II SA/Gl 996/25

II SA/Gl 996/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Wojciech Gapiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono sprzeciw od decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1087
art. 234
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151a  par. 2,  art. 64d par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 września 2025 r. sprawy ze sprzeciwu D. F. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 czerwca 2025 r. nr SKO.OŚ/41.9/106/2025/2313/RN w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala sprzeciw.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 30 czerwca 2025 r. nr SKO.OŚ/41.9/106/2025/2313/RN, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania D. K. (dalej – Uczestniczka), uchyliło decyzję Prezydenta Miasta J. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 9 stycznia 2025 r. nr [...], którą odmówiono nakazania właścicielowi działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości przy ul. [...] (działka nr [...]) w J., a sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W toku prowadzonego postępowania, po rozpoznaniu wniosku D. K. i D. K., organ I instancji decyzją z dnia 9 stycznia 2025 r. odmówił nakazania właścicielowi działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości przy ul. [...] (działka nr [...]) w J.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji uznał, że prace przeprowadzone na działce D. F. (dalej – Skarżący) stanowią o naruszeniu stosunków wodnych. Związane jest to z wykonaniem na działce nr [...] nasypu o długości około 38,50 m, szerokości skarp około 4 m i wysokości skarpy od 0,5 m do 3,0 m. Działania te – jak zaznaczył organ I instancji – doprowadziły do zmiany kierunku spływu wód opadowych i roztopowych, a także zwiększyły natężenie ich spływu. Powodowało to szkodę w postaci wypłukaniu igliwia spod drzew rosnących wzdłuż ogrodzenia na działce nr [...], stanowiącej własność Uczestniczki do rowu biegnącego wzdłuż drzew na tej działce. Zaznaczono przy tym, że pierwotnie działka nr [...] stanowiła naturalny odbiornik wód opadowych z działek [...] i [...]. Zdaniem organu I instancji, negatywne oddziaływanie zostało wyeliminowane poprzez usunięcie części nasypu, a ponadto poprzez ujęcie wód w tymczasowy rurociąg i wykonanie bruzdy bezpośrednio przy ogrodzeniu dzielącym obie nieruchomości ([...] i [...]), co ograniczyło spływ wód na działkę [...]. Z tego też względu, według Prezydenta Miasta, brak jest podstaw do nałożenia na Skarżącego obowiązków w postaci przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na nieruchomości sąsiedniej. Organ I instancji wyjaśnił również, że nie wykazano, aby Skarżący odprowadzał nieczystości ciekłe. Natomiast kwestia związana z żądaniem Uczestniczki przeprowadzenia badania nawiezionych na działkę Skarżącego odpadów drogowych znajduje się poza ramami przedmiotowego postępowania.
W odwołaniu z dnia 23 stycznia 2025 r. Uczestniczka zarzuciła rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu naruszenie:
1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:
a) niewyjaśnienie całości okoliczności sprawy i zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a związanego z dokonaną zmianą naturalnego i pierwotnego kierunku spływu wód opadowych i roztopowych wraz ze zmianą natężenia tego spływu;
b) niepełne zebranie materiału dowodowego na okoliczność istnienia przesłanek do wydania decyzji, albowiem organ nie ustalił rozmiaru szkód, jakie wystąpiły na działce w związku ze zmianą zagospodarowania i ukształtowania terenu działki [...] oraz zmiany kierunku i natężenia spływu wód opadowych i roztopowych, a opinia biegłego sądowego nie zawiera odpowiedzi na pytania dotyczące rur spustowych z odpływu i jego wylotu;
c) błędne przyjęcie, iż na działce nr [...] doszło jedynie do jednorazowej szkody, lecz nawet przyjmując, że miała ona charakter incydentalny to jej zakres był znaczny, ponieważ spływ wody doprowadził do wypłukiwania igliwia, podmywania i zawilgocenia murów ogrodzenia, a ponadto wypalił roślinność;
d) błędne przyjęcie, iż nie wystąpiły szkody na gruncie działki nr [...], jak i nieuzasadnione przyjęcie, że szkoda nie powstanie w przyszłości w sytuacji, gdy niejednokrotnie spływająca wodą z działki nr [...] wywoływała szkody w postaci podmywania podmurówki ogrodzenia (w górnej części działki), jak i poprzez naniesienie gliny i popiołu, a nadto poprzez zakwaszenie gleby sąsiedniej działki, w konsekwencji czego dochodziło do wypalenia części roślinności;
e) błędne przyjęcie, iż na działce Skarżącego - na skarpie, znajduje się teren zielony, co w ocenie biegłego sądowego ma wpływać na lepsze wchłanianie wody i mniejszy spływ wody na działkę sąsiednią w sytuacji, gdy na skarpie nie ma terenu zielonego, gdyż jest ona pokryta popiołem i gliną, a tym samym grunt ten cechuje mniejsza przepustowość i większa część wody spływa na działkę sąsiednią, jednocześnie nanosząc na nią brud;
f) nieuzasadnione wyliczenia przez biegłego sądowego ilości spływającej wody opadowej, albowiem nie wziął on pod uwagę, iż teren stanowiący nasyp odpadów ma inną przepustowość niż grunt naturalny;
g) błędne przyjęcie, iż Skarżący dokonał zabezpieczenia działki sąsiedniej przed napływem wód w sytuacji, gdy tymczasowa bruzda nie uzasadnia takiego twierdzenia, gdyż nie jest ona wykonana w sposób zapewniający jej trwałość, ponieważ jest to tylko wykopany rów - gdzie teren zarówno wokół bruzdy, jak i sama bruzda, jest gliną, a doświadczenie życiowe wskazuje, iż glina nie ma cechy stałej i po kontakcie z wodą zmienia swój stan i powstają w niej ubytki; ponadto w rurze spustowej pojawiła się awaria, która doprowadziła do jeszcze większej szkody na działce sąsiedniej, a przystąpienie Skarżącego do opracowywania projektu zagospodarowania wód opadowych w żaden sposób nie zabezpiecza i nie daje pewności, czy takowe zagospodarowanie w ogóle nastąpi;
h) nieuprawnione założenie przez biegłego sądowego, iż część ogrodzenia betonowego znajdującego się na działce Uczestniczki stanowi opór spływu wody po powierzchni terenu - traktując powyższe jako okoliczność pozytywną w sytuacji, gdy spływ wody na betonowe ogrodzenie powoduje jego podmywanie i systematyczną degradację, co również wpływa na wymiar szkody, a co jest związane ze zmianą stosunków wodnych;
i) błędne ustalenie w opinii biegłego sądowego, iż od strony działki nr [...] pozostawiono obszar bez zmiany ukształtowania terenu, w sytuacji, gdy już tylko organoleptyczne badanie powierzchni gruntu wskazuje na odmienną konstatację - obszar przy budynku od strony wskazanej działki również został podwyższony;
j) błędne przyjęcie, iż wody opadowe z dachu budynku Skarżącego są odprowadzane prawidłowo w sytuacji, gdy w przypadku budynków niskich lub takich, dla których nie ma możliwości przyłączania do sieci kanalizacyjnej, wody opadowe winny być odprowadzane na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych, a na działce Skarżącego nie ma dołów chłonnych lub zbiorników retencyjnych, co powoduje, iż woda opadowa jest odprowadzana w sposób nieprawidłowy;
k) błędne przyjęcie, iż w ramach zmiany ukształtowania terenu po wykonaniu nowego nasypu zrealizowano przedłużenie rurociągu z wylotem w okolicy środka działki, podczas gdy wylot ten znajduje się w skrajnej części działki w okolicach działki sąsiedniej;
l) błędne założenie w opinie biegłego sądowego, że bruzda o wymiarach średnio 0,3 m x 0,3 m - jako wykop surowy, może przechwycić wodę o silnym natężeniu z dachu budynku niemającego ściany bocznej w sytuacji, gdy przechwytywanie takiej ilości wody jest niemożliwe, zwłaszcza, gdy bruzda ta nie jest czyszczona, a także ulega degradacji, ponieważ jest ona wykopana w glinie;
m) błędne przyjęcie, że wykonane przez Skarżącego urządzenie zabezpieczające przed szkodą jest wykonane skutecznie i kompleksowo;
2) art. 10 k.p.a. poprzez pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w sprawie, z uwagi na brak możliwości udziału w oględzinach nieruchomości Skarżącego celem weryfikacji podjętych przez biegłego działań w zakresie ustalenia zmiany stanu wód na gruncie, a nadto poprzez brak udostępnienia przez biegłego sądowego protokołu przeprowadzonych oględzin na nieruchomości Skarżącego celem weryfikacji jakie czynności zostały podjęte przez biegłego i czy Skarżący okazał biegłemu wszystkie stosowne dokumenty, do których przedstawienia został zobowiązany przez organ, powyższe uchybienia uniemożliwiły czynny udział w postępowaniu.
