II SA/GO 143/24

II SA/Go 143/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-06-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska
Krzysztof Rogalski /sprawozdawca/
Michał Ruszyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art.135, art.145§1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art.113§1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi B.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., nr [...]w przedmiocie odmowy sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r., nr [...].
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2023 r. B. W., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciła się do Starosty [...] o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] kwietnia 1971 r. nr [...] wydanej w przedmiocie przejęcia na własność Państwa należących do J. S. nieruchomości rolnych w ten sposób, że:
1) w punkcie [...] decyzji zamiast "na działce Nr [...]" wpisać "na działce Nr [...]"
2) w wersie [...] uzasadnienia decyzji zamiast "na działce Nr [...]" wpisać "na działce Nr [...]".
W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż powyższą decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], na wniosek J. S., przejęło na własność Państwa należące do wnioskodawcy nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha, składające się z działek o numerach [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] położone we wsiach [...] i [...]. Równocześnie wyłączono spod przejęcia na własność Państwa zabudowania wchodzące w skład przekazywanych nieruchomości, położone na działce [...] we wsi [...].
Umową darowizny z dnia [...] października 1975 r., rep. [...] nr [...] J. S. i jego żona K. S. darowali B. W. i jej mężowi A. W. stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności zabudowania położone na będącej własnością Skarbu Państwa działce nr [...] we wsi [...].
Z synchronizacyjnego wykazu zmian danych ewidencyjnych dotyczących dzidki, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] wynika, że w [...] roku nastąpiła zmiana numeru działki ewidencyjnej o numerze [...] na numer [...].
Powyższa decyzja z dnia [...] kwietnia 1971 r. dotknięta jest wadą stanowiącą oczywistą omyłkę pisarską, jako że w dniu jej wydania zabudowania wyłączone z przejęcia na rzecz Państwa położone były na działce nr [...], nie zaś na działce nr [...].
Wobec faktu, że konsekwencją wskazanej omyłki pisarskiej są zapisy w sporządzanej później dokumentacji dotyczącej nieruchomości, w tym także wadliwy wpis w księdze wieczystej [...], w myśl którego zabudowania położone są na działce nr [...], konieczne jest usunięcie wady uniemożliwiającej wnioskodawczyni rozporządzanie nieruchomością.
Pismem z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] Starosta [...] na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej k.p.a.) przekazał według właściwości powyższy wniosek B. W. Burmistrzowi Miasta i Gminy [...] wskazując, iż jeżeli przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają, do właściwości jakich organów należy obecnie dana kategoria spraw, to należy w tym zakresie przyjąć domniemanie kompetencji gminy, zgodnie z art. 6 ustawy o samorządzie gminnym. Stąd do załatwienia niniejszej sprawy właściwy jest Burmistrz Miasta i Gminy [...].
Postanowieniem z dnia [...] września 2023 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy [...] na podstawie art. 126 i art. 113 § 1 i § 3 k.p.a. odmówił sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji Powiatowej Rady Narodowej w [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1971 r. poprzez wpisanie "na działce Nr [...]" zamiast na działce Nr [...] oraz w wersie [...] uzasadnienia decyzji zamiast "na działce Nr [...]" wpisać "na działce Nr [...]".
W uzasadnieniu Burmistrz wyjaśnił, iż w teczce gospodarstwa nie ma dokumentów postępowania, w którym wydano decyzję Prezydium z 1971 r. Nie jest możliwe zatem ustalenie czy organ miał lub powinien mieć wiedzę o innym numerze działki, a zatem czy dopuścił się oczywistej omyłki. Co do zasady błędny numer działki w decyzji nie jest oczywistą omyłką i nie podlega sprostowaniu. Takie jest stanowisko orzecznictwa od wielu lat. Za oczywistą omyłkę można uznać błędny numer działki tylko wyjątkowo, kiedy z innych dokumentów w aktach sprawy wynika wyraźne o jaką działkę chodzi (np. wszędzie 672/9 a w decyzji błędnie 627/9). Dlatego też odmówiono sprostowania w/w decyzji poprzez wpisanie "na działce Nr [...]" zamiast na działce Nr [...] oraz w wersie [...] uzasadnienia decyzji zamiast "na działce Nr [...]" wpisania "na działce Nr [...]". Numery działek wpisane w decyzji wynikały z akt sprawy i nie sposób byłoby przyjąć, że są błędem pisarskim, rachunkowym lub inną oczywistą omyłką, którą można naprawić na podstawie art. 113 § 1 k.p.a.
