawie skontrolowanie zgodności z prawem wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji pod kątem wykonania przez organ wskazań zawartych w prawomocnym wyroku tutejszego sądu z dnia 7 września 2023 r. wydanego w tej samej sprawie, gdyż rozstrzygając ponownie sprawę organ, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. został związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi w tym wyroku.
Przypomnieć należy, że istota tego związania polega nie tylko na obowiązku jego realizacji przez organ, ale również na zakazie formułowania przez sąd ponownie rozpatrujący tą samą sprawę ocen sprzecznych z treścią poprzedniego wyroku oraz na stanowczym nakazie reagowania w treści nowego rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania administracyjnego.
Jak wynika z uzasadnienia wskazanego wyroku (opisanego szeroko wyżej) wadliwe były wnioski organu dotyczące niespełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Pozostałe zaś ustalenia i wnioski organu (dotyczące pozostałych przesłanek – z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b, i 4c oraz art. 28 ust. 3a sąd uznał za zgodne z prawem. Zatem kontrola ponownie wydanej decyzji w niniejszym postępowaniu sądowym dotyczyć mogła tylko tego, czy organ w ponowionym postępowaniu dokonał, jak to zawarto we wskazaniach tutejszego sądu "pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia, mogących mieć zastosowanie w sprawie w kontekście zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego" dotyczącego właśnie przesłanek, o których mowa art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Istotne było również uwzględnienie wskazania, że "instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie".
8. Kontrolując ten właśnie zakres rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie sąd uznał, że decyzja organu nie jest zgodna z prawem. Wadliwość rozstrzygnięcia polega na tym, że organ, po przedstawieniu i analizie stanu faktycznego sprawy stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. (co jasno wykazano). Odmówił jednak umorzenia powołując się na to, że działa w ramach uznania administracyjnego oraz to, że w przyszłości strona może nabyć uprawnienie emerytalne.
Sąd nie podziela jednak tej oceny, gdyż – w odniesieniu do ustalonego stanu fatycznego - wykracza ona poza granice uznania administracyjnego i nie jest zgodna z oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w poprzednim wyroku. To bowiem, że umorzenie należności z tytułu składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu nie oznacza, iż organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków w sposób dowolny. Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego oraz faktach i jest realizowane w taki sposób, jaki podkreślił sąd w poprzednim wyroku - to jest nie czyniący uznania administracyjnego instytucją martwą lub fasadową.
Należy też podkreślić, że ustawa nie zawiera w treści art. 28 ust. 3 pkt 5 lub pkt 6 u.s.u.s. dookreślenia tych przesłanek wymogiem trwałości wskazanego w nich stanu rzeczy. Ze stanu faktycznego sprawy wynika bez wątpliwości, że na moment wydawania decyzji zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 5 u.s.u.s. Dlatego powoływanie się na fakt, który może (ale nie musi) zdarzyć się w przyszłości (jak to wskazuje się w decyzji "prawo wnioskowania o przyznanie świadczenia emerytalnego") jest niezgodne z prawem.
9. Również powoływanie się na przesłankę interesu publicznego nie jest w sprawie przekonywujące, gdyż jest generalne i w gruncie rzeczy sprowadza się do wyeliminowania z porządku prawnego instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Zastosowanie tej instytucji w odniesieniu do należności publicznych zawsze obciąża całe społeczeństwo więc nie jest to argument sam przez się rozstrzygający. Chodzi natomiast o to, czy w danym stanie faktycznym strona na to zasługuje.
W indywidualnym kontekście sprawy sądu nie przekonują argumenty organu odnoszące się do powstania zaległości z tytułu działalności gospodarczej, interesu społecznego czyli solidarności płatników składek. To bowiem solidarność społeczna jest argumentem na rzecz wspomagania tych, których sytuacja, zwłaszcza z przyczyn od nich niezależnych i obiektywnych, jest trudniejsza. Organ powinien mieć również na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużenia (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Wiek i sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego pozwalają w tej sprawie natomiast uzasadnić wniosek, że ma on prawo oczekiwać wsparcia od państwa, a zatem wszystkich członków społeczeństwa, nawet jeśli w jakiejś mierze przyczynił się do powstania tak znaczącego zadłużenia składkowego. Taka jest bowiem, w ocenie sądu, istota i sens solidarności społecznej i społeczna funkcja budżetu Państwa (a zatem i ZUS) konstruowanego z ogółu składek wypracowywanych przez pracujących.
W sytuacji, w której z ogółu pracy społeczeństwa finansowano (i nadal się finansuje) programy zabezpieczenia społecznego adresowane do szerokiego kręgu osób znajdujących się w zdecydowanie lepszej sytuacji, niż wnioskujący nie sposób stanowczo twierdzić, że nie zasługuje na dobrodziejstwo w postaci umorzenia składek skoro w sprawie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.
10. Podsumowując, w niniejszej sprawie odmowa umorzenia składek i jej uzasadnienie naruszyły przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s., które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
W ponowionym postępowaniu rzeczą organu, związanego oceną prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.), będzie wydanie decyzji zgodnej z tym związaniem, o ile nie nastąpi zmiana stanu faktycznego sprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI