II SA/GO 133/25

II SA/Go 133/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący/
Kamila Karwatowicz /sprawozdawca/
Michał Ruszyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.145§1 pkt 1 lit.a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 421
art.2 pkt 5 i 10, art.4 ust.1-2, art.22
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...], nr postępowania [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję w części odmowy przyznania skarżącemu Z. N. prawa do świadczenia wychowawczego dotyczącego S. G. za okres od [...] r.
Uzasadnienie
W dniu [...] lipca 2024 r. Z. N. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ I instancji lub ZUS) wniosek o świadczenie wychowawcze 800 + dla osób sprawujących pieczę zastępczą nad dzieckiem, opiekunów prawnych i faktycznych (na formularzu SW-O) m.in. na dziecko – S. G. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024r. do 31 maja 2025 r. Do wniosku dołączone zostało postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] czerwca 2024 r., sygn. akt [...], którym udzielono zabezpieczenia na czas trwania wszczętego z urzędu postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad małoletnim S. G. i M. N., w ten sposób, że powierzono pieczę nad małoletnim S. G. i M. N., dziadkom K. N. i Z. N. zam. [...] ul. [...].
W dniu [...] lipca 2024 r. organ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez doręczenie zaświadczenia o złożonym przyrzeczeniu opiekuna prawnego dziecka oraz zaświadczenia z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej wraz z datą umieszczenia. W odpowiedzi strona złożyła do organu zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] lipca 2024 r., że w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2024 r. S. G. przebywa pod opieką faktyczną dziadków K. i Z. N..
Decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. znak sprawy: [...] ZUS odmówił stronie wnioskowanego świadczenia na S. G. W lakonicznym uzasadnieniu organ podał, iż na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że wnioskodawca nie należy do osób, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 421 ze zm., dalej jako u.p.p.w.d.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.
Od powyższej decyzji Z. N. wniósł odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS lub organ odwoławczy), wnosząc o przyznanie mu świadczenia wychowawczego za okres od 1 lipca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Odwołujący wskazał na postanowienia Sądu Rejonowego z [...] czerwca 2024 r., w którym powierzono mu oraz jego żonie pieczę nad S. G. w ramach zabezpieczenia na czas postępowania sądowego oraz fakt, że [...] lutego 2024 r. złożył wraz z żoną do Sądu wniosek o ustanowienie rodziny zastępczej spokrewnionej dla małoletniego S. G. oraz otrzymanie z Sądu wezwania na dzień [...] października 2024 r., gdzie będzie przesłuchany w charakterze strony w związku z w/w wnioskiem o umieszczenie w rodzinie zastępczej.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2025 r. znak sprawy: [...] Prezes ZUS uchylił zaskarżoną decyzję w części, jednocześnie przyznając stronie świadczenie wychowawcze na dziecko S. G.: na okres od 1 października 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie [...] zł miesięcznie i odmawiając przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 lipca 2024 r. do 30 września 2024 r., ponieważ w tym okresie wnioskodawca nie należał do grona osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze określonych w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.
Organ odwoławczy wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, iż katalog osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego został jednoznacznie określony w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. (treść przepisu cytowana wcześniej).
Opieka nad dzieckiem określona w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2024 r. ma zdaniem organu odwoławczego charakter pieczy bieżącej. Piecza ta, to sądowe powierzenie pieczy nad dzieckiem na podstawie art. 96 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, która nie jest równoważna pieczy zastępczej. Postanowienia sądu o powierzeniu pieczy bieżącej dotyczą najczęściej osób spokrewnionych i związane są najczęściej z wyjazdem rodziców za granicę albo z ograniczeniem praw rodzicielskich obojga rodziców. Piecza taka ma charakter doraźny.
Z uwagi na fakt, że forma opieki jaką zgodnie z postanowieniem sądu odwołujący sprawował nad dzieckiem nie została wymieniona w ustawie, wysłano do strony wezwanie w dniu [...] lipca 2024 r. o doręczenie zaświadczenia z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo od innego organizatora pieczy zastępczej, o którym mowa w art. 190 ustawy o pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej wraz z datą umieszczenia, jednak strona takiego dokumentu nie przedłożyła. W związku z powyższym ZUS odmówił stronie przyznania świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2024/2025.