Po wniesieniu przez stronę zażalenia, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w całości w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło m.in., iż jedną z przesłanek dopuszczalności zastosowania art. 113 § 1 k.p.a. jest oczywistość stwierdzonego błędu czy omyłki. Jeżeli dana kwestia budzi wątpliwości, a do stwierdzenia, czy doszło do popełnienia omyłki, wymagana jest głębsza analiza akt postępowania, automatycznie będzie to wykluczać oczywistość takiej omyłki. Tymczasem z akt sprawy wynika, iż w teczce gospodarstwa rolnego nie ma dokumentów postępowania, w którym wydano decyzję z dnia [...] kwietnia 1971 r. nr [...]. Wnioskodawczyni również nie przedstawiła tych dokumentów, opierając swój wniosek jedynie na dowodach wytworzonych już po dacie wy dania w/w decyzji. Nie jest zatem możliwe ustalenie czy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] miało lub powinno mieć wiedzę o innym numerze działki aniżeli ujęta w tej decyzji (nr [...] zamiast nr [...]), a zatem czy dopuściło się oczywistej omyłki. W analizowanym przypadku nie mamy do czynienia z omyłką mającą charakter oczywistej, bowiem zarówno organ I instancji jak i Kolegium nie jest w stanie "na pierwszy rzut oka" stwierdzić, że popełniono błąd. Sprostowanie decyzji nie może powodować zmiany stanu faktycznego przedstawionego w decyzji na stan, który nie odpowiada zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu.
Każda omyłka w obrębie numeru działki w istocie dotyczy cechy kwalifikującej działkę, nie może być więc traktowana jako oczywista omyłka, taka jak oczywisty błąd rachunkowy czy też pisarski, lecz błąd merytoryczny, którego nie można sprostować postanowieniem. Usunięcie wady powstałej w wyniku podania w decyzji nieprawidłowego numeru działki może nastąpić wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że objęta wnioskiem decyzja jest ostateczna, a zgodnie z wyrażoną w art. 16 § 1 zdanie drugie k.p.a. zasadą trwałości decyzji ostatecznych, uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Tylko zatem w ramach któregoś ze wskazanych wyżej postępowań nadzwyczajnych możliwe byłoby zweryfikowanie zastrzeżeń co do poruszanych we wniosku kwestii, o ile oczywiście istniałyby przesłanki do wszczęcia takiego postępowania. Kwestionowane postanowienie odpowiada prawu, a ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez Burmistrza Miasta i Gminy [...] wyczerpują istotę sprawy.
Na powyższe postanowienie SKO w [...] B. W., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], zarzucając naruszenie art. 113 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy wynikającego z przedłożonych przez wnioskodawczynię dowodów, a sprowadzającą się do błędnego poglądu, że z dokumentów nie wynika dokładnie, która działka jest przedmiotem wniosku i nie jest możliwe usunięcie błędnego zapisu w decyzji w trybie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, pomimo że z dokumentów w postaci umowy darowizny z dnia [...] października 1975 r. oraz synchronizacyjnego wykazu zmian wynika w sposób oczywisty, że w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, wydanej w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnych należących do J. S. oraz w jej uzasadnieniu omyłkowo zamiast oznaczenia działki jako działka o numerze [...] wpisano oznaczenie działki jako działki o numerze [...].
Podnosząc powyższy zarzut strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a.
Zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy [...] zostały wydane m.in. w oparciu o treść art. 113 § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.
Zasadą jest, iż wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji rozpoznaje organ, który wydał decyzję. Jednakże ocena właściwości powinna być dokonywana na chwilę określonego działania, w tym przypadku wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie sprostowania. Z tego względu organem administracji publicznej właściwym do prostowania oczywistych omyłek w trybie art. 113 § 1 k.p.a. może być tylko organ właściwy miejscowo i rzeczowo w dacie orzekania o sprostowaniu, nie zaś ten, który był właściwy pierwotnie, a który właściwość swą utracił. Możliwość przesunięcia właściwości wynika albo ze zdarzeń związanych ze zmianą przepisów, albo ze zmiany będącej konsekwencją skutków wynikających z wyłączenia organu administracji od działania (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2007 r., II OSK 660/06, orzeczenia.nsa.gov.pl, M. Dyl [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, art. 113, Nb. 13-14, s. 496, C.H. Beck, Warszawa 2014).
