II SA/Gl 949/24

II SA/Gl 949/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Rafał Wolnik /przewodniczący sprawozdawca/
Renata Siudyka
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 51/25 - Wyrok NSA z 2025-11-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 234
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi D. K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 maja 2024 r. nr SKO.OS/41.9/221/2024/6390/KK w przedmiocie odmowy przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 15 marca 2021 r., obecnie skarżący D. K., zwrócił się do Prezydenta Miasta R. o przeprowadzenie postępowania w sprawie nawiezienia ziemi przez poszczególnych właścicieli działek o nr: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, położonych w R. przy ul. [...] i zbadanie, czy nawieziony materiał jest odpadem. Wskazał, że działania te powodują szkodę w postaci zalewania jego działki nr 8. Następnie pismem z dnia 30 maja 2021 r. skarżący doprecyzował, że żąda na podstawie ustawy Prawo wodne nakazania właścicielom gruntu przywrócenia stanu poprzedniego oraz prawidłowego wykonania odprowadzania wód opadowych z uwagi na kierowanie ich na jego działkę.
Organ I instancji, rozpoznając powyższy wniosek w zakresie dotyczącym działki nr 6, decyzją z dnia 14 kwietnia 2022 r., nakazał właścicielom tej działki, tj. A. B. i M. G. (obecne uczestniczki postępowania), wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, które powstały na działce skarżącego.
W wyniku odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 27 maja 2022 r., uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji decyzją z dnia 17 kwietnia 2023 r. nakazał uczestniczkom postępowania wykonanie zabezpieczeń działki nr 8 przed dopływem wód opadowych lub roztopowych z terenu wyżej położonej działki sąsiedniej nr 6 poprzez wykonanie muru oporowego wzdłuż zachodniej granicy tej działki w granicy z działką skarżącego o wysokości minimum 10 cm nad istniejącą rzedną terenu przedmiotowej działki, posadowionego na podbudowie, poniżej strefy przemarzania (1 m poniżej gruntu na działce nr 8) oraz wykonaniu drenażu wzdłuż muru oporowego do zbiornika szczelnego na wody opadowe, zabudowanego na tej działce.
W wyniku rozpoznania kolejnego odwołania, SKO w Katowicach decyzją z dnia 24 lipca 2023 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez I instancji, wskazując na szereg uchybień postępowania w zakresie ustaleń stanu faktycznego.
Następnie, decyzją z dnia 29 września 2023 r. organ I instancji odmówił nakazania uczestniczkom postępowania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na terenie nieruchomości skarżącego.
Kolejną decyzją z dnia 11 grudnia 2023 r., organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy nakazał organowi I instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu podjąć czynności, dzięki którym zweryfikuje on każdą wskazaną przez skarżącego okoliczność odnoszącą się do wystąpienia szkody na jego nieruchomości.
Organ I instancji decyzją z dnia 7 marca 2024 r. ponownie odmówił nakazania uczestniczkom postępowania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu wskazał, że biegły w konkluzjach wykonanej opinii wyjaśnił, iż z uwagi na brak dowodów potwierdzających kierowanie wód opadowych na działkę nr 8 z działki nr 6, nie stwierdzono bezpośredniego wyrządzenia szkody. Jednocześnie biegły wskazał, że z uwagi na charakter techniczny i prawny przedmiotowej sprawy należy ją zaliczyć do kompetencji Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego. W oparciu o tę opinię
organ I instancji stwierdził, że na nieruchomości uczestniczek postępowania nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, mającej wpływ na zmianę ilości i kierunku spływu wód w stopniu powodującym szkody na działce skarżącego. Organ podzielił stanowisko biegłego, według którego związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zachowaniem (oddziaływaniem), a szkodą nie został dowiedziony. Wyjaśnił również, że nie każda zmiana stanu wody na gruncie będzie skutkowała nakazaniem właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Musi to by zmiana szkodliwie wpływająca na grunty sąsiednie.
Organ I instancji wskazał ponadto, że postępowania z wniosku skarżącego były wspólnie rozpoznawane w odniesieniu do właścicieli poszczególnych działek. Stąd też organ dopuścił jako dowód w sprawie dostarczony przez stronę postępowania wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1417/23, którym to wyrokiem Sąd oddalił skargę skarżącego w analogicznej sprawie dotyczącej sąsiedniej działki.
Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy w pełni podzielił dokonane przez organ I instancji ustalenia oparte w szczególności na opinii biegłego. Organ odwoławczy zauważył, że biegły nie stwierdził wystąpienia bezpośredniej szkody, a jego propozycje zabezpieczeń dotyczyły wyeliminowania potencjalnego oddziaływania zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej szeregowej, w tym na działce uczestniczek. Kolegium zaznaczyło, że związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zachowaniem (oddziaływaniem), a szkodą nie został dowiedziony. Nadto, poczynione przez organ I instancji czynności wyjaśniające w sprawie na okoliczność wystąpienia szkody na działce skarżącego, na skutek zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, nie zostały wykazane, co wynika z materiału dowodowego sprawy.