Organ wskazał, iż w dniu [...] października 2024 r. strona dołączyła do akt zaświadczenie z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] o umieszczeniu dziecka S. G. w rodzinie zastępczej u odwołującego z datą umieszczenia dziecka [...] października 2024 r. Wobec dostarczonych do ZUS wymaganych dokumentów organ odwoławczy uznał, że zmienił się stan prawny sprawy, co dało podstawę do przyznania świadczenia wychowawczego na ww. dziecko na okres od 1 października 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Od powyższej decyzji Z. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę. Przy czym strona zaskarżyła decyzję organu II instancji w części obejmującej odmowę przyznania świadczenia wychowawczego na S. G. za okres lipiec-wrzesień 2024 r. Skarżący podał, iż w istocie od tego czasu wnuki, w tym S. G., przebywają pod opieką jego i żony. Jako opiekunowie wypełniają wszystkie powierzone im przez sąd rodzinny obowiązki, zapewniając dzieciom całodobową opiekę i wychowanie. Nie do zaakceptowania jest zdaniem skarżącego sytuacja, gdy w tym okresie dziecko pozbawione pieczy rodziców biologicznych, może znaleźć się poza wsparciem ze strony państwa. Zdaniem skarżącego powyższe stoi w sprzeczności z Konstytucją oraz Konwencją o Prawach Dziecka. Według skarżącego, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, jest on jako sprawujący "pieczę bieżącą’' podmiotem uprawnionym do wnioskowania o przyznanie świadczenia wychowawczego na rzecz wnuków nie od 1 października 2024 r., ale już od lipca 2024 r. kiedy to sprawował i sprawuje nieprzerwalnie opiekę nad nimi. Wobec powyższego skarżący wniósł o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w części i przyznanie ww. świadczenia wychowawczego za okres obejmujący lipiec – wrzesień 2024 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a skarżący nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2025 r., którą uchylono w części decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na S. G. na okres świadczeniowy 2024/2025 trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. i orzeczono o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na S. G. na okres od 1 października 2024 r. do 31 maja 2025 r., jednocześnie odmawiając przyznania prawa do w/w świadczenia na okres od 1 lipca 2024 r. do 30 września 2024 r.
Należy przy tym zaznaczyć, iż jak wynika wprost z treści skargi Z. N., objęta nią została tylko cześć decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2025 r. dotycząca odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S. G. na okres od 1 lipca do 30 września 2024 r. Powyższe oznacza, iż Sąd jest uprawniony do przeprowadzenia kontroli sądowo-administracyjnej tylko odnośnie części decyzji z dnia [...] stycznia 2025 r. objętej skargą, czyli dotyczącej spornego okresu od lipca do września 2024 r.
Skarżony organ przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie wychowawcze na S. G. od 1 października 2024 r. do 31 maja 2025 r. uwzględniając, iż zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...] z dnia [...] października 2024r. umieszczono dziecko w spokrewnionej rodzinie zastępczej dziadków K. i Z. N., co potwierdziło także zaświadczenie z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] (powyższe nie zostało przez Z. N. zakwestionowane w skardze). Natomiast organ odwoławczy odmówił skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na małoletniego S. G. za okres od 1 lipca do 30 września 2024 r. Skarżony organ nie kwestionował okoliczności, że Z. N. powierzono pieczę nad małoletnim wnukiem na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z [...] czerwca 2024 r., sygn. akt [...], gdzie rozstrzygnięto o tym w ramach zabezpieczenia z urzędu postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad małoletnim. Nie było także kwestionowane przez organy, że skarżący we wnioskowanym okresie tj. lipiec-wrzesień 2024 r. sprawował faktyczną bieżącą pieczę nad małoletnim, tj. zamieszkiwał z nim i zapewniał rzeczywistą realizację jego potrzeb życiowych. W/w okolicznościom w żaden sposób nie przeczy też zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Wyłączną przyczyną odmowy przyznania wnioskującemu prawa do świadczenia wychowawczego za sporny okres od 1 lipca do 30 września 2024 r. było przyjęcie przez skarżony organ, że w okresie tym skarżący nie zaliczał się do katalogu osób uprawnionych do świadczenia, określono w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.
Zgodnie z treścią cyt. art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje:
1. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3. opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4. dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo
5. rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej lub dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej .
Dodać przy tym należy, że w myśl - nieprzywołanego przez skarżony organ w decyzji z dnia [...] stycznia 2025 r. - art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., pod pojęciem opiekuna faktycznego należy rozumieć osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jednak tylko wówczas, gdy wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. przez dziecko należy rozumieć dziecko własne, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, dziecko znajdujące się pod opieką prawną, dziecko umieszczone w pieczy zastępczej lub dziecko umieszczone w domu pomocy społecznej. Uzupełniając przywołaną dotychczas podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji dodać należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W myśl natomiast art. 22 u.p.p.w.d. uprawniony otrzymuje wsparcie finansowe w postaci świadczenia wychowawczego za sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem.
Zdaniem skarżonego organu forma opieki jaką zgodnie z postanowieniem sądu sprawował skarżący nad małoletnim tj. piecza bieżąca, nie została wymieniona w ustawie i nie jest ona równoważna z pieczą zastępczą. Wnioskujący nie jest zatem zdaniem organu żadną z kategorii osób wymienionych w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., a nie też przedłożył dokumentu potwierdzającego, że dziecko zostało umieszczone (w okresie objętym sporem) w rodzinie zastępczej.
Istota sporu zatem na gruncie przedmiotowej sprawy sprowadza się do kwestii czy w okresie od lipca do września 2024 r. skarżący, jako sprawujący pieczę bieżącą nad wnukiem S. G., w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2024 r., sygn. akt [...], nakładającym na skarżącego prawny obowiązek sprawowania faktycznej opieki nad małoletnim, był podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia wychowawczego na wnuka S. G..
Odnośnie kwestii bieżącej pieczy nad dzieckiem, brak jest co prawda definicji legalnej tego pojęcia, ale co do zasady zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, dalej k.r.o.), sprawują ją rodzice. W myśl tego przepisu rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.
W niniejszej sprawie taka piecza bieżąca nad S. G. została na mocy postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2024 r., sygn. akt [...] powierzona skarżącemu i jego żonie (dziadkom dziecka) i jak wynika z akt administracyjnych sprawy sprawowana była przez nich w okresie lipiec-wrzesień 2024 r. (potem dziadkowie zaczęli sprawować pieczę zastępczą). W świetle cytowanych wcześniej przepisów u.p.p.w.w.d. wśród uprawnionych do ubiegania się o świadczenia wychowawcze ustawa nie uwzględniła osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, czyli takiej, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu. Ustawa ograniczyła krąg opiekunów faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 2 pkt 10 u.p.p.w.w.d.). Tym samym pozbawiła opiekuna dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. Powyższe stało się podstawą do odmowy przez skarżony organ prawa do przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego za okres lipiec-wrzesień 2024 r.
Sąd uznał stanowisko skarżonego organu, który odmówił w/w prawa skarżącemu za błędne, stwierdzając tym samym słuszność zarzutów podniesionych w skardze.
W ocenie Sądu wykładnia językowa art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.w.d., wprowadzając ograniczenie w dostępności do świadczenia wychowawczego dla osób, którym sąd powszechny w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, narusza przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka, a więc regulacje wyższego rzędu. Do takiego rezultatu nie prowadzą natomiast wyniki wykładni funkcjonalnej pozwalające urzeczywistnić normy i wartości eksponowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka. Wspomniany art. 2 pkt 10 u.p.p.w.w.d. definiuje opiekuna faktycznego dziecka jako osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do tych, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem.
Do konkluzji takiej prowadzi zakres obowiązków państwa wobec dzieci wyznaczony w art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, gdzie wskazano, iż Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka, a każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. W ustawie zasadniczej nie ograniczono się więc jedynie do zapewnienia dziecku ochrony, ale przewidziano nadto prawo żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd powołany art. 72 ust. 2 Konstytucji nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Lex 2013 wyd. VII, uwagi do art. 72). Oznacza to, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tego państwa pomocy w sprawowaniu opieki, w tym również pomocy materialnej zmierzającej do przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Formą sprawowania bieżącej pieczy wobec dziecka, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a państwo powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą.
