II SA/Gl 974/25

II SA/Gl 974/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska /sprawozdawca/
Edyta Kędzierska
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 15b ust. 1, ust. 2, art. 5 ust. 4, ust. 4a, ust. 4b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 czerwca 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/534/2025/7708 w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 17 kwietnia 2025 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2025 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. (dalej: organ pierwszej instancji), na podstawie art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 z późn. zm.), odmówiono A. W. (dalej: Strona, Skarżąca) przyznania prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się w dniu [...] 2025 r. dziecka G. W.
Sprawa została wszczęta na wniosek Strony wniesiony w dniu 14 kwietnia 2025 r. Podstawą tego rozstrzygnięcia stało się stwierdzenie przez organ przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynoszącego 1.922 zł. Organ ustalił, że Strona w roku 2023 nie osiągnęła żadnego dochodu, małżonek Strony P. W. w 2023 r. osiągnął dochód w wysokości 1.570,38 zł, którego nie uwzględnia się, ponieważ jest dochodem utraconym, ponadto osiągnął dochód niepodlegający opodatkowaniu w wysokości 50.895,20 zł, tj. w przeliczeniu na miesiąc 4.241,27 zł. Na dzień złożenia wniosku uzyskał dochód po roku bazowym, wynagrodzenie za maj 2024 r. w wysokości 4.167,53 zł. Łączny dochód rodziny wyniósł 8.408,80 zł, zatem dochód na osobę w rodzinie w wysokości 2.102,20 zł przekracza kryterium dochodowe uniemożliwiając przyznanie świadczenia.
Decyzja została doręczona w dniu 24 kwietnia 2025 r.
Strona w ustawowym terminie (w dniu 5 maja 2025 r.) wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji wnosząc o ponowne przeliczenie dochodu na osobę w rodzinie. Zaznaczyła, że nie osiąga żadnych dochodów, natomiast dochód małżonka to średnio 4.200 zł miesięcznie. Strona wyraziła niezrozumienie dla ustalenia dochodu w rodzinie na kwotę 8.408,80 zł, w sytuacji, gdy dochód małżonka Odwołującej się od [...] kwietnia 2024 r. wynosi 4.167,53 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/534/2025/7708 z dnia 5 czerwca 2025 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu sprawy oraz przywołaniu brzmienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w tym art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także definicji uzyskania oraz utraty dochodu, określonych w art. 3 pkt 23 i 24 tej ustawy, organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, wyjaśniając, że małżonek Strony uzyskał dochód w wysokości 50.895,20 zł a dodatkowo z tytułu zatrudnienia od [...] kwietnia 2024 r., dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu tj. za maj 2024 r. wyniósł 4.167,53 zł, zatem kwota 8.408,80 zł stanowi dochód rodziny, zaś podzielona na cztery osoby w rodzinie kwota 2.102,20 zł przekracza kryterium dochodowe.
Decyzja została doręczona w dniu 9 czerwca 2025 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 8 lipca 2025 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W treści skargi podkreśliła, że zaskarżona decyzja nie tłumaczy w sposób wyczerpujący sposobu obliczenia miesięcznego dochodu. Wniosła również o wyjaśnienie, dlaczego do obecnego dochodu z maja 2024 r. zostało doliczone średnie wynagrodzenie za rok 2023, czym został dwukrotnie zawyżony dochód, mimo że rodzina posiada tylko jedno źródło dochodu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.
Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach, sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, doprowadziła Sąd do uznania, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do brzmienia art. 15b tej ustawy, z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko (ust. 1). Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.922,00 zł. Przepisy art. 5 ust. 4-4b, 7-9 i 11 stosuje się odpowiednio (ust. 2). Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku, gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania (ust. 3). Zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (ust. 5). Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (ust. 6).
Kwota 1.922 zł została określona zgodnie z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2024 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2024 r., poz.1238).
Kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi, o której mowa w art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinny, stało się ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w sprawie prawidłowo stwierdziły brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, wobec przekroczenia kryterium dochodowego. Sporna w istocie pozostawała wysokość dochodu rodziny, w przeliczeniu na osobę, tylko bowiem gdy dochód ten nie przekracza kwoty 1.922 zł, zapomoga ta przysługuje. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było w sprawie kwestionowane. Wiosek został złożony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 15b ust. 3 omawianej ustawy (karta nr 21 akt administracyjnych), Skarżąca przedłożyła zaświadczenie wystawione przez położną o pozostawaniu pod opieką medyczną w okresie, o którym mowa w ust. 6 (zaświadczenie z dnia 27 marca 2025 r., karta nr 26 akt administracyjnych), a organ nie dopatrzył się negatywnych przesłanek przyznania zapomogi, określonych w ust. 4 art. 15b.
