II SA/Go 136/23

II SA/Go 136/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Grażyna Staniszewska /sprawozdawca/
Krzysztof Dziedzic /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 § 1, art. 54, 59
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Z.K. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...].
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] października 2022 r. Z.K. złożył do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zarzut co do uciążliwości egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] września 2022 r., o numerach: [...]. Wnioskodawca powołał się na swoje trudności finansowe spowodowane zajęciem rachunku bankowego przez Urząd Skarbowy oraz wystąpienie ważnego interesu zobowiązanego, ponieważ osiągane przez stronę dochody obecnie pozwalają wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Strona wskazała, że postanowieniem Sądu Okręgowego Wydziału Gospodarczego - Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r., sygn. akt [...] pozbawiona została możliwości prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek na okres dwóch lat.
Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...] działając na podstawie art. 34 § 4 w związku z art. 33 § 1 i § 2 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej jako: u.p.e.a.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako: k.p.a.) oddalił zarzuty na czynności egzekucyjne oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Z.K. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] września 2022 r., o numerach: [...].
W uzasadnieniu, mając na uwadze wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ wyjaśnił że wobec dochodzenia należności składkowych należnych za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r. poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego doszło do zawieszenia terminu biegu ich przedawnienia, zatem wymagane składki nie uległy przedawnieniu, należności są wymagalne, nie zostały uregulowane, nie są objęte umową ratalną i nie nastąpiło wygaśnięcie zobowiązań. Nadto organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie podnoszone przez wnioskodawcę trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożliwością zapłaty zaległych składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia, a ustawowym obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie powstałych należności. W ocenie organu obowiązek spłaty zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość (po złożeniu stosownego wniosku) udzielenia ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Zakład po uprzednim przeprowadzeniu analizy sytuacji finansowej, dostosowuje raty do możliwości finansowych osoby wnioskującej, a udzielenie ulgi wywołuje następujące skutki prawne: - od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o zawarcie układu ratalnego, ZUS nie nalicza odsetek za zwłokę, - do każdej raty należności z tytułu składek określonej w układzie ratalnym, ZUS pobiera opłatę prolongacyjną w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę, obowiązującej w dniu zawarcia umowy, - jednocześnie nie są podejmowane działania zmierzające do przymusowego wyegzekwowania należności składkowych objętych ulgą, a gdy egzekucja była już prowadzona, zostaje zawieszona. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie istnieją możliwości wyegzekwowania zadłużenia niewielkimi kwotami w formie zawarcia układu ratalnego oraz w związku z wiekiem przedemerytalnym zobowiązanego.
Z.K. pismem z dnia [...] listopada 2022 r., podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2022 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzuty w przedmiocie czynności egzekucyjnych oraz umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił treść art. 33 § 2 u.p.e.a., w którym wymienione zostały podstawy zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły okoliczności, które wskazywałyby na uznanie zasadności zgłoszonych zarzutów. Organ zaznaczył, że zaległości za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r. objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych numerach: [...] nie zostały uregulowane. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż ZUS zawiadomieniem z [...] lutego 2020 r. poinformował stronę o wszczęciu postępowania egzekucyjnego za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r. Zawiadomienie zostało doręczone 6 marca 2020 r., natomiast dnia [...] marca 2021 r. wydano decyzję o numerze [...] określającą wysokość zadłużenia wraz z należnymi odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień wydania decyzji, od której Z.K. wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego. Wyrokiem z [...] czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie. Dalej Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie niewystąpienia przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a., w tym braku przedawnienia wymagalnych należności. Organ uznał, że wobec strony nie zastosowano środka egzekucyjnego, bowiem doręczono stronie wyłącznie tytuł wykonawczy, nie ustalono majątku ruchomego oraz praw majątkowych z których można prowadzić egzekucję dochodzonej należności.
Z.K. pismem z dnia [...] lutego 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższe postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając: nienależyte odniesienie się do sytuacji materialnej; naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotny wpływ na jej wynik; pozbawienie środków na utrzymanie konieczne. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...].
W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie powołał się na trudności finansowe związane z zajęciem wierzytelności na rachunku bankowym. W ocenie skarżącego w sprawie występuje przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, ponieważ jeśli ureguluje należności nie będzie dysponować środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślił, iż postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia [...] kwietnia 2021 r., sygn. akt [...] został pozbawiony na okres dwóch lat możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący podniósł także, iż na przestrzeni kilku lat prowadzono wobec niego szereg postępowań egzekucyjnych, które z uwagi na brak majątku umarzano, nadto ze względu na brak możliwości spłaty przedmiotowych należności z tytułu składek wniósł o ich umorzenie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 259 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią wskazanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Mając na uwadze tak zakreślone granice kognicji Sąd uznał, że skarga jest zasadna, ale z innych przyczyn, niż w niej podniesione.