Zdaniem Sądu wykładnia językowa art. 4 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.w.d. – w zakresie, w jakim wyznacza kryteria podmiotowe przyznania świadczenia wychowawczego, które nie pozwalają osiągnąć celów postawionych w regulacjach konstytucyjnych i konwencyjnych – nie daje zadowalających wyników. Wykładnia taka narusza również przepisy art. 2 oraz art. 32 ust. 2 Konstytucji, statuujące zasadę państwa prawa, zasadę równości i zakaz dyskryminacji. Nie budzi wątpliwości możliwość wprowadzenia odstępstwa od zasady równości podmiotów, które charakteryzują się wspólną istotną cechą. Jednak dopuszczalne zróżnicowanie powinno w takim przypadku opierać się o jasno sformułowane kryterium, które stanowi jego podstawę, przy czym kryterium takie musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest owa wartościująca norma. W ocenie Sądu wymogu tego nie spełnia norma prawna wyprowadzona w drodze wykładni językowej z przepisów art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., gdyż wykluczenie z grona uprawnionych do świadczenia wychowawczego tych osób, które sprawują faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy stosownego orzeczenia sądu, pozostaje w sprzeczności z celem świadczenia wychowawczego sprowadzającym się do częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Dodać należy, że w orzecznictwie akcentuje się, iż zakres działań podejmowanych względem dziecka w rodzinie biologicznej nie różni się od tego, który występuje w ramach pieczy ustanowionej przez sąd powszechny, a skoro tak, również uprawnienia osób sprawujących tę opiekę powinny być analogiczne. Powierzenie bowiem przez państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem.
Zaprezentowaną interpretację potwierdza także art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r., Nr 120, poz. 526), zwanej dalej Konwencją, stanowiący, iż dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). Państwa, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (art. 27 ust. 3 Konwencji). Przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane, co wynika z art. 91 ust. 1 Konstytucji (por. wyrok NSA z 4 marca 2020 r., I OSK 2140/18, wyroki WSA w Poznaniu z 2 listopada 2021 r., II SA/Po 127/21, WSA w Krakowie z 25 stycznia 2023 r., III SA/Kr 1532/22, WSA w Bydgoszczy z 4 maja 2023 r., II SA/Bd 1/23, WSA w Gliwicach z 25 lutego 2022 r., II SA/Gl 1646/21, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 7 września 2022 r., II SA/Go 269/22).
Analizowane zagadnienie wielokrotnie było już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, które w zdecydowanej większości przypadków opowiadały się za potrzebą takiej wykładni przepisów u.p.p.w.d., jaka przedstawiona została powyżej w uzasadnieniu tj. która uwzględnia konstytucyjnie zagwarantowane prawa jednostki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2140/18, z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2707/17, oraz z 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19, z 7 czerwca 2033 r., sygn. akt I OSK 1464/22, a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gorzowie Wlkp. z dnia 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 56/24, w Bydgoszczy z 21 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 984/23, w Łodzi z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 867/23, w Krakowie z 9 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1140/17, w Warszawie z 29 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 833/16, w Gliwicach z 3 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 82/24, z 22 listopada 2024 r. sygn. II SA/Gl 625/24).
W orzeczeniach tych wskazuje się przede wszystkim na cel ustawy jakim jest udzielenie przez państwo pomocy rodzicom/opiekunom w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Podkreśla się także, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, ma za zadanie częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb życiowych. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że pozbawienie przez organ małoletniego dziecka, pozostającego pod orzeczoną przez sąd bieżącą pieczą Z. N. (dziadka), dostępności do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 lipca do 30 września 2024 r. i tym samym odmowa przyznania mu wnioskowanego świadczenia w oparciu o literalną wykładnię art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., nie uwzględnia istoty świadczenia wychowawczego oraz praw wynikających z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, a tym samym stanowi naruszenie mających zastosowanie w sprawie przepisów u.p.p.w.d., które winny być interpretowane z uwzględnieniem Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. Za nieuzasadnioną uznać należy taką wykładnię art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., której rezultatem jest ograniczenie dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka i faktycznie się nimi opiekującymi do świadczenia wychowawczego, mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka.
W związku z tym Sąd, na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w części objętej skargą tj. dotyczącej odmowy przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego dotyczącego S. G. za okres od 1 lipca do 30 września 2024 r.
Ponownie rozstrzygając sprawę przedmiotowego świadczenia wychowawczego skarżony organ zobowiązany będzie, zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., uwzględnić ocenę prawną i wskazania zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Sądu.