W następstwie powyższego odwołania, Kolegium decyzją z dnia 30 czerwca 2025 r. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 9 stycznia 2025 r. oraz przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po przedstawieniu przebiegu sprawy Kolegium podniosło, że koniecznym jest uzupełnienie postępowania dowodowego w zakresie wykraczającym poza ramy określone w art. 136 k.p.a., co uzasadniało wydanie decyzji kasacyjnej. W tym zakresie wskazano na potrzebę ustalenia, czy wystąpiły na nieruchomości Uczestniczki inne szkody niż wypłukiwanie igliwia, a które były przez nią wskazywane w toku postępowania oraz wymienione w odwołaniu. Według niej – jak zaznaczył organ odwoławczy – w efekcie spływu wód z sąsiedniej nieruchomości dochodzi do: wypłukiwania igliwia, podmywania i zawilgocenia murów ogrodzenia, wypalenia roślinność na gruncie, naniesienia gliny i popiołu, a także zakwaszenia gleby. Kolegium wskazało, że organ I instancji wobec zaniechania zbadania tych kwestii nie zbadał także prawidłowo kwestii związanych z ewentualnym wystąpieniem związku przyczynowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, którą w świetle akt sprawy uznał za wykazaną - a szkodą, która została wyrządzona na gruncie sąsiednim. Tym samym nie zostało jednoznacznie ustalone i nadal budzi wątpliwości okoliczność, czy na działce stanowiącej własność Uczestniczki została wyrządzona szkoda i czy szkoda ta jest związana z działaniami właściciela działki nr [...] W dalszej części Kolegium wskazało, że Prezydent Miasta przy rozstrzyganiu sprawy pominął znaczną część materiału dowodowego, w tym m.in. wyjaśnienia strony. Ponadto nie zbadano wszystkich kwestii podnoszonych przez Uczestniczkę, co w ocenie Kolegium czyni postępowanie organu I instancji nieprawidłowym i wymaga uzupełnienia w znacznym zakresie. Dostrzeżono również, że organ I instancji poprzez powyższe uchybienia nie wypełnił wszystkich zaleceń Kolegium określonych w decyzji kasacyjnej z dnia 29 stycznia 2024 r. nr [...]
Kolegium zarzuciło organowi I instancji, że nie dokonał wnikliwej oceny opinii biegłego, w tym nie odniósł jej do pozostałych dowodów, ograniczając się do zacytowania jej fragmentów. Zwrócono uwagę także na fakt, że nie dopuszczono Uczestniczki do oględzin przeprowadzonych w dniu 11 lipca 2024 r. na terenie działki Skarżącego. Dodatkowo skreślenia i poprawki we wspomnianym protokole, jak również protokole oględzin działki Uczestniczki, nie zostały omówione. Wspomniane zastrzeżenia wskazują, że powyższe czynności zostały przeprowadzone z istotnymi wadami procesowymi i winny zostać powtórzone. Same zaś protokoły nie zostały sporządzone zgodnie z zasadami określonymi w k.p.a., co wpływa na możliwość ich wykorzystania jako dowodu w sprawie. Organ odwoławczy podniósł również, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie czyni zadość wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
W sprzeciwie z dnia 14 lipca 2025 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Skarżącego zanegował decyzję kasacyjną zarzucając jej naruszenie:
1) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez bezzasadne zastosowanie tego trybu i wydanie decyzji uchylającej decyzję Prezydenta Miasta J. wraz z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, mimo że materiał dowodowy zebrany w sprawie - w szczególności opinia biegłego wykluczająca zmianę stosunków wodnych oraz wykluczająca możliwość stosowania nakazów administracyjnych opisanych przez art. 234 ustawy Prawo wodne, a dalej okoliczność bezsporna co do dobrowolnego przywrócenia stanu nieruchomości Skarżącego do stanu sprzed wniosku inicjującego postępowanie - pozwalał na rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta J., albowiem niemożliwe byłoby orzekanie przez organ I instancji nakazami, o których mowa w art. 234 ustawy Prawo wodne;
