II SA/GL 981/25

II SA/Gl 981/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Grzegorz Dobrowolski /sprawozdawca/
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 11
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 22 maja 2025 r. nr SKO.IV/424/230/2024 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 25 marca 2025 r. nr [....] Wójt Gminy B. orzekł, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane K.C. (strona) w zawiązku ze sprawowana opieką nad niepełnosprawną siostrę za okres od dnia 17 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi w kwocie 28.434,20zł. W uzasadnieniu wskazał, że na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 3 października 2022 r. stronie przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Strona dnia 13 listopada 2024 r. wystąpiła do Wójta Gminy B. o zawieszenie świadczenia w związku z faktem, że jej siostra wystąpiła o świadczenie wspierające. W dniu 5 lutego 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował organ I instancji o przyznaniu siostrze strony tego ostatniego świadczenia od dnia 17 stycznia 2024 r. W związku z powyższym, decyzją z dnia 6 marca 2025 r. nr [...] uchylono stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wskazał organ zgodnie z art. 63 ust. 6-9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. W świetle zaś art. 63 ust. 11 ustawy nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Powyższy przepis oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone opiekunowi za ten sam okres za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające jest świadczeniem nienależnie pobranym i w związku z tym, podlega ono zwrotowi przez opiekuna.
Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła organowi administracji naruszenie art 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie; naruszenie przepisu art 63 ust. 16 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie; naruszenie przepisu art 63 ust. 6-9 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez błędne ustalenie, że pobrane przez stronę świadczenie jest nienależnie pobranym.
Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W pełni zaakceptowało dokonane przez Wójta Gminy B. ustalenia oraz wywiedzione z nich skutki prawne.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Bielsku-Białej naruszenie
1) art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniach wspierających poprzez jego niezastosowanie,
2) art. 63 ust. 16 ustawy o świadczeniach wspierających poprzez jego niezastosowanie,
3) art. 63 ust. 6-9 ustawy o świadczeniach wspierających poprzez błędne ustalenie, że pobrane przez skarżącą w okresie od 17 stycznia 2024 r. do 32 października 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnym.
Podkreślono, że skarżąca składając w imieniu niepełnosprawnej siostry wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego nie miała wiedzy, że postępowanie to będzie prowadzone przez niemalże rok czasu, choć przepisy k.p.a. przewidują miesięczny termin do załatwienia tego rodzaju spraw. Nie miała też wiedzy, kiedy wniosek jej siostry zostanie ostatecznie rozpoznany, ani też w jaki sposób zostanie rozpoznany, a w szczególności, czy świadczenie wspierające zostanie przyznane i za jaki czas. Nie otrzymywała też żadnych informacji, z których wynikałoby, że termin wydania decyzji zostaje wydłużony i wskazaniem daty załatwienia sprawy, do czego organy administracyjne są zobowiązane.
Z kolei świadczenie pielęgnacyjne przyznane zostało skarżącej w związku z tym, iż sprawuje ona całodobową opiekę nad niepełnosprawną siostrą i zrezygnowała ona z pobierania w tym czasie przysługującego jej świadczenia emerytalnego. Nie przypomina sobie również, aby została poinformowana o zmianach w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 63 ust. 16 ustawy o świadczeniach wspierających, a w szczególności o możliwości uznania przysługującego jej i wypłacanego jej świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobranego, co skutkować winno niemożnością uznania wypłacanego jej w okresie od 17 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r. świadczenia za nienależnie pobrane.
Skarżąca podejmując decyzje o rezygnacji z przysługującego jej świadczenia emerytalnego, o złożeniu w imieniu siostry wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego winna mieć pełną świadomość możliwych do przewidzenia skutków prawnych, jakie jej decyzje wywołają. Jeśli już po przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca zmienia zasady wspierania osób niepełnosprawnych i wprowadza przepisy o nienależnych świadczeniach, to taka informacja winna była również dotrzeć do niej w terminie wskazanym w przepisie art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniach wspierających, a zaniechanie tego przez organy administracji publicznej nie może wywoływać negatywnych skutków w sferze majątkowej po stronie skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: - "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności przyjdzie wyjaśnić, że na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz.1429 - dalej także "u.s.w."), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. do polskiego systemu prawnego wprowadzona została nowa forma wsparcia w postaci świadczenie wspierającego, którego celem jest udzielenie osobom niepełnosprawnym pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem ich szczególnych potrzeb życiowych (art. 3 ust. 1 tej ustawy). W świetle art. 3 ust. 2 u.s.w., przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 tejże ustawy. Stosownie przy tym do treści wspomnianego art. 6b ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół o spraw orzekania o niepełnosprawności na wniosek osoby niepełnosprawnej albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2 tej regulacji (przedstawiciel ustawowy lub jedna z wymienionych tam instytucji). Zgodnie z art. 65 ust. 1-3 u.s.w., wnioski o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia składa się od dnia 1 stycznia 2024 r., zaś decyzje te wydaje się od dnia 1 stycznia 2024 r., przy czym w decyzjach wydanych w wyniku rozpatrzenia wniosków złożonych w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r., poziom potrzeby wsparcia ustala się od dnia złożenia wniosku.
Z mocy art. 9 ust. 1-3 ustawy o świadczeniu wspierającym, ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania, przy czym wniosek ten składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Stosownie do treści art. 13 powołanej regulacji, przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji (ust. 1) natomiast forma decyzji jest wymagana w sprawach odmowy przyznania, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (ust. 4).
Świadczenie wspierające zastąpiło więc istniejące w dotychczasowym kształcie świadczenie pielęgnacyjne w odniesieniu, w jakim adresowane było uprzednio do opiekunów osób dorosłych i w odróżnieniu do tego ostatniego, jego adresatem nie jest opiekun lecz sama osoba pełnoletnia, która wymaga opieki. W rozdziale 7 ustawy o świadczeniu wspierającym zawarto przy tym normy intertemporalne regulujące zasady pobierania obu powyższych świadczeń w okresie przejściowym, a wśród nich art. 63 ust. 1-2 określające, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, zaś osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy z 7 lipca 2023 r., albo od dnia wejścia w życie tej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Zgodnie z koncepcją przyjętą przez ustawodawcę, brak jest możliwości równoczesnej realizacji uprawnień do pobieranego na dotychczasowych zasadach świadczenia pielęgnacyjnego oraz do wprowadzonego z dniem 1 stycznia 2024 r. świadczenia wspierającego. Zasada konkurencyjności powyższych świadczeń została jasno sformułowana w art. 63 ust. 6 u.s.w., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie oświadczeniach rodzinnych w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w jej art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Z powyższą regułą w pełni koresponduje norma zawarta w art. 63 ust. 9 ustawy stanowiąca, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego (a także specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna), o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, podlega wstrzymaniu, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym, który stanowi emanację zasady konkurencyjności wykluczającej równoczesne pobieranie obu powyższych świadczeń, gdyż kwalifikuje świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za ten sam okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, jako świadczenie nienależnie pobrane. Z akt niniejszej sprawy wynika, że mocą decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 3 października 2022 r. stronie przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą.
Strona dnia 13 listopada 2024 r. wystąpiła do Wójta Gminy B. o zawieszenie świadczenia w związku z faktem, że jej siostra wystąpiła o świadczenie wspierające. W dniu 5 lutego 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował organ I instancji o przyznaniu siostrze strony tego ostatniego świadczenia od dnia 17 stycznia 2024 r. W związku z powyższym, decyzją z dnia 6 marca 2025 r. nr [...] uchylono stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie budzi więc wątpliwości Sądu, że strona pobrała świadczenie pielęgnacyjne w okresie, za który jej syn otrzymał świadczenie wspierające (zostało ono wypłacone), a w rezultacie, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane skarżącej trafnie zostało uznane przez orzekające w sprawie organy za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że ZUS przyznał siostrze skarżącej świadczenie wspierające począwszy od 17 stycznia 2024 r. będąc do tego zobowiązanym na podstawie art. 26 ust. 2 powołanej ustawy albowiem przedmiotowe unormowanie określa, że choć prawo do świadczenia wspierającego ustala się co do zasady od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, to jednak jeżeli wniosek taki zostanie złożony w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, wówczas prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.
Nie ma tu znaczenia, że świadczenie to nie było wypłacane równolegle, czyli w tym samym czasie z pobieranym przez nią świadczeniem pielęgnacyjnym. W świetle art. 63 ust. 11 ustawy z 7 lipca 2023 r. decydującą rolę odgrywa bowiem nie to w jakim okresie nastąpiła fizyczna wypłata świadczenia wspierającego lecz to, że zostało ono przyznane i wypłacone jej siostrze za ten sam okres, w którym pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem nad nią opieki.
Sąd ma świadomość, że czas oczekiwania na decyzję ZUS był długi. Zwiększało to ryzyko zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pokrycia się okresów pobierania tego świadczenia oraz przyznanego "z mocą wsteczną" prawa do świadczenia wspierającego, jednak argumentacja ta nie mogła odnieść skutku, jako że wspomniana okoliczność pozostaje bez wpływu na obiektywny fakt zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym obligującej organ administracyjny do wydania w takiej sytuacji decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Równocześnie wypada podnieść, że jak trafnie dostrzeżono w wyroku WSA w Białymstoku z 13 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 796/24 (publ. Lex nr 3850885), przy wypełnianiu elektronicznego wniosku o świadczenie wspierające jest możliwość wyboru daty przyznania tego świadczenia. Celem uniknięcia nienależnego pobrania świadczenia przez opiekuna, podopieczny może więc zdecydować, aby świadczenie wspierające było przyznane dopiero począwszy od miesiąca, w którym składa wniosek o jego przyznanie, dzięki czemu nie otrzymałby wyrównania za wcześniejszy okres, w którym jego opiekun pobierał świadczenie pielęgnacyjne.
Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że art. 63 ust. 11 u.s.w. wprowadza w sposób jasny i nie budzący wątpliwości mechanizm ustalania, czy świadczenie pielęgnacyjne zostało pobrane nienależnie. Brak tu możliwości odstąpienia od takiego uznania. Sąd nie będzie tu dokonywał oceny, czy powyższy mechanizm jest prawidłowo skonstruowany. Faktem jest, że skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Następnie siostrze skarżącej przyznano świadczenie wspierające z mocą "wsteczną". Organy administracji nie mogły zatem podjąć innych rozstrzygnięć, niż uznające że w okresie "nakładających się" świadczeń, świadczenie pielęgnacyjne było nienależnie pobrane.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.