III SA/Kr 11/23

III SA/Kr 11/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący/
Kazimierz Bandarzewski
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 października 2022 r. znak SKO.ŚR/4111/726/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza na rzecz skarżącego Z. Z. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 7 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21 kwietnia 2022 r. odmawiającej przyznania Z. Z. (dalej: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną B. Z. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. ,poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.").
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2021 r. skarżący wystąpił do Urzędu Miasta Krakowa Krakowskie Centrum Świadczeń o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną. Z orzeczenia z dnia 4 marca 2021 r. wynika, że żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 grudnia 2020 r., a przyczyną niepełnosprawności są choroby psychiczne (02-P). Orzeczenie zostało wydane do 31 marca 2023 r., wynika z niego, że żona skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W oświadczeniu z dnia 18 sierpnia 2021 r. skarżący wskazał, że jest ubezpieczony przy żonie, która pobiera emeryturę. Ostatni raz pozostawał w zatrudnieniu w 2011 r., od tamtej chwili nie podejmował zatrudnienia. Żona skarżącego jest osobą ubezwłasnowolnioną.
Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że żona skarżącego w 2019 r. uległa wylewowi i od tego czasu wymaga stałej opieki osób trzecich. Sprawuje ją jej mąż, który pomaga we wszystkich czynnościach pielęgnacyjnych (mycie, ubieranie, czesanie, dbanie o kondycję skóry) oraz gospodarczych (porządki, przygotowywanie posiłków, zakupy, załatwianie spraw urzędowych i medycznych). W wywiadzie wskazano, że z powodu opieki nad żoną skarżący nie pracuje.
Decyzją z dnia 19 grudnia 2021 r. Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 24 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze Krakowie orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta Krakowa i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o oryginał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności żony skarżącego. W ocenie Kolegium konieczne jest wyjaśnienie, czy i w jaki sposób została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia oraz ustalenie, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki, a nadto ustalenie zakresu rzeczywistej opieki skarżącego nad żoną.
Z zaświadczenia z dnia 1 grudnia 2020 r. wynika, że żona skarżącego z uwagi na zaburzenia poznawcze nie jest w stanie pokierować swoim postępowaniem.
Z oświadczenia skarżącego z dnia 28 marca 2022 r. wynika, że skarżący wykonywał pracę od 2011 r. do 2019 r. bez umowy z uwagi na fakt, że popadł w długi. Skarżący podkreślił, że posiada udokumentowany trzydziestoletni staż pracy, wychował ośmioro dzieci, które są czynne zawodowo. Pokreślił, że żona ze względu na swoją chorobę wymaga całodobowej opieki.
Decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie został spełniony wymóg określony w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność żony skarżącego powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Organ wskazał, że z oświadczenia skarżącego wynika, że nie pracował od 2011 r. do 2019 r.
W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił:
- naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 został uznany za niekonstytucyjny w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie, że skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z dnia 24 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wezwało skarżącego o wskazanie daty objęcia żony opieką, zmian w stanie zdrowia żony oraz przedłożenie ewentualnej dokumentacji medycznej, określenie zakresu samoobsługi żony oraz określenie, jakie czynności opiekuńcze wykonuje skarżący, ile czasu w ciągu doby zajmują poszczególne czynności, czy możliwe jest podjęcie przez skarżącego zatrudnienia, czy żona skarżącego została ubezwłasnowolniona, kto został ustanowiony jej opiekunem prawnym; gdzie i w jakich okresach pracował skarżący – w jakim wymiarze czasu pracy, w jaki sposób ustało zatrudnienie, czy skarżący wykonywał prace dorywcze, w jakiej dacie ustało ostatnie zatrudnienie lub praca skarżącego i z jakiego powodu, gdzie mieszkają dzieci B. Z., jaki jest ich stan zdrowia, sytuacja rodzinna i dochodowa; czy skarżący ma ustalone prawo do emerytury, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, czy na żonę skarżącego ktoś ma prawo do wcześniejszej emerytury, czy zostało przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do zasiłku dla opiekuna, czy na żonę skarżącego inna osoba była uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. Organ wezwał skarżącego do wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia dowodami z dokumentów.
W oświadczeniu z dnia 11 lipca 2022 r. skarżący wskazał, że ma z żoną ośmioro dzieci. Są one niezależne finansowo, pracują zawodowo, mają dobre zawody. W dniu 24 września 2019 r. żona skarżącego doznała wylewu krwi do mózgu. Choroba zostawiła ubytek na zdrowiu w postaci braków w pamięci, uszkodzenia wzroku, lęków, stanów nerwowych. Żona skarżącego potrzebuje całodobowej opieki, jest pod kontrolą neurochirurga, psychologa i psychiatry. Skarżący opiekuje się żoną od 24 września 2019 r., stan zdrowia żony od tego czasu nie zmienił się, doszło jedynie do poprawy wzroku po operacji. Skarżący wyjaśnił, że żona boi się wody, problemem jest mycie, spożywanie posiłków, brak apetytu, lęki nocne, dezorientacja, a także wyrzucanie przez okno różnych przedmiotów przez żonę. Skarżący jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej żony. Od 2012 do 2019 r. pracował bez umowy, ponieważ uzyskiwał w ten sposób wyższe zarobki. Skarżący wskazał, że z nim i żoną zamieszkuje jeden syn, pozostałe dzieci mają swoje mieszkania bądź mieszkają w wynajętych.
Z oświadczenia skarżącego (bez daty) wynika, że od przebudzenia się żony około 6-7 godziny rano musi ją nadzorować, pomóc wstać z łóżka, wykonać poranną toaletę. Żona wymaga przypominania o czynnościach higienicznych. Następnie pomaga żonie się ubrać, przygotowuje śniadanie i podaje leki. Żona nie ma apetytu. Skarżący wskazał, że jednego dnia wyrzuciła talerz z jedzeniem przez okno. Skarżący od godziny 10 do 15 pomaga w czynnościach domowych, asystuje przy spacerach. Żona skarżącego nie ma orientacji w mieszkaniu, więc poza dom nie może wychodzić sama. Pomiędzy godziną 15 a 20 skarżący robi obiad, kolację, nadzoruje żonę, która nie jest w stanie funkcjonować sama. Skarżący pomaga żonie w chodzeniu do toalety, kontroluje ciśnienie krwi, tętno, temperaturę ciała i bilans płynów. W ocenie skarżącego najgorsze są zamiany zachodzące w mózgu żony, które powodują, że występują u niej stany otępienia, nierealności. Skarżący podniósł, że nie może żony zostawić nawet na chwilę samej, ponieważ mimo 61 lat, zachowuje się jak dziecko. Kiedy żona idzie spać skarżący musi czuwać, ponieważ często woła go w nocy potrzebując pomocy. Skarżący nie śpi dłużej niż dwie, trzy godziny w ciągu doby. W ostatnim czasie żona skarżącego przestała sama jeść, zaczęła wymiotować, lekarz stwierdził, że nastąpił wysięk z tętniaka. Skarżący podkreślił, że pracował dorywczo do 2019, ale nie ma na potwierdzenie tych okoliczności żadnych dokumentów. Pokreślił, że gdyby nie opiekował się żoną z radością poszedłby do pracy.
Decyzją z dnia 7 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ skarżący nie wykazał, aby zrezygnował lub nie podejmował zatrudnienia z powodu opieki nad żoną. W ocenie Kolegium nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności skarżącego a opieką nad żoną. Zdaniem SKO skarżący nie wykazał, że podejmował zatrudnienie do 2019 r. W ocenie Kolegium zakres czynności podejmowanych przez skarżącego nie jest tego rodzaju, aby całkowicie wykluczał podjęcie zatrudnienia. Kolegium podniosło, że dowodem w sprawie nie może być skan oświadczenia skarżącego, niepoświadczony za zgodność z oryginałem. W ocenie Kolegium oświadczenia skarżącego są niespójne, ponieważ w części oświadczeń skarżący mówi, że pracował dorywczo, w innych, że pracował na cały etat tylko bez umowy. W ocenie Kolegium nie są wiarygodne twierdzenia skarżącego, że zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Zdaniem Kolegium, z okoliczności i zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący może podjąć zatrudnienie choćby w częściowym wymiarze czasu pracy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie:
- prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga żona skarżącego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia;
- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną nad żoną opieką;
- art. 6, 7, 8, 9, 77 oraz 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności żony skarżącego, że nie wymaga ona stałej opieki męża.
Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z dołączonych do skargi dokumentów na okoliczność stanu zdrowia żony, a w szczególności, że ulega on systematycznemu pogarszaniu oraz konieczności pomocy w czynnościach życia codziennego.
W oparciu o podniesione zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji przedwcześnie przyjęto, że okoliczność braku wykazania przez skarżącego za pomocą dowodów, innych niż oświadczenia skarżącego, iż w okresie od 2011 r. do 2019 r. pozostawał w zatrudnieniu, wyklucza przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, również przyjęte w zaskarżonej decyzji ustalenie, że zakres opieki skarżącego nad żoną nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie jakiekolwiek zatrudnienia przez skarżącego, zostało oparte na wybiórczo potraktowanym materiale dowodowym sprawy.
W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że żona skarżącego w 2019 r. doznała wylewu krwi do mózgu, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 4 grudnia 2020 r. do 31 marca 2023 r., jest osobą ubezwłasnowolnioną, a jej opiekunem prawnym został ustanowiony skarżący. Okolicznościami spornymi w niniejszej sprawie było, czy skarżący rzeczywiście zrezygnował z zatrudnienia w celu opieki nad żoną, czy też z powodu opieki nie podejmuje zatrudnienia. Sporną okolicznością było również, czy zakres opieki nad żoną jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia.
Zasadnie przyjęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w zaskarżonej decyzji, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13), niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powołaniem się na kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Z tej przyczyny, decyzja organu I instancji jest wadliwa.
Zdaniem Sądu ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w odniesieniu do zakresu opieki skarżącego nad żoną oraz istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką nad żoną zostały dokonane w oparciu o wybiórczo potraktowany materiał dowodowy sprawy. W ocenie Kolegium, skoro skarżący ostatnią pracę wykonywał w 2011 r., a żona skarżącego wymagała opieki od 24 września 2019 r., nie sposób przyjąć, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Równocześnie, za niewiarygodne uznało SKO twierdzenia skarżącego (oświadczenia złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej), że w okresie od 2011 r. do 2019 r. pozostawał zatrudniony bez umowy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarżący jest zatem osobą legitymowaną do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną.
Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.
Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).
W zaskarżonej decyzji organ przyjął, że skarżący nie wykazał, aby zakres opieki, jakiej wymaga żona był tego rodzaju, aby wykluczał całkowicie możliwość zatrudnienia. Zdaniem Sądu ustalenia te zostały dokonane przez organ z naruszeniem przepisów postępowania.
Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można natomiast mówić w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20).
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy, dokonując ustaleń faktycznych kluczowych dla rozstrzygnięcia, nie uwzględniły całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organ, dokonując ustaleń dotyczących zakresu opieki skarżącego nad żoną oraz możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, pominął okoliczność, że żona skarżącego została ubezwłasnowolniona całkowicie, a także pominął oświadczenia skarżącego, w których wyjaśnił on zakres opieki nad żoną – wskazał czynności, zakres godzinowy oraz wyjaśnił z jakich przyczyn nie jest możliwe podjęcie przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium fakt przedłożenia przez pełnomocnika skarżącego skanu oświadczenia wykluczał dokonanie ustaleń w oparciu o ten dokument.
Należy wskazać, że w świetle art. 75 § 2 k.p.a. jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Skoro, organ miał wątpliwości co do możliwości uznania oświadczeń skarżącego za oświadczenia złożone w trybie art. 75 k.p.a. powinien był wezwać pełnomocnika do przedłożenia oryginału oświadczenia, a nie pomijać je przy dokonywaniu ustaleń w sprawie. Należy ponadto zwrócić uwagę, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony w sprawie tylko raz przed wydaniem decyzji, która została następnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchylona z wskazaniem konieczności ustalenia przez organ I instancji m. in. zakresu opieki skarżącego nad żoną. Skoro, organy uznały za niewystarczające oświadczenia skarżącego co do zakresu opieki nad żoną, powinny były przeprowadzić dowód z wywiadu środowiskowego na tę okoliczność.
Należy podkreślić, że u.ś.r. wyraźnie przewiduje, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest w dwóch sytuacjach- kiedy opiekun rezygnuje z zatrudnienia celem opieki nad osobą niepełnosprawną oraz kiedy opiekun ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną nie podejmuje zatrudnienia, mimo że obiektywnie mógłby zatrudnienie podjąć.
Skarżący wykazywał zatrudnienie w okresie od 2011 r. do 2019 r. poprzez złożone w toku postępowania oświadczenia, przy równoczesnym braku przedłożenia dowodów – choćby oświadczeń pracodawcy- potwierdzających fakt świadczenia pracy w tym okresie. Zwrócić należy jednak uwagę, że okoliczność ta może być wykazana nie tylko świadectwem pracy, które zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie ma charakteru dokumentu urzędowego, lecz prywatnego, ale wszystkimi innymi dowodami w rozumieniu art. 75 k.p.a. W sytuacji natomiast, gdy skarżący podejmował zatrudnienie "na czarno" trudno byłoby w świetle przepisów całego systemu prawnego przyjąć, że spełniona została w przypadku skarżącego przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w 2019 r. Wskazać ponadto należy, że w świetle art. 3 pkt 22 u.ś.r. przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową – należy uznać wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Zdaniem Sądu ewentualna okoliczność, że skarżący w okresie przed 2019 r. świadczył pracę "bez umowy" nie może całkowicie wykluczać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu organ powinien wnikliwie przeanalizować, czy w przypadku skarżącego została spełniona przesłanka niepodejmowania zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawną żoną. Podkreślić bowiem należy, że rezygnację z zatrudnienia należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Istotne jest to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku, istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2023 r., II SA/Gd 814/22).
Podkreślić ponadto należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 ustawy), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, spełnione były przesłanki przyznania świadczenia, w tym w szczególności, czy skarżący nie podejmował zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad żoną. W niniejszej sprawie Kolegium skoncentrowało swoje ustalenia wyłącznie na kwestii ustalenia, czy skarżący zrezygnował z zatrudnienia w 2019 r. z powodu opieki nad żoną.
Zdaniem Sądu organ był zobowiązany do ustalenia, czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad żoną. Opieka ta, aby mogła stanowić podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 1700/21), że ustalenia w zakresie przyczynowo-skutkowego muszą się opierać na w pełni miarodajnych przesłankach w aspekcie subiektywnym (motywy niepodejmowania zatrudnienia) oraz obiektywnym (uwarunkowana czynnikami zewnętrznymi możliwość znalezienia pracy).
Ponownie rozpoznając sprawę organy ustalą, czy w sprawie spełnione są przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanka niepodejmowania zatrudnienia – wezwą skarżącego do wykazania, jakiego rodzaju zatrudnienie obiektywnie mógłby podjąć ze względu na wiek, stan zdrowia, posiadane doświadczenie, czy też jakiego zatrudnienia nie podejmuje od 2019 r. Organy ustalą również, aktualny stan zdrowia żony skarżącego oraz zakres opieki, której wymaga. Następnie, w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, ustalą czy zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.
Sąd nie przeprowadzał dowodu z dołączonych do skargi dokumentów, ponieważ nie było to konieczne do kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ (por. wyrok NSA z 28.08.2020 r., I GSK 199/18, CBOSA), natomiast w niniejszej sprawie okoliczność taka nie zachodziła.
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 r., poz. 1800).
Mając na względzie powyższa Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.