2) art. 234 ustawy Prawo wodne - poprzez nakazanie przez SKO podjęcia dalszych czynności wyjaśniających w sprawie co do poszukiwania i dalszej oceny szkód awizowanych przez Uczestniczkę, mimo, że w sprawie - co jest okolicznością bezsporną i nieobjętą treścią zarzutów odwołania - doszło do dobrowolnego przywrócenia stanu nieruchomości Skarżącego do stanu sprzed wniosku inicjującego postępowanie, co wyklucza orzekanie przez organ I instancji nakazami, o których mowa w art. 234 ustawy Prawo wodne;
3) art. 234 ustawy Prawo wodne - poprzez nakazanie przez SKO podjęcia dalszych czynności wyjaśniających w sprawie, mimo że oczekiwania Uczestniczki obejmują (1) generalne uwagi związane z kształtowaniem gospodarki wodnej (co nie jest przedmiotem rozstrzygania w trybie art. 234 ustawy Prawo wodne oraz (2) dotyczą rzekomych szkód, które należy kwalifikować ewentualnie jako roszczenia cywilne (np. immisje lub z tytułu ochrony własności), a związane z nakazami, o których mowa w art. 234 ustawy Prawo wodne.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie decyzji Kolegium, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu wskazano, że z opinii biegłego jednoznacznie wynika, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, a tym samym nie było podstaw do zastosowania art. 234 ustawy Prawo wodne. Jednocześnie pełnomocnik Skarżącego podniósł, iż jego mocodawca przywrócił stan nieruchomości sprzed wniosku Uczestniczki, a ponadto wykonał bruzdę w celu zabezpieczenia działki sąsiedniej przed spływem wody, a także przystąpił do prac projektowych związanych z odwodnieniem swojej nieruchomości. Niezależnie od tego stwierdzono, że Uczestniczka przed wszczęciem postępowania nie doznawała żadnych opisywanych szkód. Podkreślono również, że zarzuty Uczestniczki wykraczają poza zakres przedmiotowy sprawy. Pełnomocnik wyraził także stanowisko, że nie jest rolą organów, a szczególnie z perspektywy art. 234 ustawy Prawo wodnego, nakazywanie wszelkich prac powodujących o ograniczeniu np. napływającej wody. Przepis ten dotyczy tylko tych stanów, w których organy administracji miałyby ograniczyć niefrasobliwe zachowanie właściciela danego gruntu. Natomiast podnoszone przez Uczestniczkę okoliczności mają charakter immisji, którego mogą być przedmiotem powództwa skierowanego do sądu powszechnego. W końcowej części uzasadnienia stwierdzono, że nie jest rolą postępowania prowadzonego na podstawie art. 234 ustawy Prawo wodne charakterystyka uprzednich szkód mających występować na działce Uczestniczki, ani także nie jest rolą tego postępowanie opisanie tych szkód, czy też nakazanie ich usunięcia. W toku procedowania organy administracji nie mogłyby "nakazać usunięcia lub naprawienia szkód". W toku procedowania można byłoby dążyć do ukształtowania terenu wedle stanu poprzedniego lub zastosowania urządzeń chroniących przed powstawaniem szkód, a co zostało już wykonane. Przy tym nie można mówić o szkodach oczekiwanych, zakładanych lub przewidywanych na przyszłość, a ocen możemy dokonywać wyłącznie przez pryzmat szkód już powstałych.
W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że w myśl art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
Sąd podkreśla, że zarówno doktryna, jak i orzecznictwo są zgodne, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że każdy z organów (najpierw pierwszej, a potem drugiej instancji) przeprowadza postępowanie w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu I instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę merytorycznie. Ponadto już z kolejności przepisów, zawartych w art. 138 k.p.a. wynika, że zasadą winno być rozstrzyganie sprawy przez organ odwoławczy co do istoty, czyli albo utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji (jeśli jest ona w ocenie organu odwoławczego prawidłowa) lub uchylenie tej decyzji i załatwienie sprawy merytorycznie. Rozstrzygnięcie kasatoryjne z art. 138 § 2 k.p.a. jest zatem wyjątkiem od zasady załatwienia sprawy przez organy administracji publicznej. Wyjątek ten jest możliwy do zastosowania wyłącznie przy zaistnieniu ustawowych przesłanek (zob. wyroki NSA: z dnia 24 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2958/14, Lex nr 2142416; z dnia 20 października 2016 r. sygn. akt II OSK 65/15, Lex nr 2177618).