Niezależnie od przekazania przez Starostę [...] w trybie art. 65 § 1 k.p.a. wniesionego w niniejszej sprawie wniosku o sprostowanie Burmistrzowi Miasta i Gminy [...] jako organowi właściwemu oraz od treści art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, należy zwrócić uwagę, iż stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. z 1968 r. Nr 3 poz. 15) – w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1971 r. nr [...] – decyzje o przejęciu nieruchomości na własność Państwa i utrzymaniu ciążących na niej służebności gruntowych, o wyznaczeniu lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich, a także działki gruntowej, które właściciel przejętej nieruchomości ma prawo użytkować, wydawał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej. Do właściwości tego organu należało również wydanie decyzji o pozbawieniu prawa użytkowania działki (art. 3 ust. 4). Ustawa ta została uchylona z dniem 1 sierpnia 1974 r., na mocy art. 42 kolejnej ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. z 1974 r. Nr 21, poz. 118). W myśl art. 31 ust. 1 nowej ustawy przejęcie nieruchomości na własność Państwa w zamian za rentę lub za spłaty pieniężne następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy. Dodatkowo zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz.U. z 1975 r. Nr 16, poz. 91) zadania i uprawnienia oraz sprawy indywidualne z zakresu administracji państwowej, należące w myśl dotychczasowych przepisów do powiatowych rad narodowych i powiatowych organów administracji państwowej, przejęły z zastrzeżeniem ust. 4 i 5 (które w tego rodzaju sprawach nie miały zastosowania) odpowiednie organy stopnia podstawowego. Z powyższego wynika, iż do wydania postanowienia w przedmiocie wniosku o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w powyższej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] upoważniony był Burmistrz Miasta i Gminy [...].
Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji należało uchylić z następujących dwóch przyczyn.
Po pierwsze, uważna analiza sentencji postanowienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] wskazuje, iż postanowienie to w istocie zawiera rozstrzygnięcie niespójne z treścią wniosku strony. Wnioskodawczyni w piśmie z dnia [...] lipca 2023 r. zwróciła się o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej we wskazanej na wstępie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w ten sposób, że:
1) w punkcie [...] decyzji zamiast "na działce Nr [...]" wpisać "na działce Nr [...]",
2) w wersie [...] uzasadnienia decyzji zamiast "na działce Nr [...]" wpisać "na działce Nr [...]".
Natomiast w sentencji postanowienia z dnia [...] września 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej we wskazanej wyżej decyzji Powiatowej Rady Narodowej w [...] poprzez wpisanie:
1) "na działce Nr [...]" zamiast na działce Nr [...],
2) w wersie [...] uzasadnienia decyzji zamiast "na działce nr [...]" "na działce Nr [...]".
Zatem treść pkt [...] wniosku skarżącej sprowadzała się do tego, by w drodze sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej zamiast "na działce Nr [...]" wpisać "na działce Nr [...]" – a więc numer działki [...] zastąpić numerem [...].
Tymczasem organ I instancji w sentencji swojego postanowienia odmówił wpisania "na działce Nr [...]" zamiast "na działce Nr [...]" – a więc zastąpienia numeru działki [...] numerem [...].
Najprościej rzecz ujmując, postanowienie organu I instancji rozstrzygało o żądaniu przeciwnym ("odwrotnym") aniżeli wynikało to z pkt [...] wniosku. Można jedynie domniemywać, iż przyczyną tego było przestawienie wyrazu "zamiast" (na co wskazuje porównanie treści pkt [...] wniosku strony oraz treści sentencji postanowienia), przez co postanowienie to zyskało zupełnie odmienny sens, jednakże snucie tego rodzaju domniemań nie jest rzeczą Sądu, zwłaszcza że na skutek tego uchybienia sentencja postanowienia zawiera rozstrzygnięcie niespójne z treścią pkt [...] wniosku. Ponieważ ten sam błąd zawiera uzasadnienie postanowienia organu I instancji, brak było podstaw do uznania tego uchybienia za nie wywierające wpływu na wynik sprawy. Z kolei postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymujące w mocy orzeczenie organu I instancji, powyższego uchybienia nie wyeliminowało.
Jeśli chodzi o drugą przyczynę uwzględnienia skargi, organ I instancji stwierdził w wydanym postanowieniu, iż w teczce gospodarstwa nie ma dokumentów postępowania, w którym wydano decyzję Prezydium z 1971 r. Nie jest możliwe zatem ustalenie czy organ miał lub powinien mieć wiedzę o innym numerze działki, a zatem czy dopuścił się oczywistej omyłki. Z akt sprawy oraz z kontekstu tego stwierdzenia wynika przy tym, iż Burmistrzowi chodziło o teczkę gospodarstwa B. W., dołączoną do akt administracyjnych. Wprawdzie omawianej decyzji istotnie nie ma w tej teczce, jednakże decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej została wydana w 1971 r., gdy tymczasem najstarszy dokument w teczce gospodarstwa rolnego skarżącej pochodzi z 1989 r. Nie można zatem wykluczyć, iż omawiana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1971 r. znajduje się w innym zbiorze dokumentów, np. w teczce gospodarstwa rolnego ówczesnego adresata tej decyzji J. S. – o ile taka teczka istnieje i znajduje się w zasobach organu bądź w archiwum. Można nawet stwierdzić, iż decyzja Prezydium z 1971 r. musiała zostać dołączona do innego zbioru dokumentów, skoro w dacie jej wydania teczka gospodarstwa rolnego skarżącej jeszcze nie istniała. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby organ I instancji podjął jakąkolwiek próbę odszukania tej decyzji oraz akt sprawy, w której decyzję tę wydano.
Poza tym uzasadnienie postanowienia Burmistrza Miasta i Gminy zawiera niekonsekwencję. Z jednej bowiem strony organ ten stwierdził, iż w teczce gospodarstwa nie ma dokumentów postępowania, w którym wydano decyzję Prezydium z 1971 r., nie jest możliwe zatem ustalenie, czy organ miał lub powinien mieć wiedzę o innym numerze działki, a zatem czy dopuścił się oczywistej omyłki. Z drugiej natomiast strony organ przesądził, iż numery działek wpisane w decyzji wynikały z akt sprawy (nie dysponując tymi aktami) i nie sposób byłoby przyjąć, że są błędem pisarskim, rachunkowym lub inną oczywistą omyłką, którą można naprawić na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Z kolei zaskarżone postanowienie Kolegium nie tylko nie eliminuje opisanego wyżej naruszenia, ale również je powiela.
Z przedstawionych przyczyn kwestia oceny zaistnienia bądź nie omyłki w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1971 r. nr [...] oraz ewentualnej "oczywistości" tej omyłki, byłaby na obecnym etapie sprawy przedwczesna.
W świetle powyższych okoliczności zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy [...], jako wydane z opisanymi wyżej naruszeniami art. 113 § 1 k.p.a., należało uchylić na podstawie art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
W toku ponownego rozpoznania wniosku skarżącej organ I instancji powinien przede wszystkim podjąć próbę odszukania akt sprawy, w której znajduje się decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1971 r. nr [...]. W szczególności powinien ustalić, czy w zasobach organu lub w archiwum, do którego trafiła dokumentacja dawnego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], znajduje się teczka gospodarstwa rolnego adresata tej decyzji – J. S. i czy zawiera ona wspomnianą decyzję. Następnie – nie przesądzając na obecnym etapie sprawy o sposobie rozpoznania wniosku – powinien wydać w tym przedmiocie postanowienie, rozstrzygając o treści żądania zawartego w tym wniosku, bez modyfikacji zmieniających sens tego żądania (art. 153 p.p.s.a.).
Wyrok nie zawiera orzeczenia o kosztach postępowania z uwagi na brak w skardze, jak również na późniejszych etapach postępowania, żądania w tym przedmiocie. Jednocześnie z uwagi na fakt, iż skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie było podstaw do orzekania o kosztach postępowania z urzędu (art. 210 § 2 p.p.s.a. a contrario).