Organ odwoławczy wskazał tez, że nie każda zmiana stanu wody na gruncie będzie skutkowała nakazaniem właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Musi to być zmiana szkodliwie wpływająca na grunty sąsiednie. W konsekwencji sama zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze organu do tego, aby uwzględnił on żądania strony i wydał decyzję na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (obecnie: Dz. U. z 2024 r., poz. 1087).
W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 234 ust. 3 w zw. z art. 234 ust. 1 pkt 1 i art. 234 ust. 2 Prawa wodnego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;
- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie wyczerpująco całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia, iż działanie uczestniczek postępowania poprzez zmianę stanu wody na gruncie wywołało szkodę dla gruntu skarżącego;
- art. 7a ust. 1 k.p.a., poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść skarżącego, zaś przedmiotem postępowania administracyjnego było odebranie stronie uprawnienia do domagania się od sąsiadów przywrócenia stanu poprzedniego na ich działce lub wykonanie urządzeń zapobiegających dalszym szkodom na terenie nieruchomości skarżącego;
- art. 8 § 1 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania jego uczestników do władzy publicznej;
- art. 9 k.p.a., poprzez niepoinformowanie strony przez organ w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na sytuację prawną strony;
- art. 11 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stronie przez organ zasadności przesłanek, którymi organ kieruje się przy załatwieniu sprawy;
- art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, i w konsekwencji stwierdzenie, iż szkoda wyrządzona na gruncie sąsiednim, tj. nieruchomości skarżącego, nie została udowodniona;
- art 84 § 1 k.p.a., poprzez brak dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa w związku ze szkodami w uprawach [...] wobec konieczności uzyskania wiadomości specjalnych oraz wobec braku stosownych kompetencji w tym zakresie przez biegłego w zakresie postępowań wodnoprawnych;
- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których uznał, że nie została spełniona przesłanka wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, tj. nieruchomości skarżącego;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, mimo że decyzja I instancji nie odpowiadała prawu.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto wniósł o wyznaczenie terminu rozprawy celem dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa na okoliczność wpływu warunków gruntowo - wodnych na uprawę [...], ustalenia jakie szkody mogą powstać w uprawie na skutek zaistnienia warunków jak w przedmiotowej sprawie oraz czasokresu pojawienia się tychże szkód.
W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów i sformułowanych wniosków.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Wniósł tez o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a.
Na rozprawie w dniu 19 września 2024 r. nie stawił się nikt pomimo prawidłowych zawiadomień o terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Przed przystąpieniem do kontroli zaskarżonej decyzji zaznaczyć przyjdzie, że sprawa została rozpoznana na rozprawie z uwagi na zawarty w skardze wniosek o wyznaczenie terminu rozprawy oraz na fakt, że przedmiotem skargi jest decyzja administracyjna. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wniosku organu i rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 p.p.s.a.).
Przystępując do merytorycznego rozpoznania skargi zauważyć przyjdzie, że rozpatrywana obecnie sprawa jest jedną z kilku podobnych spraw, które zainicjowane zostały tym samym wnioskiem skarżącego z dnia 15 marca 2021 r. (z późn. modyfikacjami). Pozostałe sprawy toczyły się w odniesieniu do sąsiednich działek położonych w R. przy ul. [...], a składających się na kompleks tej samej zabudowy szeregowej, a na etapie postępowania przed organem I instancji zostały połączone do wspólnego rozpoznania na podstawie art. 62 k.p.a. Istotą wszystkich tych spraw jest domaganie się przez skarżącego od organu wydania decyzji nakazujących właścicielom poszczególnych działek przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, w trybie art. 234 Prawa wodnego. We wszystkich tych sprawach organy oparły swoje rozstrzygnięcia na tożsamym materiale dowodowym i tożsamych ustaleniach faktycznych.
Tutejszy Sąd w czterech z takich spraw, wyrokami z dnia 25 stycznia 2024 r. oddalił skargi skarżącego na decyzje odmawiające nakazania właścicielom działek sąsiednich przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom: w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1387/23 – odnośnie właścicieli działki nr 7; w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1417/23 – odnośnie właścicieli działki nr 4; w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1418/23 – odnośnie właścicieli działki nr 5; w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1419/23 – odnośnie właścicieli działki nr 8. Skargi kasacyjne od tych wyroków wniósł skarżący a skargi te do dnia wydania niniejszego wyroku nie zostały jeszcze rozpoznane. W związku z faktem, że przywołane wyroki nie są prawomocne, Sąd rozważał ewentualne zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozpoznania skarg kasacyjnych od wskazanych wyroków. Jednak w świetle art. 125 § 1 p.p.s.a. przytoczone okoliczności nie stanowią przesłanki zawieszenia postępowania. Również strony nie zgłosiły wniosku w tym przedmiocie (art. 126 p.p.s.a.).
Rozpoznając niniejszą skargę Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługiwała ona na uwzględnienie. Sąd w obecnym składzie w pełni podziela bowiem wyrażoną w powołanych wyrokach ocenę prawną przyjmując ją jako własną. Przypomnieć w tej sytuacji wypadnie rozważania i motywy, jakimi kierował się Sąd wydając tamte wyroki, przyjmując jako wzorzec wyrok tut. Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1419/23 i powołane w nim orzeczenia sądów administracyjnych.
Na wstępie wskazać zatem przyjdzie, że w myśl art. 234 ust. 1 Prawa wodnego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Ponadto zgodnie z art. 234 ust. 2 tej ustawy na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli natomiast spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3). Sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest jednak wystarczający do wydania decyzji nakazującej. Konieczne jest ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest więc ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem. Oznacza to, że szkoda ta co do zasady powinna być rzeczywista, a nie czysto hipotetyczna. Zatem zastosowanie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Wymaga to ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie.
W niniejszej sprawie ustalenia poczynione przez organy pozwalają opowiedzieć się za trafnością odmowy zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Organ I instancji przeprowadził kilkukrotne oględziny (w tym z udziałem biegłego - autora opinii) terenu działki skarżącego oraz działek do niej przyległych, które według skarżącego miały negatywnie oddziaływać na jego nieruchomość. W trakcie oględzin ustalono, że na nieruchomościach tych są posadowione budynki mieszkalne jednorodzinne w zabudowie szeregowej. Stwierdzono również, że teren położony przed tymi budynkami został podwyższony. Zgromadzone w sprawie dowody (w tym przedłożone przez skarżącego fotografie) oraz działania podejmowane przez organy nie dowodzą wystąpienia na nieruchomości skarżącego szkody w postaci zalewania jej wodami opadowymi i roztopowymi kierowanymi z działek zabudowanych domami jednorodzinnymi. W konsekwencji badanie wpływu nadmiaru wody w glebie na uprawę [...] pozbawione jest racji.
Dokonując oceny, czy działania uczestniczek postępowania stanowią o naruszeniu stosunków wodnych i czy mają one negatywny wpływ na nieruchomość skarżącego zauważyć też należy, że według niego zjawisko zalewania występuje od lipca 2020 r. W okresie tym nabywcy domów przystąpili do urządzania terenów przed ich domami – bezpośrednio przyległych do nieruchomości skarżącego. W ramach tych prac obszar ten w mniejszym lub większym stopniu został podwyższony. Zgodzić się należy ze skarżącym, że taki stan rzeczy może prowadzić do zmiany stanu wody na gruncie. Patrząc w szerszym aspekcie przyjąć należy, że zurbanizowanie (zabudowanie) terenu wzdłuż zachodniej granicy działki skarżącego z pewnością wpłynęło na stosunki wodne, co też dostrzegł biegły w swej opinii. Ocena biegłego, która jest wypadkową wielu badanych czynników, nie przypisuje jednak odpowiedzialności za powstawanie zastoin wodnych właścicielom nieruchomości, w stosunku do których prowadzone jest postępowanie na podstawie art. 234 Prawa wodnego (opinia hydrologiczna s. 13). Takie stanowisko zasługuje na aprobatę.
Dodatkowo ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym również opinii biegłego wynika, że w obszarze działek objętych postępowaniem naturalny spływ wód odbywa się od strony nieruchomości zabudowanych budynkami szeregowymi poprzez działkę skarżącego. Co więcej, nieruchomości w zabudowie szeregowej oddzielone są od siebie ogrodzeniem systemowym na podmurówce betonowej. Oznacza to, że odpływające wody pochodzą jedynie z terenu nieutwardzonego oraz połaci dachowych, w kierunku zgodnym z kierunkiem pierwotnym, tj. istniejącym przed zabudową działek przyległych do nieruchomości skarżącego. Pod uwagę należy wziąć jeszcze to, że obszary z jakich mogą napływać wody są stosunkowo niewielkie i w większości przypadków w granicy znajdują się przeszkody, które utrudniają ewentualny spływ wód. Konkludując stwierdzić należy, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych, które mogłyby wpływać negatywnie na nieruchomość skarżącego, a tym samym za nieusprawiedliwiony uznać należało zarzuty naruszenia art. 234 Prawa wodnego.
Z powyższych ustaleń i rozważań wynika również, że organy nie naruszyły inkryminowanych w skardze przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności organy dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, respektując przy tym zasady wynikające z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Ustalony zaś w ten sposób stan faktyczny sprawy został poddany prawidłowej subsumpcji pod przywołane powyżej przepisy.
Odnosząc się z kolei do sformułowanego w skardze wniosku dowodowego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa i sadownictwa na okoliczność wpływu warunków gruntowo - wodnych na uprawę [...] (...), to wskazać przyjdzie, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że sąd administracyjny w ramach prowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji nie wyznacza biegłego dla sporządzenia stosownej opinii, gdyż wykraczałoby to poza zakres dyspozycji zacytowanego przepisu. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie jest dowodem z dokumentu, gdyż jest to zupełnie inna kategoria dowodu. Zatem wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w niniejszym postępowaniu nie mógł zostać uwzględniony.
Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.