Rozstrzygnięcie powyższej kwestii wymaga odniesienia się do treści art. 138 § 2 k.p.a. W świetle tego przepisu organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Dla wykładni art. 138 § 2 k.p.a. istotne znaczenie ma art. 136 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Analiza norm procesowych wynikających z powyższych przepisów k.p.a. prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy może skorzystać z wynikającego z art. 138 § 2 k.p.a. uprawnienia do skasowania decyzji organu I instancji tylko w sytuacji, w której organ ten, stosując środki wskazane w art. 136 § 1 k.p.a., nie będzie mógł we własnym zakresie naprawić wad postępowania pierwszoinstancyjnego co do wyjaśnienia "zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie".
Jak wskazuje się w orzecznictwie, sądowa ocena decyzji kasatoryjnej dokonywana w ramach rozpatrzenia sprzeciwu nie jest oceną przesądzającą o meritum sprawy. Sąd bada jedynie, czy w okolicznościach sprawy organ odwoławczy słusznie uznał, że zostały spełnione wymogi do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 25 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 43/19, Lex nr 2627240).
Badając kwestię zasadności wydania przez Kolegium decyzji kasacyjnej podnieść przyjdzie, że wskazano w niej przede wszystkim na niedostatki dowodowe postępowania pierwszoinstancyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, Prezydent Miasta nie dokonał ustaleń, które w sposób jednoznaczny pozwoliłyby na stwierdzenie, czy i jakie szkody wystąpiły na nieruchomości Uczestniczki, a w dalszej kolejności, czy miały one związek z zaistniałą zmianą stosunków wodnych na gruncie należącym do Skarżącego. Niezależnie od tego Kolegium wskazało na nieprawidłowości formalnoprawne w postępowaniu dowodowym (uniemożliwienie Uczestniczce udziału w oględzinach działki Skarżącego, brak omówienia w protokołach oględzin skreśleń i poprawek), które pod wątpliwość stawiają ich wartość dowodową. Zaznaczono także, że organ I instancji bezkrytycznie zaakceptował wnioski zawarte w opinii biegłego, bez jej analizy i zestawienia z pozostałymi dowodami.
Przystępując do rozważań przyjdzie wskazać, że w myśl art. 234 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm. – dalej u.p.w.) właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Ponadto zgodnie z art. 234 ust. 2 u.p.w. na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli natomiast spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 u.p.w.). Nakaz ten nie zwalnia jednak z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (art. 234 ust. 4 u.p.w.).
Jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. Konieczne jest ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest więc ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem (zob. np. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5094/21, Lex nr 3363288). Zwrot normatywny zawarty w art. 234 ust. 3 u.p.w. "zmiana ta wpływa" wskazuje, że zarówno zmiana, jak i jej szkodliwy wpływ powinny realnie wystąpić (zob. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 530/21, Lex nr 3332169). Oznacza to, że szkoda ta co do zasady powinna być rzeczywista, a nie czysto hipotetyczna. Szkodą natomiast jest m.in. pogorszenie się warunków wodnych na gruncie, np. poprzez wystąpienie większej ilości wody tam, gdzie poprzednio było jej znacznie mniej (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 162/23, Lex nr 3573687). Brak jest uzasadnienia w świetle aktualnej wykładni art. 234 ust. 3 u.p.w., aby dokonywać ustaleń na okoliczność istnienia prawdopodobieństwa wystąpienia takich szkód w przyszłości (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 632/22, Lex nr 3421222). Zatem zastosowanie art. 234 ust. 3 u.p.w. możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OSK 350/22, Lex nr 3349259). Wymaga to precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy.
W kontrolowanej sprawie materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji pozwala na przyjęcie, że zmiany w ukształtowaniu terenu działek należących do Skarżącego doprowadziły do zmiany kierunku i natężenia spływu wód opadowych i roztopowych. Takie stanowisko wypływa z opinii biegłego, która sporządzona została już po usunięciu tej części skarpy, która usypana została przy wykorzystaniu odpadów drogowych. Za prawidłowością takiego wniosku przemawia chociażby analiza materiału fotograficznego dołączonego do wspomnianej opinii, a także przedstawianego przez strony. Fakt rozebrania wskazanej części skarpy nie czynni więc sprawy bezprzedmiotową, jak chciałby tego pełnomocnik Skarżącego. Otóż fotografie, a także mapy sytuacyjno-wysokościowe, znajdujące się aktach administracyjnych, pozwalają na stwierdzenie, że działki Skarżącego, a w szczególności działka nr [...] została podniesiona od strony zachodniej i południowej. Świadczy to więc o zmianie stosunków wodnych na tym terenie. Fotografie zawarte w opinii (nr 25 i 26), a także nadesłane przy piśmie z dnia 1 lipca 2024 r. przez żonę Skarżącego, dodatkowo sugerują, że ukształtowanie pozostałej części nieruchomości Skarżącego także uległo zmianie. Mianowicie doszło do nawiezienia materiału tożsamego z tym, z którego wykonano istniejące podwyższenie terenu zabudowanego budynkiem mieszkalnym. Zwracają uwagę także fotografie znajdujące się na s. 16 opinii, a szczególnie fotografia nr 23, na których widać znaczny spadek terenu pomiędzy dwoma ogrodzeniami znajdującymi na działce Skarżącego i działce Uczestniczki, w kierunki działki nr [...] Pod uwagę należy wziąć także sposób odprowadzania wód z rynien budynku mieszkalnego oraz opaski odwadniającej.