Na wstępie należy wskazać, że na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070) doszło do nowelizacji ustawy egzekucyjnej. Wskazana wyżej ustawa weszła w życie z dniem 30 lipca 2020 r. i wprowadziła istotne zmiany m.in. w zakresie podstaw zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz sposobu wnoszenia i rozstrzygania skargi na czynność egzekucyjną. W świetle treści art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną. Podstawą skargi jest:
1. dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
2. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Zgodnie natomiast z treścią art. 54 § 2 ustawy egzekucyjnej, skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 ustawy egzekucyjnej).
Stosownie do art. 54 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym:
1.oddala skargę na czynność egzekucyjną;
2.uwzględnia skargę na czynność egzekucyjną:
a) w całości;
b) w części i w pozostałym zakresie oddala skargę.
Przepis art. 54 § 5 ustawy egzekucyjnej stanowi natomiast, że na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie. Artykuł 54 § 6 ustawy egzekucyjnej wskazuje z kolei, że w przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny:
1.uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną w całości albo w części
2.usuwa stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej.
W judykaturze podkreśla się, że określony w art. 54 ustawy egzekucyjnej środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi - zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej - są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; LEX nr 1783606; z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13, LEX nr 1774564; z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13, LEX nr 1592003; czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3396/14, LEX nr 1941089).
Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z § 2 ww. przepisu podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarówno w orzecznictwie jak i w piśmiennictwie akcentuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 ustawy egzekucyjnej (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015, wydanie VII, komentarz do art. 54).
Z tego powodu nie mogą podlegać rozpatrzeniu w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną m.in. zarzuty dotyczące prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, istnienia i wymagalności obowiązku czy dopuszczalności egzekucji. Dotyczy to również zarzutu przedawnienia, który podlega rozpatrzeniu w ramach instytucji zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1134/21, CBOSA).
Mając na uwadze powyższe rozważania, w ocenie Sądu, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych błędnie ustalił stan prawny sprawy i wydał postanowienie bez uwzględnienia zmian stanu prawnego wprowadzonych ustawą zmieniającą z dnia 4 lipca 2019 r. Jak wynika z przytoczonych powyżej przepisów ustawy w obecnym stanie prawnym przesłanka zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie stanowi podstawy zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, lecz jest wyłącznie podstawą do skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga, że organ nie zwrócił się do zobowiązanego o doprecyzowanie jego pisma z dnia [...] października 2022 r. w zakresie określenia, czy na podstawie art. 33 u.p.e.a. stanowi ono zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, czy też jest skargą na czynność egzekucyjną wniesioną na podstawie art. 54 § 1 pkt 2 u.,p.e.a., zakładając iż stanowi ono zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zaskarżone postanowienie wydane zostało zatem z naruszeniem art. 33 § 1 u.p.e.a. oraz art. 54 § 1 u.p.e.a.
Wskazać należy, że we wniosku z dnia [...] października 2022 r. skarżący zwrócił się o cyt.: "umorzenie należności składkowych (...)". Wobec niejednoznaczności treści wniosku w tym zakresie, w ocenie Sądu, zasadnym było podjęcie przez organ czynności wyjaśniających poprzez zwrócenie się do zobowiązanego o sprecyzowanie, czy jego wniosek dotyczy umorzenia należności wynikających z nieopłaconych składek za okres od sierpnia 2019 r. do grudnia 2019 r., czy też wnioskiem tym zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. Z treści rozstrzygnięcia wynika, że wniosek skarżącego w omawianym zakresie został rozpoznany jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. Trzeba jednakże podkreślić, że taki sposób procedowania obligował organ do analizy sprawy pod kątem art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z treścią tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Stwierdzić przyjdzie, że w analizowanej sprawie organ nie przeprowadził niezbędnej analizy dotyczącej majątku zobowiązanego w kontekście kosztów postępowania egzekucyjnego, a odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego nie wykazał, że w sprawie nie ziściły się przesłanki umorzenia wynikające z art. 59 § 2 u.p.e.a. Powyższe uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak bowiem wynika z treści skargi prowadzone w okresach wcześniejszych postępowania egzekucyjne przeciwko skarżącemu z tytułu zaległości wynikających z nieopłaconych składek zostały umorzone ze względu na brak majątku zobowiązanego.
Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. w ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższą ocenę, w tym dotyczącą kwalifikacji prawnej pisma skarżącego z [...] października 2022 r. oraz poczyni stosowne ustalenia w celu oceny zasadności poszczególnych okoliczności w nim zawartych, na co zwrócono uwagę w treści uzasadnienia wyroku.
Z przedstawionych względów, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.