Przez dochód rodziny należy rozumieć sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2), natomiast przez dochód członka rodziny - przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a), zatem w rozpoznawanej sprawy - przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku 2024, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c. Jak już wskazano, art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewiduje odpowiednie stosowanie m.in. art., 5 ust. 4-4b ustawy. Przepisy te stanowią kolejno, iż w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 5 ust. 4), w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (art. 5 ust. 4a), w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (art. 5 ust. 4b).
Regulacja art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustanawia ogólną zasadę odnoszącą się do utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego. W myśl przyjętego rozwiązania, przy obliczaniu dochodu danej osoby pomija się ten, którego strona już nie uzyskuje. Regulacja ta nie znajduje zastosowania w sprawie, bowiem w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (2024) lub po tym roku nie ustalono utraty dochodu.
Ustalenie dochodu powinno nastąpić na podstawie art. 5 ust. 4a ustawy. Uzyskany dochód w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (2024) roku dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.
Co do zasady zatem, dochód obliczany dla potrzeb świadczeń rodzinnych to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a nie np. dochód z miesiąca złożenia wniosku czy też z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku. Celem tej regulacji jest dążenie do ustalenia realnej, aktualnej, ale w pewnej perspektywie czasowej (z uwzględnieniem roku poprzedzającego okres zasiłkowy) sytuacji dochodowej rodziny (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II SA/Po 244/19).
Niewątpliwie przywołany przepis art. 5 ust. 4a znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, dochód rodziny z tytułu wynagrodzenia małżonka Skarżącej, był uzyskiwany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (2024) i jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczenia (2025) - zatrudnienie od [...] kwietnia 2024 r. do [...] czerwca 2025 r. na czas określony (zaświadczenie o uzyskanym dochodzie z dnia 15 kwietnia 2025 r., wynagrodzenie za maj 2024 r. 4.167,53 zł, dochód uzyskiwany od [...] kwietnia 2024 r. na podstawie umowy o pracę, karta nr 27 akt administracyjnych).
Przepis ten został pominięty przez organy administracji publicznej rozpoznające sprawę. Organ pierwszej instancji zastosował natomiast regulację odnoszącą się do sytuacji uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (2025), w sytuacji gdy materiał dowodowy nie potwierdza by rodzina uzyskała dodatkowy dochód w 2025 roku, który wymagałby zastosowania ust. 4b przepisu art. 5. Organ odwoławczy błędnie stanowisko to podzielił. Zaskarżona decyzja organu odwoławczego, pomimo szerokiego przytoczenia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, nie zawiera nawet brzmienia art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym bardziej jego analizy.
Należy zwrócić uwagę, że ust. 4b mówi o dodatkowym, w stosunku do wynagrodzenia z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, wynagrodzeniu uzyskanym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
Przepis art. 5 ust. 4b przewiduje jedynie korektę ustalonego dochodu osoby lub rodziny uprawnionej w wyniku zdarzeń, jakie nastąpiły po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, czyli po upływie czasu, w związku z którym ustalono ten dochód, tj. po 31 grudnia roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, a jego doliczenie nie następuje w sposób automatyczny, gdyż drugim warunkiem wynikającym z art. 5 ust. 4b jest warunek kontynuacji uzyskiwania dochodu osiągniętego także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 295/22, w: K. Małysa-Sulińska (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2023).
Na gruncie rozpoznawanej sprawy, brak podstaw do zastosowania art. 5 ust. 4b omawianej ustawy, tym bardziej, że dochód, który został przez organ uwzględniony w dochodzie rodziny Skarżącej, odnosił się do dochodu uzyskanego w roku 2023, tj. uzyskanego jeszcze przed rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
W omówionym zakresie zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 5 ust. 4a-4b w zw. z art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ rozpatrując sprawę ponownie, kierując się wskazaną przez Sąd oceną prawną, ponownie ustali wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, uwzględniając treść art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie ponownie rozważy zaistnienie przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanej jednorazowej zapomogi, o której mowa w art. 15b ust. 1 ustawy.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.