Takie zmiany w ukształtowaniu nieruchomości Skarżącego mogą negatywnie oddziaływać na tereny sąsiednie. Okoliczność ta jednak winna być przedmiotem postępowania dowodowego. Tymczasem organ I instancji poprzestał na stwierdzeniu, że doszło do jednego przypadku "wypłukiwania igliwia". Nie zweryfikowano natomiast twierdzeń Uczestniczki o innego rodzaju szkodach, tj. podmywaniu murów ogrodzenia, nanoszeniu gliny i popiołów (w tym przypadku musiałoby dochodzić do zalewania działki Uczestniczki). Zgodzić się należy z Prezydentem Miasta, jak również pełnomocnikiem Skarżącego, że poza zakresem przedmiotowym postępowania jest kwestia badania "zakwaszania gleby" i "wypalania roślinności". Otóż zakresem sprawy objęte są wyłącznie zagadnienia dotyczące stanu wody na gruncie i jego wpływu na stosunki wodne na nieruchomości sąsiedniej.
W przedstawionej sytuacji zgodzić się należy z Kolegium, że braki dowodowe uczyniły przedwczesnym rozstrzygnięcie organu I instancji. Ustalenie, czy na terenie Uczestniczki powstały szkody ma istotne znaczenie dla kierunku dalszego postepowania, tj. czy już na tym etapie odmówić nałożenia obowiązków, o których mowa w art. 234 ust. 3 u.p.w. (brak szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie), czy też przystąpić do badania związku pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a powstałą szkodą. Z powinności tej nie zwalnia fakt wykonania bruzdy przebiegającej po działce Skarżącego w pobliżu z granicą działki nr [...], która ma zatrzymywać nadmiar spływającej wody. Wskazane rozwiązanie, jak przyznaje sam Skarżący mają charakter doraźny, a tym samym nie można wykluczyć, że nie zabezpieczają w stopniu wystarczającym nieruchomości Uczestniczki przed skutkami prac przeprowadzonych na działce sąsiedniej. W tym miejscu należy podkreślić, że organ I instancji prowadząc postępowanie w trybie art. 234 u.p.w. zobligowany jest do określenia: kto i kiedy dokonał zmiany stosunków wodnych, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim, czy powoduje szkody.
Uczestniczka podniosła także, że uniemożliwiono jej udział w oględzinach nieruchomości Skarżącego w dniu 11 lipca 2024 r. W tym względzie należy wyjaśnić, że nie były to oględziny w rozumieniu procesowym, o którym mowa w art. 79 k.p.a. Wskazana czynność związana jest z procesem sporządzenia opinii biegłego. Zwrócić bowiem należy uwagę, że oględziny prowadzone były nie przez organ administracji, a biegłego z zakresu hydrologii. Zatem zarzuty podnoszone w tym względzie przez Uczestniczkę, jak również uwagi czynione w kwestii prawidłowości sporządzania protokołu z oględzin nie mogą mieć wpływu na ocenę kontrolowanej sprawy.
Przyjąć więc należy, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co również wyklucza możliwość przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 136 k.p.a.
Podsumowując, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ odwoławczy wydając decyzję kasatoryjną nie naruszył przesłanek ustawowych z art. 138 § 2 k.p.a. Po pierwsze, organ ten wskazał kierunek dalszego postępowania, w tym na konieczne do ustalenia okoliczności. Po drugie, wykazał, że istota sprawy w najważniejszym zakresie nie została wyjaśniona. Po trzecie, nie przesądził w żaden sposób o treści ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, zauważając uchybienia nie dające się konwalidować na etapie odwoławczym.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a. oddalił sprzeciw.
Zgodnie natomiast z art. 64d § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznał sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym.